staðfesting ríkisreiknings 2021.
Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti meiri hluta fjárlaganefndar um staðfestingu ríkisreiknings fyrir árið 2021. Það er eitthvað sem er löngu búið og gert og svo það sé bara sagt hér í upphafi þá er það auðvitað eitt af því sem nefndin hefur reynt, í samstarfi við og samtali við bæði fjármálaráðuneytið og ríkisendurskoðanda, þ.e. að hraða þessu ferli þannig að við séum ekki svona seint á ferð alla jafna þó að sannarlega hafi þetta verið komið fyrir áramót en okkur vannst ekki tími til að klára.
Þetta er einfalt frumvarp, það felur í sér að Alþingi staðfesti ríkisreikninginn. Það byggist á 58. gr. laga um opinber fjármál þar sem fram kemur að ráðherra eigi að leggja fram frumvarp þess eðlis til staðfestingar á ríkisreikningi. Í greinargerð á að fjalla um niðurstöður reikningsins og gera grein fyrir frávikum tekna, útgjalda og lánamála frá samþykktum heimildum þingsins.
Ríkisendurskoðun hefur endurskoðað reikninginn samkvæmt lögum um endurskoðanda og endurskoðun ríkisreiknings, nr. 46/2016, og í samræmi við alþjóðlega endurskoðunarstaðla fyrir opinbera aðila. Einnig hefur hann áritað reikninginn án fyrirvara en er sannarlega með ábendingar um stöðu innleiðingar á svokölluðum IPSAS-stöðlum og að tímabært sé að huga að endurskoðun laga um opinber fjármál vegna nokkurra atriða.
Ég held að við í fjárlaganefnd getum verið sammála um að það eru nokkrir agnúar á lögum um opinber fjármál sem við þurfum að takast á við. Fyrir utan að við erum auðvitað ekki búin að innleiða í rauninni allt enn þá þá höfum við sannarlega rekið okkur á að það eru nokkur atriði sem þyrfti að taka upp og breyta. Það kemur líka fram að séryfirlit 1–16 sem koma fram í seinni hluta ríkisreiknings séu ekki endurskoðuð. Það hefur spunnist umræða um það stundum í nefndinni hvort það beri að gera eða ekki. Ríkisendurskoðun hefur ekki talið fulla þörf á því og vísar kannski í að styrkja þurfi innri endurskoðun stjórnsýslunnar og stofnana þannig að það sé enn þá minni þörf fyrir að fara þurfi yfir það með þeim hætti.
Samkvæmt heimild í 52. gr. laga nr. 123/2015 frestaði reikningsskilaráð ríkisins fyrir A-hluta innleiðingu nokkurra staðla eins og kemur fram í skýringu nr. 2 í ríkisreikningnum. Ríkisendurskoðun telur að bæta megi upplýsingar í ríkisreikningi með ítarlegri skýringum til að uppfylla betur ákvæði einstakra staðla sem hafa verið innleiddir. Hér eru nefndir fimm staðlar sem innleiðingu hefur verið frestað á, þeir sömu og voru í ríkisreikningi árið áður. En fjármálaráðuneytið vinnur að þessu hörðum höndum.
Niðurstöðutölurnar í reikningnum eru þannig að afkoma reyndist neikvæð um tæplega 130 milljarða, sem er þó skárri afkoma heldur en árið áður þegar hún var neikvæð um 145 milljarða. Árin þar á undan, þ.e. fyrir heimsfaraldur, var afkoman jákvæð á hverju ári. Það má sjá þetta í meðfylgjandi töflu í nefndarálitinu og í frumvarpinu sjálfu. Matsbreyting eigna skýrist af því að eignarhlutir í Íslandsbanka og Landsbanka eru nú metnir á innra virði samkvæmt ársreikningi þeirra fyrir árið 2021 en voru í upphafi árs metnir á 80% af innra virði.
Í greinargerð frumvarpsins er gerð grein fyrir mismunandi reikningsskilareglum þar sem 1. gr. fjárlaga er sett fram á hinum svokallaða GFS-hagskýrslustaðli sem er alþjóðlegur og er ekki sambærilegur við afkomu ríkisreiknings sem byggist á IPSAS, sem er líka alþjóðlegur reikningsskilastaðall. Gerð er grein fyrir helstu frávikum og birt tafla þar sem kemur fram að heildarafkoman samkvæmt GFS-staðlinum sé neikvæð um tæplega 225 milljarða árið 2021. Það er um 100 milljarða kr. betri afkoma en áætlað var í fjárlögum ársins og skýrist einkum af hærri skatttekjum en forsendur í fjárlögunum gerðu ráð fyrir.
