Vestnorræna ráðið 2022.
Frú forseti. Ég mun hér gera grein fyrir starfsemi Vestnorræna ráðsins árið 2022 og stikla á stóru. Þrátt fyrir að starfsemin hafi að mestu farið fram með venjubundnum hætti þá gætti enn áhrifa heimsfaraldurs kórónuveiru við upphaf árs og því urðu viðburðir ársins fleiri en á hefðbundnu ári. En ég mun koma nánar að þessu í ræðu minni. Í þessari framsögn með skýrslunni þá ætla ég að rekja það sem ráðið gerði í tímaröð, það er kannski ekki nákvæmlega sama uppsetning og er í skýrslunni sjálfri en innihaldið í ræðunni er að sjálfsögðu byggt á þessari skýrslu og á sér algjöra samsvörun í henni.
Eins og flestum er kunnugt er Vestnorræna ráðið samstarfsvettvangur þingmanna frá Íslandi, Grænlandi og Færeyjum. Af hálfu þingmanna Alþingis eru sex fulltrúar í ráðinu og kannski er rétt að taka það fram að það eru sex frá hverju landi en auk mín voru aðalmenn í Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins við upphaf árs hv. þingmenn Ásthildur Lóa Þórsdóttir, Ásmundur Friðriksson, Kristrún Frostadóttur, Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir og Þórarinn Ingi Pétursson. Sú breyting átti sér stað snemma árs eða í febrúar að Eyjólfur Ármannsson tók sæti Ásthildar Lóu í Íslandsdeildinni og hefur átt þar sæti síðan. Íslandsdeildin átti fulltrúa í sérnefnd sem Vestnorræna ráðið hefur skipað um málefni norðurslóða á árinu og er það hv. þm. Kristrún Frostadóttir sem hefur gegnt þeirri stöðu.
Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins tók virkan þátt í starfi ráðsins árið 2022 og vann að framgangi vestnorrænna mála á Alþingi og voru venju samkvæmt lagðar fram tillögur til þingsályktunar sem samþykktar höfðu verið í Vestnorræna ráðinu um aukið samstarf milli Grænlands, Færeyja og Íslands á vettvangi umhverfis- og loftslagsmála og um samstarf vestnorrænna háskóla á sviði fjarkennslu. Starf Vestnorræna ráðsins er aðeins ólíkt öðru alþjóðasamstarfi sem Ísland tekur þátt í hvað varðar það að tillögur sem þar eru samþykktar eru jafnframt lagðar fyrir þjóðþing landanna þriggja í formi þingsályktunartillagna.
Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins hélt alls átta fundi á árinu, þar af einn fjarfund og fór einn af fundum Íslandsdeildar fram á sendiskrifstofu Færeyja í Reykjavík þar sem aðalræðismaður Færeyja á Íslandi, Halla Nolsøe Poulsen, tók á móti hópnum og fjallaði um tengsl Íslands og Færeyja. Á hefðbundnu ári kemur Vestnorræna ráðið saman, þ.e. allir þingmennirnir frá löndunum þremur, tvisvar á ári, annars vegar á þemaráðstefnu að vetri, yfirleitt í febrúar, og hins vegar á ársfundi að hausti. Vegna heimsfaraldurs kórónuveiru og í takt við það sem ég tæpti á í upphafi ræðunnar fóru hins vegar fram tvær þemaráðstefnur á árinu, auk ársfundar, þar sem þemaráðstefnu ársins 2021 hafði verið frestað vegna sóttvarnaráðstafana fram til júlí árið 2022.
