Samráðsleysi dómsmálaráðherra við ríkisstjórn varðandi rafvarnarvopn.

Virðulegi forseti. Þessi umræða snýst ekki um afstöðu til rafvopna eða vopnavæðingar lögreglunnar en það eru nokkrir hlutir sem skipta máli í þessari umræðu, kannski fyrst og fremst að það blasir við að ráðherra tók ákvörðun upp á sitt einsdæmi og kynnti hana ekki fyrir ríkisstjórn, þrátt fyrir að hún fundi tvisvar í viku og vinnsla þessa máls hefði staðið í nokkrar vikur áður en hann tilkynnti hana fyrst með grein í Morgunblaðinu. Það eitt og sér vekur óhjákvæmilega upp þá spurningu hvort með því hafi ráðherra gerst brotlegur við 17. gr. stjórnarskrárinnar, þar sem segir að ráðherrafundi skuli halda um nýmæli í lögum og um mikilvæg stjórnarmálefni.

Í kjölfarið hófust umræður í fjölmiðlum milli dómsmálaráðherra og forsætisráðherra um þetta mál sem virtist koma forsætisráðherra algerlega á óvart. Í því samhengi má velta ýmsum hlutum fyrir sér eins og t.d. hvort hér sé ríkisstjórn sem vinnur saman eða samansafn af ráðherrum sem allir starfi á sínum forsendum í sínum málaflokkum, hver í sínu horni. Auðvitað er ljóst að ráðherrar hafa sjálfstæði og sjálfræði í mörgum málum en forsætisráðherra sjálfur sagði að hér væri um áherslubreytingu að ræða, og áherslubreyting er annað orð yfir stefnubreytingu. Nú snýst þetta mál engan veginn um hvaða skoðun hver og einn hefur á rafbyssum heldur það hvernig þessi ríkisstjórn vinnur og hvort vinnulag hennar sé í samræmi við stjórnarskrána. Samkvæmt stjórnarskránni á að ræða mikilvæg mál á ríkisstjórnarfundum og það var ekki gert í þessu tilviki.

Þetta er því miður ekki einsdæmi heldur hluti af því sem virðist vera orðið gegnumgangandi tilhneiging ráðherra þessarar ríkisstjórnar til að skauta létt fram hjá lögum og reglum sem gilda um störf þeirra sjálfra. Handhafar opinbers valds eiga ekki að láta sér í léttu rúmi liggja að fylgja slíkum reglum þótt formreglur séu, því þeim er ætlað að stuðla að góðum stjórnsýsluháttum og vönduðum vinnubrögðum. Eftir höfðinu dansa limirnir og ef æðstu valdhafar sýna af sér skeytingarleysi gagnvart því að fara eftir lögum og reglum, svo ekki sé minnst á sjálfa stjórnarskrána, er hætta á að það smitist til undirmanna þeirra og undirstofnana ráðuneytanna með neikvæðum áhrifum á stjórnsýsluna alla.

Almennir borgarar verða að geta treyst því að þau mál sem þeir bera undir stjórnvöld hljóti vandaða og réttláta málsmeðferð. Það eru grundvallarmannréttindi sem má aldrei grafa undan. Allt frá bankahruninu 2008 hefur traust almennings til stjórnvalda mælst afar lítið. Forsætisráðherra hefur verið tíðrætt um mikilvægi þess að endurreisa traust á stjórnmálum og stjórnsýslu og meira að segja skipað starfshóp um það viðfangsefni sem skilaði af sér skýrslu í september 2018. Sá starfshópur mat það svo að vantraust íslensks almennings á stjórnkerfinu, sem kannanir sýna að er talsvert meira en á öðrum Norðurlöndum, megi að hluta til rekja til þess að hér hafi ekki verið hugað nægilega að því að móta heildarstefnu um heilindi í stjórnmálum og stjórnsýslu og fylgja henni eftir með aðgerðaáætlun. Vísað var til rannsókna fræðimanna sem sýndu að sterk tengsl eru á milli trausts og ábyrgðar. Takist stjórnvöldum ekki að gefa almenningi til kynna að starfsemi stjórnkerfisins sé í höndum hæfs fólks, jafnt kjörinna fulltrúa sem starfsfólks stjórnsýslu, geti traust ekki skapast.

Ég tel augljóst að framganga hæstv. dómsmálaráðherra í því máli sem við ræðum hér sé ekki til þess fallin að ná þessum markmiðum. Hvort sem ráðherra hafi gerst brotlegur við stjórnarskrá eða ekki er ásýndin ekki góð og alls ekki til þess fallin að efla traust. Ég vil því biðja hæstv. forsætisráðherra að svara því hvernig hún hyggst bregðast við þeirri ábendingu umboðsmanns Alþingis að taka til skoðunar að afmarka það nánar í starfsreglum ríkisstjórnar hvaða mál skuli leggja fyrir ríkisstjórn. Er ekki ástæða til að velta því alvarlega fyrir sér, ekki aðeins í ljósi þessa máls heldur einnig til þess almennt að efla traust almennings til stjórnvalda?