Það sem kannski hér er mest um vert og nefndin hefur rætt talsvert — við erum þrjú sem sitjum í svokallaðri undirnefnd í fjárlaganefnd þar sem við reynum að rýna betur athugasemdir sem gerðar hafa verið af hálfu ríkisendurskoðanda í ansi mörg ár, margar hverjar. Við höfum yfirfarið þessa skýrslu og unnið úr henni fjölmargar spurningar sem hafa nú þegar verið lagðar fyrir Ríkisendurskoðun, fyrir fjármála- og efnahagsráðuneytið, Fjársýslu ríkisins, Hagstofuna og Vegagerðina. Þetta eru stórir hagaðilar sem við erum að krefja ítarlegra svara við spurningum sem vöknuðu við lestur og auðvelda líka viðbrögð við því sem ríkisendurskoðandi leggur fram og gerir athugasemdir við og líka spurningar sem hafa vaknað hjá nefndinni, ekki bara núna, eins og ég sagði, heldur líka í gegnum tíðina. Við vonum auðvitað að svörin fari að tínast inn þannig að við getum haldið áfram þessari vinnu með þessum aðilum. Meiningin er að styrkja innra eftirlit ríkisins og tryggja það að framkvæmdarvaldið bregðist við þeim ábendingum þannig að úr verði hagkvæmari, skilvirkari og markvissari rekstur ríkisins.
Í greinargerðinni er greint frá helstu frávikum frá áætlunum bæði tekna, gjalda og þróunar skulda. Þar munum við líka kalla eftir ítarlegri skýringum í nokkrum tilvikum og við tökum fram í nefndarálitinu að það eigi m.a. við um þróun skulda sem eru um 50 milljörðum lægri en gert var ráð fyrir í fjárlögum. Við teljum einnig ástæðu til að greina betur skýringar vegna afskriftar skattkrafna, sérstaklega vegna tekjuskatts einstaklinga að fjárhæð tæplega 13 milljarða auk nokkurra frávika málefnasviða, svo sem vegna Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga og sérhæfðrar sjúkrahúsþjónustu, svo fátt eitt sé nefnt.
Það hefur líka komið fram að það vantar talsvert upp á að fjárfestingarheimildir hafi verið nýttar að fullu. Það höfum við líka rætt talsvert mikið í nefndinni, auðvitað eitt og annað sem hefur komið fram í því samtali. Það koma ekki endilega fram skýringar á einstökum frávikum fjárfestinga í töflu 5 í greinargerðinni og við munum kalla áfram eftir ítarlegri skýringum þar um.
Virðulegi forseti. Undir þetta álit skrifa sú sem hér stendur og hv. þingmenn Haraldur Benediktsson, Bryndís Haraldsdóttir, Ágúst Bjarni Garðarsson, Stefán Vagn Stefánsson og Vilhjálmur Árnason.
Ég vil þakka nefndinni fyrir samstarfið í þessari vinnu, umfjöllun um ríkisreikning. Ég vil taka undir, og ég nálgaðist það kannski aðeins áðan, varðandi það sem kemur fram í áliti 1. minni hluta að það er ámælisvert að það hafi ekki verið sett reglugerð um innri endurskoðun ríkisaðila eins og við höfum ítrekað rætt og bent á í nefndinni. Það er eitt af því sem við erum að fylgja eftir með þessu samtali sem við erum að eiga, við eigum óformlega fundi með þessum aðilum. Eitt af því sem þar hefur verið dregið fram er að það sé mjög mikilvægt og okkur er sagt að þetta sé á leiðinni. Við höfum svo sem heyrt það áður en okkur er sagt að þetta sé sannarlega eitthvað sem er ofarlega á listanum og ég hef vonir um að svo sé. En að endingu vil ég bara þakka nefndinni fyrir gott samstarf við þetta og ég vona að við verðum mun fyrr á ferðinni næst þegar við ræðum ríkisreikning.