Fyrri þemaráðstefnan, sú sem haldin var á eðlilegum tíma, fór fram á Akureyri í janúar og aftur gætti áhrifa heimsfaraldurs en ráðstefnan fór bæði fram í Hofi á Akureyri og með fjarfundi í gegnum Teams, þannig að fundarstjóri og fyrirlesarar flestir voru á Akureyri en þingmenn Vestnorræna ráðsins og þar með talið þingmenn Íslandsdeildar tóku þátt í gegnum fjarfundarbúnað til að gæta fyllstu varúðar og fylgja sóttvarnaráðstöfunum. Yfirskrift ráðstefnunnar var „Aðgerðir í loftslagsmálum og græn umskipti á Vestur-Norðurlöndum“ og var því sérstök áhersla lögð á aukið samstarf og samhæfðar aðgerðir Færeyja, Grænlands og Íslands í umhverfis- og loftslagsmálum. Málefni hafsins voru þar ofarlega á baugi, en einnig var lögð áhersla á orkumál og samgöngur. Þá var mikilvægi Akureyrar sem miðstöðvar samstarfs og rannsókna um norðurslóðir á Íslandi dregið fram og grænar lausnir hjá sveitarfélaginu kynntar.
Síðari þemaráðstefna ársins, sú sem hafði verið frestað frá árinu á undan, fór fram í Qaqortoq á Suður-Grænlandi í júní. Á ráðstefnunni var sérstök áhersla lögð á framtíðarmöguleika ungs fólks á Vestur-Norðurlöndum en þar bar hæst umræðu um áhrif loftslagsmála og samkomutakmarkana á líf ungmenna. Á ráðstefnunni, þar sem við lögðum okkur fram um að fá ungt fólk til að koma og taka þátt og vera með erindi, komu fram hugmyndir að nýjum ályktunum Vestnorræna ráðsins um menntun í umhverfismálum, kennslu í tungumálum vestnorrænu landanna, stofnun vestnorræns ungmennaráðs og aukinn stuðning við Norður-Atlantshafsbekkinn. Það er menntaskóli sem hægt er að taka á Vestur-Norðurlöndum auk Danmerkur.
Ársfundur Vestnorræna ráðsins var haldinn í Nuuk á Grænlandi í lok ágúst og þar var lögð áhersla á samstarf vestnorrænna landa við nágrannalöndin. Á ársfundinum voru samþykktar fjórar ályktanir sem fólu í sér tilmæli um samanburð á heilbrigði og líðan ungmenna, stefnu landanna í ferðaþjónustu með tilliti til náttúruverndar og framfylgd áætlunar norrænu ráðherranefndarinnar um jafnréttismál. Þá var einnig lagt til að fela ríkisstjórnum Vestur-Norðurlanda að skila Vestnorræna ráðinu sameiginlegum skýrslum um framfylgt ályktana ráðsins. Í lok ársfundar var ég kjörin formaður í Vestnorræna ráðinu en löndin skipta með sér formennskunni. Fyrir vikið kom það í minn hlut sem formaður Íslandsdeildar en jafnframt sem formaður Vestnorræna ráðsins að taka þátt í ýmsum viðburðum. Í tengslum við ársfundinn í Nuuk var einnig skrifað undir samstarfssamning Vestnorræna ráðsins við þingmannanefnd um norðurskautsmál sem ætlað er að styrkja samstarf þessara tveggja samtaka enn frekar. Samningurinn kveður m.a. á um gagnkvæman þátttökurétt á fundum Vestnorræna ráðsins og þingmannanefndarinnar.
Sem formaður Íslandsdeildar ávarpaði ég málstofu í Norræna húsinu í tilefni af degi Norðurlandanna þann 23. mars en að þessu sinni bar daginn upp á 100 ára afmæli Norræna félagsins. Þar lagði ég áherslu á mikilvægi þess að halda norðurslóðum sem lágspennusvæði en þema fundarins var einmitt friður, frelsi og lýðræði. Í ræðu minni kom ég inn á atriði sem snýr að hafinu, sem við á Vestur- Norðurlöndum eigum sameiginlegt að byggja lífsafkomu okkar á, og er atriði sem er mjög miðlægt og hefur í gegnum tíðina mjög oft verið fjallað um þegar kemur að samvinnu þessara landa. Ég held að við áttum okkur öll á því hversu alvarlegar afleiðingar mengunarslys á svæðinu gætu haft.
