aðgerðaáætlun um þjónustu við eldra fólk fyrir árin 2024--2028.
Frú forseti. Ég má nú til af því að hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra minntist hér á verkefni sem Íþróttasamband Íslands og Landssamband eldri borgara hafa verið að vinna að í á annað ár með góðum og örlátum styrk frá félagsmálaráðuneytinu. Það hefur verið einkar ánægjulegt, því að ég hef getað fylgst með þessu verkefni á hliðarlínunni, hversu vel það hefur tekist að efla almenningshreyfingu og meðvitund um heilsusamlegri lífsstíl meðal eldra fólks úti um allt land. Þetta er verkefni, eins og hæstv. ráðherra minntist á, þar sem farið er um allt landið og kortlögð sú aðstaða sem er á hverjum stað fyrir sig. Og það sem meira er, það er fundað í hverju einasta sveitarfélagi eða hverjum stað sem gefst með fulltrúum frá félögum eldri borgara á staðnum, með íþróttahreyfingunni á staðnum, með sveitarstjórn og með þeim sem standa að þessu verkefni. Það er stundum í fyrsta skipti sem þessir aðilar setjast saman í viðkomandi sveitarfélögum og ræða um eitthvert þjóðþrifamál og það hefur verið mjög ánægjulegt að fylgjast með því. Það hefur orðið til þess að það hefur orðið vitundarvakning víða um land í þessum málum og fólk hefur farið að ræða saman því að það er verið að vinna á hagkvæman hátt, það er verið að hugsa: Bíddu, hvað höfum við? Við höfum íþróttahús. Það er autt þessa tíma dagsins. Það er akkúrat tíminn sem eldri borgararnir eru tilbúnir til að hreyfa sig. Það er akkúrat tíminn þar sem er þjálfari og íþróttakennari á staðnum sem getur leiðbeint og sveitarfélagið getur komið þar að og hjálpað. Þetta hefur verið mjög árangursríkt og þetta verkefni er enn í vinnslu.
En þetta var nú ekki það sem ég ætlaði aðallega að tala um í þessari ræðu. Það var þessi aðgerðaáætlun sem hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra hefur verið að fylgja hér úr hlaði. Hin ánægjulega staðreynd er að eldra fólki fjölgar. Ég vil þakka hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra fyrir þessi jákvæðu orð en þannig opnaði hann ræðu sína, því að það skiptir máli hvernig við lítum á verkefnið sem við tökumst á hendur. Þessi orð hæstv. ráðherra finnst mér vera leiðarljósið í þessari aðgerðaáætlun sem hér hefur verið lögð fram til þingsályktunar. Ég verð að lýsa ánægju minni hversu vel unnin hún er og af miklum metnaði, einnig hversu vel hefur verið gætt að því að líta til sjónarmiða og þekkingar þeirra sem gjörla þekkja til hinna ýmsu afkima þessa máls. En ég vil þó staldra við fáeinar greinar í tillögunni, með leyfi forseta, og þá stoppa ég fyrst við lið C.4, sem fjallar um upplýst starfsfólk. Þar segir, með leyfi forseta:
„Að starfsfólk sem sinnir eldra fólki hafi aðgang að fræðslu sem styður við búsetu fólks heima, virkni og vellíðan.
Lýsing: Fræðsluefni verði þróað eða staðfært með aðkomu m.a. háskólasamfélagsins, símenntunarmiðstöðva og stéttarfélaga með áherslu á persónumiðaða þjónustu, þjónustu við fólk með heilabilun, velferðartækni, tilfinningavanda eldra fólks, lausnamiðaða nálgun og teymisvinnu.“
Þetta verður sem sagt á ábyrgð félags- og vinnumarkaðsráðuneytisins, eins og segir í þessari aðgerðaáætlun, og þetta á að vinnast á árabilinu 2023–2025. Ég staldra aðeins við því að mér finnst vanta þarna að við hugsum um það fólk sem umgengst eldra fólk í viðkvæmri stöðu, sem umgengst það vegna þess að það deilir með því búsetu eða býr í sama rými og það, deilir með því aðgangi, hvort sem það eru stigagangar, salir eða frístundir, því að við vitum að staðreyndin er að við erum ekki öll eins. Það er fólk í viðkvæmri stöðu sem vegna fáfræði þeirra sem það þarf umgangast lendir í aðkasti. Þetta getur verið t.d. hinsegin eldra fólk, fólk af öðrum uppruna, fólk sem játar aðra trú, sem er í minni hluta o.s.frv. Mér finnst vanta þarna að það sé tekið á þessum málum. Það er ekki bara starfsfólk þjónustunnar sem er að umgangast eldra fólk, það er líka fólk sem býr með því eða í nálægð við það. Hvernig á að standa að því að slíkt fólk verði ekki fyrir óþægindum frá öðrum sem deila með því bústað eða húsnæði og einangrist ekki þess vegna viðkvæmrar stöðu sinnar?
