Ferill 357. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
157. löggjafarþing 2025–2026.
Þingskjal 1191 — 357. mál.
Svar
fjármála- og efnahagsráðherra við fyrirspurn frá Karli Gauta Hjaltasyni um fjármuni til loftslagsmála.
1. Hversu miklu fé hefur verið varið árlega til loftslagsmála á vegum ráðuneytisins á árunum 2017 til og með nóvember 2025, sundurliðað eftir ráðuneyti og stofnunum?
Loftslagsmál eru víðtækt og þverfaglegt viðfangsefni sem nær yfir marga málaflokka og snertir starfsemi margra ráðuneyta og stofnana. Kostnaður og útgjöld geta komið fram með ólíkum hætti, annars vegar í formi beinna framlaga sem bókast á gjaldahlið ríkissjóðs og hins vegar sem skattaívilnanir sem hafa áhrif á tekjuhlið. Í þessu svari eru framlög til loftslagsmála skilgreind sem framlög til aðgerða þar sem fyrsti tilgangur framlags er samdráttur í losun, kolefnisbinding eða viðbragð við áhrifum loftslagsbreytinga.
Í eftirfarandi töflu eru tilgreindir fjármunir, á gjaldahlið ríkissjóðs, til loftslagsmála frá ráðuneytinu og undirstofnunum þess:
| Upphæðir í þús. kr. | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025* |
| Fjármála- og efnahagsráðuneyti | 396 | 90 | 48 | 78 | 299 | 649 | |||
| Fjársýsla ríkisins | 40 | 6 | 22 | ||||||
| Samtals | 0 | 0 | 0 | 396 | 130 | 54 | 100 | 299 | 649 |
Samkvæmt upplýsingum frá Framkvæmdasýslu ríkisins, yfirskattanefnd og Skattinum var engum fjármunum varið af þeirra hálfu til loftslagsmála með beinum hætti á tímabilinu.
Í eftirfarandi töflu er tilgreindir fjármunir sem færðir eru sem skattaívilnanir og hafa því áhrif til lækkunar á tekjum ríkissjóðs, og uppfylla skilyrði þess að teljast stuðningur við loftslagsmál:
| Millj. kr. | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
| Skattastyrkir vegna loftslagsmála | 4.020 | 5.150 | 4.796 | 7.949 | 12.707 | 14.366 | 19.042 | 3.730 | 3.818 |
2. Til hvaða verkefna hafa þessir fjármunir runnið á umræddu tímabili? Þess er óskað að verkefnum verði skipt niður eftir:
a. skattstyrkjum,
b. aðgerðum í samgöngum,
c. aðgerðum í landbúnaði,
d. öðrum beinum aðgerðum, svo sem styrkveitingum og kaupum á þjónustu einkaaðila, svo sem fyrirtækja, einstaklinga og félagasamtaka.
Fjármunir á gjaldahlið sem tilgreindir eru í svari við 1. tölul. fyrirspurnarinnar renna allir til kolefnisjöfnunar í starfsemi þessara stofnana og falla því undir d-lið.
Í eftirfarandi töflu er sýnd sundurliðun á skattastyrkjum til loftslagsmála 2017–2025:
| Skattastyrkir til loftslagsmála í millj. kr. | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
| Grænar fjárfestingar, kolefnisjöfnun (tekjuskattur lögaðila) | 0 | 35 | 215 | 403 | 415 | ||||
| Vistvænar samgöngur: VSK-ívilnanir fyrir bíla, hleðslustöðvar o.fl. | 2.620 | 3.350 | 2.970 | 5.830 | 9.055 | 10.347 | 14.330 | 421 | 1 |
| Hvatar til orkuskipta bílaleigna (VSK af útleigu) | 7 | 146 | 1.482 | 1.790 | |||||
| Afsláttur af vörugjaldi sé aðalorkugjafi metangas | 26 | 12 | 6 | 2 | 6 | 6 | 2 | ||
| Undanþága frá vörugjaldi vegna íblöndunar endurnýjanlegs eldsneytis | 1.400 | 1.800 | 1.800 | 2.100 | 3.500 | 2.500 | 2.700 | 2.900 | 3.400 |
| Alls | 4.020 | 5.150 | 4.796 | 7.949 | 12.707 | 14.366 | 19.042 | 3.730 | 3.818 |
3. Hvaða mælingar liggja fyrir um árangur af framangreindri ráðstöfun opinbers fjár?
Varðandi mælingar á árangri er vísað til svars umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra við sams konar fyrirspurn sem vænta má á yfirstandandi löggjafarþingi.
4. Hverjir eru helstu viðtakendur umræddra fjármuna á verkefnasviði ráðuneytisins? Óskað er eftir upplýsingum um greiðslur yfir 500 þús. kr. og fyrir hvað var greitt.
Fjármunir á gjaldahlið sem tilgreindir eru í svari við 1. tölul. fyrirspurnarinnar renna allir til kolefnisjöfnunar í starfsemi þessara stofnana en viðtakandi þeirra greiðslna var sjálfseignarstofnunin Kolviður.
Stærsti hluti skattastyrkja á málefnasviði loftslagsmála á tímabilinu 2017–2025 eru hvatar til orkuskipta og vistvænna samgangna í formi VSK-ívilnana við kaup á rafmagns- og tengiltvinnbílum, hleðslustöðvum, hjólum og almenningsvögnum. Fyrir bílana var heimild til ívilnunar tvíþætt. Annars vegar var heimild til að fella niður VSK, upp að tilteknu hámarki fyrir hvern bíl, við innflutning þeirra bíla sem uppfylltu skilyrði fyrir ívilnun og naut innflutningsaðili hagræðis af þeirri niðurfellingu. Hins vegar var heimild til að undanþiggja veltu, upp að sama hámarki fyrir hvern bíl, við fyrstu sölu slíkra bíla. Naut seljandi þeirrar heimildar og gerði hún honum kleift að lækka söluverð sitt og miðla þannig ívilnuninni til kaupenda. Skattastyrkir til loftslagsmála hafa einnig beinst í verulegum mæli að starfsemi bílaleigna og má reikna með að bílaleigur og viðskiptavinir þeirra hafi notið fjárhagslegs ávinnings af þeim. Einnig telst það skattastyrkur að ekki var lagt vörugjald á þann hluta eldsneytis til notkunar í samgöngum sem telst endurnýjanlegt eldsneyti fyrir brunahreyfla og má ætla að allir kaupendur bensíns og dísilolíu hafi notið lægra verðs vegna þess.
