Vísinda- og nýsköpunarráð.
Forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um Vísinda- og nýsköpunarráð.
Með frumvarpinu er lagt til að sett verði ný lög um Vísinda- og nýsköpunarráð en felld verði úr gildi lög um Vísinda- og tækniráð, nr. 2/2003. Samkvæmt frumvarpinu verði það hlutverk nýrrar ráðherranefndar að samræma stefnu stjórnvalda þvert á ráðuneyti og auka yfirsýn í stefnumálum vísinda og nýsköpunar. Vísinda- og nýsköpunarráð verði sjálfstætt ráðgjafarráð sem eigi í reglubundnu samstarfi við ráðherranefnd um vísindi og nýsköpun.
Nefndin fjallaði um málið, fékk á sinn fund gesti og bárust umsagnir eins og greint er frá í nefndaráliti sem liggur frammi.
Í kjölfar umfjöllunar nefndarinnar um málið vill meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar árétta sérstaklega þrjú atriði:
Nefndin fjallaði um gerð stefnumótunar á sviði vísinda, tækniþróunar og nýsköpunar en með frumvarpinu er lagt til að sérstakri ráðherranefnd um vísindi og nýsköpun verði falið að fara með stefnumótandi hlutverk og Vísinda- og nýsköpunarráði ráðgefandi hlutverk sem byggist á traustum greiningum. Í greinargerð frumvarpsins er fjallað um stefnumótun og aðkomu ráðherranefndar að henni með ýmsum hætti og gætir ekki fulls samræmis að því leyti, þ.e. hvort stefnumótun sé í höndum ráðherranefndarinnar eða að hlutverk nefndarinnar takmarkist við samræmingu á stefnu stjórnvalda þar sem stefnumótunarhlutverkið sé á hendi hvers ráðherra sem sæti á í nefndinni. Við skýringu 3. gr. um stefnumótun er rétt að líta til þeirrar grunnreglu stjórnskipunarinnar að ráðherrar eru sjálfstæðir í störfum sínum, óháðir hver öðrum og taka ekki við fyrirmælum um ákvarðanir eða annað á málefnasviði sínu, samanber einnig 14. gr. stjórnarskrárinnar. Með hliðsjón af því er ljóst að ráðherranefndin getur ekki farið sameiginlega með stefnumótun á sviði vísinda, tækniþróunar og nýsköpunar heldur fer hver ráðherra um sig með stefnumörkun á því málefnasviði sem undir hann heyrir í samræmi við forsetaúrskurð hverju sinni. Ráðherranefndin gegnir hlutverki upplýsinga- og samræmingarvettvangs og má með því samstarfi tryggja að stefnumörkun hvers ráðherra á málefnasviðinu sé ekki í mótsögn við stefnu annars. Það verður á hendi ráðherranefndarinnar að samræma framtíðarsýn í málefnum vísinda og nýsköpunar sem verði leiðarljós fyrir stefnumótun ráðuneyta og aðgerðaáætlunar á málefnasviðinu.
Þá fjallaði nefndin um skipan í tilnefningarnefnd sem kveðið er á um í 5. gr. frumvarpsins. Fram komu athugasemdir við þá aðila sem tilnefna einstaklinga í nefndina. Var gagnrýnt m.a. að samtök frumkvöðla eða félög einstaklinga með mikla þekkingu á nýsköpun ættu ekki aðkomu að tilnefningunum. Meiri hluti nefndarinnar áréttar umfjöllun í greinargerð um skipan tilnefningarnefndar en líkt og þar kemur fram skal tilnefningarnefndin vinna í samráði við ráðuneyti og hagaðila og óska eftir tillögum að fulltrúum í ráðið. Á grundvelli þessa samráðs geri tilnefningarnefndin tillögu að ráðinu. Samsetning ráðsins á þar af leiðandi ekki að ráðast af bakgrunni þeirra fulltrúa sem veljast til starfa í tilnefningarnefnd. Gerðar voru athugasemdir við að samtök launþega tilnefndu einn einstakling og bent á að launþegasamtök hefðu verið áhugalítil í nýsköpunarumræðu síðustu ár. Meiri hlutinn tekur undir þau rök sem fram koma í minnisblaði ráðuneytisins, þ.e. að eitt af hlutverkum ráðsins sé að tryggja að stefnumótun á sviði menntunar og fræðslu sé í samræmi við þarfir vinnumarkaðar og atvinnulífs.