Mig langar líka að staldra við annan hluta hérna, þrátt fyrir mikla ánægju með þessa aðgerðaáætlun, en það er um aðgerð A.1, um einstakar aðgerðir tillögunnar. Þar stendur, með leyfi forseta:
„Til þess að eldra fólk eigi raunverulegt val um að vera heima sem lengst þarf að vera öflug heimaþjónusta þar sem sveigjanleiki og öryggi eru í fyrirrúmi en einnig sérhæfing, framþróun og sterk tengsl við aðra mikilvæga þjónustuþætti. Dreifð ábyrgð á heimaþjónustu felur í sér tilhneigingu til að tekist sé á um hvaða aðili skuli sinna hvaða verkefnum með þeim afleiðingum að ekki tekst alltaf, með fullnægjandi hætti, að veita rétta þjónustu af réttum aðila á réttum tíma. Mikilvægt er að fara vel með þann mannafla,“ — og hér strika ég undir — „sem til staðar er og einnig að gera störf í þjónustu við eldra fólk eftirsóknarverð og spennandi, m.a. með því að starfsfólk upplifi að störf þess hafi áhrif á vellíðan og öryggiskennd eldra fólks.“
Þetta er mjög göfugt og mjög vel gert í aðgerðaáætluninni en vekur upp spurningu. Vil ég því spyrja hæstv. ráðherra: Eitt helsta vandamál í þjónustu við aldraða í dag er skortur á hæfu fólki til starfa, hvernig á að fá meiri og hæfari mannafla til þessara starfa? Hvernig á að uppfylla þessi fögru fyrirheit um aukinn mannafla þegar sú staðreynd blasir við okkur í dag að það er verulegur skortur á fólki og það er fólksflótti úr þessum störfum?
Ég ætla að stoppa við 2. mgr. í sama lið, um aðgerð A.1. Þar stendur, með leyfi forseta:
„Með samþættri þjónustu er hægt að breyta því hvernig umönnun eldra fólks er háttað og gera fólki kleift að lifa innihaldsríku og sjálfstæðu lífi þrátt fyrir miklar og flóknar þarfir en til þess að svo verði þarf að verða áherslubreyting í þjónustu.“ — og nú fer ég að staldra við — „Snúa þarf frá áherslu á bráðaþjónustu yfir til forvarna, sjálfsumönnunar, heilsugæslu og samþættrar þjónustu. Aðkoma …“ — takið nú eftir — „Aðkoma heimilislækna að heimaþjónustu er mjög mikilvæg enda er það oftast fjölþættur heilsubrestur sem knýr áfram þörf fyrir öldrunarþjónustu.“
Það er ekki annað hægt en að taka undir þessi orð en um leið vekja þau upp sams konar spurningu og ég var með hér áðan. Nú er staðan þannig að nánast ómögulegt er að fá heimilislækni í dag. Biðröðin til að fá læknisþjónustu á heilsugæslustöðvum er orðin óralöng og óbærileg bið þar. Hvernig á að fá heimilislækna til að koma í ríkum mæli í heimaþjónustu eldra fólks þegar hin raunverulega staða er svona? Við verðum að horfa raunsætt á málin. Þetta er fögur og metnaðarfull aðgerðaáætlun en við hljótum líka að passa upp á að hún geti staðist.
