stjórn fiskveiða.
Frú forseti. Maður er eiginlega hugsi eftir að hafa hlýtt á andsvör og ræðu ráðherra. Manni dettur helst í hug að það þurfi að taka upp einhverja líffræðikennslu í sjávarútvegsráðuneytinu þannig að fólk komi með einhverja grunnþekkingu á náttúrunni og komist út úr þessu reiknilíkani. Það er ekki hægt að bjóða upp á það að ef líkanið segir að hægt sé að veiða allan fisk fyrir sunnan land þá sé það bara þannig. Þó að það sé þannig samkvæmt módeli Hafró þá er það galið.
Það frumvarp hæstv. matvælaráðherra sem er hér til umræðu er mjög afhjúpandi fyrir Vinstrihreyfinguna – grænt framboð. Ef ráðherra VG hefði haft snefil af vilja til að tryggja að strandveiðibátar fengju að veiða í 48 daga væri þessi lagasetning með öllu óþörf. Það eina sem frumvarpið gerir er að gefa ráðherra kost á því að skipta einhverjum potti á milli svæða. Frumvarpið leggur sitt af mörkum til að kynda undir innbyrðisdeilur um einhverja hungurlús. Mér finnst að hæstv. ráðherra verði að gera sér grein fyrir því að í þessari vinnu og í umfjöllun um fiskveiðiauðlindina er um sameign þjóðarinnar að ræða og þetta er eini aðgangurinn sem almenningur hefur inn í greinina. Hún vill hafa miklar grindur um það og telur að ekki sé hægt að færa eitt né neitt til. Hæstv. ráðherra getur ekki afsakað sig með því að henni hafi verið nauðugur einn kostur vegna þess að við séum í einhverju óbreytanlegu kerfi. Hún er að stýra þessu. Það er alveg ljóst að ef maður fer yfir sveigjanleikann í kerfinu þá er hann alltaf mjög mikill fyrir suma en þegar komið er að litlu strandveiðimönnunum þá er allt í járnum og ekki hægt að breyta neinu. Það er hægt að flytja tugi og jafnvel hundruð tonna á milli fiskveiðiára ef það kemur upp Covid eða alla vega hlutir en þegar kemur að litla strandveiðimanninum þá er ekki hægt að færa eitt né neitt.
Strandveiðarnar eru fyllilega í samræmi við markmið laga um stjórn fiskveiða og þær voru notaðar sem rökstuðningur stjórnvalda þegar gagnrýni mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna var svarað hér þess efnis að kvótakerfið bryti í bága við mannréttindi. Einnig bentu stjórnvöld á, í þeim svörum, þennan 5,3% félagslega pott í heild sinni sem rökstuðning fyrir því að það væri verið að vinna að málum og einnig var bent á að endurskoðun stæði yfir á kerfinu þannig að ráðherra væri einfaldlega í lófa lagið að sækja auknar heimildir í umræddan 5,3% pott. En það var hér fyrir skömmu upplýsandi fyrirspurn frá hv. varaþingmanni Vinstri grænna, Lilju Rafneyju Magnúsdóttur, afbragðsþingmanni, og hún upplýsti það að umræddir byggðapottar lenda að stærstum hluta hjá stórútgerðinni og jafnvel hjá fyrirtækjum sem eru komin upp fyrir kvótaþakið. Og síðan eru klíkuúthlutanir á byggðakvótanum með ólíkindum. Það er bara staðreynd, það kom fram í Stundinni fyrir ekki svo mörgum mánuðum, að mörg hundruð tonn eru afhent norskum laxaauðmönnum á hverju ári. Hæstv. ráðherra hefur ekki lyft litla fingri til að taka á þessum málum. Þessar úthlutanir eru bara látnar ganga í ár eins og í fyrra og árið þar áður og stefnir miklu frekar til verri vegar. Nei, viðbrögðin eru iðulega þau að manni finnst eins og umræddur hv. varaþingmaður, Lilja Rafney Magnúsdóttir, sé bara lent út af sakramentinu og að við séum hér komin með frumvarp sem virðist bara vera bein afleiðing af fundahöldum ráðherra með stórútgerðinni (Gripið fram í.) — já, það er þannig. Við horfðum á það, þjóðin horfði á það á sjávarútvegsdegi Deloitte. Þar kom forstjóri Samherja og heimtaði að sett væru bönd á strandveiðarnar og við erum hér að ræða þessi bönd í dag.
