Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra þessa ræðu. Ég er með nokkrar spurningar sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra að.

Í fyrsta lagi lýtur það að útreikningunum sem hæstv. ráðherra fór hér yfir þar sem ætlunin er að reikna út mismun raunverðbóta og leiðréttra verðbóta samkvæmt svokallaðri viðmiðunarvísitölu. Legið hefur fyrir að ástæða þess að farið er í þessa aðgerð er svokallaður forsendubrestur, þ.e. sú mikla verðbólga sem varð hér á árunum rétt fyrir hrun 2007 og 2008. Það var forsendan sem gefin var þegar upphaflegar hugmyndir voru kynntar hér í nóvember, en nú lítur það þannig út, og mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé rétt skilið, að ætlunin sé að setja þessa viðmiðunarvísitölu fram í reglugerð eftir samþykkt laganna. Er þá ekki verið að miða hana við þann forsendubrest sem menn gefa sér sem grunn aðgerðanna eða er ætlunin að reikna hana út út frá umfangi umsókna sem berast munu á þessum tíma, þessum glugga sem opnaður verður fyrir umsóknir? Það er spurning númer eitt. Ég hefði talið að skýr skilgreining á forsendubresti mætti koma fram í svona frumvarpi.

Síðan langar mig að inna hæstv. ráðherra eftir hvað honum finnist um þá umræðu sem uppi hefur verið um að ef slíkur forsendubrestur er viðurkenndur hvort hann eigi þá ekki við um fleiri verðtryggð lán. Námslánin hafa verið nefnd þar.

Síðan langar mig að spyrja hæstv. ráðherra um fordæmið inn í framtíðina, því að meðan við erum með verðtryggingu og verðbólgu sem kann að blossa upp gætum við átt eftir að horfa framan í fleiri slíka forsendubresti. Hvað telur hæstv. ráðherra um þetta fordæmi? Telur hann að hér sé verið að leggja grunninn að því að farið verði í einhverjar svipaðar aðgerðir ef við eigum von á einhverjum fleiri slíkum áföllum?

Mig langar líka að nefna lánsveðshópinn hér, en ég geri það kannski í síðara andsvari mínu.

Herra forseti. Varðandi útreikninga er það rétt skilið að það er fyrst þegar við höfum fengið allar umsóknir vegna málsins að við getum gert okkur grein fyrir því hvert heildarumfang þeirra umsókna er og þar af leiðandi einnig hvernig sú fjármögnun sem tryggð hefur verið muni nýtast til niðurfærslu á lánunum. En allir útreikningar fram til þessa hafa miðað við tiltekinn forsendubrest. Þar hefur verið horft til verðbólgu sem er rétt um 5%. Ég hef enga ástæðu til að ætla annað en að þær fjárhæðir sem hér er um að ræða muni gagnast til þess að leiðrétta lán um það bil í samræmi við það sem áður hefur verið kynnt.

Ég vek athygli á því í þessu sambandi að mér finnst ekki rétt að hengja sig alfarið á eina tölu í einum þætti aðgerðarinnar, heldur verðum við að horfa á heildaráhrif aðgerðanna í fleirtölu sem við tölum hér um. Í því sambandi er alveg óvitlaust að horfa líka til þess sem áður hefur verið gert og velta því fyrir sér í ljósi heildarumfangs allra opinberra aðgerða hversu mikið er í raun verið að taka af þeirri verðbólgu sem gekk umfram eitthvert tiltekið viðmið á viðkomandi árum.

Sagt er að mögulega hefði verið betra að taka fleiri lán með inn. Ég segi á móti: Þessi aðgerð hefur ávallt verið hugsuð til þess að taka til verðtryggðra lána hjá fólki sem tók slík lán til þess að eignast þak yfir höfuðið, aðgerðin er bundin við það.

Hvað með námslán? Við erum með annað kerfi til þess að reyna að létta þeim byrðarnar sem taka námslán. Það birtist bæði í vaxtaprósentunni og í endurgreiðsluferlinu.

Varðandi fordæmið. Í besta falli væri hér á ferðinni einhvers konar pólitískt fordæmi (Forseti hringir.) sem ég tel þó ekki vera eiginlegt, en alveg (Forseti hringir.) örugglega ekki lagalegt fordæmi sem skapar einhvern rétt í (Forseti hringir.) framtíðinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra skýr svör. Ég skil það þó svo að í raun sé verið að horfa á þá sviðsmynd að hér séu tilteknir fjármunir ætlaðir í verkefnið, lán verði leiðrétt út frá þessum tilteknu fjárhæðum og það sé ástæðan fyrir því að forsendubresturinn sem slíkur er ekki skilgreindur sérstaklega í frumvarpinu, að verið sé að miða við tiltekna verðbólgu umfram viðmiðunarmörk. Það er bara mjög gott að fá það skýrt fram.

Þetta er auðvitað mikið vald sem hæstv. ráðherra er fært þarna með reglugerð, þannig að ég velti fyrir mér því samráði sem haft verður við samningu reglugerðar um viðmiðunarvísitölu, hvernig vinnulagi verður háttað við það.

Síðan langar mig að koma að lánsveðshópnum sem setið hefur eftir. Þessi aðgerð mun ekki koma til móts við þann hóp. Þar liggur fyrir, og hæstv. ráðherra þekkir þá stöðu mjög vel, að reynt hefur verið að ná samkomulagi við lífeyrissjóði um að koma sérstaklega til móts við þann hóp. Hvað verður um þann hóp núna? Á að skilja hann eftir? Er verið að vinna að einhverjum lausnum (Forseti hringir.) fyrir þann hóp samhliða þessu? Ef hæstv. (Forseti hringir.) ráðherra gæti upplýst okkur um það.

Herra forseti. Ég tek undir það að það framsal sem felst í frumvarpinu verður að koma til skoðunar í myndinni. Ég mundi ekki hafa neitt á móti því ef þingið kallaði t.d. eftir því að útreikningar væru á endanum kynntir fyrir þinginu enda væri það ekki til að tefja fyrir framkvæmd málsins, a.m.k. í þingnefnd ef til þess kæmi. Aðrar lagalegar hliðar málsins verða að koma til skoðunar í nefndinni en að mínu mati stenst þessi framsetning fyllilega lög.

Varðandi lánsveðshópinn þá nýtur hann góðs af þessum aðgerðum með þeim hætti að hann á rétt á leiðréttingu í samræmi við það sem segir í frumvarpinu vegna verðtryggðra lána sem voru til staðar á árinu 2008 og 2009 eins og allir aðrir, enda hafi lánið verið tekið til öflunar eigin húsnæðis o.s.frv. Aðrar aðgerðir sem verið hafa til umræðu vegna lánsveðshópsins hafa snúist um það að færa að fullu niður lánsveð og það er annars konar aðgerð (Forseti hringir.) sem ekki er undir í þessu máli.

Virðulegur forseti. Mig langar að tala um almennu grundvallaratriðin í þessari aðgerð og prinsippin. Ég er þeirrar skoðunar að hlutverk ríkisvaldsins í opnu hagkerfi og lýðræðislegu samfélagi sé að reyna að stuðla að því að grundvöllurinn sé sem bestur, að það ríki stöðugleiki og gagnsæi í ákvarðanatöku og það sé heilbrigt stjórnmálaástand þannig að einstaklingarnir sjálfir geti tekið ákvarðanir sem byggja á þeirra mestu styrkleikum. Gott hagkerfi einkennist af frelsi og ábyrgð einstaklinganna og stöðugri hagstjórn.

Það varð efnahagshrun og ég tek undir það, það þurfti að gera mjög mikið. Við höfum gert það. Við höfum meira að segja stofnað til úrræða sem gera fólki kleift eftir ákveðinn feril að afskrifa allar sínar skuldir ef það er í miklum vanda, en þetta er gert til að mæta þeim sem eru í miklum vanda. Annað hlutverk ríkisvaldsins er að reyna að bjóða upp á úrræði fyrir þá sem eru í mjög miklum vanda.

En hvað er verið að gera hér? Að mínu viti er verið að fara í aðgerð sem er algerlega úr samhengi við allt skynsamlegt meðalhóf sem heitir í raun og veru bara það að ríkisvæða einkaskuldir. Það á að bjóða upp á ríkisábyrgð á einkaskuldum fólks algerlega án tillits til eignarstöðu þess. Mér finnst þetta stórbrotið og ég er ósammála því að þetta geti verið skynsamleg hagstjórn. Nú langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra, ekki síst vegna þess að hann er formaður Sjálfstæðisflokksins, hvernig þessi aðgerð samrýmist grunnstefnu Sjálfstæðisflokksins um frelsi og ábyrgð einstaklinga, um lítil inngrip á markaði, um lítil ríkisafskipti og um ábyrgð í ríkisfjármálum.

Herra forseti. Það er ágætisbyrjun að við hv. þingmaður séum sammála um að þörf hafi verið á aðgerðum og þá skiptir nú útfærslan miklu máli. Á síðasta kjörtímabili voru sendar út sérstakar vaxtabætur, það var með sínum hætti ríkisvæðing á einkaskuldum en við vorum samt sem áður sammála um þörfina á því að létta undir með fólki.

Höfum það í huga að 110%-leiðin gagnaðist bara þeim sem voru með skuldir yfir 110% og hjá Íbúðalánasjóði voru skilyrðin svo þröng að ekki nema annar hver maður sem átti rétt á að sækja um gerði það. Og af þeim sem sóttu um fékk bara helmingurinn umsóknina samþykkta. Það var því alveg ljóst að gríðarlega stór hópur fólks hafði, þrátt fyrir úrræði á borð við 110%-leiðina, annaðhvort ekki notið aðgerðanna, fengið höfnun, ekki sótt um vegna þess hversu skilyrðin voru þröng eða verið rétt undir viðmiðunarmörkunum, segjum t.d. skuldað 105%. Hver kannast ekki við dæmin um ungt fólk og bara venjulega borgara í þessu landi sem náðu einfaldlega ekki endum saman? Hver kannast ekki við öll uppboðin og árangurslausu fjárnámin og alla greiðsluerfiðleikana í samfélaginu? Þessi aðgerð er ætluð til þess að ljúka aðgerðum stjórnvalda vegna þessa mikla greiðsluvanda og hjá því verður ekki komist.

Varðandi það hvernig þessi leið fari saman með svona grunnstefnu af hálfu flokks míns þá tel ég að hún geri það reyndar ágætlega. Við töluðum fyrir því að menn gætu fengið skattafslátt ef þeir væru að greiða af húsnæðislánum. Það er meira að segja þannig í Bandaríkjunum og þar eru lítil fjárhæðarmörk en menn fá skattafslátt vegna vaxtaafborgana af húsnæði sem þeir búa í, jafnvel mjög hátt launað fólk í opnu frjálsu markaðshagkerfi eins og í Bandaríkjunum. Hér er farin sú leið að í stað þess að fá skattafslátt vegna (Forseti hringir.) afborgunarinnar þá kemur greiðsla (Forseti hringir.) í gegnum ríkissjóð beint inn á höfuðstólinn.

Virðulegi forseti. Þetta mál verður allt svo einkennilegt þegar haft er í huga að með þessari aðgerð er ekki verið að leysa úr greiðsluvanda fólks. Aðrar aðgerðir gera það. Hér er bara verið að leiðrétta, eins og það kallast, einkaskuldir þvert yfir línuna, að vísu er það valkvætt. Ríkið er að bjóðast til að borga hluta af lánum fólks, algjörlega óháð því hvað það á að öðru leyti, algjörlega óháð því hvernig markaðurinn hefur þróast frá hruni. Ef ég skil svar hæstv. fjármálaráðherra rétt finnst mér þetta vera mjög merkileg stefnubreyting hjá formanni Sjálfstæðisflokksins hvað varðar hagstjórn almennt. Þetta er í raun og veru bara stórbrotið inngrip inn í markaðinn að mínu viti og réttlætissjónarmiðum er heldur ekki mætt. Hér er fullt af fólki sem með góðum rökum er hægt að halda fram að hafi orðið fyrir verulegum skakkaföllum í hruninu, t.d. leigjendur og fólk sem átti ekki neitt, það fær ekkert út úr þessu. Réttlætissjónarmiðum er því heldur ekki mætt þannig að það tvennt sem hæstv. fjármálaráðherra nefndi sem rökstuðning fyrir því að fara í svona (Forseti hringir.) stórfelld ríkisafskipti af einkaskuldum, annars vegar til að koma til móts við þá sem eru í greiðsluvanda og hins vegar til að mæta réttlætissjónarmiðum (Forseti hringir.) — það stenst hvorugt.

Herra forseti. Það versta sem við getum lent í er að fara í mjög kostnaðarsamar aðgerðir á kostnað ríkisins sem ekki leysa úr skuldavandanum. Ef fólk fengi aukið svigrúm og það mundi allt hverfa út í einkaneysluna en skuldirnar yrðu þarna áfram væri þjóðfélagið ekki á betri stað. Ég tel þess vegna að það sé mjög jákvæður þáttur í þessu máli að skilyrt sé að aðstoðin gangi til niðurgreiðslu á lánum. Það mun létta greiðslubyrðina eins og ég vék að í máli mínu. Það mun gera það. Við lítum á heimilið og fjölskylduna sem mikilvægustu grunneininguna í samfélaginu. Um það bil helmingur heimilanna skuldar fasteignalán og langflestir eru með verðtryggð lán. Þess vegna vil ég halda því fram að þetta sé almenn aðgerð sem gagnist öllum þeim sem lentu í þessum aðstæðum, með þeim skilyrðum þó að hafi menn áður þegið aðstoð (Forseti hringir.) sem nemi allt að 4 milljónum þá dregst það frá. Mér finnst vera í því bæði sanngirnis-, (Forseti hringir.) jafnræðis- og réttlætisrök.

Virðulegi forseti. Ég vildi beina tveimur spurningum til hæstv. ráðherra. Hann talar hér ítrekað um vanda fólks sem varð fyrir forsendubresti og því spyr ég: Af hverju er aðgerðin þá ekki bundin við þá sem urðu fyrir forsendubresti? Og í hverju telur hann forsendubrest þess fólks hafa falist sem keypti hús fyrir löngu síðan og það hús hefur hækkað meira í verði en sem nemur hækkun lánsins? Hver er forsendubresturinn þar og hvernig getur hann útskýrt hann?

Hæstv. ráðherra sagði áðan að út af fyrir sig væru góð þau afmörkuðu efnahagsáhrif sem yrðu af aðgerðinni með aukningu einkaneyslu. En þar er Seðlabankinn ekkert sammála hæstv. ráðherra. Seðlabankinn telur, það er rétt að upplýsa ráðherrann um það fyrst hann virðist ekki gera sér grein fyrir því, að slakatímabili í hagkerfinu sé lokið og að þessi aðgerð kalli, vegna þess hversu ómarkviss hún er, óhjákvæmilega á hækkun vaxta, aukna verðbólgu, veikingu gengis og þar með verri afkomu fyrir okkur öll.

Og þá spyr ég í annan stað: Hvernig réttlætir hæstv. fjármálaráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, það að rýra kjör skuldlausra heimila í þágu þessara aðgerða með hærri verðbólgu, með hærri vöxtum, með áhrifum á gengi og minni fjárfestingu í landinu, lakari framtíðarhorfum? Hvernig réttlætir hann þetta? Af hverju afmarkar hann sig ekki við forsendubrestinn einan og sér og sleppir því að dreifa peningum til þeirra sem tóku hóflegt lán fyrir húsnæði sem þeir keyptu ódýrt 1996 eða 1997 sem hefur hækkað miklu meira í verði en sem nemur hækkun lánsins? Og af hverju finnst honum eðlilegt að láta þjóðina alla borga kostnaðinn af úrlausn fyrir hóp sem hann getur ekki einu sinni skilgreint sjálfur?

Herra forseti. Ég vék að því í upphafi máls míns að það er hægt að finna kosti og galla við allar leiðir. Þær leiðir sem fyrri ríkisstjórn fór fólu það meðal annars í sér að allir gátu fengið sérstakar vaxtabætur, svo lengi sem þeir voru ekki með eignir umfram tiltekið viðmið. Það hafði það meðal annars í för með sér að ýmsir sem fyrir löngu síðan keyptu eign fengu mikinn stuðning frá ríkinu í formi vaxtabóta með nákvæmlega sama hætti og hv. þingmaður er að gagnrýna að gerist í þessari aðgerð. Munurinn er sá að í þessu máli er tryggt að stuðningur ríkisins gangi til niðurgreiðslu á höfuðstól lánsins en fyrri ríkisstjórn greiddi vaxtabæturnar út til frjálsrar ráðstöfunar. Það er í raun aðalmunurinn. Í báðum tilvikum er rétt að aðgerðin er ekki einangruð við þá eina sem keyptu sína fyrstu eign og í fyrsta skipti á viðmiðunartímabilinu. Það væri svo sem hægt að gera það en þá tel ég að efnahagslegu áhrifin af aðgerðinni í heild sinni yrðu ekki eins jákvæð.

Veltum aðeins fyrir okkur hvernig fór hjá fólki sem var að stækka við sig á þessum árum þegar svona mörg viðskipti áttu sér stað með fasteignir í landinu. Rétt er að það fólk hefur komið með eitthvað meira af eigin fé inn í viðskiptin þegar það stækkaði við raðhúsið hjá sér, fór kannski úr íbúð í parhús eða raðhús eða hvernig sem það var. En brustu ekki líka forsendur hjá því fólki jafnvel þótt það hefði komið með eitthvert uppsafnað eigið fé úr fyrri fasteignaviðskiptum? Gerðist það ekki líka hjá því fólki að lánið sem tekið var vegna þeirra fasteignakaupa reyndist miklu þyngri byrði en gert hafði verið ráð fyrir? Og var ekki hvatinn til þess að standa í skilum með það lán þegar það var allt í einu orðið 105% af verði eignarinnar? Var hann ekki með sama hætti minni eins og hjá öðrum þeim sem voru nýkomnir inn á markaðinn? Ég held það.

Það er hins vegar alveg gild ábending að fasteignaverðið hefur þróast nokkuð (Forseti hringir.) jákvætt að undanförnu. Það er misjafnt eftir stöðum. Eftir því sem við ætlum að sérsníða lausnirnar meira, þeim mun (Forseti hringir.) flóknari verður útfærslan.

Virðulegi forseti. Mér finnst athyglisvert að hæstv. fjármálaráðherra missti út úr sér áðan að ef aðgerðirnar væru betur sniðnar að vandamálinu, sem er yfirlýst markmið að leysa, hefðu þær ekki eins mikil efnahagsleg áhrif. Markmiðið er með öðrum orðum í huga hæstv. fjármálaráðherra að koma peningum til fólks sem ekki hefur orðið fyrir forsendubresti í gegnum þessa aðgerð frekar en að leiðrétta forsendubrestinn enda er orðið forsendubrest hvergi að finna í frumvarpinu, hvorki textanum sjálfum né greinargerð.

Hæstv. ráðherra svarar því ekki af hverju maður sem kaupir húsnæði 1996 eða 1997, á þeim tíma þegar fasteignaverð var hér í sögulegu lágmarki, og hefur ekki átt nein viðskipti síðan þá, tók fyrir því til dæmis lífeyrissjóðslán eða húsnæðisstjórnarlán, á að fá fyrirgreiðslu af hálfu ríkisins. (Forseti hringir.) Hann hefur ekki orðið fyrir forsendubresti, virðulegur forseti, og hæstv. ráðherra þarf líka að svara hinni spurningunni sem ég beindi til hans um hin efnahagslegu áhrif. Þau virðist hann misskilja í grundvallaratriðum.

Herra forseti. Það á ekki að koma neinum á óvart að í aðra röndina er hér um efnahagslega aðgerð að ræða. Það hefur alltaf legið fyrir. Það er efnahagslega mikilvægt fyrir okkur Íslendinga að losa heimilin í landinu almennt undan því skuldafargi sem hér varð. Það er ekkert nýtt varðandi þetta mál.

Ég leyfi mér að benda á að eftir því sem menn sérsníða lausnirnar meira, þeim mun meira æpandi verða jaðartilvikin. Var sá sem skuldaði því miður bara 109% ekki í vanda? Var sá sem var með 112% skuld í miklu meiri vanda en sá sem var með 109% skuld? Þessi jaðartilvik þegar menn eru að sérsmíða lausnirnar æpa svo á mann úti um allt að það verður til þess að maður kemst að þeirri niðurstöðu að almennar aðgerðir séu heppilegri. Þannig var það með manninn sem tók lán árið 1997, einhvers staðar á árabilinu fram að hruninu hefðum við þurft að draga mörkin og segja: Ætlunin var að aðstoða þann sem tók lán hér. (Forseti hringir.) Munurinn á honum og þeim sem kom árið á undan gat hlaupið á milljónum og þá var ekki nema von að þegar þessir menn bjuggu hvor sínum megin í sama parhúsinu hafi sá sem ekkert fékk spurt: Hv. þingmaður, af hverju er ég skilinn eftir?

