Bráðabirgðaútgáfa.

153. löggjafarþing — 59. fundur,  3. feb. 2023.

útlendingar.

382. mál
[00:34]
Horfa

Lenya Rún Taha Karim (P):

Virðulegi forseti. Ég ætla að halda áfram þar sem ég lét staðar numið í síðustu ræðu minni fyrir tíu mínútum. Ég var að tala um skýrleikareglu stjórnsýslulaga eða stjórnsýsluréttar. Og hvað var ég að gera? Bara til að reifa aðeins það sem ég var að gera áðan þá var ég að setja skýrleikaregluna í samhengi við álit umboðsmanns Alþingis, bara til að gera þetta aðeins mannlegra. Síðan tók ég fram að skýrleikareglan leiðir af 7. gr. stjórnsýslulaga og af hinni óskráðu skýrleikareglu að tjáskipti stjórnvalda við málsaðila allt frá upphafi til lykta verði að vera ákveðin og skýr. Þetta er það sem ég sagði áðan.

Síðan talaði ég um að þegar mál hefst að frumkvæði stjórnvalds með auglýsingu eða tilkynningu — við þurfum ekkert að fara út í það. En það sem við þurfum að fara út í er að það þarf að fara fram heildstætt mat á því hvort stjórnvaldsathafnir uppfylli kröfur skýrleikareglunnar. Það eru sex atriði sem felast í þessu heildstæða mati. Stjórnvaldsákvörðun verður almennt að vera ákveðin, afmörkuð, skipulögð og rökrétt, auðskiljanleg, nákvæm og að meginstefnu á íslensku. Ég vil varpa ljósi á þetta, koma þessum atriðum á framfæri og þessu heildstæða mati við stjórnvaldsathafnir eða stjórnvaldsákvarðanir. Ég vil biðja hv. allsherjar- og menntamálanefnd um að taka það til skoðunar hvort þessi útlendingalög — sem eru auðvitað stjórnvaldsákvarðanir, leiða til þess að stjórnvöld taka ákvarðanir um rétt eða skyldu borgara, um það hvort það fólk sem sækir um vernd eigi rétt á vernd hér á landi eða ekki — uppfylli þessa reglu, skýrleikaregluna, og hvort hægt sé að framkvæma þetta heildstæða mat og hvort heildstæða matið muni uppfylla öll atriðin sem ég var að telja upp hér.

Til að stjórnvaldsákvörðun teljist nægilega ákveðin verður hún á tæmandi hátt að taka af skarið um hvaða skylda það sé nákvæmlega sem lögð er á aðila eða hvaða réttindi séu honum fengin. Þetta er bara eitthvað sem allar stjórnvaldsathafnir þurfa að uppfylla, eðlilega. Og bara til að setja þetta í mannlegra samhengi þá var fjallað um þetta í áliti umboðsmanns Alþingis varðandi styrk til bifreiðakaupa en þar var bætt við nýrri forsendu fyrir synjun um styrk og stuðning til bifreiðakaupa og það var ekki talið samrýmast skýrleikareglunni. Mér finnst það rosalega mannlegt dæmi og mér finnst mjög þægilegt að taka dæmi hér uppi í pontu varðandi reglur sem ég er að tala um, fara síðan út í álit eða hæstaréttardóma og setja það síðan í samhengi við útlendingalagafrumvarpið sem við ræðum hér.

Við jafn ítarlega umfjöllun og ég hef farið yfir síðustu daga varðandi meginreglur stjórnsýsluréttar og allt sem því fylgir þá held ég í alvörunni að það séu mörg atriði sem dómsmálaráðuneytið og hæstv. dómsmálaráðherra hafi ekki litið til þegar kemur að gerð þessa frumvarps og þegar kemur að því að semja þessi lagaákvæði. Eins og ég sagði áðan er þetta ekki í fyrsta, annað, þriðja eða fjórða skipti sem þetta frumvarp er lagt fram heldur er þetta í fimmta skipti. Margt af þeim hlutum sem ég er að benda á hér, t.d. að setja sérreglur í lög um útlendinga, sem eru nú þegar til staðar í almennum stjórnsýslulögum, nr. 37/1993, skapar hættulegt fordæmi og umsagnaraðilar hafa bent á þetta. Margir umsagnaraðilar hafa bent á þetta. Nú er ég á þingi í fyrsta skipti sem þetta frumvarp er til umræðu og er að rekast á þetta núna en ég er nokkuð viss um að þetta hefur komið fram í umsögnum umsagnaraðila nokkrum sinnum áður og því ætla ég bara að segja: Ef það væri raunverulegur vilji hjá hæstv. dómsmálaráðherra og hjá Sjálfstæðisflokknum að auka skilvirkni þessa kerfis, auka hraða málsmeðferðar og skilvirka málsmeðferð, hefði mátt taka umsagnir og athugasemdir sem hafa komið áður til greina, til þess að við Píratar þyrftum ekki að festast hér í þessari sömu runu og endurtaka það sem hefur komið fram í umsögnum.

Virðulegi forseti. Ég sé að ég er að renna út á tíma og ég mun halda umfjöllun minni áfram í næstu ræðu. Ég bið um að fá að fara aftur á mælendaskrá.