ákvörðun nr. 59/2021 um breytingu á XI. viðauka (Rafræn fjarskipti, hljóð- og myndmiðlun og upplýsingasamfélagið) við EES-samninginn o.fl.

Frú forseti. Við erum hérna að ræða mál sem sannarlega hefur göfugan tilgang og markmið. Yfirlýst markmið þess er að stöðva framleiðslu og dreifingu barnakláms með því að ná vondu körlunum, eins og við leyfum okkur að orða það. En vandinn er sá að þessar hugmyndir og þessar tillögur eru kannski ekki alveg í samræmi við raunveruleikann. Það sem gerist nefnilega í reynd, og þetta er eitthvað sem við vitum bæði af reynslu og vegna þess að tækniklárt fólk er búið að útskýra fyrir okkur sem erum það síður hvernig þetta mun virka, er að það er aðallega verið að vakta efni sem er ekki dulkóðað. Forrit sem óprúttnir aðilar nota, svo sem Signal og Telegram, eru ekki vöktuð því það er ekki hægt eða svo gott sem ómögulegt. Þannig að raunveruleikinn verður sá að í rauninni geta óprúttnir aðilar haldið áfram að stunda sína starfsemi en hins vegar verða innleiddar gríðarlega miklar njósnir um venjulegt fólk. Þetta snýst um að flagga þetta svokallaða óæskilega efni fyrir börn, vernda börn og finna þá sem vilja brjóta á börnum, barnaníðinga. Í greinargerðinni segir m.a., með leyfi forseta:

„Bein áhrif á fjölmiðla og fjölmiðlaveitur eru þau að gerðar verða ríkari kröfur til þeirra um að tryggja vernd barna gegn efni sem getur haft skaðvænleg áhrif á líkamlegan, andlegan eða siðferðislegan þroska þeirra.“

Þessar reglur eru valkvæðar en framkvæmdastjórn ESB, eins og hefur komið hér fram, stefnir að því að gera þessar reglur að skyldu með næstu innleiðingu. Við erum aðeins á eftir hér eins og vanalega. En það er kannski ekki aðalatriðið þar sem prinsippið er það sama.

Þetta snýst um það að fjarskiptafyrirtækjum verði gert skylt að vakta netnotkun notenda, spjallforrit, ský eða geymslusvæði, tölvupósta og önnur samskipti til að flagga mögulegt barnaníðsefni. Fólk sem er vaktað og flaggað fær ekki að vita af því. Það sem er kannski áhugavert og hefur einmitt verið komið inn á hérna er að samkvæmt nýlegri evrópskri könnun er meiri hluti barna á þessum unglingsaldri, 13–17 ára, andvígur þessari vöktun. Og það sem kannski er mest sláandi, og ég biðla til hæstv. ráðherra að hafa í huga og að við öll gerum okkur grein fyrir, er að það kemur fram í þessari könnun að 80% þessara barna myndu veigra sér við að taka þátt í pólitík eða öðrum aktífisma eða að kanna eigin hinseginleika ef öll samskipti þeirra og netnotkun er vöktuð. Þetta hefur afleiðingar sem við ætlum okkur alls ekki að verði. Við erum að setja reglur sem vekja upp ótta og óhug meðal þeirra einstaklinga sem þeim er ætlað að vernda. Þá veltir maður einmitt fyrir sér hvernig hagsmunamatið er. Það er verið að fórna mjög ríkum og mikilvægum hagsmunum sem eru friðhelgi einkalífsins fyrir — og þetta er kannski aðalatriðið — lítinn ef einhvern ávinning.

Við sjáum hérna á dagskránni einhverjar ákvarðanir og tilskipanir og reglugerðir sem við ætlum að innleiða og ég er ekkert viss um að það veki áhuga þingmanna sem kannski vita ekki um hvað málið snýst. En það sem við erum að tala um hérna eru grundvallarspurningar. Þetta er vissulega innleiðing á reglum sem okkur ber að innleiða enda er þessi umræða líka að eiga sér stað í Evrópu. Við erum ekki ein hérna, ég og hv. þm. Björn Leví Gunnarsson, að vekja upp þessar áhyggjur heldur eru þetta mjög umdeildar reglugerðir, þetta er mjög hættuleg þróun. Við þurfum að taka djúpa lýðræðislega umræðu um þetta, hvernig við viljum hafa þetta, vegna þeirrar þróunar sem er í rauninni í öllu, í lýðræðisríkjum, af ýmsum ástæðum. Það eru náttúrlega ýmsar ógnir sem steðja að okkar samfélagi í dag. En það er alltaf þetta jafnvægi á milli öryggis og afbrotavarna og annars og síðan frelsis og réttar borgaranna á friðhelgi vegna þess að við vitum það líka að ríkar heimildir er hægt að misnota og þær eru misnotaðar. Við höfum enga ástæðu til að treysta því fullkomlega að þær verði ekki misnotaðar hér líkt og gengur og gerist annars staðar. Þannig að við þurfum að taka þessa umræðu og við þurfum að vera meðvituð um hvað er í gangi hérna. Af þeim fjölda þingmanna sem situr í þingsalnum akkúrat núna þá met ég það svo að það sé talsvert stór hluti þingmanna sem geri sér ekki grein fyrir því hvað er í gangi hér þar sem ég hef trú á því að margir myndu vilja annars skerast í leikinn í þessari umræðu.

Það var ekki fleira sem ég ætlaði að nefna á þessu stigi málsins. Þetta á náttúrlega eftir að koma aftur til umræðu í þinginu. En ég biðla til hæstv. ráðherra að hafa þessi sjónarmið í huga og að við séum meðvituð um það líka að við séum ekki að ganga lengra en þörf krefur til að vernda þá hagsmuni sem okkur sannarlega ber skylda til að vernda.