Virðulegi forseti. Það er ánægjuefni að geta tekið til máls í umræðu um þetta stóra mál þó að 15 mínútur dugi engan veginn til að gera því lágmarksskil.

Vegna skýrslu Alþjóðamálastofnunar í dag um aðild að Evrópusambandinu og mikilvægi fastgengis í landinu og vegna ummæla hæstv. ráðherra sem mælir fyrir þessu máli um helgina vil ég í fyrsta lagi segja að þetta er væntanlega upphafið að langri vegferð sérsniðinna lausna. Hæstv. ráðherra hefur tekið sér það verkefni fyrir hendur að mæla sérstaklega bót stökkbreytingareðli íslenskrar krónu. Skuldavandi íslenskra heimila með reglulegu millibili undanfarna áratugi er bein afleiðing gengisfalls krónunnar í öllum tilvikum og skuldavandinn fylgir krónunni eins og nótt fylgir degi. Þeir sem vilja íslenska krónu með aðlögunarhæfni hennar eru jafnframt að kalla yfir þjóðina að verða áskrifandi að skuldavanda með reglulegu millibili.

Virðulegi forseti. Það er ekki bara krónan sem stökkbreytist og það er ekki bara þannig að hæstv. ráðherra sé að búa til fordæmi fyrir rosalegasta millifærslukerfi sem við eigum væntanlega eftir að sjá í íslenskri efnahagssögu ef það á að vera meginreglan að í kjölfar gengissveiflna sem verða með sama hætti og verið hefur hingað til standi Sjálfstæðisflokkurinn fyrir gríðarlega umfangsmiklum millifærslum sem hann getur ekki einu sinni útskýrt sjálfur hverjir eigi að fá eða af hverju. Það er fleira sem stökkbreytist en krónan sjálf. Þetta mál hefur sannarlega stökkbreyst frá því sem kynnt var í aðdraganda kosninga í fyrravor. Það er algjörlega horfin leiðrétting upp á 300 milljarða, (Gripið fram í.) sem lofað var, og málið sem okkur var kynnt af fjármálaráðherra og forsætisráðherra í Hörpu 30. nóvember hefur líka stökkbreyst. Þannig koma núna allt aðrar niðurstöður úr reikningsdæmum sem þá voru kynnt vegna þess að það er búið að breyta um forsendur til þess að draga enn úr umfangi aðgerðarinnar og breyta enn eðli hennar. Þess vegna lenti hæstv. forsætisráðherra í þeirri pínlegu stöðu um daginn í sjónvarpi að verða að viðurkenna að líklega mundi enginn fá 4 millj. kr. leiðréttinguna sem búið var að lofa.

Umfang þessarar aðgerðar upp á um 80 milljarða kr. er mjög svipað því mati sem við í Samfylkingunni lögðum fyrir síðustu kosningar á það sem eftir væri að gera í skuldamálum heimilanna. Og við lögðum til nákvæmlega þessa fjármögnunarleið, álagningu á fjármálafyrirtæki, en hins vegar fólust tillögur okkar í því að leysa raunverulega vandann sem við er að glíma, að skilgreina það fólk sem orðið hefði fyrir forsendubresti og bæta vanda þess, ekki dreifa peningum til annarra.

Hæstv. ráðherra talaði áðan fjálglega og af mikilli innlifun um þau tilvik sem okkur hefur öllum sviðið sárt að sjá á undanförnum árum, fólkið með 109%, fólkið með 108%, fólkið sem á erfitt með að láta enda ná saman. Þessi úrlausn hér lætur það fólk fá hlutfallslega minnst vegna þess að hæstv. ráðherra treystir sér ekki til að skilgreina hvað hinn raunverulegi forsendubrestur er og dreifir peningunum líka til þeirra sem ekki hafa orðið fyrir neinum forsendubresti, fólksins sem skuldar kannski 10% í húsunum sínum, fólks sem kannski er með húsnæðiskostnað sem er innan við 20% af ráðstöfunartekjum, jafnvel innan við 10%.

Það er athyglisvert að hæstv. ráðherra hefur engar upplýsingar getað sett fram um hversu hátt hlutfall stóreignafólks fær peninga, hversu hátt hlutfall af peningunum fer til þeirra sem eru með gríðarlega háar tekjur eða hversu hátt hlutfall það er sem fer til fólks sem ber mjög léttan húsnæðiskostnað, fólks sem keypti fyrir löngu og hefur aldrei orðið fyrir neinum forsendubresti því að húsnæðisverðið hefur hækkað meira en lánið. Það fólk er að fá peningagjöf og hæstv. ráðherra getur ekki bent á vandamál úr fortíðinni — sem vissulega eru fyrir hendi óleyst — og veigrar sér við því að skilgreina hinn raunverulega forsendubrest. Það var verkefnið sem við vorum að glíma við allt árið 2012, að reyna að finna leiðir til að ná til þess fólks sem eftir var.

Við í Samfylkingunni höfum djúpstæða tilfinningu fyrir því að það beri að miða við þá sem eru með raunverulegan forsendubrest, þá sem hafa orðið fyrir meiri hækkun skulda en sem nemur eignaverði, það sé fólkið sem liggi óbætt hjá garði og þurfi úrlausnar við. Hæstv. ráðherra talar um það fólk en tillögur hans fela í sér að hann er að dreifa peningum til allt annars fólks.

Virðulegi forseti. Efnahagsáhrif þessara aðgerða, eins og ég rakti í andsvari mínu áðan, eru neikvæð og hafa í för með sér kostnað fyrir þjóðina. Aðgerðin hefði komið betur út ef hún hefði komið á þeim tíma sem slaki var í hagkerfinu. Aðgerðir síðustu ríkisstjórnar sem hæstv. ráðherra var að gagnrýna voru nefnilega að hluta til valdar með það fyrir augum að þær hefðu jákvæð eftirspurnaráhrif á þeim tíma þegar aðstæður voru raunverulega með þeim hætti sem hæstv. ráðherra heldur greinilega að þær séu enn þá, að almenn eftirspurn og einkaneysla sé vandamálið í hagkerfinu. Ráðherra til upplýsingar ber að láta það koma skýrt fram að Seðlabankinn telur að tími slaka í hagkerfinu sé liðinn og þar af leiðandi kalli þessar aðgerðir á viðbragð af hálfu Seðlabankans, hærri vexti en ella vegna meiri verðbólgu en ella og vegna þrýstings á gengið og minni fjárfestingar en ella. Þetta eru staðreyndir og það er mjög sérkennilegt að heyra hér að hæstv. ráðherra virðist ekki hafa áttað sig á því.

Svo slær ríkisstjórnin úr og í þegar kemur að hinum meintu efnahagsáhrifum. Stundum eru þau mikil. Það er þegar hún slær sér á brjóst um hvað þetta sé stórkostlegt heimsmet. Þá eru efnahagsáhrifin mikil og þetta er grundvallarbreyting fyrir heimilin. En svo segir hún að þau séu hófleg þegar hún þarf að leiðrétta sullumbullið út frá augljósri verðbólguhættu og augljósum þrýstingi á gengið. Þá er þetta allt í einu hófleg aðgerð sem ekki muni hafa veruleg efnahagsáhrif. Hvort er það? Það er eðlilegt að maður spyrji. Hæstv. fjármálaráðherra sagði hvort tveggja í framsöguræðu og andsvörum áðan. En ríkisstjórnin fer ýmsar leiðir til að reyna að draga úr áhrifunum, koma í veg fyrir að fólk sem þarf á að halda fái einhverja úrlausn. Það gerist til dæmis með því hér, alveg eins og í séreignarsparnaðarfrumvarpinu, að ráðstafa greiðslum fyrst inn á greiðslujöfnunarreikning. Fólk er ekki að borga af greiðslujöfnunarreikningum í dag, fólk með háar skuldir sem þyrfti kannski á úrlausn að halda kann að vera í þeirri stöðu að allt að helmingurinn af niðurfærslunni sem það fær fari inn á greiðslujöfnunarreikning og lækki ekki greiðslubyrði þessa fólks um nokkurn skapaðan hlut, bæti bara aðeins stöðuna í bankanum fyrir bankann sjálfan. Þetta er aðgerð fyrir banka, ekki fyrir fólk.

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp er með slíkum eindæmum lögfræðilega séð að ég held að ég hafi aldrei séð annan eins óskapnað. Það er hvergi nein efnisviðmið að finna um forsendur þessarar peningaúthlutunar. Ríkisstjórninni til hróss verð ég þó að segja að það var reynt að gera það í sumar í þingsályktunartillögunni sem lögð var fram í júní. Þar var að finna skilgreiningu á forsendubrestinum. Það var það sem ríkisstjórnin sjálf kallaði verðbólguskot áranna 2007–2010. Nú er búið að breyta áraviðmiðinu, stytta tímann til þess einmitt líka að draga úr því að fólk fái úrlausn, skilja fleiri eftir með enga úrlausn og ekki er lengur talað um forsendubrest neins staðar í frumvarpinu.

Á hvað eru menn þá að horfa? Jú, það er frumvarp sem felur í sér peningaúthlutun án efnislegra viðmiða sem ég efast um að standist stjórnarskrá landsins. Það á enginn lögbundinn rétt samkvæmt þessu. Fyrst í 7. gr. frumvarpsins er að finna umfjöllun um hugtakið viðmiðunarvísitölu og það er hvergi skilgreint í frumvarpinu. Það á að greiða mun á viðmiðunarvísitölu og raunverulegri vísitölu. En ráðherrann á að ákveða vísitöluna einhvern tímann seinna. Á grundvelli þessara laga mun enginn geta krafist jafnréttis, t.d. fyrir dómstólum. Það er fullt valdframsal til ráðherra sem ákveður með reglugerð eftir á hvað hver fær mikið, ekki á grundvelli verðleika eða réttar borgaranna sem hægt er að prófa fyrir dómstóli eða úrskurðarnefnd, heldur til að halda útgjöldum í skefjum að eigin geðþótta eða bara einhverju öðru. Hann mun geta ákveðið þetta. Engin lögmælt málefnaleg rök, engin forsenda gefin fyrir þessari viðmiðunarvísitölu, hún er lesin í skýin. Þetta er undarlegt réttlæti og leikreglurnar eru engar.

Það er sett upp kærunefnd — en eftir hverju á hún að fara? Á hún að prófa útreikninginn? Er þetta stærðfræðikærunefnd? Af hverju eru þrír lögfræðingar í henni? Það er algjörlega tilgangslaust að hafa þrjá lögfræðinga í henni því að enginn borgari í landinu á efnislegan rétt samkvæmt lögunum — nema á grundvelli tilviljanakenndrar ákvörðunar hæstv. fjármálaráðherra. Ég spyr: Stenst valdframsal þetta til ráðherrans til að ákveða einhliða forsendur peningaúthlutunar úr ríkissjóði ákvæði stjórnarskrár Íslands? Það er óhjákvæmilegt að nefndin fari ítarlega yfir þetta atriði, kalli fyrir Ríkisendurskoðun og ríkislögmann og fari vandlega ofan í hinn lögfræðilega grunn þessa máls.

Virðulegi forseti. Lánsveðshópurinn er skilinn eftir. Hæstv. fjármálaráðherra hefur ítrekað sagt að ástæða þess að hann hafi ekki efnt samkomulag sem síðasta ríkisstjórn gerði um úrlausn fyrir lánsveðshópinn hafi verið og sé sú að hann telji að lífeyrissjóðir hafi borið of lítinn hluta kostnaðarins af úrlausninni. Þeir áttu að borga 12%. Það er vissulega rétt að það er ekki mikið en það eru 12%. Hvað er gert hér núna? Það er engin sérstök úrlausn fyrir lánsveðshópinn sem þýðir að öll skuldalækkun lánsveðshópsins lendir á ríkinu. Ef menn hefðu verið búnir fyrir fram að efna hitt samkomulagið, láta lífeyrissjóðina axla 12% af því, hefði þeim mun minna komið á ríkið hér. Enn eitt glatað tækifæri og komið í veg fyrir að jafnræði borgaranna sé virt. Allt þetta mál er einhver hrikalegasta hörmungarsaga sem ég hef séð í lögfræðilegum búningi hvað það varðar að það er ekki reynt að byggja á jafnræði borgaranna. Það er ekki reynt að tryggja lánsveðshópnum sambærilega úrlausn og öðrum landsmönnum.

Virðulegi forseti. Síðan eru frádráttarliðirnir óendanlegir og ríkisstjórnin virðist ekki einu sinni skilja muninn á almennum aðgerðum síðustu ríkisstjórnar og sértækum. Hæstv. ráðherra sagði áðan að aðgerðir síðustu ríkisstjórnar hefðu allar falið í sér biðraðir. Það er ekki rétt. Margar þeirra voru ekki eftir ósk eins og sérstöku vaxtabæturnar.

Ríkisstjórnin er eins og sláttumaðurinn slyngi og slær allt, það er allt jafn fánýtt fyrir henni, það er allt dregið frá sem greitt hefur verið út á síðasta kjörtímabili, hvort heldur það er sértæk aðstoð eða almenn. Þessi ríkisstjórn þykist vera að koma með almenna úrlausn, af hverju dregur hún þá frá fyrri almennar úrlausnir? Það er algjörlega óskiljanlegt. Ef markmið hennar er að tryggja öðrum eitthvað sambærilegt og fólk í skuldavanda var búið að fá, af hverju eru allar skuldavandaúrlausnir dregnar frá?

Hér er til dæmis gert ráð fyrir að fólk sem hefur farið í gegnum sértæka skuldaaðlögun fái ekkert. Það fólk fór ekki í gegnum sértæka skuldaaðlögun af tilviljun. Það fór í gegnum sértæka skuldaaðlögun vegna þess að það var metið að það réði ekki við að borga meira en í niðurstöðu sértæku skuldaaðlögunarinnar fólst. Þeir sem hafa gengið í gegnum það vita að það var algjörlega leitað dyrum og dyngjum að allri greiðslugetu fólks. Það er nú þegar búið að laga greiðslubyrði þess að því sem það getur mögulega greitt. Eru menn að segja að það fólk sé þá ofhaldið, að greiðslubyrði þess, svo ákvörðuð, sé svo rausnarleg og rífleg að það sé markmið að lækka byrði einhverra allt annarra? Ef það á annað borð er einhver forsendubrestur sem hefur orðið með hruni gjaldmiðils, með skertum kaupmætti, á hann nákvæmlega jafn mikið við um þetta fólk sem er búið að fá sértæka úrlausn og alla aðra sem skulda 108% í húsinu sínu.

Virðulegi forseti. Markmið ríkisstjórnarinnar virðist vera að leggja sig fram um að fólk sem á erfitt með að láta enda ná saman fái lítið sem ekkert úr þessari aðgerð. Alls staðar í þessu frumvarpi er yfirvegað sneitt að fólki sem á erfitt með að láta enda ná saman. Málatilbúnaðurinn er slíkur að það verður (Forseti hringir.) vandaverk að fara í gegnum þetta sullumbull í nefndinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir áhugaverða ræðu. Hann hóf hana með því að leiða líkur að því að það væri krónunni að kenna að heimilin glímdu við skuldavanda. En hvað með skuldavanda heimila í evruríkjunum? Það er draumur hv. þingmanns að við komumst í samband þeirra og getum nýtt þann gjaldmiðil. Holland er með 110% skuldsetningu heimila af vergri landsframleiðslu, Kýpur 130%. Hérna er hún 108%.

Hver er lausnin fyrir þessi evruríki, eiga þau að taka upp evruna aftur? (ÖS: Fá Framsóknarflokkinn til landsins.) (Gripið fram í: Jess.)

Virðulegi forseti. Skuldsetning heimila getur verið misjöfn milli landa. Hækkun skulda heimilanna á Íslandi varð með algjörlega sérstökum hætti og þó að heimili í þessum ríkjum hafi stofnað til skulda er sú skuldahækkun ekki afleiðing af gengisfalli viðkomandi gjaldmiðils.

Það er grundvallarmunur á því eða að lenda í því einhliða með afturvirkum hætti, eins og íslenskur almenningur hefur lent í gang í gang, að misvægi sé skapað milli skulda og launa og að kaupmáttur sé skertur afturvirkt einhliða af stjórnvöldum. Það er þessi vandi sem er skuldavandi íslenskra heimila í hnotskurn og þó að skuldsetningarhlutfall heimila sé hátt í einhverjum öðrum ríkjum búa þau sem búa við stöðugan gjaldmiðil blessunarlega ekki við þetta óöryggi og þessa óvissu af hálfu stjórnvalda í sínum ríkjum.

Virðulegi forseti. Getur ekki verið að þessi ríki sem hafa verið blessunarlega laus við sveiflur í sínum gjaldmiðli hafi fengið að taka sveifluna út með öðrum hætti? Í Hollandi hefur fasteignaverð lækkað um 20% og atvinnuleysi hefur aukist. Margir hafa misst vinnuna, miklu fleiri en hér, og sömuleiðis hefur orðið fjármagnsflótti á Kýpur þó að þar sé evra.

Getur ekki verið að lausnin sé miklu einfaldari en svo að ganga í myntbandalag evrunnar? Getur ekki bara verið að lausnin sé sú að við sýnum meiri ráðdeild í efnahagsmálum, höfum skynsamlegri peningastefnu og hættum að horfa fram hjá því hvernig bankar auka peningamagn í umferð og rýra þannig íslenska gjaldmiðilinn? Það er það sem hér hefur á bjátað. Eigum við ekki bara að hætta því og reka okkar gjaldmiðil almennilega? Þá þurfum við ekki annarra manna gjaldmiðil í þessu landi.

Virðulegi forseti. Það er ósköp einfaldlega óumdeilt og óumdeilanlegt að skuldavandi íslenskra heimila, hvort sem er upp úr 1980 eða í kjölfar hrunsins, stafar af íslensku krónunni og innfluttri verðbólgu. Gengisfellingin fór beint út í verðlag í hruninu og það er einfaldlega þannig sem kjör almennings voru skert.

Ég er verkalýðssinni og tel ekki gott að búa almenningi í landinu þær starfsaðstæður að ríkið geti einhliða lækkað launin við fólk. Ég tel að það eigi að semja við fólk um launalækkanir. Ég tel líka að menn sem bera hag fyrirtækja fyrir brjósti geti ekki sætt sig við starfsumgjörð þeirra sem felst í að henni sé breytt einhliða og afturvirkt. Það er nákvæmlega þess vegna sem atvinnulífið í landinu kallar eftir (Forseti hringir.) annarri umgjörð.

Hv. þingmaður ætti líka að lesa skýrsluna sem kom út í morgun um kosti fastgengisstefnu fyrir Ísland og hversu vel hefur gengið í hagstjórn á Íslandi þegar við (Forseti hringir.) höfum kosið að horfa ekki til þess að fella gengið heldur halda stöðugu föstu gengi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún var nokkuð stóryrt og kom mér svolítið á óvart vegna þess að hér hafa fulltrúar og hv. þingmenn Samfylkingarinnar kallað eftir efndum í þessu máli upp á hvern einasta dag. Það væri ágætt að fá fyrst frá hv. þingmanni hvert sjónarmið Samfylkingarinnar er í þessu máli. Telja menn að þarna sé of stutt gengið, of langt gengið eða telja þeir að þetta sé bara eitthvað sem ekki á að fara í eða snerta á?

Hv. þingmaður talaði mikið um að þetta væri millifærslukerfi og hafði stór orð um það í upphafi ræðu sinnar. En er það ekki millifærslukerfi þegar við erum með vaxtabætur? Er það eitthvað annað en millifærslukerfi? Hver er eðlismunurinn á því að hafa vaxtabætur, þ.e. að niðurgreiða vexti hjá fólki, og fara í þessa aðgerð? Það væri ágætt að fá þetta fram hjá hv. þingmanni.

Virðulegi forseti. Við höfum gengið eftir efndum ríkisstjórnar á kosningaloforðum vegna þess að við í Samfylkingunni teljum ekki eðlilegt að menn geti logið sig til valda og menn eigi að þurfa að standa við skýr kosningaloforð. Þess vegna höfum við gengið eftir því að fá að sjá efndirnar.

