framkvæmd EES-samningsins.
Virðulegi forseti. Eins og alltaf þá koma fram áhugaverðir fletir og líka ákveðnar pólitískar línur þegar við erum að ræða EES-samstarfið. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir bæði skýr orð og fína skýrslu um þennan mikilvæga samning, einn mikilvægasta samning síðari tíma sem við höfum gert í alþjóðamálum. En það má líka draga fram að við höfum engin skref tekið í 25 ár eða síðan samningurinn var löggiltur. Það hefur ekkert hreyfst þrátt fyrir mjög breytta heimsmynd. Ísland hefur ekki farið í það að endurmeta sína hagsmuni, hvort þeim sé borgið betur í tvíhliða samstarfi eða í fjölþjóðlegu samstarfi. Ég vil benda á að fyrir þinginu liggur einmitt tillaga frá okkur í Viðreisn sem snýst um það að við tökum þetta skref og reynum að draga fram þessar raddir sem hér eru, raddir sem eru greinilega efasemdarraddir núna í dag gagnvart EES-samstarfinu, bæði hjá Miðflokknum og ég heyrði það hjá Flokki fólksins. Að hluta til höfum við heyrt þær líka hjá … (SDG: … skjal.) — Nei, ég ætla bara rétt að vona ekki. Nei. Ég skil hv. þingmann, hvaðan hann kemur og hvert hann er að fara, svona alla jafna og hann er ekki að fara endilega, hvað þá í lest, í EES-lestina sem er, sem betur fer, enn sem komið er nokkuð skýr um mikilvægi þessa samnings. Ég hef ákveðnar áhyggjur af þessum röddum í Flokki fólksins og í Miðflokknum og radda sem hafa komið frá Sjálfstæðisflokknum, þó ekki hér í dag enda ekki margir talsmenn. Ráðherra er alveg skýr og ég þakka fyrir það. En það hafa komið hingað talsmenn Sjálfstæðisflokksins sem hafa m.a. talað um, ef ég hef nóterað það rétt, hreintrúarstefnu. Það eru raddirnar og orðin sem koma frá Sjálfstæðisflokknum gagnvart EES-samningnum.
Fyrst ég minntist á það þá höfum við í Viðreisn lagt fram þingsályktunartillögu sem dregur fram sögu Íslands í alþjóðlegu samstarfi, fjölþjóðlegu samstarfi. Við förum yfir þessi skref sem hafa verið tekin og voru tekin vegna þess að aðstæður voru breyttar, hvort sem það er aðildin að NATO, aðildin að Alþjóðaviðskiptastofnuninni, Norðurlandaráði, síðan EFTA og svo skrefið inn í EES. Allt voru þetta skref sem við ákváðum að taka af því að við töldum það skynsamlegt í ljósi þess að við þyrftum að tryggja ákveðið skjól lítillar þjóðar og tryggja um leið hagsmuni landsins í þessu stóra fjölþjóðlega samstarfi. Ég hef þá trú að hagsmunum okkar sé betur borgið með því að taka, það kemur ekki neinum á óvart, það skref að fara inn í Evrópusambandið af því að hagsmunum okkar sem smáþjóðar sé einfaldlega betur borgið í slíku stóru ríkjasamstarfi, ekki síst á þessum tímum. Með þeirri tillögu sem við höfum lagt fram er alveg skýrt að við segjum: Fáum sérfræðinga til að meta hagsmuni okkar út frá vörnum, út frá efnahagslegum hagsmunum, félagslegum hagsmunum, menningarlegum hagsmunum, lýðræðislegum hagsmunum. Hvar er þeim betur borgið? Hvaða skref eigum við að taka næst? Núna er 25 ára eða 26 ára afmæli EES-samstarfsins og við höfum ekki tekin nein skref áfram.
Ég talaði um tónana sem eru hér og það er margt sem hefur komið fram og er mikilvægt. Ég vil undirstrika að það er fagnaðarefni að bæði þessi ríkisstjórn og sú síðasta hefur aukið hagsmunagæslu okkar í Brussel og gagnvart Evrópusambandinu. Það er gríðarlega mikilvægt. Það er ekki hægt að flokka það þannig að þetta sé bara einhverjir bírókratar og mikill kostnaður. Við erum einfaldlega að senda varðmenn á vettvang til þess að gæta að okkar hagsmunum. Hér hefur til að mynda loftslagsmálið, ETS-málið eða losunarheimildamálið, komið til umræðu og ég vil eindregið styðja ráðherra í því að gæta okkar hagsmuna, draga fram okkar sjónarmið. Það skilja það allir þegar þau eru rædd og við erum með mýmörg dæmi einmitt í gegnum EES-samstarfið um að það hefur verið sagt: Já, við skiljum ykkur, við áttum okkur á hvert þið eruð að fara, og það er tekið tillit til þeirra sjónarmiða. En þetta mál hefur verið síðan 2012 frekar en 2013 í undirbúningi. Flugvélarnar hafa fallið undir reglur um losunarheimildir, ETS- reglur Evrópusambandsins. En það voru ekki gerðir fyrirvarar á sínum tíma. Ég spyr hvar okkar lobbýismi og hagsmunagæsla hefur verið. Ég er ekki að horfa á embættismennina, ég er einfaldlega að horfa á hina pólitísku forystu hverju sinni, alveg frá 2013. Á síðasta ári sendir hæstv. forsætisráðherra bréf til formanns framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins, Ursulu von der Leyen, mýmargir fundir verið haldnir og þetta hefur ekki verið tekið upp, svo ég viti, formlega af hálfu forsætisráðherra við framkvæmdastjórann, Ursulu von der Leyen. Þetta getur orðið okkur risamál. Þetta segir mér að annaðhvort hefur eitthvað klikkað í þessu eða að það eru einfaldar lausnir við þessu, þetta sé ekki jafn stórt í sniðum og menn vilja vera. En við þurfum alla vega að vera á tánum yfir þessu. Við munum styðja allt hvað við getum til þess að við náum að verja okkar hagsmuni. En það er eitthvað sem segir mér að það sé ekki verið að stíga nægilega fast til jarðar. Ég hefði helst viljað sjá út frá alvarleika málsins íslenska forystumenn taka þetta einfaldlega upp ítrekað á formlegum fundi ráðherra.
