lögheimili og aðsetur.
Herra forseti. Mér þykir þetta meiri háttar áhugavert mál og vildi kannski að ég hefði rekið augun í það fyrr þannig að ég gæti haldið ítarlegri ræðu, en mér þótti samt ástæða til að koma hingað upp og vekja máls á nokkrum atriðum.
Ég held að hugurinn að baki þessu frumvarpi sé mjög góður og að ætlunin með frumvarpinu sé að bregðast við athugasemdum varðandi það að mjög erfitt sé, samkvæmt íslenskri löggjöf og í íslensku kerfi, fyrir þolendur heimilisofbeldis að tryggja öryggi sitt. Gríðarlega margt kemur í veg fyrir það, þar á meðal lögheimilisskráning sem er opinber og hver sem er getur flett upp í þjóðskrá. Ég held að ég hafi annaðhvort misskilið lögin og frumvarpið eða að einhver misskilningur sé annars staðar hvað það varðar, þar sem hæstv. ráðherra sagði í svari við andsvari mínu hér áðan að til þess að gefa út vottorð um lögheimili þá þyrfti Þjóðskrá að vita hvar fólk byggi. Mig langar að beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra og kannski skora á hann að koma upp í andsvar við mig, þar sem ég er með orðið, hvort það sé ekki rétt skilið að dulið lögheimili þýði einfaldlega að það sé ekki hægt að fletta því upp en að það sé sannarlega skráð lögheimili viðkomandi einstaklings hjá Þjóðskrá, sem hún hefur upplýsingar um og getur vottað. Ég hef skilið þetta þannig að dulið lögheimili snúist eingöngu um það, að þegar ég fer inn á heimabankann minn og ætla að fletta upp í Þjóðskrá þá get ég ekki flett upp lögheimili hvers sem mér dettur í hug eins og staðan er í dag. Það er að mörgu leyti mjög einkennilegt fyrirkomulag, ekki síst vegna þess að fólk getur upplifað sig í hættu löngu áður en hættan hefur raungerst og það er kannski eðli þess að vilja vernda sig gegn hættu að geta gert það áður en hættan raungerist. Því ímyndar maður sér að það ætti að vera eðlilegt að fólk geti metið það sjálft.
Tvennt langar mig að nefna í þessu sambandi og það lýtur að heimilisofbeldismálum. Annars vegar hefur það verið mjög gagnrýnt í okkar kerfi að hættumat, sem t.d. á sér stað þegar óskað er eftir nálgunarbanni, sé gríðarlega strangt. Það er talið gríðarlega mikið inngrip, t.d. inn í friðhelgi einkalífs fólks, að láta það sæta nálgunarbanni, sem ég hef oft átt erfitt með að skilja þegar við vegum og metum hagsmunina. Það þarf rosalega mikið að gerast til þess að lögregla og stjórnvöld séu reiðubúin að stimpla og skrifa upp á það að einstaklingur sé í hættu og ég held að þetta sé enn þá vandamál í kerfinu. Þetta er eitt sem vekur upp áhyggjur af þessari lausn.
Hitt er það að í ítarlegu samtali mínu við franska lögreglukonu um þeirra viðbrögð við kærum vegna heimilisofbeldis — það er nefnilega merkilegt að þótt ég gæti staðið hér lengi og kvartað undan ýmsum vanköntum á kerfinu í Frakklandi þá er það langt á undan okkur þegar kemur að viðbrögðum við heimilisofbeldi á mjög margan hátt og skýringin á því er sennilega sú sem lögreglukonan sagði við mig: Við getum ekki gert ekki neitt. Það er kona myrt á þriggja daga fresti í Frakklandi vegna ofbeldis í nánu sambandi. Því eru þau með þróaða og góða ferla, sannarlega ekki fullkomna og standa svo sem ekki allir jafnfætis gagnvart þessu af öðrum ástæðum, en kerfið er mun lengra komið en hjá okkur. Þegar kona kemur og kærir heimilisofbeldi fær hún langan spurningalista, ætli það séu ekki milli 50 og 80 spurningar sem hún getur dundað sér við að svara á meðan hún bíður eftir að komast að. Tvær af þessum spurningum lúta að líkamlegu ofbeldi. Þegar ég sá þennan lista fannst mér allar hinar spurningarnar benda til þess að stjórnvöld þar í landi hafi skilning á eðli og einkennum heimilisofbeldis og ofbeldis í nánu sambandi, sem er mjög sérstakt að eðli og snýst mikið um valdaójafnvægi, valdbeitingu og annað og misnotkun á tilfinningasamböndum sem geta verið mjög flókin.
