NATO-þingið 2022.
Forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni fyrir yfirferðina um skýrslu Íslandsdeildar NATO-þingsins og bara almennt fyrir samstarfið. Ég held að ég sé ekki að uppljóstra neinum leyndarmálum þegar ég segi það hér og nú að við hv. þingmaður erum ekki alltaf einhuga þegar kemur að afstöðu til NATO eða ýmissa annarra atriða en samstarf hefur gengið með miklum ágætum og það er bara, held ég, gagnkvæmur skilningur á ólíkri afstöðu sem hefur komið ágætlega út í samstarfinu.
Það eru kannski þrjú, fjögur atriði sem mig langar aðeins að víkja að. Við gætum kallað það atriði sem ég hef lagt áherslu á í starfinu síðasta árið en ég sat fyrsta fund minn á vegum Íslandsdeildarinnar í febrúar á síðasta ári, sem var sameiginlegur nefndarfundur í Brussel þriggja fastanefnda NATO-þingsins, bara svona korteri áður en innrás Rússa í Úkraínu hófst þannig það má næstum segja að það hafi verið breytt heimsmynd bara strax og við lukum þeim fundi. Síðan í framhaldinu var haldið, eins og hv. þingmaður fór yfir, vorþing NATO-þingsins í Vilníus vegna þess að Úkraína gat ekki verið gestgjafi það skiptið af augljósum ástæðum. Þar áttum við einmitt nokkuð gott samtal við ýmsa ráðherra í ríkisstjórninni. Það er mjög gagnlegt að eiga bein og milliliðalaus samskipti við fólk í þessari stöðu sem ég hef síðan fengið að gera í þingmannanefnd NATO-þingsins og Úkraínu. En á þessum fundi í Vilníus þá vorum við t.d. að ræða þá stríðsglæpi sem Rússar voru byrjaðir að fremja og sem var fyrirsjáanlegt að myndu verða framdir, fólk sá alveg hvert stefndi. Þar ræddum við m.a. atriði sem við kannski tengjum ekki oft vígbúnaði eða hernaði en vorum einmitt að ræða hér, ég og hæstv. forsætisráðherra, í allt öðru samhengi í gær og það er hugtakið vistmorð. Það er einmitt eitt af tíu áhersluatriðum Úkraínustjórnar í friðaráætlun sinni vegna þess að það sem Rússar eru að gera í stríðinu er að beita ýmsum meðulum til að ná sínu fram og eitt af því eru meðvituð vísvitandi umhverfisspjöll til þess t.d. að spilla ræktarlandi til framtíðar. Þetta er eitthvað sem við höfum nokkuð rætt hér á þingi að þurfi að gera að sérstökum glæp samkvæmt Rómarsamþykktinni sem þar með verður hægt að sækja fyrir Alþjóðlega sakamáladómstólnum í Haag, eitt af þessum atriðum þar sem við sjáum að almennu stjórnmálin geta átt erindi inn í varnarmálaumræðuna.
Í vísinda- og tækninefnd sem hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson situr í voru til umfjöllunar að mig minnir alla vega tvær skýrslur sem fjölluðu sérstaklega um loftslagsmál og áhrif loftslagsbreytinga á seiglu og viðnámsþrótt samfélaga og í þrengra samhengi líka áhrif loftslagsbreytinga á möguleika þeirra sem sinna vörnum aðildarríkjanna til að sinna starfi sínu. En í þeim umræðum fannst mér mikilvægt, og þykir rétt að nefna það hér, að rifja upp að þau áhrif sem vígbúnaður hefur á loftslagið eru ekki bara vanmetin, þau eru bara ómetin. Það er nefnilega svo að samkvæmt loftslagssamningi Sameinuðu þjóðanna þá þurfa aðildarríki ekki að telja fram þá losun sem fellur til vegna hernaðar þannig að þegar kemur að uppgjöri, þegar kemur að bókhaldi ríkja er þeim í sjálfsvald sett hvort þau telji fram hversu mikinn koltvísýring þau losa við starfsemi herafla. Það er mjög á huldu hve mikið umfangið er á heimsvísu en tölur á bilinu 2–6% af losun mannkyns á gróðurhúsalofttegundum hafa verið nefndar. Þó að ég ætli nú ekki að gera mér vonir um að aðildarríkin nái saman um það að vera með einhverja harða stefnu um samdrátt í losun í þessum geira samfélagsins hjá sér þá held ég að það væri algjört lágmark að við færum að tala fyrir því af auknum krafti að þau myndu alla vega telja þetta fram þannig að við sæjum hvað það væri sem það kostaði loftslagið, okkar sameiginlega umhverfi, að halda úti þeim vígbúnaði sem fyrirfinnst í heiminum.