Við höfum efnislegar skoðanir á þeirri niðurstöðu sem hér liggur fyrir og hún er slæm vegna þess að það er ekki reynt að leiðrétta forsendubrest. Hv. þingmaður spyr um millifærslukerfi og samanburð við vaxtabætur. Í vaxtabótakerfi eru peningar ekki borgaðir til allra jafnt. Þar eru peningar borgaðir á grundvelli tekna, á grundvelli eigna og á grundvelli skulda vegna þess að þeim er ætlað að jafna aðstöðumun og taka sérstaklega til þeirra sem eru í vanda. Það var hægt og hefði verið hægt og væri hægt að útfæra þessa aðgerð hér þannig að hún nýttist þeim sem eru raunverulega með mikla skuldabyrði en það er ekki einu sinni reynt. Þvert á móti er höfuðmarkmið tillagnanna eins og hæstv. fjármálaráðherra sagði áðan að láta peninga renna til þeirra (Forseti hringir.) sem eru með mjög litla skuldabyrði og (Forseti hringir.) hafa ekki orðið fyrir neinum forsendubresti.

Virðulegi forseti. Það komu engin rök fram hjá hv. þingmanni um að þetta væri eitthvað öðruvísi millifærslukerfi en vaxtabætur. Þetta er allt saman millifærslukerfi. Það má deila um forsendurnar, en þetta er hvort tveggja millifærslukerfi. (Gripið fram í.) Þetta er jafnmikið eða jafnlítið millifærslukerfi og vaxtabótakerfi og það má færa full rök fyrir því að menn hafi fengið vaxtabætur sem þurftu ekki á því að halda. Þetta er allt saman millifærslukerfi.

Hv. þingmaður segir að hann vilji ekki, eins og hann orðar það svo hógværlega, að menn geti ekki logið sig til valda. Ég veit að hv. þingmaður fékk að heyra það á síðasta kjörtímabili þegar Samfylkingin lofaði velferðarbrú að menn hefðu ekki staðið við það. Það er væntanlega ein af ástæðunum fyrir útreið Samfylkingarinnar í síðustu kosningum. Ég veit ekki af hverju hv. þingmaður (Forseti hringir.) leggur málin upp með þessum hætti en svo sannarlega er þetta jafnmikið eða jafnlítið millifærslukerfi eins og það sem hv. þingmaður talar fyrir.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra flutti um helgina á fundi Sjálfstæðisflokksins lofgjörð um aðlögunarhæfni íslensku krónunnar vegna þess að þar með væri hægt að grípa til aðgerða og taka aðlögun út í gegnum hagkerfið. Þetta er afleiðing þess. Það eru fréttir ef Sjálfstæðisflokkurinn ætlar núna að búa til ný millifærslukerfi til að flytja peninga frá einum til annars og setur engin efnisleg viðmið fyrir þeirri millifærslu.

Ég styð millifærslukerfið, hv. þingmaður, vegna þess að ég er jafnaðarmaður en þau millifærslukerfi eiga að hafa það markmið að uppfylla samfélagsleg ásættanleg markmið í þágu þeirra sem raunverulega þurfa á að halda. Hér er verið að leggja fram gríðarlegan félagsmálapakka til fólks sem veit ekki einu sinni hvernig á að stafa orðið forsendubrest, hvað þá annað. Hér er verið að senda peninga til fólks sem aldrei hefur orðið fyrir forsendubresti frá því að það fór fyrst inn á fasteignamarkaðinn t.d. á 10. áratugnum. (Forseti hringir.) Það er höfuðvandamálið í þessari tillögu.

Hæstv. forseti. Það er út af fyrir sig ánægjulegt að hv. þingmaður skuli tala eins og hann gerði í lokin áðan. Mér þætti vænt um að sjá framan í og ég á eftir að tala við það fólk sem ég talaði við í kosningabaráttunni í fyrra. Ég er ekki viss um að það sé sammála hv. þingmanni um að það hafi ekki orðið fyrir forsendubresti.

Mig langar að taka tvennt til umræðu. Það kemur fram í gögnum með frumvarpinu að 44% af leiðréttingunni renni til heimila með undir 6 milljónum í árstekjur, þ.e. tveir aðilar sem hafa meðaltekjur ASÍ. 60% renna til heimila sem hafa 8 milljónir í tekjur á hverju ári, t.d. hjón sem bæði fá laun samkvæmt meðaltali BSRB, annað í hálfu starfi. Er þetta hálaunafólkið sem hv. þingmaður var að tala um áðan? Ég veit að síðasta ríkisstjórn hækkaði skatta á því fólki og dró það upp um skattþrep af því að það var með svo ofboðslega mikil laun, er hv. þingmaður enn þeirrar skoðunar að þetta fólk sé hálaunafólk sem þurfi ekki á aðstoð að halda?

Virðulegi forseti. Ég tók það skýrt fram áðan að hv. þingmaður á ekki að koma hingað í andsvar og snúa út úr orðum mínum. Það varð forsendubrestur en hér er aðgerðin ekki takmörkuð við það fólk. Það er líka til fólk sem varð ekki fyrir forsendubresti. Það fólk, svo fremi sem það hafði einhverja skuld á húsinu sínum, fær peninga frá ríkinu og þó svo að húsið hafi hækkað meira í verði en sem nemur hækkun lánsins. Það hefur ekki orðið neitt misvægi þessu fólki í óhag og ég bíð hv. þingmann að útskýra hvað hann á við með orðinu forsendubrestur. Er það öll hækkun lána?

Að því er varðar tekjutöluna þá koma mjög litlar tekjugreiningar með frumvarpinu. Hann nefnir að um 40% fari til fólks með árstekjur undir 6 milljónum. Þar er allt talið, líka námsmenn, lífeyrisþegar og fólk í hlutastörfum. Þetta eru því alls ekki sambærilegar tölur.

Það er líka (Forseti hringir.) hægt að sjá í frumvarpinu að heimili með yfir 12 milljónir í árstekjur eru 15% af niðurfellingunum eða meira en 12 milljarðar. Það vantar alla eignagreininguna. Hversu mikið af þessu fólki er í skuldlausum eignum?

Herra forseti. Útskýringuna á orðinu forsendubrestur verð ég væntanlega að ræða í ræðu minni seinna í umræðunni. Hv. þingmaður segir að verið sé að senda peninga heim til fólks sem þarf ekki á þeim að halda og nefnir að munurinn á þessari aðgerð og vaxtabótagreiðslum sé sá að ekki eru sendar vaxtabætur jafnt til allra sem á þeim þurfa að halda.

Mig langar að spyrja hv. þingmann hvernig hann vill útskýra það gagnvart mynd sem er að finna á bls. 15 í frumvarpinu. Ég skal skilja myndina eftir í púltinu hv. þingmanni til glöggvunar. Þar er fjárhæð niðurfærslu, þ.e. fjöldi heimila og hlutfall í peningagreiðslum, þar sem kemur fram að 0,5–1 milljón kemur í 20% tilfella en dettur síðan alveg niður í 4–5% hjá þeim hópi sem best stendur. Ég spyr hv. þingmann hvernig þetta rímar við það sem hann sagði áðan. Hann getur svo fært mér blaðið þegar hann kemur úr ræðustól.

Forseti vill geta þess að það tíðkast ekki á Alþingi að þingmenn skilji eftir gögn í ræðustól (Gripið fram í: Jú, jú.) og vill mælast til þess að við höldum því þannig.

Virðulegi forseti. Það sem er vandamálið í þessari aðgerð er að engar eignagreiningar liggja fyrir. Gríðarlegar fjárhæðir fara til hátekjufólks og það er ekki útfært á nokkurn hátt hvað felst í hugtakinu forsendubrestur. Það er vandamálið við aðgerðina. Þær litlu greiningar sem liggja fyrir benda hins vegar til þess að til dæmis fari miklu ríkari hluti til barnlausra fjölskyldna en þeirra sem eru með börn, samt vitum við að það eru barnafjölskyldur sem eiga erfiðast með að láta enda ná saman. Við vitum að þeim sem eiga erfitt með að láta enda ná saman fækkar gríðarlega hratt með vaxandi tekjum, samt dettur fólk aldrei út úr tekjuskalanum í aðgerðinni. Það dettur aldrei út úr eignaskalanum í aðgerðinni. Jafnvel fólk sem á miklar eignir annars staðar, peningalegar eignir, inneignir í bönkum, (Forseti hringir.) fær úrlausn hér. Það er ósköp einfaldlega þannig að þær litlu greiningar sem liggja fyrir í þessu (Forseti hringir.) styðja ekki við það að hér sé skynsamleg ráðstöfun fjármuna fyrir hendi.

Forseti vill þakka ræðumanni fyrir að fjarlægja gögn úr ræðustólnum vegna þess að nú hyggst hann gefa hv. 6. þm. Norðvest., Elsu Láru Arnardóttur, orðið til að veita andsvar.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir ræðuna. Í ræðu hv. þingmanns talaði hann um að fyrrverandi ríkisstjórn hefði látið meta hvaða upphæð þyrfti að bætast við til þess að koma þeim hópi sem hafði verið út undan í fyrri aðgerðum til aðstoðar, til að leiðrétta þann forsendubrest sem varð á þeirra efnahag. Þar kom fram að sú greining sem þar fór fram hefði verið um 80 milljarðar kr. Þá langar mig að spyrja hann hvers vegna fyrrverandi ríkisstjórn ákvað ekki að hækka bankaskatt, eins og núverandi ríkisstjórn er að gera, til þess að fara út í sambærilegar aðgerðir og verið er að gera núna, að koma til móts við þann hóp sem skilinn var eftir í tíð fyrri ríkisstjórnar?

Virðulegi forseti. Ég veit ekki nákvæmlega hvað ríkisstjórnin gerði undir lok síðasta kjörtímabils, en það sem ég var að vísa til var stefnumörkun okkar í Samfylkingunni sem byggði á greiningu á því sem við stóðum í á árinu 2012 og skilaði sér í kosningastefnu okkar í fyrra, um að það þyrfti að taka sérstaklega á vanda þess fólks sem ætti við raunverulegan forsendubrest að glíma og greina hann til fulls. Það var flókið úrlausnarefni. Við vorum að reyna ýmsar leiðir til þess, en það er auðvitað þetta fólk sem er með mikla greiðslubyrði án þess að fara yfir 110% sem gat ekki nýtt sér þá leið og það fólk sem keypti á versta tíma, eftir árið 2005. Það er fólk sem við getum raunverulega sagt að búi við forsendubrest.

Ég tek eftir því að enginn framsóknarmaður hefur reynt að spreyta sig á því að skilgreina hugtakið „forsendubrest“ í þessari umræðu og fjármálaráðherrann (Forseti hringir.) sprakk á limminu með það líka, en það þarf auðvitað að skilgreina hugtakið „forsendubrest“. Ástæðan fyrir því að ekki var lagður á ríkari bankaskattur (Forseti hringir.) en þá var gert var að beðið var eftir því að efnahagsreikningar þrotabúanna lægju fyrir þannig að hægt væri að leggja á þau (Forseti hringir.) skatt.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir svörin. Hv. þingmaður talar um að það hafi farið fram greiningarvinna á vegum flokks hans til þess að kanna hvernig hægt væri að leiðrétta raunverulegan forsendubrest og ýmsar leiðir hafi verið skoðaðar. Þá langar mig að vitna í, með leyfi forseta, orð hæstv. forsætisráðherra á þeim tíma sem kom fram í fréttum þann 3. desember 2010 og sagði að meira yrði ekki gert fyrir skuldsett heimili. Hvers vegna voru þau orð sögð ef hv. þingmönnum Samfylkingarinnar fannst tilefni til að fara í greiningarvinnu til að kanna raunverulegan forsendubrest og ýmsar leiðir í kjölfar síðustu kosninga?

Virðulegi forseti. Tilvitnuð yfirlýsing þáverandi hæstv. forsætisráðherra byggði á vinnu þar sem allir aðilar komu að borði og meðal annars lýsti forusta Sjálfstæðisflokksins yfir því sama þar og þá um afstöðu til úrvinnslu skuldavanda heimilanna. Það sem síðan gerist, og er stóra breytingin, er gengislánadómurinn 15. febrúar 2012. Hann auðvitað gerði verðtryggt fólk mun lakar sett í samanburði við fólk með gengislán og kallaði á endurmat. Það er í kjölfar hans sem við fórum í það endurmat. Það er á þeim grundvelli sem við töldum að það þyrfti um það bil þessa fjárhæð til að vinna úr málinu.

Það sem ég tek eftir og finnst mjög sárgrætilegt er að þessi ríkisstjórn hefur algjörlega gefist upp á að reyna að skilgreina forsendubrest. Hún ætlar að greiða niður húsnæðisskuldir allra óháð hvort þær eru íþyngjandi eða ekki, óháð því hvort lánið var tekið stuttu fyrir hrun eða fyrir löngu, löngu síðan, óháð því hvort fasteignaverð hefur hækkað meira (Forseti hringir.) en sem nemur hækkun lánsins. Ég get ekki skilgreint forsendubrest öðruvísi en sem misvægi á milli hækkunar láns og hækkunar þess húsnæðis sem lánið var keypt fyrir.

Virðulegi forseti. Ég ætla að nota tækifærið við 1. umr. um þetta mál, frumvarp til laga um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána, til að koma með nokkrar athugasemdir.

Þetta er stórmál, þetta er málið sem litaði síðustu kosningabaráttu, þ.e. niðurfellingar verðtryggðra húsnæðislána. Það má segja að öll umræðan hafi snúist um þetta mál. Vissulega er hægt að segja að það hafi kannski orðið til góðs þegar þessar fyrstu hugmyndir voru kynntar í nóvemberlok því að það skýrði hvert var stefnt. Þó að kannski hafi hvergi verið lofað á prenti 240–300 milljarða lækkun verðtryggðra húsnæðislána eru það eigi að síður þær tölur sem voru uppi í umræðunni fyrir kosningar. Þá voru settar fram tölur og svigrúm sem gæti myndast í samningum við erlenda aðila, þrotabúin, og rætt var um að þetta svigrúm upp á 240–300 milljarða yrði nýtt til niðurfellingar fasteignalána.

Gott og vel. Það lá fyrir strax í nóvember að þetta yrði talsvert umfangsminni aðgerð. Það liggur fyrir eftir að samþykkt var á Alþingi að fara í þá skattheimtu sem þarf til að fjármagna hana að þetta yrði aðgerð upp á 80 milljarða sem má segja að sé núna upp á 72 milljarða þegar dreginn er frá allur kostnaður við verðbætur, vexti og umsýslu.

Það kom skýrt og heiðarlega fram hjá hæstv. fjármálaráðherra áðan að ástæðan fyrir því að útfærslan er ekki alveg skilgreind í frumvarpinu heldur lögð í hendur ráðherra, þ.e. lagt til að sett verði reglugerð með viðmiðunarvísitölu sem skilgreini forsendubrest hvers og eins, ef við viljum nota það hugtak, sé sú að koma til móts við þá sem sækja um sem ekki er vitað hverjir verða innan þessa svigrúms sem er búið að móta. Það er orðin dálítið önnur hugsun en var í upphafi þegar rætt var um að hér ætti að koma til móts við forsendubrest þeirra sem hefðu tekið verðtryggð íbúðalán. Í raun er ekki verið að miða við einhverja tiltekna hlutfallslækkun heldur á að úthluta þessum peningum eftir ákveðnum formúleringum, út frá ákveðinni viðmiðunarvísitölu sem verður sett eftir á með reglugerð. Ég verð að segja að það væri mjög eðlilegt að Alþingi ræddi þá reglugerð, eins og hæstv. ráðherra tók undir, sem er þó ekki gert við venjulegar reglugerðir. Þarna er mjög mikið vald fært til ráðherra og útdeiling hárra fjárhæða. Því hefur verið velt upp af öðrum hv. þingmönnum hvort þetta standist. Í öllu falli er þarna verið að færa mjög mikið vald yfir til ráðherra með reglugerðarheimild og það er mjög mikilvægt að það verði skoðað í hv. efnahags- og viðskiptanefnd hvernig nákvæmlega menn sjá fyrir sér þessa útfærslu.

Þessar hugmyndir hafa skroppið nokkuð saman frá því fyrir kosningar. Því ber ekki að leyna að hér er um að ræða það sem kalla má almenna aðgerð og mig langar að gera nokkur atriði að umtalsefni. Það eru hin félagslegu sjónarmið, réttlætissjónarmiðin, sem lúta að því að velta fyrir sér hvernig nákvæmlega þessi aðgerð dreifist á ólíka hópa. Nú liggur fyrir að hjá þeim sem hafa áður fengið aðstoð, fengið sérstakar vaxtabætur, farið í gegnum 110%-leið eða greiðsluaðlögun, dregst sú aðstoð frá möguleikum viðkomandi til að sækja sér leiðréttingu. Án þess að hægt sé að slá því föstu getur maður samt ekki ímyndað sér annað en að þeir aðilar sem hafi þurft að leita sér úrræða séu einmitt þeir sem hafi átt í mestum greiðsluörðugleikum. Það er það fólk sem ekki fær neina áframhaldandi úrlausn sinna mála með þessari aðgerð. Hér hefur líka verið bent á að þeir sem hafa meira en 12 milljónir í árstekjur fá um það bil 15% niðurfærslunnar. Hér var rætt talsvert um muninn á þessari aðgerð og til að mynda vaxtabótaúthlutuninni sem miðast við tekjur. Þessi aðgerð miðast hins vegar ekki við tekjur, hún hefur þar af leiðandi ekki þau jöfnunaráhrif sem ég hefði viljað sjá. Hún miðast væntanlega eingöngu við hlutfall af skuldastöðu að frádregnum fyrri aðgerðum.

Mér fannst raunar gott það sem ég skynjaði í þessari umræðu að núverandi ríkisstjórn hefur viðurkennt að mjög mikið hafi verið gert á síðasta kjörtímabili fyrir skuldug heimili. Það kom bæði fram í nóvember þegar farið var yfir aðgerðir fyrri ríkisstjórnar og líka í máli hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra að mjög mikið hafi verið gert á síðasta kjörtímabili. Þar var hins vegar gagnrýnt að alltaf væru einhverjir jaðarhópar sem ekki tækju þátt eða fengju. Það er alltaf þannig, sú gagnrýni getur líka átt við um úthlutun vaxtabóta og sameiginlegra gæða. Ýmsir verða út undan.

Hér stendur yfir vinna við mótun húsnæðisstefnu til framtíðar en það liggur ekkert fyrir hvaða niðurstaða verður úr þeirri vinnu. Okkur hefur verið kynnt skýrsla en menn eru ekki alveg búnir að ákveða hvert eigi að fara. Þar er lagt til að fara inn í hið svokallaða danska kerfi. Sú leið hefur líka verið gagnrýnd í opinberri umræðu, m.a. að skuldsetning þar sé ekki minni en hér. Eitt af því sem hefur líka verið bent á er að það er mjög líklegt að þá færist þessi húsnæðislánamarkaður alfarið yfir til hinna stóru viðskiptabanka. Er það æskileg þróun? Er það félagsleg þróun? Það er heldur ekki verið að huga að því hvort og hvernig eigi að þróa leigumarkað til framtíðar. Þar á eftir að taka ákvarðanir. Hæstv. félagsmálaráðherra hefur sagt að þarna þurfi virkilega að kafa djúpt ofan í málin og velja leiðir til framtíðar.

Á sama tíma og við ætlum að afgreiða 80 milljarða aðgerð til niðurfærslu á húsnæðislánum með þeim hætti sem hér hefur verið lýst vitum við í raun ekkert hvert við erum að stefna í húsnæðismálum og erum ekki að koma til móts við mjög stóran hóp fólks. Ég nefni leigjendur, 30% fólks á húsnæðismarkaði eru leigjendur, þar af er stór hluti unga fólkið okkar, fólkið sem kemst ekki í eigið húsnæði, fólk sem er ekki í þeirri aðstöðu að geta safnað sér nægilegum fjármunum til að geta átt fyrir fyrstu afborgun, fólk sem fær hreinlega ekki greiðslumat en er eigi að síður að borga jafn háar eða jafnvel hærri upphæðir í leigu á almennum markaði. Sá hópur situr eftir með þessari aðgerð.

Ég velti fyrir mér hver skynsemin sé í því að taka ákvörðun um jafn mikla útdeilingu fjármuna um leið og við vitum ekkert hvert við erum að stefna til frambúðar í húsnæðismálum. Við erum ekkert búin að ræða hér hvernig við ætlum að taka til að mynda á þessu. Ætlum við að halda áfram með séreignarstefnu í húsnæðiskerfi? Hvernig ætlum við að útfæra hana? Hvernig ætlum við að tryggja félagslegt réttlæti í gegnum þá stefnu? Ætlum við að fara í það að þróa virkan leigumarkað eins og margir hafa bent á? Við erum ekki búin að taka neina ákvörðun um það. Á sama tíma ætlum við samt að taka þessa ákvörðun.