Sem formaður Íslandsdeildar og Vestnorræna ráðsins flutti ég einnig opnunarávarp á opnum fundi í Veröld – húsi Vigdísar í tilefni af vestnorræna deginum þann 23. september en þar fjallaði ég m.a. um nýjar áherslur og ályktanir Vestnorræna ráðsins sem samþykktar höfðu verið á ársfundi ráðsins. Við sama tilefni var flutt upptaka af erindi mínu fyrir vestnorræna daginn sem haldinn var hátíðlegur í sendiskrifstofum vestnorrænu landanna í Peking. Það er áhugavert að Vestnorræna ráðið er í auknum mæli að bjóðast til að ávarpa og fjalla um Vestur-Norðurlönd í ýmiss konar alþjóðlegu samhengi og þátttaka okkar í þessu samstarfi mun verða rædd enn frekar á fundum Íslandsdeildarinnar sem og annarra landsdeilda þar sem þetta er svolítið nýtt inn í starfið.
Í september átti forsætisnefnd Vestnorræna ráðsins fund með fulltrúum Evrópuþingsins hér á landi þar sem sérstök áhersla var lögð á norðurslóðamál, loftslags- og orkumál. Fyrir hönd Íslandsdeildar sótti ég þann fund ásamt hv. þm. Kristrúnu Frostadóttur.
Annað hvert ár eru bókmenntaverðlaun Vestnorræna ráðsins veitt fyrir barna- og unglingabækur. Árið 2020 hlaut Bergrún Íris Sævarsdóttir þau fyrir bókina Lang-elstur að eilífu, en árið 2022 fór athöfnin fram í Kaupmannahöfn og sem formaður Vestnorræna ráðsins og þar með formaður Íslandsdeildar þá hlotnaðist mér sá heiður að fá að afhenda þessi verðlaun. Að þessu sinni voru það þau Dánial Hoydal og Annika Øyrabø frá Færeyjum sem hrepptu verðlaunin í ár fyrir bókina Abbi og eg og Abbi eða Afi og ég og afi, en auk verðlaunabókarinnar voru tilnefndar bækurnar Dýrin halda þing um mengun jarðarinnar eftir Kent Kielsen frá Grænlandi og Bannað að eyðileggja eftir Gunnar Helgason.
Fyrir hönd Íslandsdeildar tókum ég og hv. þm. Kristrún Frostadóttir þátt í þingi Hringborðs norðurslóða í október þar sem Vestnorræna ráðið stóð fyrir tveimur málstofum, annars vegar um samvinnu Vestur-Norðurlandanna í Norður-Atlantshafi og hins vegar um græna nýsköpun og tækifæri fyrir ungmenni á vestnorræna svæðinu. Venju samkvæmt tók Vestnorræna ráðið einnig þátt í Norðurlandaráðsþinginu sem að þessu sinni fór fram í Helsinki í nóvember. Þar tók ég þátt fyrir hönd Íslandsdeildar en í brennidepli á þingi Norðurlandaráðs voru öryggismál, stríðið í Úkraínu og orku- og loftslagskreppan. Þá var þess einnig minnst að Norðurlandaráð fagnaði 70 ára afmæli á árinu.
Virðulegur forseti. Ég hef nú stuttlega farið yfir starfsemi Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins á árinu en vísa að öðru leyti til ársskýrslunnar sem í heild sinni er aðgengileg á vef Alþingis. Ég vil að lokum nota tækifærið og þakka þingmönnum Íslandsdeildar fyrir samstarfið á árinu. Það hefur bæði verið gagnlegt, að ég tel, fyrir Ísland en ekki síður fyrir okkur sem svæði og ég hlakka til áframhaldandi samstarfs með þeim.
