fjárlög 2023.
Virðulegur forseti. Mig langar í þessari ræðu minni að byrja á því að tala um loftslagsbreytingar en ég tel að við þurfum að standa okkur betur í þeim málaflokki. Það kom fram í dag, í ræðu hv. varaþingmanns Viðreisnar, Daða Más Kristóferssonar, að rafbílavæðingin muni fyrst og fremst verða til hagsbóta fyrir millitekjustétt og efri stétt, efri lög samfélagsins, en ekki fyrir lágtekjufólk þar sem rafbílar séu einfaldlega það dýrir að fátækt fólk og fólk með lægri tekjur hafi ekki efni á þessum bifreiðum. Ég tel að hér sé um mjög áhugavert sjónarhorn að ræða þegar kemur að orkuskiptum og er atriði sem við þurfum að fjalla nánar um. Það gengur ekki að bara efri stéttir samfélagsins og þeir tekjuhærri hafi efni á því að taka þátt í orkuskiptunum. Við sem samfélag í heild; allir verða að eiga kost á því að geta tekið þátt í orkuskiptunum og skipta úr bensínbíl yfir á rafbíl. Ég er ekki með lausnir í þessu en það er mjög mikilvægt að allir séu með. Það gengur ekki að það sé bara hluti samfélagsins sem fái að taka þátt í orkuskiptum. Annað sem var athyglisvert í ræðu hans og andsvörum var að það sem helst skiptir máli í orkuskiptum sé að koma á sterkari almenningssamgöngum. Það er að mörgu leyti rétt, held ég, en ef við horfum bara á höfuðborgarsvæðið þá er það þó þannig að byggðin er of gisin og dreifð, léleg landnýting á höfuðborgarsvæðinu og ekki nægilega þétt byggð, til að styðja við almenningssamgöngur eins og í öðrum norrænum borgum. Tökum sem dæmi Ósló, Kaupmannahöfn, Stokkhólm, allt borgir sem eru mun stærri, ég tala nú ekki um Stokkhólm og Kaupmannahöfn sem eru mun stærri borgir og stærri en Ósló, miklu þéttbýlli. Ég held að við þurfum að fara að skoða það hvernig við ætlum að virkja almenning til þátttöku í orkuskiptunum. Vissulega eru grænir skattar en þeir hafa bara viss áhrif. Eins og kom fram fyrr í dag þá mun 1% hækkun á grænum sköttum þar sem verið er að skattleggja kolefni, kolefnisgjald, bara leiða til 0,3% minni útblásturs.
Ég held að íslensk stjórnvöld hafi engan veginn staðið sig í loftslagsmálum. Ég hef skoðað aðeins Kyoto-bókunina sem verður gerð upp á næsta ári. Við munum ekki geta staðið við skuldbindingar samkvæmt Kyoto-bókuninni. Það er alveg útilokað. Við munum líklega ekki standa við skuldbindingar okkar samkvæmt Parísarsamkomulaginu sem verður gert upp árið 2030 þannig að við erum ekki að standa við skuldbindingar okkar hvað það varðar þrátt fyrir að á bls. 9 í stjórnarsáttmálanum sé fjórum sinnum talað um það að við ætlum að vera best í heimi þegar kemur að loftslagsmálum. Við ætlum að vera fyrsta kolefnislausa landið og við ætlum að vera — ég er með blaðið hérna, ég les bara upp á bls. 9 en þar er kafli sem heitir „Við ætlum að setja loftslagsmálin í forgang“. Svona byrjar kaflinn, með leyfi forseta:
„Ísland á að vera í fararbroddi í umhverfismálum á alþjóðavísu en til þess þarf að sigrast á stórum áskorunum. […]“
Svo kemur neðar:
„Við viljum að Ísland skipi sér í fremstu röð í baráttunni gegn loftslagsvánni og uppfylli ákvæði Parísarsamningsins.“
Í fremstu röð í baráttunni gegn loftslagsvánni, í fremstu röð, uppfylla ákvæði Parísarsamningsins. Það eru engar líkur á að við munum ná að uppfylla ákvæði Parísarsamningsins. Þetta er því rangt, við munum ekki verða í fremstu röð gegn loftslagsvánni. Á öðrum stað á bls. 9 í þessu fræga plaggi, ríkisstjórnarsáttmálanum, segir:
„Markmiðið er að Ísland nái kolefnishlutleysi og fullum orkuskiptum eigi síðar en árið 2040 og verði þá óháð jarðefnaeldsneyti fyrst ríkja.“
Þetta „fyrst ríkja“ á væntanlega að vera fyrst ríkja í heiminum. Það mun heldur ekki nást. Svo er það fjórða atriðið sem mig langar að lesa hér á bls. 9 í þessum merka kafla um að við ætlum að setja loftslagsmálin í forgang:
„Orkuskipti eru ríkur þáttur í framlagi Íslands til að ná árangri í baráttunni við loftslagsvána samhliða því að styrkja efnahagslega stöðu landsins og verða í forystu í orkuskiptum á alþjóðavísu.“
Þessi blaðsíða og það sem núverandi ríkisstjórn ætlar sér í loftslagsmálum minnir mig á heilkenni sem heitir „Dunning-Kruger“-heilkennið. Það lýsir sér í því sem heitir á ensku, ef ég leyfi mér að sletta, með leyfi forseta, „overconfidence“, ofursjálfstrausti vegna vanþekkingar á málum. Einstaklingur heldur að hann viti allt og geti allt varðandi málaflokkinn af því að hann veit svo lítið um hann. Um leið og hann fer að kynna sér málið þá uppgötvar hann vanþekkingu sína á málinu.