Vinstri grænir eru stórfurðulegur flokkur, alveg stórfurðulegur, og í raun og veru hreinn svikaflokkur. Mér finnst leiðinlegt að segja þetta vegna þess að ég á marga vini í Vinstri grænum, í Skagafirði og vítt og breitt um landið, sem hafa lagt flokknum lið. Það ágæta fólk er ekki að vonast eftir svona frumvarpi heldur er það að vonast eftir því að ráðherra komi hingað með einhverjar tillögur í samræmi við ályktanir flokksins. Það er langt frá því. Þetta á svo sem við um fleiri ráðherra, það er hernaður og NATO-dagur hæstv. forsætisráðherra og hvernig flokkurinn er að koma til móts við fátækt fólk í ríkisstjórn hæstv. fjármálaráðherra, það er bara grátlegt að horfa upp á þetta. Ég er ekkert að gráta stöðu hæstv. matvælaráðherra heldur fólksins sem hefur komið henni í þessa stöðu. Það er ekki að ætlast til þess að hún sé að leggja fram svona frumvörp. Nei. Jú, vissulega gægist vinstri græni fóturinn undan íhaldssænginni af og til og það er þá helst í ágætum málum sem snúa að hinsegin málum. Þetta frumvarp um strandveiðar sem við erum að ræða hér, reyndar eins og flest ef ekki öll mál hæstv. matvælaráðherra, eru þessu marki brennd, þau eiga sér ekki neina samsvörun í stefnu VG heldur eru greinilega komin af færibandi SFS og inn í ráðuneytið og hér erum við stödd að ræða þessi ósköp.
Það á við um fleiri mál. Það á við um þá ósvinnu að setja sandkola og sæbjúgu inn í gjafakvótakerfið. Það lágu engin líffræðileg rök fyrir því. Það lágu engin líffræðileg rök fyrir kvótasetningu á því þar sem lítið er vitað um líffræði sæbjúgna. Gallað togararall er bara miklu dýpra en á slóð sandkolans. Samt sem áður er bara komið hér og hlaupið og sandkolinn settur inn í gjafakvótakerfið. Það er engu líkara en að það hafi bara runnið eitthvert kvótaæði á ráðherra VG og þeir ætla líka að setja grásleppuna inn í gjafakvótakerfið, þrátt fyrir að lítið sé vitað um líffræði fisksins, t.d. er lítið vitað um kynþroska og samband nýliðunar og stofnvísitölu. Það er eins og hæstv. ráðherra leggi ekkert sjálfstætt mat á eitt eða neitt og ef tillögur, t.d. um kvótasetningu á grásleppu, koma frá Hafró í Hafnarfirði þá kokgleypir ráðherra tillöguna og vill umsvifalaust koma því inn í gjafakvótakerfið. Til upplýsingar og þá er ég kominn að því hvernig ég opnaði þessa ræðu, það er komið að pínu líffræðikennslu. Það er alveg ljóst að grásleppan er að mestu uppsjávarfiskur og því er ansi bratt hjá fiskifræðingunum á Hafró, út frá stofnmælingu botnfiska, að meta stofnstærð uppsjávarfiska og búa til einhverja vísitölu og draga þá fram einhverja veiðiráðgjöf. Þetta er auðvitað galið, sérstaklega vegna þess að grásleppan sýnir ákveðna dægursveiflu. Við sem höfum gagnrýnt þessa ágætu stofnun höfum ekki fengið nægilegar upplýsingar um það hvort fiskur sé að veiðast í trollið að nóttu til í jafn miklum mæli og að degi til. En það er bara mikil árátta í gangi við að kvótasetja.