Nú kynnu einhverjir að segja: Já, en við erum þar að tala um fortíðina, hitt er framtíðarvandamál. En ég held að þarna þurfi að fara saman lærdómur af fortíðaraðgerðum og það að vita hvert við erum að stefna til framtíðar. Mér finnst þetta vera stórmál. Ég hefði viljað hafa nýja húsnæðisstefnu undir í þessum umræðum því að við erum í raun að ræða vanda sem vissulega er til staðar, þ.e. vanda þeirra sem hafa upplifað það að húsnæðislán þeirra hafa tekið miklum breytingum, en við erum ekki að velta fyrir okkur nákvæmlega hvernig þetta kerfi verður til framtíðar.

Eitt af því sem var líka bent á fyrir kosningar er að þeir sem tóku lán eftir 2004 — ég er ekki að segja að þetta sé algilt og það er auðvitað gallinn við allar aðgerðir sem ekki eru almennar, það eru alltaf einhverjir sem eru ekki undir — og einkum þeir sem keyptu fyrstu eign og nutu þar af leiðandi ekki hækkandi fasteignaverðs á markaði eru líklega verst settir vegna verðbólgunnar á árunum 2007–2008. Þarna hefði að minnsta kosti minn flokkur viljað skoða hvernig hið opinbera gæti komið til móts við þennan hóp sem rannsóknir sýna að er verst settur. Þessi verðbólga kom verr út fyrir hann en aðra hópa. Það er flókið að tala um forsendubrest þegar aðstæður eru svo ólíkar milli aðila.

Eins og ég nefndi í andsvari áðan má segja að forsendubrestur gæti líka átt við um námslánin sem hækkuðu sem og um alla skattgreiðendur sem urðu fyrir verulegum skakkaföllum vegna hrunsins.

Sumir keyptu þó eignir sem hafa hækkað síðan. Það hefur ekki átt við um allar eignir og þess vegna er svo erfitt eins og ég segi að sjá réttlætið út úr almennum aðgerðum á borð við þessa. Ég er nokkuð viss um að enginn hv. þingmaður stjórnarliðsins getur neitað því að við eigum væntanlega eftir að horfa upp á að ýmsir geti fengið leiðréttingu sem muni hjálpa þeim verulega og þeir hafa mikla þörf fyrir, en það er líka ljóst að ýmsir hafa ekki beinlínis þörf fyrir að fá fé úr ríkissjóði til að ná endum saman en munu samt geta fengið það fé. Það er stóra umhugsunarefnið, ekki síst þegar við komum að stóru línunum um forgangsröðun fjármuna. Ef unnt er að innheimta 80 milljarða í sameiginlega sjóði landsmanna hljótum við að spyrja hvernig skynsamlegast sé að verja þeim fjármunum.

Hér er lagt til að við verjum þeim í almenna aðgerð sem tekur í raun ekki tillit til tekna fólks og ekki þess hvernig fólki gengur að ná endum saman við það að greiða af sínum lánum heldur miðast við ákveðna niðurfærslu á skuldum. Á sama tíma horfum við á þá stöðu að ætlunin er að greiða niður skuldir þjóðarbúsins. Hæstv. fjármálaráðherra segir að í áætluninni sé gert ráð fyrir 17 milljörðum á ári. Það er gríðarlega mikilvæg fjárfesting til lengri tíma fyrir komandi kynslóðir, fyrir unga fólkið.

Á sama tíma þarf líka að styrkja innviðina. Hér hafa allir verið sammála um að það þurfi að styrkja heilbrigðiskerfið svo dæmi sé tekið. Ég get nefnt framhaldsskólana og háskólana sem mér verður nú tíðrætt um, háskólana sem hafa verið vanfjármagnaðir árum saman. Löngu fyrir hrun voru þeir langt undir öllu OECD-meðaltali. Þeir eru enn meira undirfjármagnaðir núna eftir niðurskurð undangenginna ára. Um framhaldsskólana má segja hið sama, það skólastig hefur svo sannarlega ekki verið ofhaldið. Ég velti fyrir mér hver sé skynsamlegasta fjárfestingin fyrir ríkið til framtíðar. Er það að fjárfesta í menntun og rannsóknum, greiða niður skuldir eða fara í þessa aðgerð sem vissulega mun koma til móts við vanda einhverra sem verulega þurfa á aðstoðinni að halda en líka verða til aðstoðar þeim sem þurfa ekkert sérstaklega á að halda fé úr sameiginlegum sjóðum?

Þetta er stóra forgangsmálið, en það lá alveg ljóst fyrir að þetta var stóra mál Framsóknarflokksins sem vissulega líklega vann kosningasigur út á nákvæmlega þetta mál þó að það hafi kannski verið umfangsmeira í aðdraganda kosninga en núna.

Gott og vel, en ég tel að minnsta kosti að þetta mál hafi verið meðal þess sem skipti verulegu máli fyrir kosningar. Það breytir því þó ekki að gagnrýni mín á aðferðafræði málsins er alveg sú sama. Ég tel hana ekki endilega skynsamlega til lengri tíma og ég tel að hún sé ekki endilega réttlát heldur.

Það eru nokkur smærri atriði sem mig langar að nefna — og þó ekki, m.a. þetta sem ég var búin að nefna, þ.e. að færa þetta mikla fjárúthlutunarvald til hæstv. ráðherra með reglugerð. Ég fagna því sem hann sagði áðan um að hann teldi eðlilegt að þetta kæmi til umræðu á þinginu. Mér finnst rétt að hv. efnahags- og viðskiptanefnd skoði sérstaklega hvort það þurfi jafnvel að koma skýrar til kasta þingsins en bara með umræðu eða kynningu. Ég held að í öllu falli sé mjög mikilvægt að hv. efnahags- og viðskiptanefnd hafi einhverja hugmynd um hvernig nákvæmlega þetta verður útfært áður en frá málinu verður gengið.

Ég nefndi í andsvari lánsveðshópinn sem trúlega er sá hópur sem hefur átt í hvað mestum vanda. Lengi hefur verið reynt að ná samkomulagi við lífeyrissjóðina um að koma til móts við þann hóp. Drög að slíku samkomulagi lágu fyrir fyrir síðustu kosningar. Hæstv. fjármálaráðherra hefur lýst því yfir að hann telji að framlag lífeyrissjóðanna inn í það samkomulag hafi verið of lágt. Það eru alveg gild sjónarmið ef hann telur það en það þarf hins vegar að vinna að því að leysa það mál. Sá hópur er í mjög erfiðri stöðu.

Hér hefur verið rætt um jaðartilvikin. Hv. efnahags- og viðskiptanefnd þarf að fara djúpt í það hvort siglt hafi verið fyrir hverja vík. Hvernig kemur þetta til að mynda út fyrir þá sem fluttu til útlanda, seldu eignir og hafa ekki snúið aftur eða eru þeir utan þessa hóps? Eru einhverjir hópar eða aðrir sem munu lenda út úr menginu?

Hér áttu borgarar almennt von á því að svokölluð reiknivél yrði sett upp og fólk gæti áttað sig betur á stöðunni. Það hefur verið skýrt af hverju hún hafi ekki verið sett upp. Menn treysta sér hreinlega ekki til að ákvarða niðurfærsluna á hvern og einn fyrr en fjöldi umsókna liggur fyrir. Ég held að það sé hins vegar mikilvægt að almenningur í landinu geti gert sér grófa hugmynd um það. Það kemur þá aftur að reglugerðinni sem á eftir að setja. Þetta er nokkuð sem ég tel að hv. efnahags- og viðskiptanefnd þurfi líka að skoða.

Tími minn er búinn þannig að ég lýk hér máli mínu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna.

Mér finnst mikilvægt að draga fram í umræðunni að það hafa verið tvö meginrök fyrir leiðréttingunum, annars vegar forsendubrestur og hins vegar réttlætissjónarmið. Það var þannig þegar menn fóru af stað með umræðuna um það við hvað ætti að miða þegar rætt var um forsendubrest að það voru breytingar á lánum umfram efri vikmörk Seðlabankans sem voru 4%. Í skýrslunni sem kom í nóvember var sú tala komin upp í 4,8% og þar með hafði leiðréttingin náttúrlega minnkað mikið. Það sem er athyglisvert er að í þessu frumvarpi eru þær tölur dottnar út og ekkert nefndar. Það er líka athyglisvert að tímabilið sem var lagt undir í upphafi, það voru hækkanir umfram 4% eða 4,8% eftir því hvað maður miðar við, var tímabilið 2007–2010. Í frumvarpinu er búið að stytta það í 2008 og 2009. Hefur hv. þingmaður skýringar á þeim breytingum, eða finnst henni hún hafa fengið skýringar á því?

Eitt af úrræðunum sem gripið var til af fyrri ríkisstjórn var greiðslujöfnunarvísitala og greiðslujöfnun þar sem frestað var afborgunum á meðan ástandið var tilgreint miðað við atvinnuleysi og tekjur. Það vakti athygli mína að nú er komið inn í þetta frumvarp að þegar höfuðstólsleiðrétting á sér stað á fyrst að greiða upp þá greiðslujöfnun. Það á að koma fyrst til lækkunar og þar með missa menn þann möguleika sem átti að vera til staðar að ef menn væru ekki búnir að greiða lánið niður á tilgreindum tíma mundi það falla niður í lokin. Sá hluti virðist eiga að falla út. Kann hv. þingmaður einhverja skýringu á því hvað veldur? Þarna var verið að beita gömlu aðferðinni sem notuð var á Sigtúns-hópinn upp úr 1980, (Forseti hringir.) að búa til þessa greiðslujöfnunarvísitölu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni þessa spurningu. Eins og hann fór yfir liggur fyrir að þessar tillögur hafa breyst, bæði frá því sem var kynnt í nóvember og þingsályktunartillögunni sem var samþykkt í sumar. Tímabilið þar var 2007– 2010 og það var skilgreint þannig að verðbólgan hefði verið 4,8% sem meðalverðbólga áranna 2001–2007, en nú er eingöngu verið að tala um verðtryggð lán á árunum 2008 og 2009 og eins og ég fór yfir áðan í raun verið að færa þessa viðmiðunarvísitölu í hendur hæstv. ráðherra. Það kom fram í skýringu hæstv. ráðherra að þarna þurfi að halda þessu opnu af því að óvíst er til hvers fjármunirnir dugi, það sé einungis heimild fyrir tilteknum fjármunum og þess vegna þurfi í raun og veru að miða niðurfellingu á hvern og einn við þá fjárhæð sem er úr að spila. Það eru náttúrlega 72 milljarðar á fjórum árum. Þetta gerir það að verkum að hér eru þær tölur ekki ræddar. Það er auðvitað annað en var kynnt. Ég lít svo á að þetta hafi verið skýrt hér. Þá erum við komin að því að kannski er erfitt að tala um forsendubrest í tengslum við þetta frumvarp. Þarna er fremur verið að ráðast í einhvers konar almenna niðurfellingu án þess að hún sé beintengd verðbólgunni prósentulega séð.

Hvað varðar greiðslujöfnunina er auðvitað líka mikilvægt að skoða, og það er eitt af því sem hv. efnahags- og viðskiptanefnd þarf að gera, að þeir sem hafa fengið fyrri úrræði, líklega er það rökstutt með því að þau eigi öll að koma til frádráttar en í tilfelli greiðslujöfnunarinnar þarf væntanlega að skoða það sérstaklega í ljósi þess að þar hafa fólki verið gefnar ákveðnar forsendur sem þarf svo að standa við. Mér finnst mjög mikilvægt (Forseti hringir.) að hv. efnahags- og viðskiptanefnd fari ofan í það mál.

Hæstv. forseti. Ég þakka svörin. Það er ágætt að nefna í sambandi við greiðslujöfnunina og þann jöfnunarreikning sem þar var að það var til að minnka afborganir af lánunum. Ef höfuðstólsleiðréttingin verður fyrst notuð til að greiða upp greiðslujöfnunarsjóðinn og dugir rétt fyrir því mun ekki verða um að ræða neina breytingu hvað varðar afborganir eða greiðslubyrði af láninu.

Þegar við vorum að skoða þetta í fyrri ríkisstjórn var rætt um 110%-leiðina, sem var raunar 100%-leið, og þá var talað um muninn á greiðsluvanda og skuldavanda. Það kom í ljós hjá þeim sem voru hjá Íbúðalánasjóði að næstum því helmingur, ég held að það hafi verið 35–45%, af afborgunum af lánum voru vegna annarra lána en húsnæðislána. Meðaltal afborgana af húsnæðislánum hjá Íbúðalánasjóði voru 90 þús. kr. á mánuði, en menn voru að borga allt upp í 150–170 (Forseti hringir.) þúsund vegna annarra lána. Sér hv. þingmaður að þetta úrræði leysi þann vanda?

Virðulegi forseti. Það er auðvitað önnur aðferðafræði höfð til hliðsjónar við gerð þessa frumvarps. Það er ekki verið að horfa á hvern og einn út frá tekjum eða aðstæðum heldur er verið að fara í almennar aðgerðir sem miðast fyrst og fremst við tiltekna niðurfellingu á skuldum óháð því, eins og ég sagði áðan, hvort fólk hafi tök á því að ná endum saman um hver mánaðamót eða ekki. Þess vegna er erfitt að átta sig á því. Vafalaust munu einhverjir fá úrlausn mála sinna með þessari aðgerð. Það er hins vegar ekki svo að hægt sé að segja að hér hafi verið komið til móts við alla þá sem eru í greiðsluvanda. Eins og ég nefndi eru væntanlega margir þeirra sem fengu úrræði á síðasta kjörtímabili enn í vanda, það er eitt af því sem við höfum heyrt. Þarf þá ekki að skoða stöðu þeirra sérstaklega? Þarna er ekki verið að horfa á málið út frá nálguninni að koma í veg fyrir greiðsluvanda heldur er þetta almenn flöt niðurfærsla.

Það kann að vera að þetta komi (Forseti hringir.) til móts við einhverja, og vafalaust gerir það það, en vafalaust ekki alla.

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu, hún var mjög hófstillt og málefnaleg, en hún er með margvíslegar athugasemdir við málið. Ég er að reyna að átta mig á því hver afstaða hv. þingmanns er til málsins.

Af því hv. þingmaður nefndi að ekki væri komin stefna varðandi húsnæðismálin almennt og vísaði í að ekki væri verið að skoða leigumarkaðinn neitt vil ég nota tækifærið og upplýsa hv. þingmann um að þarna er ákveðinn misskilningur á ferðinni. Stór hluti þeirrar vinnu sem hefur farið fram, bæði í verkefnisstjórninni og í undirhópum, hefur farið í það sem snýr að leigumarkaðnum, hann er því alls ekki undanskilinn. Sama gildir um það sem snýr að húsnæðismálum og húseignum á þeim svæðum sem ekki er auðvelt að fá lán fyrir eða fjármálastofnanir og aðrir hafa ekki viljað lána fyrir. Það er því misskilningur ekki sé verið að ræða það, því fer víðs fjarri. Stór hluti vinnunnar hefur farið í þetta og það munu koma tillögur sem tengjast því.

Ef ég skil hv. þingmann rétt er hún á móti því að veita einhvers konar fyrirgreiðslu, aðstoð, til tekjuhárra. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort það sé réttur skilningur hjá mér. Við vitum að það varð mikið áfall sem kom niður á flestum þjóðfélagshópum, m.a. fólki á öllum aldri sem var að kaupa sér húsnæði og var með meðaltekjur og yfir. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort það sé rétt skilið hjá mér að hún sé algjörlega á móti því að reynt að létta undir með því fólki?

Virðulegi forseti. Ég tek fram að ég vil ekki láta skilja orð mín á þann veg að engin vinna hafi farið fram í því að skoða stöðu á leigumarkaði. Það sem ég kvartaði hér yfir áðan var að við hefðum engar tillögur. Það er gott að þær eru á leiðinni. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að upplýsa um það. Við höfum engar tillögur séð um þau mál né heldur hvort við eigum von á því að opinberum fjármunum verði varið í að styðja við leigumarkað, til að mynda með ódýrara lánsfjármagni til þeirra sem eru að fara inn á félagslegan leigumarkað. Þar hafa auðvitað verið ákveðin sérkjör, en hvort einhverjar sérstakar leiðir séu hugsanlegar í því o.fl.

Ég var aðallega að gagnrýna það áðan að það væri gott að hafa sýn stjórnvalda og ákjósanlegast væri að hún væri þannig að við gætum jafnvel öll sameinast um hana, um framtíðarsýn í húsnæðismálum, hvort sem er á eignamarkaði eða leigumarkaði, á sama tíma og við erum að ræða jafn stóra aðgerð og er í þessu frumvarpi. Sú sýn liggur ekki enn fyrir og mér finnst það ekki gott. Ég hefði talið betra að við gætum rætt þetta í samhengi við þá sýn.

Hvað varðar spurningu hv. þingmanns, um það hvort ég sé almennt á móti því að styðja við tekjuhærri hópa, eða þá sem eru yfir meðaltekjum, er ég það ekki, ekki almennt. Ég vil til að mynda að við séum með heilbrigðiskerfi sem er aðgengilegt fyrir alla, óháð tekjum. Ég vil ekki að þeir sem eru tekjuhærri borgi sig inn í heilbrigðiskerfið eða skólakerfið, svo að dæmi sé tekið. Um það snýst grundvallarhugsjón félagshyggjunnar að hafa styrka innviði fyrir alla, að ekki sé farið í manngreinarálit þar.

En þegar kemur að sértækri aðgerð eins og þessari — og þá nefni ég samanburðinn við vaxtabæturnar, sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni hér áðan, þá miðast þær við tekjur. Mér finnst það eðlilegri nálgun ef við ætlum að koma til móts við þá sem þurfa stuðning við að ná endum saman að við horfum á tekjudreifinguna. Þar með er ekki sagt að útiloka eigi hina tekjuhærri, en þar finnst mér eðlilegt að hafa stigvaxandi stuðning eftir því sem tekjurnar eru lægri.

Virðulegi forseti. Nú talar hv. þingmaður um að þetta séu sértækar aðgerðir. Ég minnist þess að í fyrri ræðu hv. þingmanns talaði hún um að þetta væri almenn aðgerð og hún væri ósátt við að sú almenna aðgerð gæti nýst þeim sem væru með meðaltekjur eða hærri. Ég skildi hv. þingmann þannig þegar ég hlustaði á ræðu hennar. Ég velti því fyrir mér að ef það prinsipp er við lýði að þeir sem eru með meðaltekjur eða hærri geti ekki fengið neina aðstoð — ég held reyndar að hinar sérstöku vaxtabætur fyrri ríkisstjórnar hafi ekki miðast við tekjur, það heyrði ég hjá fyrrverandi stjórnarliða í umræðunni. Það er kannski aukaatriði.

Það er vandi sem ýmsar þjóðir sem ætla að jafna alla hluti hafa lent í að það hefur hreinlega ekki verið hagur fólks. Fólki hefur hreinlega verið refsað (Forseti hringir.) fyrir að vera með meðaltekjur eða hærri. Ég held að menn ættu að líta til þess, þegar við ræðum þessi mál, áður en þeir tala með þessum hætti.

Virðulegi forseti. Vissulega er þetta almenn aðgerð. Þegar ég segi sértæk aðgerð er ég að meina að hún er einstök. Farið er í hana núna út af tilteknum aðstæðum. Ekki rétt? Mér finnst hv. þingmaður vera að snúa út úr orðum mínum með því að láta að því liggja að ég sé að rugla saman almennu kerfi og sértækum aðgerðum. Þetta er væntanlega aðgerð sem við köllum einstaka í þeirri merkingu að farið er í hana í eitt skipti, þetta er ekki varanleg útdeiling fjármuna, eða hvað? Þess vegna hlýtur hún vissulega að vera sértæk þó hún sé útfærð með almennum hætti.

Hvað varðar tekjudreifinguna, þá voru í sambandi við sérstöku vaxtabæturnar efri mörk á eignum sett sem viðmið. Að því leytinu til var ekki tekið tillit til tekna. En mér finnst eðlilegt að skoða þetta samspil, annars vegar tekna og hins vegar eigna og skulda, þegar verið er að ráðast í aðgerðir þannig að við séum ekki bara að horfa á skuldastöðu heldur líka tekjur. Það má segja að flestar aðgerðir síðustu ríkisstjórnar hafi miðast, þegar við tölum um 110% (Forseti hringir.) leiðina, greiðsluerfiðleikaleiðina, við að eiga við greiðsluvanda.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir góða ræðu og spyr hvort hún sé þeirrar skoðunar að nýta beri allt hugsanlegt svigrúm sem finnst til að lækka skuldir ríkissjóðs skattgreiðendum til hagsbóta. Eða geta verið þær aðstæður uppi að rétt sé að nýta hluta af því svigrúmi sem gefst til að lækka skuldabyrði heimilanna sem hafa nýlega þurft að þola almenna hækkun allra sinna skulda og lækka þær með almennri aðgerð? Geta verið málefnaleg rök til þess?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni góða spurningu. Það eru náttúrlega málefnaleg rök fyrir hverri þeirri leið sem farin er. Mín skoðun er sú að það svigrúm sem við höfum eigi að nota að hluta til að greiða niður skuldir ríkissjóðs. En það lá fyrir fyrir kosningar að minn flokkur telur mjög mikilvægt að við förum að byggja upp innviðina. Ég nefndi hér heilbrigðiskerfið, ég nefndi fjárfestingu í menntun og rannsóknum sem ég tel að sé besta leiðin til að fá hér langtímavöxt, sjálfbæran vöxt.