Ég held að ef Ísland ætlar sér að verða fremst í heimi á þessu sviði þá sé þetta ekki rétta aðferðafræðin. Við eigum að skilgreina hlutverk okkar, hvað við getum gert til að standa við alþjóðlegar skuldbindingar okkar í loftslagsmálum, hvernig við getum unnið að því að ná markmiðum Kyoto-bókunarinnar og hvernig við getum staðið við alþjóðlegar skuldbindingar okkar samkvæmt Parísarsamkomulaginu. Við eigum ekki að vera að hugsa um að vera fremst í heimi. Heimurinn er ekki mikið að hugsa um Ísland. Ég hef búið erlendis og Ísland er fólki ekki efst í huga þegar það er að hugsa um loftslagsmálin. Það sem við eigum að gera er að nota okkar grænu orku til orkuskipta þannig að allir fái að taka þátt, allir geti verið með í því, og uppfylla alþjóðlegar skuldbindingar okkar.
Hvað hefur Ísland gert á undanförnum árum? Ísland jók heildarlosun gróðurhúsalofttegunda um rúmlega 30% frá 1990. Samkvæmt Kyoto-bókuninni lofuðu Íslendingar að vera búnir að draga úr losun um 20% árið 2020 miðað við 1990. Loforðið samkvæmt bókuninni var að minnka frá 1990 um 20% á næstu 30 árum, til 2020. Hvað gerðist? Losun jókst um 30%. Í staðinn fyrir að minnka um 20% þá jókst hún um 30%. Það eru því engar líkur á að staðið verði við þetta loforð. Losun á ábyrgð stjórnvalda er sú sem ríkið og íbúar þess eru ábyrg fyrir, bæði ríki og íbúar. Hún var óbreytt milli áranna 2017 og 2018. Langmest losun er vegna orku og stórt hlutfall, um helmingur, frá vegasamgöngum. Eins og ég sagði áðan er útilokað að við stöndum við skuldbindingar samkvæmt Parísarsamkomulaginu og við þurfum líklega að kaupa losunarheimildir fyrir milljarða.
Það er þetta sem við þurfum að hugsa um í sambandi við fjárlög og loftslagsmál. Hvernig ætlum við að standa við skuldbindingar okkar samkvæmt Parísarsamkomulaginu án þess að kaupa kolefnislosunarheimildir fyrir milljarða? Við munum þurfa að standa í þeim sporum í fjárlagaumræðu næstu ára hvort við ætlum að kaupa losunarheimildir, kolefnislosunarheimildir, fyrir milljarða eða standa ekki við skuldbindingar okkar samkvæmt Parísarsamkomulaginu. Þetta tvennt, að standa ekki við alþjóðaskuldbindingar okkar eða eyða milljörðum í að kaupa kolefnislosunarheimildir, er það sem verður vandamál í fjárlagaumræðum næstu ára, svo mikið er víst. Þessi ríkisstjórn hefur bundist sáttmála um að vera fremst í heimi, í fararbroddi í umhverfismálum á alþjóðavísu, í fremstu röð í baráttunni gegn loftslagsvánni, fyrst ríkja til að verða óháð jarðefnaeldsneyti, í forystu í orkuskiptum á alþjóðavísu, eins og segir á bls. 9 í stjórnarsáttmálanum. Það er ekki fram undan hjá okkur, það eru alveg hreinar línur. Það sem er hins vegar fram undan hjá okkur í ríkisfjármálum er hvort við ætlum að kaupa kolefnislosunarheimildir eða ekki. Það er það sem við eigum að ræða hér þegar kemur að loftslagsmálum. Ég óska eftir því að ríkisstjórnin komi með áætlun um það hvað við ætlum að gera hvað þetta varðar. Þetta er grundvallaratriði í loftslagsmálum. Að vera að tala um að við ætlum að vera fremst í heimi (Forseti hringir.) bara gengur ekki lengur. Það er Dunning-Kruger-heilkennið eins og það gerist verst.