Nefndin fjallaði að auki um umsýslu Vísinda- og nýsköpunarráðs en samkvæmt 4. gr. frumvarpsins er það ráðuneyti háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunar sem fer með faglega umsýslu fyrir ráðherranefndina, undirbýr fundi Vísinda- og nýsköpunarráðs og ráðherranefndar og sinnir öðrum verkefnum við undirbúning stefnumótunar og greiningar- og upplýsingavinnu. Af hálfu Rannís var bent á mikilvægi þess að nýtt Vísinda- og nýsköpunarráð hefði gott samráð við hagaðila í vísindum og nýsköpun og að sjálfstæði ráðsins væri best tryggt með því að umsýsla þess væri utan Stjórnarráðsins. Meiri hluti nefndarinnar tekur undir mikilvægi þess að samráð sé virkt og gott og áréttar jafnframt að frumvarpið breytir ekki hlutverki eða lagalegri stöðu Rannsóknamiðstöðvar Íslands samkvæmt lögum um opinberan stuðning við vísindarannsóknir. Samkvæmt 12. gr. þeirra laga, með þeim breytingum sem lagðar eru til með frumvarpi þessu, verður miðstöðinni áfram ætlað að sinna t.d. faglegri umsýslu ýmissa sjóða, meta árangur rannsókna og annast gagnasöfnun og miðlun upplýsinga fyrir ráðherranefndina og Vísinda- og nýsköpunarráð. Meiri hluti nefndarinnar telur jákvætt að leitað sé til sérfræðinga Rannsóknamiðstöðvar og þeirrar sérþekkingar sem þau búa yfir en telur jafnframt mikilvægt að faglegri umsýslu sé stýrt af þessu nýja ráðuneyti.
Meiri hlutinn leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu: Í fyrsta lagi er lögð til breyting er varðar samráð ráðherranefndar og Vísinda- og nýsköpunarráðs. Bent var á að virkt samstarf ráðherranefndar og ráðgefandi nefndar Vísinda- og nýsköpunarráðs væri forsenda þess að það takist að styrkja íslenskt þekkingarsamfélag og samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs. Meiri hluti nefndarinnar tekur heils hugar undir það og áréttar mikilvægi reglubundins samráðs ráðherra, vísindasamfélagsins og atvinnulífsins á málefnasviðinu. Leggur meiri hlutinn því til að kveðið verði á um í 3. gr. að ráðherranefndin skuli að jafnaði halda tvo fundi árlega með Vísinda- og nýsköpunarráði.
Í öðru lagi er lögð til breyting er varðar heiti þeirra samtaka í atvinnulífinu sem tilnefna aðila til setu í tilnefningarnefnd. Gerðar voru athugasemdir við orðalag 5. gr. um að samtök fyrirtækja í atvinnurekstri tilnefndu aðila en í fyrri drögum að frumvarpinu hefði það verið í höndum samtaka fyrirtækja í iðnaði. Leggur meiri hluti nefndarinnar til þá breytingu að það verði í höndum Samtaka atvinnulífsins að tilnefna einstakling í tilnefningarnefndina en gera má ráð fyrir að slíkt yrði gert í samráði við Samtök iðnaðarins enda eiga þau aðild að Samtökum atvinnulífsins.
Þá er lögð til breyting tæknilegs eðlis sem þarfnast ekki sérstakrar umfjöllunar. Vísast að öðru leyti til ítarlegri umfjöllunar um breytingartillögur í áliti meiri hlutans.
Að framansögðu virtu leggur meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð hefur verið grein fyrir.
Undir álit meiri hlutans rita, auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn Bryndís Haraldsdóttir, Jódís Skúladóttir, Jóhann Friðrik Friðriksson og Óli Björn Kárason. Bergþór Ólason var fjarverandi við afgreiðslu málsins.