Ég segi það líka að ég hefði viljað sjá það, og það sögðum við líka fyrir kosningar, að hluti þessa svigrúms væri nýttur. Þá vorum við sérstaklega með í huga lántakendur á árunum 2004–2008 sem verða fyrir mesta áfallinu af verðbólgunni, ekki síst þeir sem voru að kaupa fyrstu íbúð og nutu þar af leiðandi ekki góðs af hækkandi fasteignaverði eins og aðrir þeir sem hugsanlega seldu á þessum tíma og keyptu. Það kallar á flóknari útfærslu, því að þá er verið að horfa á hvert og eitt mál. Það sem hv. þingmaður nefnir hér; ég ætla ekkert að draga úr því að hér er skoðanamunur um það hvernig eigi að forgangsraða þessum fjármunum. Það geta verið ýmis góð málefnaleg rök fyrir hverri leið.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp ríkisstjórnarinnar um höfuðstólslækkun verðtryggðra fasteignaveðlána. Frumvarpið er liður í aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar vegna skuldavanda heimilanna.

Skuldavandi heimilanna er að miklu leyti afleiðing af hruni fjármálakerfisins sem hafði í för með sér mikla og ófyrirséða hækkun á verðtryggðum húsnæðislánum, einkum á árunum 2008 og 2009. Hér hafa áður orðið verðbólguskot og hér hafa áður orðið gengislækkanir en í þessu tilfelli hafa hagstærðir þróast með neikvæðari hætti en oft áður og hagkerfið hefur verið lengur að ná sér á strik. Gríðarleg skuldsetning heimilanna er af mörgum talinn orsakaþáttur í því hve þjóðarbúið hefur verið lengi að jafna sig nú samanborið við fyrri samdráttarskeið enda er skuldsetning heimila ríflega tvöfalt hærri nú en hún var fyrir 20 árum síðan.

Samkvæmt upplýsingum Hagstofunnar voru ríflega 14% fjölskyldna þar sem meðalaldur er lægri en 40 ára í vanskilum árið 2012 og 40% fjölskyldna þar sem meðalaldur er 30–40 ár töldu húsnæðiskostnað þunga byrði. Samanlagt eru þetta 45.100 heimili í erfiðleikum vegna þungrar skuldabyrði. Skuldir íslenskra heimila sem hlutfall af vergri landsframleiðslu voru 108% í árslok 2013 en það er með því hæsta sem þekkist í Evrópu. Um 18 þúsund fjölskyldur eru með neikvætt eigið fé þrátt fyrir sértækar aðgerðir fyrri ríkisstjórnar.

Há skuldsetning heimila dregur úr krafti efnahagslífsins. 30% heimila eru í vanskilum eða nærri því, sem er langt yfir því að vera viðunandi ástand. Greiðslubyrði heimila er almennt of þung og hagvöxtur og fjárfesting hafa verið undir meðaltali. Minni hagvöxtur bitnar ekki bara á heimilum heldur einnig á lántakendum, skattgreiðendum, ríkissjóði og í raun flestum í hagkerfinu. Það er öllum í hag að létt verði á skuldabyrði heimilanna.

Leiðréttingin er ekki bara skynsamleg efnahagsaðgerð. Hún miðar einnig að því að rétta hlut þeirra tugþúsunda heimila sem urðu fyrir forsendubresti með ófyrirséðri hækkun verðtryggðra húsnæðislána. Þegar heilt hagkerfi verður fyrir áfalli sem rýrir flestar eignir, sjálfan gjaldmiðilinn, og skerðir kaupmátt launa, er alls ekki sjálfgefið að skuldakröfur á heimili séu það eina sem haldi fullu verðgildi. Það má líka spyrja hvort það sé yfirleitt eðlilegt að heimilin geti með því einu að taka verðtryggt lán veitt lánastofnunum tryggingu gegn verðbólguskotum af hvaða stærðargráðu sem er og leggi þar að veði aleigu sína og framtíðartekjur.

Verðtryggt lán felur vissulega í sér væntingar um að lántakandi bæti lánveitanda upp þá kaupmáttarrýrnun sem leiðir af verðbólgu. En ef verðbólgan fer langt fram úr öllum eðlilegum væntingum hlýtur það að teljast forsendubrestur og sanngjarnt að báðir aðilar skipti með sér tjóninu. Að mínum dómi er afar ósanngjarnt að lántakendur sitji einir uppi með tjónið, ekki síst í ljósi þess að það voru bankar sem orsökuðu forsendubrestinn en ekki heimilin.

Verði frumvarpið að lögum má ætla að 70 þúsund heimili njóti lækkunar á höfuðstól verðtryggðra íbúðalána sem nemur allt að 80 milljörðum króna á fjórum árum. Skuldalækkunin er nauðsynleg því skuldsetning íslenskra heimila er allt of mikil og skuldalækkunin er sanngjörn því að heimilin hafa verið látin axla forsendubrestinn ein og óstudd.

Ég fagna því að þetta mikilvæga mál sé komið loksins til þingsins í frumvarpsformi og bind vonir við að hv. þingmenn minni hlutans sem hafa í mörgum þingræðum lýst sig reiðubúna til að greiða götu leiðréttingar í þágu heimilanna standi nú við þau góðu áform. Ég hlakka til að taka þátt í málefnalegri og uppbyggilegri umræðu um málið hér í þingsal.

Frumvarpið sem við ræðum er vönduð útfærsla á býsna flóknu verkefni. Forsætisráðherra skipaði í ágúst sérfræðihóp, undir forustu Sigurðar Hannessonar, sem vann tillögur að aðgerðum og kynnti þær í nóvember. Í janúar tók við starfshópur skipaður af fjármála- og efnahagsráðherra undir forustu Tryggva Þórs Herbertssonar. Starfshópurinn hefur umsjón með undirbúningi og hefur samið það frumvarp sem við ræðum hér. Frumvarpið byggir því á vinnu sérfræðinga, starfsfólks ráðuneyta og ríkisskattstjóra að höfðu samráði við fulltrúa lánastofnana. Allir sem komu að verkinu eiga heiður skilinn fyrir vandaða og góða útfærslu. Ég færi þeim bestu þakkir.

Meginatriði frumvarpsins felast í því að ráðherra verði heimilt að semja við lánveitendur um framkvæmd á almennri leiðréttingu verðtryggðra húsnæðislána einstaklinga um fjárhæð sem svarar til verðbóta umfram tiltekið viðmið á árunum 2008 og 2009 en þó að hámarki 4 milljónir fyrir hvert heimili á tímabilinu. Til frádráttar koma fyrri úrræði sem skuldari kann að hafa notið. Gert er ráð fyrir að skuldari sæki um leiðréttingu og höfuðstóli lána verði skipt upp í frumhluta og leiðréttingarhluta. Heimilin greiði áfram af frumhlutanum en ríkissjóður greiði leiðréttingarhlutann niður á fjórum árum með heimild í fjárlögum hvers árs. Leiðréttingarhlutinn verði þó áfram á ábyrgð skuldara þar til hann er uppgreiddur, í síðasta lagi 31. desember árið 2017.

Gert er ráð fyrir að heildarkostnaður við höfuðstólslækkunina verði 80 milljarðar á fjórum árum. Framlag til lækkunarinnar ár hvert er háð samþykki Alþingis. Á fjárlögum ársins 2014 var samþykkt að verja 20 milljörðum kr. í aðgerðina á þessu ári. Matsfyrirtækin hafa fjallað um leiðréttinguna í skýrslum sínum og þau telja áhrifin á lánshæfi ríkissjóðs alls ekki neikvæð. Frá því að leiðréttingin var kynnt í nóvember hefur lánshæfismat ríkissjóðs verið að styrkjast og horfur breyst úr neikvæðum í stöðugar. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur fengið kynningu á leiðréttingunni en ekki séð ástæðu til þess að gera veigamiklar athugasemdir.

Fyrri ríkisstjórn stóð fyrir ýmsum sértækum úrræðum vegna skuldavanda en þau beindust að vel afmörkuðum hópum og nýttust því ekki nema litlum hluta þeirra heimila sem urðu fyrir forsendubrestinum. Heimili sem höfðu tekið gengistryggð húsnæðislán fengu þau lækkuð fyrir dómstólum um 110 milljarða. Heimili sem áttu sparnað í bönkum eða sjóðum sem féllu fengu björgun á kostnað ríkisins. En þau heimili sem höfðu tekið verðtryggð lán og tókst að standa í skilum með þau hafa að mestu legið óbætt hjá garði. Nú er komið að þeim stóra hópi að fá leiðréttingu.

Áhrif leiðréttingarinnar verða augljóslega mjög jákvæð fyrir þau 70 þúsund heimili sem geta nýtt sér hana. Skuldsetning heimilanna mun lækka um 80 milljarða og greiðslubyrði þeirra mun minnka. Þrátt fyrir að greiðslubyrðin lækki strax mun veðrými heimilanna ekki aukast fyrr en leiðréttingarhluti lánanna hefur verið greiddur upp, sem gerist í skrefum á fjórum árum. Það ætti því að vera lítil hætta á því að aðgerðin leiði til skyndilegrar aukningar á skuldsettri neyslu. Engu að síður varar Seðlabankinn við því að aðgerðin geti hugsanlega valdið aukinni verðbólgu og veikara gengi krónu. Ráðgjafarfyrirtækið Analytica telur að áhrif á hagkerfið verði tiltölulega mild. Sú skoðun byggir m.a. á því hver efnahagsáhrif urðu af 100 milljarða lækkun gengislána og 46 milljarða lækkun vegna 110%-leiðar. Þrátt fyrir þær miklu leiðréttingar hefur verðbólga farið minnkandi, hagvöxtur hefur aukist, afgangur af vöruskiptum verið mikill og gengi krónunnar er að styrkjast. Hvorki Seðlabankinn né Analytica gerðu ráð fyrir því að við höfuðstólslækkun yrði fyrst gengið á greiðslujöfnunarreikninga, en það þýðir að einkaneysla mun aukast eitthvað minna.

Áætlað er að flest heimili muni fá höfuðstólslækkun á bilinu 0,5–1,5 millj. kr. Rúmlega 60% af umfangi leiðréttingarinnar munu renna til heimila með tekjur undir 660 þús. kr. á mánuði og 44% renni til heimila með tekjur undir 500 þús. kr. á mánuði. Meira en helmingur af umfangi leiðréttingarinnar rennur til fjölskyldna með börn undir 18 ára aldri.

Virðulegi forseti. Almenn leiðrétting á verðtryggðum húsnæðislánum er löngu tímabær og ég fagna því að frumvarp ríkisstjórnarinnar sé komið til þingsins. Leiðréttingin er almenn aðgerð sem mun hafa jákvæð áhrif á hag heimilanna og efnahagslífið í heild í landinu.

Ég vil að lokum lýsa ánægju með það hvernig ríkisstjórnin hefur haldið á verkefninu og ítreka þakkir til allra þeirra sem lögðu metnað sinn í að gera leiðréttinguna sem best úr garði.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður rakti í ræðu sinni að erfiðleika heimila mætti rekja til hruns fjármálakerfisins. Nú hafði hrun fjármálakerfisins vissulega ákveðin áhrif, en það er auðvitað hrun krónunnar og verðbólga í kjölfar þess sem veldur hinum stóra vanda. Fjármálakerfið hefur ekki oft hrunið eða ekki frá 1930, en það hefur oft áður gerst í íslenskri sögu að verðtryggðar skuldir hafa hækkað í kjölfar verðbólguskots. Í ljósi þessa vil ég spyrja hv. þingmann: Hefur hann ekki áhyggjur af fordæmisgildi þessarar aðgerðar? Hvert er það? Er ekki eðlilegt að stjórnarmeirihlutinn skilgreini það skýrt? Það var gert í sumar á sumarþinginu með þingsályktunartillögunni, þar var forsendubresturinn skilgreindur. (Forseti hringir.) Nú er skilgreiningin tekin út. Hvaða væntingar er verið að skapa um inngrip ríkisvaldsins í kjölfar gengisfalls krónunnar og hækkunar verðbólgu í framtíðinni?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Hann byrjar spurningu sína á því að tala um að hrun krónunnar hafi valdið forsendubrestinum og stökkbreytingu lánanna. En hvað olli hruni krónunnar? Það er spurningin sem ég held að við ættum að skoða svo að við getum komið í veg fyrir að það gerist aftur. Það var gegndarlaus aukning peningamagns hér á árunum í aðdraganda hrunsins. Á fimm árum í aðdraganda hrunsins jókst peningamagn í umferð um að meðaltali 20% á ári í hagkerfi sem óx ekki um 20% á ári. Það leiðir bara til eins.

Því miður var ekki haft eftirlit með þessari peningamyndun. Það olli hruni krónunnar og það er verk bankanna. Ég mun í síðara svari koma betur inn á hugsanlegt fordæmisgildi.

Virðulegi forseti. Það kann vel að vera að í þessu tilviki hafi fjármálakerfið haft áhrif til falls krónunnar en það eru fjölmörg önnur dæmi um verðbólguskot í fortíðinni. Ég ítreka þess vegna spurninguna: Af hverju er tekið á þessu máli með þessum hætti nú, sérstaklega í ljósi þess sem hv. þingmaður rakti líka, að fjöldi fólks er enn í erfiðleikum vegna þungrar skuldabyrði. Það er nákvæmlega enginn áhugi á að leiðrétta það í frumvarpinu. Það er engin greining á því hverjir eru í alvarlegum skuldavanda og aðstoð beint að þeim. Þvert á móti leggja menn lykkju á leið sína til að undanskilja sérstaklega þá sem eru í miklum skuldavanda og eru búnir að fara í sértæka skuldaaðlögun og slíkt, og passa að peningarnir renni til þeirra sem eru ekki í neinum skuldavanda og kunna að hafa tekið lán fyrir löngu, löngu síðan. Af hverju var aðgerðin ekki afmörkuð við lán sem voru tekin, segjum bara 2003 eða seinna eða 2002 eða seinna? 2005 hefði auðvitað (Forseti hringir.) verið eðlilegra. Af hverju er þetta ekki afmarkað á einn eða annan hátt?

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Árna Páli fyrir spurninguna en hún var í ansi mörgum liðum.

Varðandi hættuna á því að þetta gerist aftur hef ég ekki áhyggjur af að þessi aðgerð muni skapa fordæmi fyrir önnur stjórnvöld síðari tíma, ekkert lagalega bindandi fordæmi, þó að ráðist sé í hana með þessum hætti. Aðstæður núna eru mjög sérstakar. Ég á ekki von á því að hér verði aftur látið líðast að peningamagn í umferð fimmfaldist á fimm árum. Ég á ekki von á því að í framtíðinni verði jafn víðtæk verðtrygging og verið hefur hér til þessa. Þetta eru tvö atriði sem við þurfum að fyrirbyggja að verði í framtíðinni. Þá verður óþarfi að ráðast aftur í svona almennar aðgerðir eins og hér hefur þurft að gera.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Frosta Sigurjónssyni fyrir ræðu sína. Hann spurði mig áðan hvort ég teldi vera málefnaleg rök fyrir þeirri leið sem hér er farin. Ég benti á að þetta væri stórpólitískt mál sem hefði hlotið mikla umfjöllun og að sjálfsögðu væru málefnaleg rök fyrir því, en ég væri ósammála forgangsröðuninni.

Mig langar að spyrja hann á móti: Telur hann málefnaleg rök fyrir því að nýta þetta svigrúm til að mynda að hluta til í að greiða niður skuldir ríkisins og styrkja innviðina? Kom það til greina við skoðun þessa máls eða var bara ákveðið að fara beint í þessa leið?

Hitt langar mig að spyrja hv. þingmann um: Hefur hann ekki áhyggjur af því, ef verðbólga verður, að almenningur í landinu muni þar með ekki finna fyrir áhrifum skuldaleiðréttingar þar sem hún muni hverfa í verðbólgu?

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna, hvort ég væri sammála því að nota mætti svigrúm til þess að vinna að fleiru en að lækka skuldir heimilanna og styrkja innviði, kannski auka opinbera þjónustu og leggja meira í heilbrigðiskerfið og menntakerfið væntanlega og slíkt. Svarið við því er jú. Ég held að við þurfum að vinna að öllum þessum þáttum. Ein leið til að gera það sé að fara í þessa almennu lækkun skulda heimilanna, það mun hafa góð áhrif og auka umsvif, auka tekjur ríkissjóðs og gera okkur betur kleift að byggja upp skattstofna sem þarf til þess að ráðast í að styrkja innviði. Auk þess, eins og fram kom í kosningabaráttunni, var rætt um ákveðið svigrúm og hér, eins og kom fram í ræðu hv. þingmanns, er ekki verið að nota nema hluta af því til að lækka skuldir heimilanna. Afgangurinn mun væntanlega fara til þessara verkefna, að greiða niður skuldir ríkissjóðs og styrkja innviði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Ég vil þó vera alveg viss um að ég hafi skilið hann rétt, þ.e. að hann eigi von á því að svigrúmið verði það sem var rætt um fyrir kosningar, 240–300 milljarðar. Ríkissjóður innheimti með einhverjum hætti það sem upp á vantar, þessa 200 milljarða eða hvað, og það nýtist til þess að styrkja innviði og greiða niður skuldir. Sér hv. þingmaður fyrir sér að það verði innheimt með öðrum hætti en með þeim skatti sem var samþykkt að leggja hér á fjármálafyrirtækin og þrotabúin hér fyrir jól, svo því sé haldið til haga, eða á hann von á því að það svigrúm myndist með öðrum leiðum?

Svo ítreka ég spurningu mína um verðbólguáhrifin sem kunna líka að verða meiri vegna aukinnar einkaneyslu. Á hv. þingmaður von á því að aukin verðbólga hafi þau áhrif að almenningur í landinu glati í raun og veru skuldaleiðréttingunni í verðbólgu? Það tengist auðvitað umræðunni um verðtryggingu, sem við höfum átt hér áður.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort ég treysti mér til að fara út í bollaleggingar um það hvernig þetta svigrúm mun verða til á þessum tímapunkti. Það er kannski best að segja sem minnst um það einmitt núna. Þó að ég sé þeirrar trúar að það verði vil ég kannski ekki fara út í það í smáatriðum.

Varðandi það hvort hætta sé á verðbólguskoti sem muni síðan eyða þeim ávinningi sem heimilin hafa af þessari leiðréttingu þá er ég ekki hræddur um að hann hverfi. Hagfræðingar hafa fjallað um þessa spurningu í fjölmiðlum undanfarið og komist að ýmsum niðurstöðum, og ég er hallur undir þá skoðun að verðmæti leiðréttingarinnar gagnvart fólki muni haldast, jafnvel þótt hér kæmi örlítil verðbólga í framhaldinu. Það er kannski aðalniðurstaðan, að því gefnu að laun fólks hækki líka í því verðbólguskoti með tímanum.

Virðulegi forseti. Í aðdraganda kosninga og lengi vel hefur verið rætt um almennar aðgerðir til lækkunar skulda heimilanna. Í þeirri aðgerð sem hér er til umræðu eru undanskilin námslán, það er afmarkað tiltekið tímabil, ekki er tekið tillit til lögmætra gengistryggðra lána, ekki er tekið tillit til óverðtryggðra lána — jú, það kann að vera að einhverju leyti þar sem eru tvö veð en alls ekki þar sem um er að ræða leiguhúsnæði.

Því langar mig til þess að spyrja hv. þm. Frosta Sigurjónsson hvort þetta sé almenn aðgerð eða hvort þetta sé sértæk aðgerð. Eftir þessa upptalningu mína, og hún kann að vera lengri, sýnist mér að þetta sé mjög sértæk aðgerð. Hún höfðar að vísu til nokkurs fjölda en sértæk er hún, almenn er hún ekki. Er það réttur skilningur hjá mér?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Vilhjálmi Bjarnasyni fyrir þessa spurningu. Hann veltir fyrir sér, vegna þess að aðgerðin nær ekki til allra og fólk getur vissulega verið í mismunandi aðstæðum, hvort aðgerðin geti þá verið almenn. Ég held að svo sé. Hún snertir 70 þúsund heimili en hún er ekki altæk, hún er ekki lausn á öllum vandamálum allra í öllum mögulegum aðstæðum. Það er hún ekki og það hefur aldrei verið sagt. Það var alltaf sagt að hér stæði til að leiðrétta stökkbreytt gengistryggð húsnæðislán með almennri aðgerð og um það snýst þessi aðgerð.