Og svo er komið að nefndinni. Vissulega setti hæstv. ráðherra þessa nefnd á fót undir því yfirvarpi að ná fram sátt um stjórn fiskveiða. Nefndin er látin heita því kaldhæðnislega nafni Auðlindin okkar. Hvers vegna segi ég kaldhæðnislegt nafn, hæstv. ráðherra? Jú, fjölmennir starfshópar hennar og afurðir og viðmælendur eru þannig samansettir að niðurstaðan er nánast gefin fyrir fram. Það segir í raun heilmikla sögu að fyrirliðinn í starfinu er menntaður í rafmagni og er fyrrum forstjóri Granda og útgangspunkturinn, leiðarstefið, er afurð ágætshagfræðings, Sveins Agnarssonar, sem var fenginn til að gera þennan leiðarvísi af forvera hæstv. ráðherra í starfi, sjálfum Kristjáni Þór Júlíussyni sem gjarnan er kenndur við Samherja.
Útgangspunkturinn í stefnu Vinstri grænna og sáttavinnan, það er vinna sem forveri hennar í starfi setti af stað. Það hefði verið miklu eðlilegra út frá almannahagsmunum að tekið hefði verið mið af skýrum vilja þjóðarinnar. Ég vil t.d. minna á litla atkvæðagreiðslu sem fór fram um nýja stjórnarskrá 20. október 2012. Það er ekkert inni í umræðunni. Það eru ekki dómar Hæstaréttar í máli Valdimars Jóhannessonar gegn íslenska ríkinu eða dómur Hæstaréttar, nr. 12 frá árinu 2000, í máli ákæruvaldsins gegn Birni Kristjánssyni, Svavari Rúnari Guðnasyni og Hyrnó ehf. — þessir dómar sýna ótvírætt að úthlutun veiðiheimilda nýtur ekki verndar eignarréttarákvæðis stjórnarskrárinnar og það ber að breyta því, það ber að vinna í því út frá jafnræðisreglu og atvinnufrelsisákvæðum stjórnarskrárinnar. Það er í raun ótrúlegt að í þessari vinnu sé ekki heldur tekið mið af áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna í máli Erlings Sveins Haraldssonar og Arnar Snævars Sveinssonar. Nei, það eru bara skipaðir menn sem hafa mótað stefnuna, sem hefur svo sannarlega ekki gefið góða raun, a.m.k. kom það skýrt fram á síðasta fundi sem við vorum á í vikunni að aflareglan er ekki að skila sér, og einnig var sett til hliðar líffræðileg gagnrýni á Hafró eða á þau vinnubrögð sem eru viðhöfð við fiskveiðiráðgjöfina.
Með þessari lagasetningu hér, að herða að þeim litla og setja í einhverjar grindur í staðinn fyrir að fara eftir fundarsamþykktum og vilja flokksmanna Vinstri grænna, sem birtist m.a. um síðustu helgi á Akureyri, er farin allt önnur leið. Miklu frekar er sett af stað vinna sem var fyrir fram merkt því hver útkoman yrði, þ.e. að þessu kerfi sé talið allt til tekna og ekki sé rétt að breyta því. En það er svo merkilegt að það er ekkert í þessari vinnu og ekkert í þessari umræðu sem blasir við að þurfi að breyta. Eins og staðan er núna þá eru í gangi þrjár aðferðir við að vigta fisk og tvær aðferðir til að verðleggja og einhverra hluta vegna þá er það alltaf hagstæðast hjá þeim stærri og síðan eru settar strangari reglur hjá þeim minni í greininni. Jú, jú, svo þegar komið er að því að fara í eftirlit þá er nánast allt eftirlitið með litla manninum. Síðan er það nánast lítið sem ekkert, ef mark er takandi á þeim upplýsingum sem koma frá Fiskistofu, með þeim stærri í greininni. Þetta er svolítið skrýtið hlutfall. Það hefði auðvitað verið eðlilegra fyrir hæstv. ráðherra að koma hér með einhverjar lausnir, að taka þannig á þessu félagslega kerfi þannig að það rynni ekki meira og minna inn í stórútgerðina, þá á ég við byggðakvótana, þannig að hún væri ekki í þessari bóndabeygju, og taka síðar kerfið til endurskoðunar út frá almannahagsmunum en ekki þröngum sérhagsmunum. Þetta er alveg ótrúlegt.
Ég sé að tími minn er liðinn og ég læt þá þessa ræðu duga í fyrri umferðinni. En hér eru mikil tækifæri og ég vil bara ítreka að hæstv. ráðherra getur auðveldlega komið sér út úr þessari bóndabeygju ef vilji er til.