Í þeim veruleika sem við stöndum í dag á íslenskum vinnumarkaði þá er ekki úr vegi að rifja upp hversu stórstígar framfarir hafa einmitt orðið þar í gegnum EES-samstarfið, hvort sem við erum að tala um launþega með þessu aukna alþjóðlega samstarfi, framfarir af félagslegum og efnahagslegum toga, tækifæri til aukinnar menntunar, ýmis samskipti miklu dýpri og meiri þegar kemur að menningarmálum, vinnuvernd, alls konar neytendavernd, nú síðast með banni við mismunun í netviðskiptum sem hefur það m.a. í för með sér að íslenskir neytendur geta keypt vörur á sama verði og aðrir á EES-svæðinu. Við getum talið margt til og meira að segja ekki bara það að við getum keypt handboltaskó og hundaólar á sama verði og á EES-svæðinu heldur hefur líka blessunarlega orðið smáopnun varðandi það að kaupa áfengi. Þannig að frelsið kemur að utan. Þetta er eitt af þeim sviðum þar sem ég hef alltaf svolítið gaman af að heyra ráðherra segja: Við þurfum ekki Evrópusambandið, við þurfum ekki þetta alþjóðasamstarf, við getum gert þetta sjálf, þ.e. þegar kemur að landbúnaði. Þar mjakast ekkert. Í 25 ár hefur ekkert mjakast þegar kemur að afnámi viðskiptahindrana eða lækkun tolla, hvað þá að auka frelsi. Sjálfstæðisflokkurinn hefur í ár eða jafnvel áratugi haft ráðuneyti dómsmála sem ræður þessu og gæti tekið þetta frelsisskref, en það er ekki tekið. Þau völd sem við höfum hérna heima til þess að opna samfélagið enn frekar eru ekki nýtt.
Það er umhugsunarefni að þegar EES-samningurinn snertir samkeppnislöggjöfina beint þá er hún mjög opin og mjög frjáls. Þá er passað upp á almennar reglur samkeppnisréttar. Það er passað upp á að neytendur njóti ríkrar verndar. Guð minn góður, ég hugsa ekki þá hugsun til enda ef við hefðum ekki orðið aðili að EES-samningnum, hvernig staða neytenda væri þá í íslensku samfélagi. En þau svið sem falla ekki undir samninginn eins og sjávarútvegur og landbúnaður — þar er allt frekar lokað. Það eru sviðin sem við getum gert aðeins opnari og meiri. Það er enginn að tala um annað en að styðja áfram við íslenskan landbúnað en við getum gert það sjálf án þess að moka endalaust undir milliliðina og ríghalda í algerlega úrelt kerfi, algerlega. En við notum ekki þessi tækifæri sjálf til að losa um þessi höft, þessi heimatilbúnu höft. Ég hef líka bent á það að þó að fjármálareglurnar nái til okkar og alls konar reglur sem tengjast samkeppni þá er það svo að meðan við erum ekki í Evrópusambandinu og meðan við erum ekki með almennilegan gjaldmiðil þá ríkir fákeppni á þeim sviðum sem ég ætla að nefna núna, ekki meðan við höfum íslenskan gjaldmiðil. Það er ekki tilviljun að við erum með fákeppni á bankamarkaði. Það er ekki tilviljun að við erum með fákeppni á tryggingamarkaði. Það er ekki tilviljun að við erum með fákeppni á matvörumarkaði. Það er ekki tilviljun að við erum með fákeppni á þeim sviðum sem mest vægi hafa í heimilisbuddu landsmanna, sviðin sem skiptir mestu máli að fara í og reyna að passa og vernda heimilin og litlu fyrirtækin í landinu. Það er engin tilviljun að það er enn og aftur þessi ríkisstjórn sem heldur verndarhendi yfir veröld þeirra fyrirtækja, þess hóps fólks sem ég vil nefna hina ósnertanlegu. Á meðan situr almenningur uppi með það að borga af óverðtryggðum lánum sínum sem eru að stökkbreytast, annaðhvort með yfirdrætti eða fara yfir í verðtryggð lán og láta éta upp eignir og höfuðstól. Þetta er ekkert valfrelsi. Við erum búin að setja almenning, með þessari pólitísku stefnumörkun um að það megi ekki ræða Evrópusambandið, í ákveðna fjötra. Þetta er auðvitað risamál. Mér var bent á að þetta væri nú líka ákveðinn heimóttarskapur og mér skilst að í samheitaorðabókinni tengist heimóttarskapur mjög þjóðrembu eins og þar er sagt. Það kemur mér ekkert á óvart. Þetta er ekki neinum til gagns.