Virðulegi forseti. Sem sagt, aðgerðin er almenn en ekki altæk. Það er ýmislegt sem verður til af nýju orðfæri hér á þingi. En miðað við þessa upptalningu mína fæ ég ekki séð að hún sé almenn.

Hv. þingmanni hefur verið tíðrætt um prentun bankanna á peningum og því spyr ég: Mér virðist að þessi aðgerð sé sirka peningaprentun sem nemi 5% af landsframleiðslu og líklega 20–25% af peningamagni í umferð. Má ég spyrja: Hvernig má það vera að þessi aðgerð sé hlutlaus með tilliti til verðbólgu og hver er munurinn á henni og þeirri peningaprentun sem átti sér stað fyrir hrun bankanna? Í öðru lagi: Hvert er tjónið þegar laun hækka hjá fólki og íbúðarverð hækkar meira en lánið? Hvert er tjónið? Ég held að ég geti ekki spurt meira, því miður, andsvarið hefur verið stytt svo herfilega.

Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir margar spurningar og flóknar sem þyrfti meira en eina mínútu til að svara þeim öllum, held ég, svo vel dygði.

Það var áhugaverð spurning hvort þessi aðgerð jafnist í sjálfu sér á við peningaprentun. (VilB: Hún gerir það.) Hv. þingmaður fullyrðir það. (Gripið fram í.) Að þessu var spurt, m.a. var Seðlabankinn spurður út í þetta og hann hefur gert greiningu á þessu. Áhyggjur Seðlabankans lúta ekki að því að þetta sé aukning á peningamagni. Bundið peningamagn sem er núna hjá slitabúum kemst á vissan hátt hugsanlega í umferð, en það kemst aðeins í umferð ef fólk notar það magn til þess að taka ný lán. Að öðru leyti er ekki um neina peningaprentun og enga peningaaukningu að ræða, heldur þvert á móti frekar peningaminnkun. (VilB: En tjónið?)

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég hef nokkrar spurningar. Mig langar fyrst til að skyggnast aðeins betur inn í hugarheim hv. þingmanns um gengismál og krónuna og fá kannski aðeins betri svör frá honum um það, a.m.k. sem ég get skilið betur.

Almenna kenningin sem ég heyri og aðhyllist er sú að hér hafi orðið svokölluð tvíburakreppa, þ.e. hrun fjármálastofnana ásamt hruni gjaldmiðils. Mundi ekki hv. þingmaður taka undir það að hrun gjaldmiðilsins í þessu tvíburasamhengi leiddi til hækkunar á verðtryggðum skuldum heimilanna? Í löndum þar sem fjármálastofnanir hafa hrunið, sem búa við til dæmis sameiginlega mynt á evrusvæðinu, hefur slík hækkun höfuðstóls lána ekki orðið raunin.

Er ekki hv. þingmaður sammála þessari greiningu?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir þessa spurningu. Hún er nokkuð góð. Þeir sem eru með evruna lentu ekki í því í sinni kreppu að höfuðstólar lána hækkuðu. Það er rétt. Verðgildi eigna lækkaði samt, fólk missti vinnuna og atvinnuleysi varð meira og það var engu að síður fjármagnsflótti frá þessum ríkjum sem lentu í mestu skakkaföllunum sem leiddi til dýpkandi kreppu og meira atvinnuleysis. Hann leiddi líka til þess að bara launafólkið, það fólk sem gat ekki forðað sér úr landi eða fundið sér vinnu annars staðar, þurfti að bera tjónið eitt á meðan efnafólkið, fólkið sem átti eignir og laust fé, gat fært það yfir í önnur hagkerfi þar sem betur áraði og ávaxtað sitt lausafé þar, evrurnar.

Þegar fór að skorta peninga í bönkunum þurftu ríkissjóður og skattgreiðendurnir sem eftir sátu að fjármagna og gangast í ábyrgð fyrir þeim lántökum hjá Evrópubankanum til að fylla bankann aftur af evrum þegar allar evrurnar voru að hverfa úr landi. Það er ekki sérstaklega (Forseti hringir.) falleg mynd.

Virðulegur forseti. Mér heyrist hv. þingmaður láta að því liggja að munurinn á kreppunni hér og í evruríkjum hafi verið sá að hér hækkaði höfuðstóll verðtryggðra lána en annars staðar varð eignarýrnun. Mundi ekki hv. þingmaður taka undir að 40% lækkun á raunverði íbúða í kjölfar hrunsins hafi verið eignarýrnun á Íslandi? Kemur sams konar eignarýrnun og varð í evruríkjunum ekki að auki á Íslandi og það ofan á hækkun höfuðstóls verðtryggðra lána? Er það ekki það sem við erum að glíma við? Hv. þingmaður getur varla talað um einhvern sérstakan mun í þessu samhengi.

Svo bið ég um smáskýringu á einu. Hv. þingmaður talaði um að 30% vanskil væru á húsnæðislánum en samkvæmt mínum kokkabókum og þeim skýrslum sem ég hef lesið eru vanskil í kringum 16%. Mig langar að vita hvaðan 30% talan kemur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta og vil byrja á að svara þessu með vanskilin. Í ræðu minni sagði ég ekki að 30% væru í vanskilum heldur í vanskilum og í erfiðleikum, ættu erfitt, væru með þunga greiðslubyrði. Afsakið ef það hefur ekki heyrst nægilega skýrt.

Hv. þingmaður hefur líka tekið eftir því að á Írlandi lækkaði fasteignaverð um 50%. Írar voru með evrurnar í Dyflinni eða hvar það var. Þetta fer eftir því hve mikið áfallið er hvað þessi lækkun verður mikil. Vissulega lækkaði líka raunvirði eigna hérna en þetta lýtur að því að hérna þurfti fólk ekki að verða atvinnulaust í jafn miklum mæli. Þegar gengi krónunnar fellur lækka eignir líka sem og vissulega laun og kaupmáttur allra hluta. Það sem við þurfum að gera á Íslandi er að taka úr sambandi þá virkni að skuldir heimila séu verðtryggðar og haldi einar verðgildi sínu. (Forseti hringir.) Það skemmir virkni kerfisins og við þurfum að laga það.

Virðulegur forseti. Mig langar að verja drjúgum hluta ræðu minnar í að rekja nokkur samtöl sem ég hef átt við fólk á götunni. Þetta er mál sem hefur mikið verið rætt. Það var rætt mikið á síðasta kjörtímabili, tók mikla athygli í kosningabaráttunni. Við ræddum þetta mál líka í kjölfar þess að hugmyndir um þessar skuldaniðurfellingar voru viðraðar fyrst 1. desember. Við í Bjartri framtíð vorum við afgreiðslu fjárlaga eini flokkurinn sem greiddi atkvæði á móti því að verja peningum í þessi áform og við höfum ekki breytt þeirri afstöðu, heldur mun frekar styrkst í henni.

Ég fór þá ágætlega yfir röksemdirnar. Við teljum að þessum miklu peningum sé hægt að verja mun betur í þágu heimila og fyrirtækja á Íslandi og við vekjum athygli á því nú, eins og við gerðum þá, að ekkert mat hefur farið fram á því hvernig hægt sé að verja þessum peningum sem best. Það liggur ekki fyrir neitt mat á fórnarkostnaði við það að verja peningunum með þessum hætti.

Ég sagðist ætla að rekja nokkrar samræður við fólk á förnum vegi. Fyrst er það Vesturbæingurinn sem ég hitti í morgundimmunni rétt í kjölfar þess að tillögurnar höfðu verið kynntar. Sá átti drjúgar eignir, og á enn, í Vesturbænum en skuldar eitthvað í þeim. Hann átti ekki orð til að lýsa því hvað það væri furðuleg forgangsröðun að samkvæmt útreikningum hans í kjölfar kynningarinnar ætti hann heimtingu á nokkrum milljónum sem hann sagðist síðan hlæjandi ekki þurfa neitt.

Og þetta kemur úr ríkissjóði. Gagnvart þessum manni átti ég fá svör önnur en að deila þeirri skoðun hans að þetta væri ómarkviss og undarleg ráðstöfun ríkisfjár.

Svo er það leigjandinn, ágætisvinur minn sem hefur alltaf verið á leigumarkaði. Hann er foxillur. Hann er reiður yfir þessu og hann reiðist í hvert sinn sem málsvarar þessara tillagna tala um að þær séu byggðar á einhverjum réttlætissjónarmiðum. Hann horfði á leiguna hækka í kjölfar hrunsins. Hann spyr: Af hverju er ekkert verið að bæta mér það tjón sem ég varð fyrir ef það á að fara að bæta fólki tjón eftir á? Það er ekki verið að gera neitt sérstakt í málefnum leigjenda þannig að bara það er svo rosalega sterk röksemdafærsla gegn því að þessi aðgerð sé eitthvað sérstaklega í þágu réttlætis.

Hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason minntist á þá sem tóku lögleg gengislán. Það er líka einn sem ég hef hitt sem er með lögleg gengislán. Það á ekki að bæta honum neitt tjón og ef það er einhver sem sannarlega hefur orðið fyrir forsendubresti í lántöku sinni er það einstaklingur með löglegt gengislán. Það vekur furðu að það á ekkert að gera fyrst uppleggið er einhvers konar réttlæti eða almenn aðgerð til að mæta augljósum forsendubresti þessara lántakenda.

Svo er það maðurinn sem fékk 20% flata afskrift af láni sínu í Landsbankanum árið 2009 í kjölfar efnahagshrunsins. Það var svolítið lærdómsríkt að tala við hann. Þá rann upp fyrir mér hvað við erum fljót að gleyma öllum þessum aðgerðum sem var gripið til. Samfélagið allt, viðskiptabankarnir og ríkið, er þegar búið að verja örugglega hátt í 300 milljörðum í það að koma til móts við heimilin í skuldavandanum. Ég man eftir almennri aðgerð Landsbankans strax í kjölfar hrunsins þar sem öllum lántakendum hans gafst kostur á því ef þeir stæðu í skilum, held ég að hafi verið skilyrðið, að leiðrétta höfuðstól sinn um 20%. Þessi lántakandi gerði það og hans lærdómur var að hann sá eiginlega engan mun. Höfuðstóll lánsins var aftur kominn upp í sömu upphæð einu og hálfu ári síðar eða svo.

Hver er lærdómurinn af þessu? Sá sem margir eru að segja núna: Þessar aðgerðir munu skila litlum árangri ef ekki fylgir með eitthvert plan um að lækka verðbólgu á Íslandi. Verðbólgan mun éta upp ávinninginn. Við getum orðað það þannig að við séum að fara að pissa í skóinn okkar, eins og ég hef orðað það áður. Ef ekki fylgir með nein sýn á efnahagsmálin og hvernig á að ná meiri stöðugleika mun óstöðugleikinn éta upp ávinning af þessum aðgerðum. Það var lærdómurinn af því að tala við þennan mann. Hann var þegar búinn að gleyma þessari höfuðstólslækkun.

Svo er það útlendingurinn, ég var að reyna að útskýra fyrir honum stöðu efnahagsmála á Íslandi og segja honum að aðalkosningamálið væri að einn flokkurinn lofaði að greiða niður hluta af húsnæðisskuldum. Þessum manni fannst þetta ákaflega undarlegt og kannaðist ekki við þannig umræðu frá öðrum löndum að beinlínis ríkisvæða í raun og veru einkaskuldir. Í landi þessa manns held ég að skuldir heimila séu um 110% af landsframleiðslu, þær eru 108% hér miðað við árið 2012 sem eru nýjustu tölur sem ég hef í kollinum, lækkuðu úr 135% niður í 108% á árabilinu 2009–2012. 109% hlutfall skulda miðað við landsframleiðslu er sama hlutfall og var 2006. Hefði verið skynsamlegt þá að fara í að lækka höfuðstól heimilanna um 80 milljarða á fjórum árum? Hefði einhver ljáð máls á því, hefði einhver talið það skynsamlegt? Líklega hefði mætt fólki sami undrunarsvipurinn og var á andliti þessa útlendings sem velti fyrir sér af hverju við værum að þessu.

Iðnaðarmaðurinn sem ég hitti líka og fór að ræða um þetta við er skuldlaus. Hann hefur í sveita síns andlits borgað niður lánin sín, situr í skuldlausri íbúð og nýtur þar með góðs af erfiði sínu. Hann spurði: Er eitthvað í þessu fyrir mig? Það er nú allt réttlætið, honum verður ekki umbunað fyrir að hafa stritað og borgað niður skuldir sínar, en hann spurði hins vegar áhugaverðrar spurningar sem ég ætla líka að spyrja efnahags- og viðskiptanefnd: Gæti ég farið út í banka núna, spurði hann, og tekið lán upp á svo sem 1,5 milljónir og sagt síðan við bankann: Þetta verður greitt niður af viðbótarlífeyrissparnaðinum mínum?

Ég hafði ekki alveg svörin á reiðum höndum en ég held að hann gæti fundið leið til þess að gera þetta.

Hver er lærdómurinn af þessari samræðu? Til hvers erum við að hvetja með þessum aðgerðum? Erum við ekki að hvetja til lántöku, einkaneyslu? Af hverju erum við að því þegar til dæmis 500 blaðsíðna skýrsla Seðlabankans um stefnu í gjaldmiðilsmálum sem kom út fyrir einu og hálfu ári rekur það ágætlega að einhver stærstu og síendurteknustu hagstjórnarmistök Íslendinga snúast um það að takast ekki á við sveiflur í einkaneyslu? Hagstjórnaraðgerðir virðast alltaf einhvern veginn ýkja sveiflurnar. Þær vinna með sveiflunum í stað þess að vinna á móti þeim. Þetta er þess vegna líka röng tímasetning á svona aðgerðum.

Iðnaðarmaðurinn fór líka yfir það, af því að við fórum að ræða önnur mál, að það væri mjög slæmt ástand á verknámi á Íslandi. Í sumum greinum væri jafnvel bara einn fagmaður að kenna á öllu landinu. Þá hvatti ég iðnaðarmanninn til þess að horfa á þessa hluti í samhengi. Hér eru allt í einu til 100 milljarðar. Þeir eru til núna, þeir eru að fara að koma inn í ríkiskassann eða eins og mig minnir að hæstv. forsætisráðherra hafi orðað það: Þetta eru peningar sem munu hafa viðkomu í ríkissjóði. Flestallir peningar sem koma úr ríkissjóði eru þess eðlis, þeim er deilt út þaðan aftur, þetta er skattfé. Þetta eru peningar sem munu koma í ríkissjóð á næstu árum og ég hvatti iðnaðarmanninn til að hugsa þetta í samhengi. Peningarnir eru til, við getum notað þá.

Við getum notað peningana til að byggja upp menntun. Við getum notað þá til að laga vegina okkar sem safna upp viðhaldi sem er bara kostnaður sem við veltum á komandi kynslóðir ef við gerum ekki neitt. Við getum notað þessa peninga til að byggja upp velferðarkerfið, fara þar í nauðsynlegt viðhald og uppbyggingu sem er líka kostnaður sem við veltum bara á komandi kynslóðir ef við gerum ekki neitt. Við getum notað þessa peninga til að greiða niður opinberar skuldir og minnka þar með árlegan himinháan vaxtareikning ríkissjóðs. Það væri líka í þágu sjálfbærni og komandi kynslóða. Þetta getum við. En af hálfu ríkisstjórnarinnar hefur ekki einu sinni verið unnið mat á því hvernig þessum peningum væri sem best varið í þágu heimila og komandi kynslóða, í þágu okkar, í þágu atvinnulífsins. Ekkert mat. Hér gefur að líta eitthvert átakanlegasta dæmi um hugsunarleysi í íslenskri stjórnmálasögu, held ég. Hver er pælingin?

Lítum nú á hvaða röksemdir eru notaðar fyrir þessu.

Það er sagt að það eigi að mæta skuldavanda heimilanna, en í þeirri umræðu virðist enginn greinarmunur vera gerður á þeim sem eiga í greiðsluvanda og þeim sem eiga mögulega í skuldavanda. Þeir sem eru í skuldavanda eru samkvæmt skilgreiningunni þeir sem skulda mikið. En þeir eiga líka oft mikið. Þeir eiga eigur á móti skuldum sínum og í fyrirliggjandi tillögum ríkisstjórnarinnar verður ekkert tillit tekið til þessara eigna.

Þeir sem eiga í vandræðum með að greiða af lánum sínum — þetta sýna allar greiningar, m.a. frá umboðsmanni skuldara — eru ekki endilega þeir sem skulda mikið. Það er fólk með lágar tekjur. Hjá umboðsmanni skuldara er jafnvel svo hundruðum skiptir fólk sem getur einfaldlega ekki greitt neitt af neinu húsnæði. Það er ekki verið að hjálpa því fólki, skuldaleiðréttingin gerir ekkert fyrir það fólk þannig að það er ekki verið að hjálpa fólki í greiðsluvanda.

Það er sagt að það eigi að mæta réttlætissjónarmiðum. Ég hef aðeins tæpt á því í umræðunni eins og margir aðrir að það á ekki að bæta leigjendum skaðann, það á ekki að bæta þeim hjá húsnæðissamvinnufélögum skaðann. Allir urðu fyrir skaða, líka þeir sem eru skuldlausir. Verðlag hækkaði, það varð kaupmáttarrýrnun í samfélaginu. Kannski er eina réttláta leiðin að láta bara alla hafa pening. Kannski verða þeir sem mæla fyrir þessari tillögu að segja okkur af hverju það væri ekki betri hugmynd. Mér fyndist það dæmi um bruðl í meðferð opinberra fjármuna.

Það er sagt að það eigi að leiðrétta forsendubrest, en í hinu orðinu er forsendunum á ákveðinn hátt fagnað. Við urðum vitni að því í umræðu í óundirbúnum fyrirspurnatíma fyrr í dag að það eru einmitt forsendurnar í efnahagslífinu, gengissveiflurnar, sem kallaðar eru aðlögunarhæfnin sem felst í því að hafa íslensku krónuna sem er dásömuð og sögð bjarga atvinnulífinu. Hvernig geta þessar sveiflur þá í hinu orðinu verið forsendubrestur, sérstaklega þegar það liggur fyrir að þetta endurtekur sig margoft í íslensku samfélagi, að gengið fellur, það verður verðbólguskot? Eru þetta ekki forsendurnar?

Við í Bjartri framtíð viljum laga forsendurnar og við teljum að í þessum aðgerðum sé í rauninni ekkert sem lagar forsendurnar. Hvað væri best að gera fyrir íslensk heimili? Hvernig þjóðfélag viljum við sjá sem væri betra fyrir íslensk heimili? Væri það ekki til dæmis þjóðfélag með lægri vöxtum? Er til einhver betri kjarabót fyrir húsnæðiskaupendur en að geta farið út í banka og fengið óverðtryggt langtímalán og treyst því að það sé með 3–4% vöxtum? Þetta tíðkast í nágrannaríkjunum. Væri það ekki kjarabót? Mun ég á minni ævi, miðað við það hvernig hagstjórn er háttað og hvernig við ætlum greinilega að hátta henni, upplifa það samfélag einhvern tímann? Er það líklegt? Eru þessar aðgerðir líklegar til að leiða þangað? Mér sýnist ekki. Þær eru þensluhvetjandi, þær munu líklega auka verðbólgu og hækka vexti. Greiningar sýna það.

Fjölbreytt atvinnulíf yrði til mikilla hagsbóta fyrir íslensk heimili, atvinnulíf sem borgar há laun á alþjóðlegan mælikvarða. Það væri uppgangur alþjóðlegra fyrirtækja, hugverkaiðnaðarins, tæknigeirans og græns iðnaðar. Ríkisstjórnin er ekki að vinna að neinu slíku. Sá iðnaður kallar á aðra mynt, en ríkisstjórnin skellir við skollaeyrum.

Með öðrum orðum fylgir þessu engin framtíðarsýn um betri lífskjör og betra samfélag. Þetta er einhvers konar einskiptisaðgerð sem mætir ekki einu sinni (Forseti hringir.) röksemdunum sem eru notaðar til að réttlæta þetta. Eftir stendur að þetta er bara, (Forseti hringir.) ég get ekki kallað það annað, bruðl með opinbert fé.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni góða og efnismikla ræðu og taka undir með honum að það er auðvitað hálfhjákátlegt að hlusta á hæstv. fjármálaráðherra tala um það alla daga að agi í ríkisrekstri sé fullnægjandi til að tryggja stöðugleika í íslensku efnahagslífi og sjá hann svo leggja fram frumvarp af þessum toga sem mun auka á hagsveifluna og valda vanda í hagstjórninni, það liggur fyrir.

