ákvörðun nr. 59/2021 um breytingu á XI. viðauka (Rafræn fjarskipti, hljóð- og myndmiðlun og upplýsingasamfélagið) við EES-samninginn o.fl.

Forseti. Eins og ég fór yfir í andsvari við ráðherra þá er þarna ein innleiðing sem alla vega hefur verið vakin athygli á í Evrópu að geti náð inn á þennan vettvang sem er í raun bara allsherjareftirlit með netsamskiptum allra undir því yfirskyni að ná efni sem á ekki að berast til barna. Það er ágætismarkmið út af fyrir sig. En spurningin er hvort tilgangurinn helgi meðalið, hvort þær aðferðir sem reynt er að grípa til séu réttlætanlegar út frá því sem á að gera, hvort það sé hægt að gera eitthvað annað sem er ekki eins mögulegt inngrip í almenna friðhelgi fólks. Umfjöllunin í Evrópusambandinu beindist að þessu, að þarna væri ákveðin vöktun á nettraffík hjá fjarskiptafyrirtækjum sem þessi tilskipun nær yfir. Eins og er sagt í greinargerð:

„Bein áhrif á fjölmiðla og fjölmiðlaveitur eru þau að gerðar verða ríkari kröfur til þeirra um að tryggja vernd barna gegn efni sem getur haft skaðvænleg áhrif á líkamlegan, andlegan eða siðferðislegan þroska þeirra.“

Þetta er mjög víðtækt. Ef það er eins og hæstv. ráðherra segir, að það komi upp viðvörunargluggi þar sem fólk þarf að staðfesta aldur sinn o.s.frv., þá þarf einhvern veginn að vekja upp þann glugga og það er gert á nokkra vegu. Það er hægt að gera það handvirkt með því að fólk sé að skoða og vakta það efni sem birtist á þessari veitu, segjum bara á YouTube eða einhverju því um líku. En magnið þar og bara almennt séð í netheimum gerir það að verkum að það er ekki mannlegur möguleiki að fara handvirkt yfir allt efni sem þar birtist. Því er gerð sjálfkrafa skönnun á því hvaða efni er að fara manna á milli, hvort sem viðkoman sé vefsíða eða eitthvað annað, app eða hvað það er. Vandinn þar er sá að mjög mörg forrit og velflest í rauninni sem fjalla um einhvers konar samskipti manna á milli eru með innbyggða dulkóðun til að koma í veg fyrir að fólk sé að njósna um samskipti þess á milli. Þá dettur mér í hug tillaga fyrrum innanríkisráðherra, Ögmundar Jónassonar, um að banna einfaldlega dulkóðun. Ég ætla ekki alveg að fara þangað og lýsa því hversu galin hugmynd það er með tilliti til nauðsynjar þess að geta verið með örugg samskipti, fjarskiptasamskipti, svo sem bankastarfsemi og svo er það lögreglan sem á í öruggum samskiptum sín á milli. Eiga yfirvöld bara að hafa einkaaðgang að dulkóðun? Það getur ekki gerst því í rauninni getur hver sem er búið til dulkóðunaraðferð sjálfur. Þetta er ómöguleg hugmynd. Við skulum bara setja hana algjörlega til hliðar. Það er ekki hugmynd sem nokkrum ætti að detta í hug að brydda upp á. Raunveruleikinn er sá að dulkóðun er hluti af okkar samskiptamöguleikum. Það þýðir að ef það á að skanna samskipti fólks þá þarf að afkóða samskiptin sem er ekki hægt nema að lyklum að því sé deilt með þeim sem eru að skanna umferðina, sem er annað brjálæði sem við skulum ekki fara út í því það býður upp á að allir geti gert það, með smá flækjum. Það þýðir þá að allt sem á að finna, sem er einmitt óæskilegt fyrir börn, sem er markmiðið með þessu, finnst aldrei því að fólk sem er að stunda dreifingu á slíku efni er að vinna með það innan dulkóðaðra samskipta. Hverjir eru þá eftir? Allir hinir sem eru þá skannaðir og fylgst með en sem eru ekki að deila svona efni. En það er samt sjálfkrafa verið að skanna þá og þá er svo stutt skref, þetta er svona fóturinn í hurðina, á sjálfkrafa vöktun á almannasamskiptum. Þar sem það væri nú hægt, fyrst það er búið að ná utan um barnaníðingsefni, þá skulum við fara að skanna gagnvart öllu sem mögulega gæti verið ólöglegt. Næst er tekin hryðjuverkastarfsemi, svo áform um eiturlyfjasölu o.s.frv. og alltaf smám saman unnið á þetta. Ég veit að þetta er svona blauta brekkan, „slippery slope“, þýðing á því, með leyfi forseta. Það er ekkert sjálfgefið að slíkt gerist. En freistnivandinn er þarna til staðar og hann stendur og fellur með spurningunni um friðhelgi einkalífsins. Þegar við veitum svona óheftan aðgang að allri netumferð án úrskurðar dómara, án tilefnis, þá erum við komin á slóðir þar sem við ættum að fara varlega.

Þau aðvörunarorð sem okkur berast til eyrna gagnvart þessari tilskipun eru síðan aðallega vegna annarrar tilskipunar sem er í vinnslu í Evrópusambandinu og er búist við að verði samþykkt í ár. Hérna í þessu virðist vera vægari útfærsla nokkurn veginn en síðan skyldaða útfærslan þegar búið er að koma fólki á bragðið því þá verði auðveldara að gleypa meðalið í kjölfarið. Þetta ættum tvímælalaust að vakta. Ef þetta er stefnan sem Evrópusambandið er í og innleiðingarferli EES þá er þetta eitt og sér að mínu mati tilefni til þess að segja bara bless.