ráðgefandi álit EFTA-dómstólsins á spurningum um verðtryggingu, munnleg skýrsla fjármálaráðherra.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir skýrsluna. Það er þarft og tímabært að ræða þetta hér á Alþingi. Það má segja að ekki verði logið upp á okkur Íslendinga í þessum efnum ef — og ekkert ef eins og nú er komið að skapast hefur réttaróvissa um grundvöll veitingar verðtryggðra lána, a.m.k. að einhverjum hluta til, að það bætist við þá ótrúlegu uppákomu sem varð í þessu landi að stór hluti lánastarfsemi fjármálakerfisins, þ.e. öll gengistengd lán, voru dæmd meira og minna ólögmæt. Í hönd fór mikil flækja þar sem finna þurfti út úr því hvaða lán í fyrsta lagi væru ólögmæt og í öðru lagi hvernig skyldi fara með vaxtareikning á þeim lánum, ekki þarf að vísa til þess. Ef þetta bætist við er nú eiginlega fokið í flest skjól, þá er það bara einfaldlega þannig að stærstur hluti allrar lánastarfsemi í landinu um árabil hefur verið á hæpnum eða ólögmætum grunni. Það er auðvitað yfirgengilegt.
Hér er uppi veruleg óvissa, spurningin er ekki um það hvort verðtrygging lána sem slík hafi verið lögmæt, það held ég að hafið sé yfir vafa og dómurinn núna vísaði í þá átt eða hið ráðgefandi álit. En spurningin er hvort veiting lánanna hafi verið framkvæmd með þeim hætti að þar séu brotalamir á sem gætu jafnvel dregið verulegan dilk á eftir sér, fjármálafyrirtækin hafa staðið þannig að veitingu lánanna. Niðurstaðan er mjög skýr samanber dómsorðið sjálft hvað varðar 0% verðbólguviðmið.
Það er athyglisvert að lesa það orðalag, herra forseti, eins og það er í íslensku útgáfunni. Reyndar er nauðsynlegt og ég mæli með því að menn lesi niðurstöðu dómsins bæði á ensku og íslensku því að þýðingin er kannski ekki alveg nákvæm sums staðar, en þar segir, með leyfi forseta — og ekki er fjallað um þetta tiltekna mál í þessu samkvæmt orðanna hljóðan, heldur er einfaldlega sagt:
„Þegar lánssamningur er bundinn við vísitölu neysluverðs“ — er verðtryggður með vísitölu neysluverðs — „samrýmist það ekki tilskipun 87/102/EBE að miðað sé við 0% verðbólgu við útreikning á heildarlántökukostnaði og árlegri hlutfallstölu kostnaðar ef þekkt verðbólgustig á lántökudegi er ekki 0%.“
Nú þekkjast þeir tímar ekki á Íslandi að mér skilst að verðbólga hafi verið 0%, þannig að þetta hefur þá aldrei átt við og aldrei verið lögmætt, finnst örugglega enginn lánssamningur sem slyppi í gegn vegna þess að þegar útreikningarnir sýndu 0% verðbólgu varðandi kostnaðarútreikningana þá hafi hún akkúrat verið 0%. Þetta er alveg skýrt og fortakslaust.
En álitamálin eru auðvitað um það hvað þetta þýði svo í reynd. Tekur þetta einungis til lána af þessu tagi sem þarna voru undir, sem upplýst er að séu 60–70 milljarðar í fjármálakerfinu, eða á þetta við um fasteignaveðlán sem eru nákvæmlega verðtryggð, eru lánssamningar bundnir við vísitölu neysluverðs eins og segir í 1. tölulið dómsorðanna?
Ég held að mjög mikilvægt sé og ég er sammála fjármálaráðherra í því að varast ber að oftúlka niðurstöðuna, gefa sér fyrir fram að hún verði mjög víðtæk með miklum afleiðingum. En það er líka mjög hættulegt að taka þessari niðurstöðu af léttúð og yppa bara öxlum yfir því, eins og mér hefur fundist tilhneiging til hjá sumum aðilum, að þetta verði nú ekki neitt neitt og menn fari í svona heimamálflutning fyrir því. Ég held að það sé einfaldlega þannig að erfitt er að sjá það nákvæmlega fyrir, samanber reynsluna af vegferð gjaldeyrislánanna gegnum dómstólakerfið, hvar sú vegferð endar. Því að menn geta hæglega lent í því að komast að einni niðurstöðu sem kallar á aðra ef menn að einhverju leyti segja: Já, verðtryggingin var ekki sýnd með réttum hætti í skjölum sem tengdust lánveitingunni, það hefur afleiðingar og í framhaldinu þarf þá að ákveða hvernig verði með þau mál farið, bæði hvað varðar verðtrygginguna, mögulega líka vexti. Álitamálin sem af þessu leiða geta orðið mörg. Að einhverju leyti ólög að veiting lánanna hafi verið á ólögmætum grunni sem gæti kallað á einhvers konar endurreikning þeirra og/eða bótakröfur á hendur fjármálastofnunum sem stóðu ekki rétt að þeirri starfsemi. Hvoru tveggja getur haft fjárhagslega mikla þýðingu.