Vegna þess að hv. þingmaður rakti ágætlega ýmis dæmi um verkefni og atriði sem ég náði ekki að nefna í ræðu minni sökum hins skamma tíma sem við höfum, langar mig að spyrja hv. þingmann um fólkið sem ekki fær, fólkið með löglegu gengislánin sem búið er að umbreyta í krafti gengislánalaganna yfir í íslensk verðtryggð lán. Það situr uppi með sína verðtryggðu stökkbreytingu einhverra hluta vegna, ég hef aldrei fengið að vita af hverju. Svo er það hin alræmda 3. gr. frumvarpsins sem undanskilur sérstaklega húsnæðissamvinnufélög þar sem ríkisstjórnin eiginlega (Forseti hringir.) leggur lykkju á leið sína til að sparka í þá sem að leigja fólki á lægstu laununum með verðtryggðri leigu og gerir þeim ókleift að lækka leiguna.

Virðulegur forseti. Ég þakka spurningarnar. Ég held að við verðum að horfast í augu við, og það er mikilvægt að sem flestir geri það, að þetta er ekki almenn aðgerð. Það eru það stórir hópar undanskildir í aðgerðinni að hún er að mínu viti sértæk. Að auki er hún ómarkviss vegna þess að hún leysir ekki vandann sem fyrir hendi er, sem ég held að sé aðallega greiðsluvandi þeirra sem hafa úr litlu að spila.

Síðan er það aginn í opinberum fjármálum. Ég ætlaði að koma að því í ræðu minni áðan og ætla því að nýta tíu sekúndur af þessu andsvari til að benda á það að hæstv. fjármálaráðherra var líka að leggja fram frumvarp um opinber fjármál og þar er hvatt til mjög mikils og beinlínis lögfest að það skuli vera ákveðinn agi í ríkisfjármálum. Mér finnst það vera spurning (Forseti hringir.) hvort þetta þingmál sem við erum að ræða standist kröfur frumvarps um opinber fjármál.

Virðulegi forseti. Það er hægt að taka undir með hv. þingmanni að þetta er auðvitað ekki almenn aðgerð því að allir eru undanskildir sem raunverulega eru í vanda, virðist vera. Þegar ég horfi á þessar undanþágur blasir við að það er tilviljanakennt hvaða hópar eru flokkaðir saman sem eru síðan sérstaklega undanþegnir lögunum. Þetta er fólk sem á það sammerkt að vera að borga af verðtryggðum húsnæðisskuldum, hvort sem það er fólkið með gildu gengistryggðu lánin eða fólkið samkvæmt 3. gr. í húsnæðissamvinnufélögunum.

Ef peningarnir, af því að hv. þingmaður fór ágætlega yfir það áðan, sem er verið að afla með bankaskattinum, og við í Samfylkingunni studdum álagningu bankaskattsins, eru ekki nýttir núna til að leysa vandann eins og hann raunverulega liggur fyrir, með hvaða fé á þá að leysa vandann sem eftir stendur? Getur verið að afmörkunin á þeim sem fá að njóta sé gerð til þess að reyna að koma í veg fyrir að þetta sé aðgerð sem miði að því að leysa raunverulegan húsnæðisvanda en (Forseti hringir.) sé í staðinn einhvers konar dulbúin skattalækkunaraðgerð til þeirra sem mest hafa milli handanna?

Virðulegur forseti. Greining á þessum aðgerðum sýnir að mjög stór hluti fjármunanna fer til þeirra sem eiga miklar eignir og það er fólk sem skuldar líka mikið þannig að já, það má leiða að því líkum að verið sé að færa til mikla peninga til stóreignafólks, einkum á höfuðborgarsvæðinu. Það er svolítið inntak sem blasir við í aðgerðunum.

Ég held líka að við þurfum að ræða hvað sé almenn aðgerð, hvað sé almenn hagstjórnaraðgerð. Ég held að verkefnið að koma á stöðugleika í íslenskum þjóðarbúskap sé besta almenna aðgerðin sem við getum ráðist í. Sveiflustefnan hyglir útvöldum. Stöðugleikastefna mundi skapa almennan grundvöll fyrir vöxt í miklu fjölbreyttara atvinnulífi, sem er annað sem væri almenn aðgerð, að auka fjölbreytni í atvinnulífi. Það er hægt að verja hluta af þessum peningum í nýfjárfestingar, vel skilgreindar, til að auka fjölbreytni og blása til sóknar í nýjum atvinnuvegum. (Forseti hringir.) Það væri almenn aðgerð. Lækkun á verðbólgu með lægri vöxtum og þar með í reynd afnámi verðtryggingar væri líka almenn aðgerð, (Forseti hringir.) en ekkert af þessu stendur til.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir sviðsmyndirnar sem hann brá upp í ræðu sinni, en þar talaði hann meðal annars um að ekki hefði farið fram mat á því hvernig hægt væri að nota fjármuni ríkisins á sem bestan hátt, og ég tók því sem svo að þá ætti hann við samfélaginu öllu til hagsbóta.

Ég ætla að biðja hv. þingmann um að fara aðeins nánar í það hvernig hann telji að við getum notað okkar sameiginlegu hagsmuni, hvaða áherslur við eigum að leggja til að það gagnist okkur öllum sem best.

Virðulegi forseti. Það er ágætislífsreynsla að sitja undir þessari umræðu og lesa í sömu andrá frumvarpið sem hæstv. fjármálaráðherra var að leggja fram, um opinber fjármál. Þar koma fram ágætisgrunngildi sem hafa skal að leiðarljósi við meðferð opinberra fjármála. Til dæmis sjálfbærni, að þær ákvarðanir sem við tökum núna skapi ekki byrðar á komandi kynslóðir.

Mæta þessi skuldaleiðréttingaráform þeim mælikvarða vel? Við erum ekki að nota þá fjármuni til dæmis til að fara í viðhald á vegum. Hvenær ætlum við að fara í viðhald á vegum, fyrir hvaða pening? Ætlum við að velta því yfir á komandi kynslóðir? Velferðarkerfið, Landspítalinn, við munum heyra það næst þegar við förum í fjárlög að þar er gríðarleg fjárþörf til fjárfestinga og viðhaldsverkefna.(Forseti hringir.) Hvenær ætlum við að fara í það, fyrir hvaða pening? Hvenær ætlum við að byggja (Forseti hringir.) upp menntakerfið, hvenær ætlum við að fara í (Forseti hringir.) nýfjárfestingar í atvinnulífi til að auka fjölbreytni þar? Fyrir hvaða pening? Ætlum við að velta þessu öllu á komandi kynslóðir?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir svarið og vil taka undir það að ég er svo hjartanlega sammála því að ég tel að þessar aðgerðir muni ekki ýta undir sjálfbærni. Það kom einmitt fram í ræðu hv. þingmanns áðan þar sem hann nefndi að þetta væri einskiptisaðgerð og hann sé ekki bjartsýnn á framhaldið.

Því langar mig að biðja hann, ég átta mig á að hann hefur bara eina mínútu til svarsins, að nefna stóru atriðin í því hverju hann hefur áhyggjur af að þetta geti haft áhrif á íslenskt samfélag til framtíðar, kannski ekki allrar framtíðar en segjum næstu 20 árin þar sem ég og hv. þingmaður verðum örugglega vel fúnkerandi í samfélaginu, áhrifin til þess tímabils.

Virðulegur forseti. Ég gleymdi í fyrra andsvarinu að nefna eitt sem ég tel líka mjög mikilvægt að við þurfum að verja fé í, sem er niðurgreiðsla opinberra skulda, vegna þess að háar opinberar skuldir leiða einfaldlega til vaxtagjalda á hverju ári sem eru allt of háar byrðar.

Hver verða áhrifin? Ég er farinn að halda að það verði verulega líklegt að við verðum kannski eftir 20 ár, ég og hv. þingmaður, einhvers staðar að ræða saman um einhvers konar skuldaleiðréttingu sem verður gripið til þá, kannski í þriðja eða fjórða skipti eftir þrjú eða fjögur verðbólguskot. Á það ekki að vera reglan? Ætlum við ekki alltaf að gera verðbólguskotin upp eftir á, ætlum við ekki alltaf að kalla það forsendubrest og greiða það niður? Er það rétt hagstjórn? Hvaða skilaboð erum við að senda almenningi í landinu, lántakendum?

Best væri að hér risi upp samfélag þar sem frelsi og ábyrgð færu saman. Ég hef stundum notað samlíkingu við veðrið. Íslendingar kunna alveg að ferðast, þeir kunna að klæða sig og við reiðum okkur á það, stjórnvöld, að Íslendingar kunni það. Svo kemur vont veður og þá geta (Forseti hringir.) Íslendingar bjargað sér, flestir, og engin þörf á aðgerðum nema kannski hugsanlega að bjarga einhverjum sem fara sér að voða. (Forseti hringir.) En við förum ekki í almennar aðgerðir og gefum öllum peysu eftir vont veður. (Forseti hringir.) Það ríkir frelsi og ábyrgð og sama þjóðfélag verður að rísa upp hvað varðar fjármál og efnahagsmál.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mest af öllu vil ég þakka honum fyrir hreinskilnina og heiðarleikann sem hann og flokkur hans sýna með því að neita að taka á með íslenskum heimilum á þennan hátt. Það er fullkomlega galin afstaða að mínu mati en hún er heiðarleg og hreinskilin.

Ég hitti ekki sama fólk og hv. þingmaður. Ég hitti ekki ríka menn í vesturbænum eða útlendinga. Ég hitti hins vegar í kosningabaráttunni í fyrra hundruð eða þúsundir Íslendinga sem áttu það allir sammerkt að vera með lág lán sem voru samt of há fyrir þá, sem áttu það sameiginlegt að vera í þeim hópi manna sem hafði ekki fengið leiðréttingu mála sinna líkt og þeir sem höfðu tekið gengistryggð lán. Ég spyr hv. þingmann einfaldlega: Hvernig getur aðgerð sem snertir 80% íslenskra heimila á einn eða annan hátt ekki talist almenn aðgerð?

Virðulegur forseti. Við erum að ræða forgangsröðun og ég hafna því að það sé aðeins ein leið til að koma til móts við íslensk heimili og stunda pólitík, sem hyglir heimilum, og að þeir sem séu á móti þeirri leið séu þar með þeirrar skoðunar að ekkert eigi að gera fyrir heimilin.

Mér er tíðrætt um nauðsyn þess að koma á meiri stöðugleika í íslensku samfélagi. Mér sýnist ríkisstjórnin ekki vera að stefna að því með þessum aðgerðum og þær verða því étnar upp af verðbólgu á nokkrum árum. Mér finnst það áhyggjuefni. Þess vegna tel ég þetta vondar hugmyndir.

Er aðgerðin almenn? Það er sagt: Snertir á einn eða annan hátt 80% heimila. Orðalagið „snertir á einn eða annan hátt“ er auðvitað eitthvað sem maður verður að fara í saumana á. Hvernig snertir það heimilin? Kemur það þeim til gagns? Mundu aðrar aðgerðir koma meira til gagns en þetta „á einn eða annan hátt“ sem það snertir heimilin? (Forseti hringir.) Ég vona að hv. þingmaður hafi líka hitt leigjendur í tali sínu fyrir kosningar.

Mér þykir vænt um að hv. þingmaður nefnir leigjendur vegna þess að það er alveg rétt hjá honum að ekki er hægt að leysa mál allra með einni aðferð og einni leið. Nú get ég tekið undir með Forrest Gump sem sagði: Ég er ekki mjög gáfaður maður. En ég veit þó að leigjendur eru ekki með húsnæðislán, það veit ég.

Það segir í frumvarpinu hér að það sé sett fram til að leiðrétta forsendubrest sem þeir sem voru með verðtryggð lán urðu fyrir á árunum 2008–2009. Ekki leigjendur að þessu sinni, það er að vísu að koma ágætisálit nefndar sem hefur verið að taka á málum leigjenda t.d. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er ekki viturlegt að segja að ein leið eigi að duga öllum og það dugar ekki ein leið öllum.

Það er aftur á móti nauðsynlegt fyrir okkur, og þess vegna er þetta sett fram, að leiðrétta forsendubrest hóps sem sannarlega sat eftir á sínum tíma.

Virðulegur forseti. Forrest Gump sagði líka að lífið væri eins og súkkulaðiaskja, maður vissi aldrei hvaða mola maður fengi. Það er svolítið lýsandi fyrir þessar aðgerðir. Ég held að það muni koma mörgum á óvart þegar fólk opnar súkkulaðiöskjuna til að sjá hvað það fær, hversu lítið það fær í raun og veru og hversu litla þýðingu þetta hefur í mörgum tilvikum, sérstaklega fyrir þá sem einfaldlega búa við bág lífskjör og eiga í erfiðleikum með að greiða af húsnæði yfir höfuð. (Gripið fram í.)Það finnst mér miklu alvarlegra en að mæta þeim sem eiga húsnæði sem hefur hækkað í verði um einhver 35% síðan hrunið varð og hækkar enn í verði. Mér finnst skrýtið að það skuli vera skilgreining á réttlátum aðgerðum í þágu (Forseti hringir.) heimila að taka ekkert tillit til eigna, ekki neitt. (Gripið fram í.)

Hæstv. forseti. Eins og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson sagði í ræðu sinni þá hefur hann hitt marga að máli og rætt um skuldaáform og aðgerðir ríkisstjórnarinnar. Og alveg eins og hv. þingmaður hitti ég marga. Ég hitti kennara og hjúkrunarfræðinga, verkafólk og iðnaðarmenn t.d., ef við ætlum að fara að flokka fólkið. Allir þeir sem ég hef átt tal við hafa barist í bökkum frá hruni, ekki fengið neinar leiðréttingar og bara bætt við sig vinnu hér heima og erlendis til þess að ná endum saman.

Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann sé á móti því að 60% af þessari aðgerð fari til heimila sem hafa tæpar 700 þúsund í heildarmánaðartekjur.

Virðulegur forseti. Enn og aftur vil ég leggja ríka áherslu á að í afstöðu okkar í Bjartri framtíð til þessara tillagna um að nota opinbert fé felst ekki sú afstaða að ekkert eigi að gera fyrir það fólk sem hv. þingmaður lýsir. Við aðhyllumst einfaldlega allt aðrar áherslur. Hv. þingmaður aðhyllist einhvers konar leiðréttingar á forsendubresti án þess að forsendubresturinn sé skilgreindur neitt sérstaklega. Við aðhyllumst það að leiðrétta forsendurnar sjálfar til langs tíma.

Ég held að það sem raunverulega mundi hjálpa því fólki sem hv. þingmaður lýsir, og ég hitti líka, væri samfélag þar sem væri hægt að stytta vinnutíma, þar sem væri hægt að auka framleiðni, þar sem væri hægt að búa við stöðugt verðlag og forsendur til kjarabóta, þar sem væri hægt að bjóða upp á fjölbreytt atvinnulíf, (Forseti hringir.) alþjóðlegt atvinnulíf. Þetta eru áherslurnar.

Þá peninga sem á að nota í þessar aðgerðir er hægt að nota (Forseti hringir.) til að vinna að þeim markmiðum.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir svar hans við því sem ég spurði hann um áðan.

Ég vil jafnframt segja að mikilvægt er að horfa á heildaraðgerðina, aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar í skuldamálum heimilanna. Þar er núna meðal annars verið að horfa til leigjenda og þeirra sem þurfa á félagslegum húsnæðisúrræðum að halda og unnin er mikil vinna í verkefnastjórn um framtíðarskipan húsnæðismála. Við verðum því að horfa á heildaraðgerðina. Þótt aðgerðin nái kannski ekki til alveg allra, eins og t.d. leigjenda, þá eru aðgerðir sem verða í þeirra þágu innan verkefnastjórnar um framtíðarskipan húsnæðismála.

Virðulegur forseti. Í kosningabaráttunni var margoft spurt og við í Bjartri framtíð spurðum að því hvort þessar skuldaleiðréttingarhugmyndir, sem höfðu t.d. verið gagnrýndar mjög af Seðlabanka Íslands, m.a. vegna þess að þær væru óréttlátar, yrðu fjármagnaðar úr ríkissjóði. Svarið var alltaf nei, þær yrðu ekki fjármagnaðar úr ríkissjóði. Þær yrðu fjármagnaðar með einhvers konar svigrúmi sem átti að myndast, einhvers konar bólu sem átti að hleypa af. Ég skildi þetta aldrei almennilega.

Hvað kemur á daginn? Aðgerðirnar eru fjármagnaðar úr ríkissjóði með skattfé, fé sem væri hægt að nota í aðra hluti. (Gripið fram í.)Við samþykktum að leggja á bankaskattinn, en við erum á móti því að verja peningunum svona. Við teljum að niðurgreiðsla opinberra skulda, uppbygging í velferðarkerfinu, uppbygging innviða, uppbygging nýrra atvinnugreina, uppbygging menntunar ásamt annarri stefnu í gengismálum mundi vera mest til hagsbóta fyrir (Forseti hringir.) íslensk heimili til langs tíma. Það er ekkert í þessu, a.m.k. afskaplega lítið, sem er á einhvern hátt til langs tíma.

Herra forseti. Við erum að ræða skuldaleiðréttingarfrumvarp Framsóknarflokksins og ég ætla að nálgast það út frá því hvernig þetta frumvarp uppfyllir kosningaloforð flokksins. Við byrjum bara á að skoða ályktun frá 32. flokksþingi framsóknarmanna sem var haldið snemma á síðasta ári, fyrir kosningarnar. Þar kemur fram, með leyfi forseta:

„Framsóknarflokkurinn vill að stökkbreytt verðtryggð húsnæðislán verði leiðrétt. Framsóknarflokkurinn hefur lagt fram ítarlegar tillögur til lausnar skuldavanda heimila. Afstaða Framsóknarflokksins er eindregið sú að ekkert geti réttlætt að lánþegar verðtryggðra húsnæðislána sitji einir uppi með afleiðingar þess að lánin stökkbreyttust af völdum efnahagshruns.“

Þetta ratar síðan sem slagorð inn í áróðursbækling flokksins fyrir kosningarnar þar sem segir:

„Framsókn fyrir heimilin.

Framsókn vill takast á við vanda heimilanna á þrennum vígstöðvum.“

Ein vígstaðan er að vinna úr skuldavandanum sem ekki var tekið á eftir efnahagshrunið.

Hvernig á að útfæra þetta? Þá komum við nær ályktun flokksþingsins. Þar segir, með leyfi forseta:

„Við viljum að svigrúm sem skapast við uppgjör þrotabúa bankanna verði nýtt til að leiðrétta stökkbreytt verðtryggð húsnæðislán.“

Og áfram:

„Ekkert réttlætir að lánþegar sitji einir uppi með afleiðingar stökkbreytingar lána af völdum efnahagshrunsins.“

Þarna er komið útfærsluatriði um að það skuli nýta þetta svigrúm sem skapast við uppgjör þrotabúanna.

Að auki er annað atriði sem tengist þessum skuldaleiðréttingum, með leyfi forseta:

„… að skattafsláttur verði veittur vegna afborgana húsnæðislána og upphæð afsláttarins greiðist beint inn á höfuðstól lánsins.“

Þetta ratar ágætlega þarna inn en hvernig ratar þetta inn í stjórnarsáttmálann? Þar kemur fram að þegar kemur að hinni ófyrirsjáanlegu höfuðstólshækkun verðtryggðra lána sé grunnviðmiðið „að ná fram leiðréttingu vegna verðbólguskots áranna 2007–2010 en í því augnamiði má beita bæði beinni niðurfærslu höfuðstóls og skattalegum aðgerðum“.

Þarna er byrjað að þrengja það við hvaða ár eigi að miða, árin 2007–2010. Verðbólguskotið er það sem á að leiðrétta.

Hvernig ratar þetta síðan inn í frumvarpið hérna? Búið er að þrengja örlítið meira, eins og segir um markmið laganna í 1. gr.:

„Markmið laga þessara er að kveða á um skipan og fyrirkomulag leiðréttingar á verðtryggingu fasteignaveðlána heimila á tímabilinu 1. janúar 2008 – 31. desember 2009.“

Þarna er búið að þrengja niður í árin 2008–2009 þetta verðbólguskot sem á að taka tillit til.

Þetta er bara það sem er á pappír. Öll höfum við horft á YouTube-vídeó af viðtölum við framsóknarflokksþingmenn fyrir kosningarnar. Maður sér alveg hvaða væntingar voru uppi hjá kjósendum og það var ekkert slegið á þær væntingar, sama hvort þær voru réttar eða rangar, það er alveg ljóst. Menn geta örugglega rifist endalaust um hver hafi sagt hvað um þetta, t.d. hvenær 300 milljarða króna talan kom upp.

