Samráðsleysi dómsmálaráðherra við ríkisstjórn varðandi rafvarnarvopn.
Frú forseti. Það er frekar dapurlegt að við séum í þeirri stöðu núna að ræða mál sem felur í sér jafn mikinn áfellisdóm yfir stjórnsýslu hæstv. dómsmálaráðherra og hér um ræðir. Það liggur fyrir að umboðsmaður Alþingis fær ekki betur séð en að framganga ráðherrans hafi verið ósamrýmanleg kröfum um vandaða stjórnsýsluhætti. Það er auðvitað mjög alvarlegt mál að stjórnsýsla ráðherra sé jafn slæleg og vond og nú liggur fyrir. En það er ekki síður alvarlegt hvernig hæstv. dómsmálaráðherra bregst við þessum orðum umboðsmanns með því að gera lítið úr efninu. Hann er ósammála. Honum finnst þetta vera á mörkunum. Hann skilur ekki á hvaða vegferð umboðsmaður er og heldur því líka fram að umboðsmaður hafi í raun sýknað hann algerlega og ekki litið til neinna fordæma. Auðvitað þýðir þetta á mannamáli að hæstv. dómsmálaráðherra lætur sér þennan áfellisdóm yfir eigin stjórnsýslu í léttu rúmi liggja.
Nú er það svo að umboðsmaður nefnir reyndar eitt fordæmi um að mikilvægt sé að ræða mál á ríkisstjórnarfundi sem feli í sér áherslubreytingu og teljist því mikilvægt stjórnarmálefni. Það er landsdómurinn sem kveðinn var upp yfir Geir H. Haarde. Allt er þetta nefnilega mjög skýrt.
Í stjórnarskránni segir að ríkisstjórnarfundi eigi að halda um mikilvæg málefni. Í lögum um Stjórnarráðið segir að til mikilvægra stjórnarmálefna teljist t.d. reglugerðir, með leyfi forseta, „… sem fela í sér mikilvæga stefnumörkun eða áherslubreytingar“. Hæstv. forsætisráðherra hefur sagt að reglugerð dómsmálaráðherra um rafbyssur sé áherslubreyting eins og tiltekið er í lögunum. Því beri að ræða málið í ríkisstjórn, en hæstv. dómsmálaráðherra gerði það ekki eins og frægt er orðið. Af þessu leiðir augljóslega að forsætisráðherra telur að dómsmálaráðherra hafi brotið lög um Stjórnarráð Íslands og eftir atvikum stjórnarskrá. Það er ekkert hægt að skilja þetta öðruvísi. Forsætisráðherra styður engu að síður dómsmálaráðherra áfram þrátt fyrir þetta. Trúnaðarbresturinn er alger en allir samt áfram vinir.
Það er auðvitað þannig að pólitískur hluti þessa máls er eitt. Það er forsætisráðherra að útskýra það pólitískt fyrir sínum kjósendum hvers vegna VG lætur núverandi dómsmálaráðherra Sjálfstæðisflokksins niðurlægja sig aftur og aftur. Það er bara pólitík. En að forsætisráðherra láti það yfir sig ganga að dómsmálaráðherra fari gegn lögum og stjórnarskrá með því að ræða ekki áherslubreytingar á vettvangi ríkisstjórnarinnar líkt og forsætisráðherra, verkstjóri ríkisstjórnarinnar og oddviti hennar telur að hefði átt að gera, er öllu alvarlegra.
Umboðsmaður er einmitt að draga fram þetta tiltekna orð hæstv. forsætisráðherra, áherslubreyting, að það sé lykilatriði. Umboðsmaður er að benda á að þegar áherslubreytingar eru ekki ræddar í ríkisstjórn sé það ekki bara brot á formreglu heldur stuðli sú háttsemi að því að pólitískt samráð sé sniðgengið, pólitískt samráð sem kveðið er á um í lögum og stjórnarskrá. Umboðsmaður bendir einnig á að ef stjórnarskrárákvæðið er virt hljóti það að leiða til þess, með leyfi forseta „… að ráðherrar skiptist síður á skoðunum á opinberum vettvangi svo sem þetta mál vitnar um og ríkisstjórnin birtist borgurunum sem samhentur hópur stjórnenda“. Þetta skipti miklu máli gagnvart trausti landsmanna á því að æðsta stjórn landsins vinni og afgreiði mál af fagmennsku og yfirvegun. Þetta er því ekkert smámál.
Við erum með það uppáskrifað frá umboðsmanni Alþingis að rifrildi og ósamkomulag ráðherra í þessari ríkisstjórn og á opinberum vettvangi sé skaðlegt fyrir traust allra á æðstu stjórn ríkisins. Þetta rýri traust. Það er auðvitað hárrétt athugað hjá umboðsmanni að mínu mati. Það gengur ekki upp að mikilvæg mál séu ekki rædd í ríkisstjórn, jafnvel þótt ríkisstjórnin sé ekki fjölskipað stjórnvald, eins og oft er vitnað til. Vandinn er sá að svo virðist sem ráðherrar séu beinlínis farnir að nota það sem rök fyrir því að ræða ekki mikilvæg mál innan ríkisstjórnarinnar að ríkisstjórnin sé ekki fjölskipað stjórnvald. Hér verða menn auðvitað að gæta að sér (Forseti hringir.) til lengri tíma því að það er heldur ekki þannig í dag að það séu 12 ríkisstjórnir í landinu, (Forseti hringir.) en þannig fer það að birtast okkur í fyllingu tímans.
Við komumst ekki fram hjá þeirri staðreynd að lögin um Stjórnarráðið eru skýr og stjórnarskrá lýðveldisins einnig (Forseti hringir.) og því verður hæstv. ríkisstjórn að taka mið (Forseti hringir.) af þessum úrskurði og þessum orðum umboðsmanns og fylgja þessu eftir í orðum og æði.
(Forseti (OH): Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða ræðutímann.)