Síðan voru auðvitað aðildarríkin Svíþjóð og Finnland mikið til umræðu á þessum vettvangi. Mér finnst aldrei úr vegi að nefna hversu skrýtinn sá ferill hér var þegar við ræddum aðildarumsókn Svíþjóðar og Finnlands fyrir að verða nálægt ári síðan í þessum sal. Þá lýstum við sum áhyggjum af því að við myndum t.d. glata Svíþjóð sem þeirri sterku rödd í þágu afvopnunarmála sem Svíar hafa verið í gegnum árin og skapað sér nokkra sérstöðu á því sviði, verið mjög trúverðug og sterk rödd í þágu friðar. Það vil ég meina að hafi nokkurn veginn staðið heima. Ekki er nóg með að Svíar veigri sér við að taka sömu eindregnu afstöðu á alþjóðavísu heldur hafa sænsk stjórnvöld verið skref fyrir skref að láta undan ótrúlegum og eiginlega óforskömmuðum kröfum Tyrklandsstjórnar til þeirra, þeim kröfum sem Erdogan og félagar gera á hendur Svíum sérstaklega um atriði alls óskyld sameiginlegum vörnum sem Tyrkjum finnst Svíar þurfa að uppfylla til að hægt sé að hleypa þeim inn í bandalagið. Sænsk stjórnvöld hafa um áratugaskeið skotið skjólshúsi yfir flóttafólk frá ýmsum ríkjum — og í þessu tilviki er um að ræða kúrdíska flóttamenn sem hafa barist fyrir sjálfstæði Kúrdahéraða m.a. en hafa líka verið stjórnmálafólk og blaðamenn og alls konar fólk sem ekkert hefur sér til saka unnið — sem hefur fengið skjól í Svíþjóð og samtök þeirra hafa notið fjárhagslegs stuðnings stjórnvalda. Öllu þessu er verið að vinda ofan af til þess að koma Svíum inn í bandalagið. Það kristallar kannski þegar upp er staðið að þetta er bandalag um varnir en ekki endilega um sameiginleg gildi því að þau gildi sem Svíar þurfa að gefa afslátt af með því að hætta að styðja mannréttindasamtök Kúrda eru lýðræðislegu gildin sem við eigum að hafa í hávegum hér á Norðurlöndum sérstaklega. Þetta hefur verið leiðinleg þróun og því miður sér ekki fyrir endann á þessu núna þegar Tyrkir eru að opna á það að hleypa Finnum fram fyrir Svía og þannig rjúfa samstöðuna á milli þessara tveggja ríkja.
Svo hafa óábyrgar hótanir Rússa um beitingu kjarnavopna í tengslum við Úkraínudeiluna verið af og til til umræðu innan NATO-þingsins, eitthvað sem er mikilvægt að halda á lofti að á ekki að líðast. Ég hef t.d. talað fyrir því að þó að NATO geti ekki endilega stutt aðild að samningi Sameinuðu þjóðanna um bann við kjarnavopnum (Forseti hringir.) þá ætti bandalagið að fara að styðja aðildarríki sín í því að eiga í uppbyggilegu samtali við samninginn þar sem (Forseti hringir.) alla vega í orði kveðnu sá samningur deilir markmiði með NATO, yfirlýstu markmiði NATO, (Forseti hringir.) um að skapa öryggisumhverfi fyrir heim án kjarnavopna. (Forseti hringir.) Sú barátta mín hefur ekki borið ávöxt enn en kannski get ég (Forseti hringir.) upplýst forseta um betri tíðindi að ári.
(Forseti (JSkúl): Forseti minnir hv. þingmenn á að virða ræðutímann sem er þó nokkuð rúmur.)
(Gripið fram í.)