Ég heyrði fréttamann nefna hana og það var ekki slegið á væntingarnar heldur talað um að svigrúm yrði að skapast. (Gripið fram í: Fréttamaðurinn var ekki í framboði …) Nei, nákvæmlega, fréttamaðurinn var ekki í framboði en það var ekki slegið á væntingarnar og talað bara um að þetta svigrúm yrði að skapa.

Spyrja má: Við hverju búast kjósendur? Við skulum skoða það. Við getum skoðað það út frá fylgistapi Framsóknarflokksins frá kosningum. Það segir okkur til um hvaða væntingar voru miðað við það hvernig væntingarnar eru síðan í dag, hvernig fólki finnst það hafa upplifað að það væri verið að bregðast því sem það vænti þegar það var í kjörklefanum.

Í kosningunum fékk Framsóknarflokkurinn 24,4% og er í nýjustu könnuninni sem birtist í dag frá MMR kominn niður í 14,4% þannig að þetta er 10 prósentustiga lækkun á fylgi. Það er alveg augljóst að kjósendur flokksins hafa orðið fyrir vonbrigðum miðað við það sem þeir bjuggust við fyrir kosningarnar.

Þessar tölur miða að vísu ekki við frumvarpið sem er að koma fram núna en þær miða samt sem áður við útfærsluna sem var kynnt nýlega og það er í þessum tölum.

Ég vil nefna það sem hæstv. ráðherra Bjarni Benediktsson nefndi áðan um hvað gerðist á síðasta kjörtímabili. Mestu áhrif til lækkunar lána á síðasta kjörtímabili voru vegna dóms um ólögmæti gengistryggingarinnar. Þetta á mjög líklega eftir að gerast líka á þessu kjörtímabili því að verðtrygging á húsnæðislánum hefur verið ólöglega útfærð. Það er dómsmál um það. Þeim sem lesa lögin er nokkuð ljóst að hún hefur verið ólöglega útfærð. Neytendastofa hefur gefið út tilskipun um að lánin hafi verið ólöglega útfærð en dómstólar eiga eftir að taka af allan vafa. Hagsmunasamtök heimilanna eru með dóm núna um ólöglega útfærslu á verðtryggðu neytendaláni hjá sjóðnum og ef dómur fellur í Hæstarétti um verðtryggð húsnæðislán á þann veg mun það leiða til mikillar leiðréttingar á verðtryggðum húsnæðislánum.

Þá spyr maður: Er ekki hægt að gera eitthvað til að flýta því máli þannig að við fáum botn í þetta, þannig að réttarstaða lántakenda sé tryggð? Við píratar lofuðum ekki fyrir kosningar neinum skuldaleiðréttingum. Það sem við sögðum var að við mundum berjast fyrir réttarstöðu lántakenda. Það er það sem við höfum verið að gera, það sem við erum að gera og það sem við munum halda áfram að gera. Þá spyr maður: Er eitthvað slíkt úr stefnu og kosningaloforðum Framsóknarflokksins að finna í stjórnarsáttmálanum?

Já, heldur betur. Í ályktunum 32. flokksþings framsóknarmanna snemma á síðasta ári segir, með leyfi forseta:

„Brýnt er að lausn fáist sem fyrst í dómsmál varðandi skuldir heimilanna en ólíðandi er hve langan tíma hefur tekið að greiða úr málum, því skal tryggja flýtimeðferð slíkra mála.“

Og viti menn, hæstv. innanríkisráðherra, Hanna Birna Kristjánsdóttir, lagði fram frumvarp á sumarþinginu um flýtimeðferð dómsmála sem hafa að gera með verðtryggingu og gengistryggð lán — og fékk það samþykkt. Nú eru Hagsmunasamtök heimilanna farin af stað með þetta mál um réttmæta skilmála og útfærslu á verðtryggðum húsnæðislánum hjá Íbúðalánasjóði. Það er líka búið að skapa svigrúm, innanríkisráðherra tryggði það svigrúm alveg fram í september að ekki sé hægt að vísa fólki út af heimilum sínum.

Svigrúmið er komið, skjól fyrir fólkið, flýtimeðferðin hefur verið tryggð í lögum, en nú vill Íbúðalánasjóður vísa þessu máli frá. Ég hef eftir áreiðanlegum heimildum að hæstv. húsnæðismálaráðherra, Eygló Harðardóttir, hafi heimildir til að skipa Íbúðalánasjóði fyrir í þessum málum. Ekki vísa þessu máli frá, tryggjum heldur að við fáum botn í þetta meðan enn er skjól fyrir heimilin fram í september.

Skoðum svo hvernig það rataði inn að það sé brýnt að fá úrlausn sem fyrst í dómsmáli er varðar skuldir heimilanna. Það er ólíðandi hve langan tíma það tekur að greiða úr þeim málum. Um þetta ályktaði flokksþing framsóknarmanna á síðasta ári. Hvernig rataði það inn í kosningabæklinginn? Jú, þar segir, með leyfi forseta:

„Við viljum tryggja flýtimeðferð dómsmála sem varða skuldir heimilanna.“

Hæstv. húsnæðismálaráðherra Eygló Harðardóttir getur flýtt þessu dómsmáli með því að fara fram á það við yfirstjórn Íbúðalánasjóðs að vísa ekki málinu frá, heldur fá botn í þetta.

Hvernig ratar þetta síðan inn í stjórnarsáttmálann? Þar segir, með leyfi forseta:

„Unnið verður að því að dómsmál og önnur ágreiningsmál, sem varða skuldir einstaklinga og fyrirtækja, fái eins hraða meðferð og mögulegt er. Óvissu um stöðu lántakenda gagnvart lánastofnunum“ — þar með talið Íbúðalánasjóði — „verður að linna.“

Það er alveg ljóst af lestri ályktana flokksþings framsóknarmanna fyrir kosningar, kosningaloforðanna og ríkisstjórnarsáttmálans að þetta á að gera. Og hæstv. húsnæðismálaráðherra, Eygló Harðardóttir, getur gripið inn í þannig að við fáum loksins botn í það hver réttarstaða lántakenda er gagnvart verðtryggðum húsnæðislánum og menn geti farið að reikna upp hvað þeir skulda lánastofnunum sínum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Hv. þingmaður fór ágætlega yfir kosningaloforð Framsóknarflokksins og þær væntingar sem hann byggði upp meðal kjósenda í fyrra, fyrir síðustu alþingiskosningar, þar sem hann lofaði 240–300 milljarða lækkun verðtryggðra lána heimilanna. (Gripið fram í: Nei.)

Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að kjósendur Framsóknarflokksins hafi ekki orðið fyrir forsendubresti miðað við þær væntingar og hvort hægt sé að bæta upp með einhverjum hætti þann forsendubrest sem þeir kjósendur urðu fyrir. Það kannski sýnir sig í skoðanakönnunum.

Hvernig telur hv. þingmaður að hægt væri að verja þeim miklu fjármunum til gagns fyrir þá íbúa í landinu sem eru verst settir?

Herra forseti. Forsendubrestur. Það er lítið sem kjósendur geta gert ef þeir verða fyrir forsendubresti. Kosningaloforð er náttúrlega munnlegur samningur við kjósendur fyrir atkvæði þeirra, en það er lítið sem kjósendur í okkar stjórnfyrirkomulagi geta gert. Auðvitað ættu kjósendur að geta kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um þingrof, kallað eftir því að þing verði rofið og boðað yrði til nýrra kosninga. Eða kannski að ríkisstjórninni verði vikið til hliðar og forseta falið að fela einhverjum öðrum að mynda ríkisstjórn. Það væri svona minna drastískt.

Valdið er kjósendanna. Við styðjum það öll að þegar stjórnvöld standa sig ekki geti almenningur gripið til þess ráðs að fara út á göturnar og mótmæla og reyna að koma stjórnvöldum frá. Við erum öll sammála því að sá réttur eigi að vera til staðar. Hvers vegna ekki að binda hann í stjórnarskrá þannig að fólk þurfi ekki endalaust að fara út á göturnar, að fólk þurfi ekki að berja potta og pönnur í gríð og erg? Það væri kannski hægt að setja það þannig upp að einhver ákveðinn hluti kjósenda geti kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um þingrof, en síðan þyrfti kannski aukinn meiri hluta til þess að rjúfa þing. Það væri hægt að útfæra þetta á ýmsan hátt.

Það er alveg ljóst að þegar kjósendur verða fyrir forsendubresti — og það er nokkuð ljóst að kjósendur eru að upplifa þetta sem forsendubrest þegar fylgi flokks hrynur úr 24,4% niður í 14,4%, það er alveg ljóst að kjósendur hafa upplifað þetta sem forsendubrest — þá hafa þeir engin úrræði í dag til að kalla eftir nýjum kosningum.

Herra forseti. Ég þakka andsvarið.

Mig langar að heyra hjá hv. þingmanni hvort hann telji að þessar aðgerðir hafi áhrif á einkaneyslu í landinu. Nú hefur það komið fram að þeir fjármunir sem eru nýttir með þessum hætti, skattfé ríkisins, til að greiða inn á höfuðstól lána fer að stórum hluta til þeirra sem þurfa í raun ekki á þeim peningum að halda og eru ekki í greiðsluvanda. En vissulega skapar það svigrúm til að fara út í meiri einkaneyslu en annars hefði verið. Telur hv. þingmaður að þetta geti valdið því að einkaneysla aukist, verðbólga aukist og þessir fjármunir brenni upp í verðbólguskoti, og þegar upp er staðið sé þetta aðgerð sem fuðri bara upp á kannski næstu tveim árum?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég er á svipuðum slóðum og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir. Á bls. 12 í athugasemdum með frumvarpinu kemur fram að það er mikil óvissa. Þar segir, með leyfi forseta:

„Ljóst er að mikil óvissa er um heildaráhrif aðgerðanna og áhættuþættir eru fjölmargir.“

Það er tekið fram í frumvarpinu að ekki sé ljóst hvaða áhrif þessi aðgerð muni hafa á efnahagslífið og þá um leið á kjör fólksins í landinu. Það hlýtur að vera. Þó er vitað að meðalfjárhæð á hvert heimili hækkar eftir því sem tekjur eru hærri.

Ég held að kjósendur hafi staðið í þeirri trú að þessar aðgerðir sem meðal annars Framsóknarflokkurinn boðaði, hann var kannski rausnarlegastur í sínum kosningaloforðum, yrðu til þess að greiðslubyrði þeirra mundi lækka. Vandinn sem steðjar að íslenskum heimilum, mörgum hverjum skuldugum, er ekki skuldavandi heldur greiðsluvandi. Ef fjárhæðirnar sem leggjast til eiga að fara á greiðslujöfnunarhlutann og ekki hafa áhrif á greiðslubyrðina, þ.e. mánaðarlega krónutölu sem heimilin borga, telur hv. þingmaður þá ekki að það muni koma mikil vonbrigðabylgja þegar fólk áttar sig á því út á hvað þetta gengur í rauninni? Þeir sem lesa athugasemdir með frumvarpinu sjá auðvitað að það er ekki búið að skoða þetta til hlítar.

Herra forseti. Þessi spurning um hvort þetta hafa áhrif á greiðslubyrðina — ég held að fólk hafi hugsað það þannig fyrir kosningar að það fengi skuldaleiðréttingu, lækkun á láninu og þyrfti þar af leiðandi að borga minna á mánuði. Ég held að það hugsi ekki í öllum þessum hugtökum. Ég hefði ekki skilið þetta frumvarp til hlítar sem óbreyttur kjósandi og skil það ekki til hlítar.

Jú, ég held að fólk hafi klárlega hugsað: Ókei, lánin verða lækkuð og þá hlýt ég að þurfa að borga eitthvað minna. Ég tel að fólk verði fyrir vonbrigðum ef sú verður ekki raunin.

En þá spyr ég hv. þingmann: Telur hún að sú verði raunin? Ég hefði haldið sjálfur að greiðslubyrðin mundi minnka eitthvað mánaðarlega, það er líka þannig sem menn hafa talað hérna í dag.

Ég fann ekki orðið jöfnuður í frumvarpinu. Ég held að Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn séu ekki endilega jafnaðarflokkar. Flokkur hv. þingmanns er það. Ég fann aftur á móti jafnræði, að það skuli tryggt, en það er bara annað mál. Jafnræði þýðir að menn hafi jafnan rétt út frá því að þeir hafi orðið fyrir verðbólguskoti. Þá er það flatari aðgerð sem færist kannski meira til þeirra sem meira hafa. Jafnræði býður algjörlega upp á það.

Jöfnuður er kannski meira leiðin sem síðasta ríkisstjórn fór.

Virðulegur forseti. Það kemur fram í athugasemdum með þessu frumvarpi að um 40 þús. heimili hafi farið greiðslujöfnunarleiðina, um 60% heimila. Samkvæmt frumvarpinu munu fjárhæðirnar fara fyrst þangað. Greiðslujöfnunin var náttúrlega til að jafna greiðslubyrðina og ef það á að byrja á að borga á þeim endanum mun það ekki hafa áhrif á fjárhag heimilanna í nútímanum. Og í frumvarpinu stendur, með leyfi forseta:

„Líklega eru því áhrif lækkaðrar greiðslubyrði á aukna einkaneyslu ofmetin, a.m.k. í greiningu Seðlabankans.“

Þetta segir um þá leið að fara á hinn endann og taka niður greiðslujöfnunarhlutann.

Ég spyr hvort hv. þingmaður telji réttlætinu (Forseti hringir.) margumtalaða fullnægt með þessu frumvarpi.

Herra forseti. Varðandi vonbrigðin fyrst, ef raunin er að fólk upplifir ekki að mánaðarleg greiðslubyrði þess minnki held ég að við munum sjá það í áframhaldandi fylgishruni stjórnarflokkanna. Fólk verður fyrir vonbrigðum ef sú er raunin.

Ætli Framsókn sé ekki komin nálægt kjörfylgi sínu? Ég held að hún hrynji ekkert endilega meira, en Sjálfstæðisflokkurinn getur dottið enn lengra niður.

Varðandi það hvort réttlætinu sé fullnægt með þessu frumvarpi veit ég hreinlega ekki. Ég get ekki tekið afstöðu til þess hvort réttlætinu sé fullnægt. Það er verið að leiðrétta verðbólguskot hjá ákveðnum hópi sem var með verðtryggð húsnæðislán. Margir aðrir lentu í þessum forsendubresti. Ef það er réttlætingin er mjög tvísýnt um að því réttlæti sé fullnægt.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Það er athyglisvert að hann hefur sérhæft sig svolítið í kosningaloforðum. Ég get verið sammála honum um að mér finnst skipta miklu máli að skoða hvað menn sögðu og hvað var staðið við. Ég get bætt því við það sem hv. þingmaður sagði í þættinum Forystusætið þar sem hæstv. forsætisráðherra var í viðtali að þegar hann var spurður um 300 milljarðana sagðist hann geta ábyrgst að þeir fjármunir yrðu nýttir til að koma til móts við heimilin og síðar þegar hann var inntur eftir hvort sú tala stæðist sagði hann: Upphæðir á borð við þær sem þú nefnir, og jafnvel hærri, munu nást fram.

Það sem ég ætlaði að spyrja um var um annað sem mér finnst hafa tekið sérkennilegum breytingum. Þegar rætt var um forsendubrestinn og hvernig ætti að leiðrétta hann töluðu menn um að miða ætti við efri vikmörk Seðlabankans, þ.e. þegar við erum að setja verðbólgumarkmið er talað um 2,5%, efri vikmörk eru 4%. Síðan dúkkar allt í einu upp talan 4,8% þar sem er tekið meðaltal vísitölu fyrir ákveðið tímabil. Nú er það algerlega dottið út og forsendubresturinn er ekki lengdur skilgreindur heldur kastað í reglugerð og á síðan að ráðast af fjölda umsókna.

Mig langar að heyra athugasemdir eða vangaveltur hv. þingmanns um þetta atriði og hins vegar um tímasetningar. Við erum að ræða að hægt verði að sækja um frá 15. maí og við gerum ráð fyrir að þessari umræðu ljúki á morgun, málið fari til nefndar og fái eins vandaða umfjöllun og hægt er en fljótan framgang. Er raunhæft eftir sem áður að það náist að hægt verði að byrja að sækja um 15. maí? Og síðan gerist ekkert þangað til 1. september, það fara þrír mánuðir í umsóknir. Hvenær má vænta þess að menn sjái þessar leiðréttingar? Mig langar til að heyra skoðun hv. þingmanns á því.

Herra forseti. Ég veit ekki hvernig þetta á eftir að ganga í nefndinni en menn ætla að reyna að flýta þessu, geri ég ráð fyrir. Svo upphefst sami leikurinn í lok þingsins, þeir reyna að skapa sér stöðu. Þetta er náttúrlega mjög óskilvirkt starfsumhverfi. Þeir munu auðvitað klára málið fyrir þinglok. Ég veit ekki nákvæmlega tímasetninguna á því hvenær fólk getur farið að sækja um og hvenær þetta verður klárað en þeir munu kannski reyna að standa sig í því þar sem væntingarnar hafa hrunið mikið annars staðar.

Varðandi svigrúmið sem ég nefndi segir í kosningabæklingi Framsóknarflokksins, með leyfi forseta:

„Við viljum að svigrúm sem skapast við uppgjör þrotabúa bankanna verði nýtt til að leiðrétta stökkbreytt verðtryggð húsnæðislán.“

Það er ekki búið að gera upp þrotabúin, það á að fara aðra leið og mér fannst góð leið að víkka út bankaskattinn og ná þrotabúunum inn í bankaskattinn, hækka hann gríðarlega og láta þau borga fyrir þetta. Mér finnst ekki beint málefnalegt að segja að vegna þess að það hefur viðkomu í ríkissjóði verði það skyndilega opinbert fé sem á að nota út um allt o.s.frv. Þessi skattur var sérstaklega settur á til að ná inn peningum fyrir þessar aðgerðir, ef við erum algerlega heiðarleg og málefnaleg hvað það varðar. Þetta eru 100 milljarðar sem nást og eiga 80 milljarðar að fara í aðgerðina. Þá er kannski spurningin: Þegar frekara svigrúmið skapast við uppgjör þrotabúa bankanna á þá að nota það áfram til þess, eins og segir í kosningabæklingnum, að leiðrétta stökkbreytt verðtryggð húsnæðislán? Það á kannski eftir að skapast meira svigrúm. Hvað á að gera við það svigrúm?

Hæstv. forseti. Ég ætla rétt að vona að okkur takist að ljúka þessu máli á eðlilegum tíma í þinginu og það eru engin áform um annað, a.m.k. af hálfu þingmanna Samfylkingarinnar, og ég veit að minni hlutinn hefur lýst því yfir að við munum vinna að framgangi málsins til að tryggja að það nái fram að ganga. Ég var mikið að velta fyrir mér tækninni vegna þess að menn hafa sagt að þeir geti ekki byrjað að vinna nákvæmlega uppsetninguna fyrr en þeir vita hver niðurstaðan verður og það kann að tefja þetta eitthvað, en kannski er það aukaatriði.

Varðandi sérstaka skattinn er hann lagður á öll fjármálafyrirtæki en það er ágæt spurning hvað verði gert ef það verður frekara svigrúm? Á það að fara í þessa sömu púllíu?

Mig langar að spyrja um greiðslujöfnunina. Það kemur mér mjög á óvart að farið hafi verið í aðgerð til að búa til sérstaka vísitölu til þess að lækka greiðslubyrði lána en að í frumvarpinu sé sérstakt ákvæði um að leiðréttingin skuli fara, að vísu fyrst í að greiða vanskil og ýmislegt annað en síðan í greiðslujöfnun áður (Forseti hringir.) en hún fer inn í höfuðstól lánsins þar fyrir utan. Þetta þýðir í raunveruleikanum fyrir þá aðila að greiðslubyrðin minnkar lítið sem ekki neitt, að mér sýnist.

Herra forseti. Svona hefur þetta ekki verið kynnt fyrir mér. Ég er að heyra af því fyrst núna. Við píratar forgangsröðum náttúrlega málum okkar og höfum ekki jafnmikla þekkingu og fólk til að lúslesa alla þessa hluti þannig að það er gott að hafa öfluga stjórnarandstöðuflokka eins og Samfylkinguna og VG. En ef það verður raunin að greiðslubyrðin lækkar ekki hjá fólk sem býst við því, þrátt fyrir einhverja lækkun lánanna, held ég að það verði fyrir miklum vonbrigðum, af því að það er akkúrat það sem fólk bjóst við. Það bjóst við að lánin mundu lækka og greiðslubyrðin í kjölfarið.