Annað sem þessi lögreglukona sagði mér, sem er mjög áhugavert og er hinn punkturinn sem gerir það að verkum að ég hef áhyggjur af því hvernig þetta er framsett í frumvarpinu, er að tölfræðin sýnir að besta vísbendingin um það hvort kona sé í hættu á því að vera myrt af maka eða fyrrverandi maka, og nú var hún bara að vísa í tölfræðina, er hvort hún óttist það að verða myrt af viðkomandi. Hennar ótti er tölfræðilega besti vísirinn. Konur hafa verið myrtar af fyrrum eða núverandi maka þrátt fyrir að þeir hafi aldrei lagt á þær hendur. Konan er hrædd og málið endar illa. Svo eru önnur mál þar sem kona hefur kannski búið við líkamlegt ofbeldi um árabil en hún segir: Nei, ég held að hann muni nú sennilega ekki drepa mig. Þá reynist það vera rétt tölfræðilega. Tilfinning viðkomandi einstaklings fyrir því hvort hætta stafi af viðkomandi maka eða ekki virðist því samkvæmt þessum rannsóknum vera helsta og áreiðanlegasta gagnið um það hvort viðkomandi sé í hættu. Ég hef ekki séð þessa ferla sem lögreglan notar til að framkvæma þetta hættumat sem hún gerir, en miðað við ýmislegt þá óttast ég að þeir séu ekki byggðir fyrst og fremst á tilfinningu viðkomandi, þó með þeim fyrirvara að ég þekki það ekki. Þetta eru því áhyggjurnar sem ég hef af þessu frumvarpi.
Það má kannski segja að tilgangurinn með frumvarpinu sé göfugur, hann er góður og ég er sammála honum. En ég hef áhyggjur af því að það muni hins vegar ekki gera sérstaklega mikið gagn, nema í mjög fáum tilvikum, vegna þeirra háu þröskulda sem eru settir og liggja annars staðar í okkar kerfi, í því hvernig við vinnum og í viðhorfum gagnvart ofbeldi í nánum samböndum, sem við erum sannarlega öll viljug til að vinna með en gengur einhvern veginn hægar en væri óskandi.
Mig langaði líka að varpa því aftur upp, sem ég nefndi í andsvari mínu við hæstv. ráðherra varðandi þetta fyrirkomulag yfir höfuð, að við séum með kerfi þar sem hægt er að fletta upp heimilisfangi allra einstaklinga. Það er mjög sérkennilegt og ég persónulega átta mig ekki alveg á því hvers vegna og hvernig það getur í raun staðist þær kröfur sem við gerum í dag til persónuverndar. Þótt ég hafi ekki persónulega gert neina sjálfstæða lögfræðiúttekt á því né séð hana þá ímynda ég mér að þetta þyki allt standast. En að mínu mati skýtur það skökku við í nútímasamfélagi, þar sem hagur af því að geta sýnt fram á lögheimili sitt er fyrst og fremst einstaklingsins sjálfs og ætti að vera hægt að afla þessa með því að óska eftir staðfestingu hjá viðkomandi stjórnvaldi, sem í okkar tilviki er Þjóðskrá. Því myndi ég í raun vilja sjá tillögu sem gengi enn lengra og byði öllum einstaklingum sem vilja að leyna heimilisfangi sínu í þjóðskrá, þótt það sé ekki nema vegna þess að þeir hafi órökstuddar áhyggjur af því að einhver muni angra þá eða annað. Ég sé ekki rökin gegn því eða bara yfir höfuð, að þetta séu ekki opinberar upplýsingar nema fólk opinberi þær sjálft.
Ég ætla að fá að ljúka máli mínu. Eins og ég sagði hérna áðan þá hefði ég alveg verið til í að reka augun í þetta mál áður og undirbúa mig betur, en ég kem sterk inn í 2. umr. þegar og ef hún fer fram á þessu þingi. Mig langar að ítreka spurningu mína til hæstv. ráðherra um hvort ekki sé rétt skilið að þrátt fyrir að heimilisfang sé dulið þá sé það engu að síður skráð hjá Þjóðskrá. Er það ekki réttur skilningur? Það er allt og sumt.