Varðandi síðan breytingu sem gerð hefur verið á Íslandi, ekki er hægt að horfa fram hjá því, að eftir yfirlegu komust menn að þeirri niðurstöðu að það væri einmitt fráleitt að sýna þessa útreikninga miðað við 0% verðbólgu, bæði í ljósi reynslunnar, sögunnar, af því að hún hefur yfirleitt ekki verið 0% á Íslandi, en ég tel að annað og meira sé þar líka á ferðinni. Fyrir mér er 0% viðmiðunin fyrst og fremst fráleit vegna þess að hún breytir í raun og veru eðli verðtryggðs láns. Það er blekkjandi að sýna útreikninga á verðtryggðu láni eins og að það sé og verði út líftíma lánsins 0% verðbólga vegna þess að það aftengir eðli verðtryggingarinnar. Sérstaklega er þetta blekkjandi þegar í hlut á verðtryggt jafngreiðslulán til langs tíma. Þá sjá menn ekki það eðli verðtryggingar eins og búið er um það í þessu tilviki að færa höfuðstólinn út yfir líftíma lánsins og vaxtareikna hann svo og allt það. Það er það sem er mjög blekkjandi.
Þess vegna má færa fyrir því gild rök, herra forseti, að einmitt allt annað en 0%, bara einhver verðbólguprósenta, 1%, 3%, sé betri, vegna þess að þá byrjar eðli lánsins að sýna sig í útreikningunum. Fyrir þá sem það skoða skilja þeir hvernig það gerist. Auðvitað ætti síðan að vekja athygli neytenda á því að að sjálfsögðu má reikna með því að verðlag á hina hliðina hvað varðar launaþróun og annað breytist líka og að sjálfsögðu er það rétt að best væri ef hægt væri með einhverjum hætti að sýna áætlaða greiðslubyrði í jafnvægi miðað við báða þessa þætti og þess vegna núvirða skuldbindinguna. En 0% er í raun og veru fráleit framsetning þessara mála. Það verða menn að horfast í augu við og með ólíkindum að þetta skuli hafa gengið svona lengi.
Hér á ríkið mjög mikið undir öfugt við gjaldeyrislánin vegna þess að ríkið stendur á bak við eða er beinlínis lánveitandinn að stórum hluta til þegar þessi verðtryggðu neytendalán eiga í hlut. Ég fæ ekki séð að okkur sé mikil vörn í því í sjálfu sér að segja að okkur var ekki skylt samkvæmt tilskipuninni að fella fasteignaveðlán eða þess vegna önnur slík lán undir neytendatilskipun, en við gerðum það. Við gerðum það árið 2001. Það er mjög ólíklegt að menn fallist á að úr því að stjórnvöld á Íslandi færðu neytendum þennan rétt þá geti þau tekið þá ákvörðun upp með einhverjum hætti, okkur sé vörn í því að okkur var á sínum tíma ekki skylt að gera það.
Svo vil ég taka undir það með skuldaniðurfellinguna. Ég er sammála hæstv. fjármálaráðherra. Það sem er skynsamlegast að gera er að bíða og sjá meðan þessi óvissa skýrist. En er þá skynsamlegt að vaða áfram með skuldamillifærsluna, sem er miklu nær að tala um millifærslu skulda í samfélaginu en einhverja niðurfærslu eða leiðréttingu? Þetta er fyrst og fremst millifærsla skulda frá núverandi kynslóð með verðtryggð lán á ákveðnu árabili yfir til ungs fólks framtíðarinnar, skattgreiðenda komandi ára og áratuga. Ég tala nú ekki um að flýta aðgerðinni, þó að menn stöldruðu bara við með þann þátt, en nú á að flýta aðgerðinni og greiða helminginn út í lok þessa árs og fjórðung í viðbót strax í upphafi næsta árs. Þá fer að verða lítið eftir til að leiðrétta ef mönnum yrðu dæmdar umtalsverðar bætur sem í hlut eiga.
Ég endurtek þá áskorun (Forseti hringir.) og höfða til ábyrgðarkenndar manna í þeim efnum að menn gefi því að minnsta kosti einhverja hugsun. Er ekki skynsamlegt (Forseti hringir.) í samræmi við það sem hæstv. fjármálaráðherra sagði að staldra við með frekari framkvæmd á skuldaniðurfærslunni?