Síðan hefur verið sagt hér og það var einn af talsmönnum Sjálfstæðisflokksins sem sagði: Við þurfum ekkert að fara í þetta ferli með Evrópusambandinu, við vitum hvað við fáum, ég get alveg sagt ykkur það að við vitum alveg hvað við fáum. Þessi retorík minnir mig á málflutning, og það vill svo til að þeir eru miklir vinir þess flokks, manna eins og Nigel Farage, Daniel Hannan, Boris Johnson. Allt er þetta forystumenn í breskum stjórnmálum sem beinlínis lugu að bresku þjóðinni og við sjáum það í dag hvar breska þjóðin er stödd. Ekkert af því sem þeir sögðu hefur staðist. Og svo eigum við að fara að nota sömu aðferðafræði hér og við eigum að hlusta á þetta sama fólk sem segir: Við eigum ekki að fara inn í Evrópusambandið af því að þar er vond umhverfisstefna og það er vond loftslagsstefna og við eigum ekki að fá skipanir að utan. Þetta er nákvæmlega sama aðferðafræði og Brexit-sinnar notuðu á sínum tíma og er verið að nota hér heima. Ég spyr enn og aftur: Af hverju megum við ekki taka þetta skref og treysta þjóðinni? Þá kemur alltaf: Við erum hérna með ríkisstjórn, hún er lýðræðislega kjörin, sem vill þetta ekki, þrír flokkar sem vilja þetta ekki. Það er þá verið að segja mér það, þar með talið af Vinstri grænum, að við megum aldrei fara með þetta í þjóðaratkvæðagreiðslu. Við megum aldrei spyrja þjóðina um einhver mál sem henta ekki, sem eru henni ekki samboðin. Lesist: Það má bara fara í þjóðaratkvæðagreiðslu með mál sem stjórnin treystir sér til þess að fylgja eftir, hefur stefnu um að fylgja eftir. Ef fram heldur sem horfir, miðað við suma tóna, þá gætum við jafnvel staðið frammi fyrir því að hún vilji fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um að við hættum við EES-samninginn. Það væri hugsanlega eitthvað sem hún væri til í miðað við þessa tóna sem maður heyrir hér af hálfu sumra þingmanna.
Mér finnst þetta aumt, að það megi ekki taka þetta litla skref, að treysta þjóðinni fyrir næstu skrefum í okkar málum, málum sem snerta það hvernig við viljum vera hluti af friðsamlegri Evrópu. Við megum ekki gleyma því að Evrópusambandið og NATO eru tveir angar af sama meiði, tvær hliðar á sömu krónunni, gjaldmiðlinum, myntinni, á friðarpeningnum. Það var í kjölfar seinni heimsstyrjaldarinnar sem Evrópuþjóðir í samvinnu við Bandaríkjamenn sögðu: Við ætlum að stofna annars vegar viðskiptasamvinnubandalag af því að örugg viðskipti, frjálst flæði fólks og allt þetta sem fylgir Evrópusambandinu eykur lífsgæði og það tryggir frið, og svo stofnum við varnarbandalag, sömu ríki að mestu. Þannig að já, við höfum efnahagslegan ávinning af því að fá a.m.k. vita hvað fylgir því að klára aðildarviðræður við Evrópusambandið.
Hér er réttilega sagt að við höfum líka svo mörgu að miðla, út frá jafnrétti, út frá mannréttindum, þekkingu okkar í orku- og umhverfismálum, sjávarútvegsmálum. Þar höfum við svo sannarlega sterka rödd við borðið. En hér eru enn gömul öfl, að mínu mati, öfl sem eru hrædd við það að leyfa þjóðinni að stíga þetta skref og segja okkur hvað best er að gera, ekki síst núna þegar órói er í samfélaginu, ekki síst núna þegar við erum með gjaldmiðil sem kemur ekki bara aftan að heimilum landsins heldur dregur þau bókstaflega niður, setur þau í höft. Það er ekki bara þannig að hér eru að jafnaði alltaf gjaldeyrishöft. Við erum með höft, heimilishöft, á Íslandi út af íslensku krónunni. (Forseti hringir.) Áskoranir okkar eru miklar. EES-samstarfið er farsælt, það er gott. En við þurfum að stíga stærri skref.
