Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill 558. máls.
Íslandsdeildar þingmannanefndar EFTA fyrir árið 2005.
I. Inngangur.
Nú, 150 árum eftir að Ísland fékk verslunarfrelsi, verða utanríkisviðskipti sífellt mikilvægari fyrir íslenska hagkerfið. EFTA og EES gegna þar mikilvægu hlutverki sem grundvallarstoðir íslenskrar utanríkisverslunar og eykst mikilvægi þeirra með ári hverju.
Árið 2005 var fyrsta heila árið frá því að ESB og EES stækkuðu til Mið- og Austur-Evrópu en sú stækkun hefur gengið áfallalaust fyrir sig. Frekari stækkun er fyrirsjáanleg, fyrst til Búlgaríu og Rúmeníu og svo líklega til Króatíu og síðar annarra ríkja Balkanskagans. Viðræður við Tyrki hófust einnig árið 2005. Lissabon-ferlið, um vöxt, framtíð og samkeppnishæfni hagkerfis Evrópusambandsins, og hugmyndir um aukið frelsi í þjónustuviðskiptum voru mikið til umræðu hjá þingmannanefnd EFTA og EES árið 2005. Auk þess var nokkuð rætt um þá ákvörðun Svisslendinga að samþykkja aðild að Dublin- og Schengen-samningunum á árinu. Þessi ákvörðun mun styrkja tengsl Sviss við samevrópskar stofnanir þótt ólíklegt sé að Svisslendingar muni sækjast eftir nánara samstarfi við ESB á allra næstu árum.
Líkt og undanfarin ár voru samskipti við þriðju ríki mjög ofarlega á baugi í starfi þingmannanefndar EFTA. Mikið var lagt upp úr umræðum um þau mál á fundum með ráðherrum á árinu. Þingmannanefndin lagði m.a. áherslu á gerð fríverslunarsamninga við Bandaríkin, Kanada og Egyptaland en Íslandsdeildin hefur auk þess lagt áherslu á að athugað verði með sams konar samnings við Taívan. Á undanförnum árum hefur þingmannanefndin lagt mikla áherslu á að fríverslunarsamningur verði undirritaður við Suður-Kóreu og náðist sá áfangi á árinu.
Venja er að Íslandsdeildin haldi fund með Evrópunefnd þjóðþings þess ríkis sem næst tekur við forustu innan ESB, en nýtt forusturíki tekur við á sex mánaða fresti. Bretar tóku við formennsku á miðju ári og Austurríkismenn í ársbyrjun 2006.
Íslandsdeildin átti einnig fund með EES-nefnd Sambands íslenskra sveitarfélaga í október. Þar var m.a. rætt um hagsmunagæslu Sambands íslenskra sveitarfélaga vegna EES-mála sveitarfélaga og samstarf á milli Sambandsins og Íslandsdeildarinnar.
II. Almennt um þingmannanefnd EFTA og þingmannanefnd EES.
Þingmannanefnd Fríverslunarsamtaka Evrópu (EFTA) var stofnuð árið 1977 með það meginhlutverk að vera ráðgefandi fyrir ráðherraráð EFTA. Aðild að EFTA eiga nú Ísland, Noregur, Liechtenstein og Sviss. Þjóðkjörnir fulltrúar þessara ríkja sitja í þingmannanefndinni. Starfsemi nefndarinnar hefur aukist jafnt og þétt, í samræmi við aukin umsvif EFTA, bæði hvað varðar samskipti við ESB og samstarf við svokölluð þriðju ríki, þ.e. ríki utan ESB. Starfssvið nefndarinnar jókst til muna með tilkomu EES-samningsins sem tók gildi 1. janúar 1994. Með gildistöku samningsins varð nefndin að formi til tvískipt þar eð Svisslendingar ákváðu að standa fyrir utan Evrópska efnahagssvæðið. Nefndin skiptist því annars vegar í fjögur ríki sem aðild eiga að EFTA og hins vegar í þrjú aðildarríki EFTA sem aðild eiga að EES. Þingmannanefnd EFTA fundar þó ávallt í einu lagi, en Svisslendingar sitja sem áheyrnarfulltrúar þegar málefni sem varða EES-samninginn eru tekin fyrir. Í frásögnum hér á eftir verður fjallað um þessar tvær formlegu þingmannanefndir EFTA sem eina heild.
Alþingi á fimm fulltrúa í þingmannanefnd EFTA líkt og önnur aðildarríki. Þingmannanefnd EFTA heldur fundi fjórum til fimm sinnum á ári, og á tveimur fundum sínum á hún auk þess fund með ráðherraráði EFTA. Nefndin fjallar almennt um starfsemi EFTA, málefni EES og Evrópusambandsins (ESB), gerð og framkvæmd fríverslunarsamninga og viðskiptamál í víðu samhengi. Nefndin á einnig samstarf við þing þeirra ríkja sem EFTA hefur gert fríverslunar- eða samstarfssamninga við. Þessi þáttur í starfi EFTA vex stöðugt og eru fríverslunarsamningar nú umfangsmikill hluti starfssviðs EFTA.
Framkvæmdastjórn þingmannanefndarinnar hittist fyrir hvern fund og á milli funda ef þörf er á. Hún undirbýr starf nefndarinnar, hefur umsjón með verkefnum og gefur álit á fjárhagsáætlun Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA), auk þess að fjalla um aðkallandi mál. Framkvæmdastjórnin kemur oft fram fyrir hönd þingmannanefndarinnar í samskiptum við þing þriðju ríkja. Í framkvæmdastjórn mega sitja tveir fulltrúar frá hverju EFTA-ríki, en einungis annar þeirra hefur atkvæðisrétt á fundum. Auk formanns hefur af hálfu Íslandsdeildar einn fulltrúi stjórnarandstöðu sótt fundi framkvæmdastjórnarinnar.
Í EES-samningnum er gert ráð fyrir sameiginlegri þingmannanefnd EES (95. gr. samningsins). Í hinni sameiginlegu þingmannanefnd EES eru 24 þingmenn, tólf frá Evrópuþinginu og tólf frá hinum þremur EES-aðildarríkjum EFTA (EFTA-hluti sameiginlegrar þingmannanefndar EES). Af þessum tólf fulltrúum á Ísland fjóra, Noregur sex og Liechtenstein tvo. Þingmannanefndin fylgist með framkvæmd og þróun EES-samningsins og gefur álit sitt á EES-málum. Nefndin heldur fundi tvisvar á ári en framkvæmdastjórn hennar hittist á milli funda eftir þörfum. Í framkvæmdastjórninni sitja sex fulltrúar, einn frá hverju EES-aðildarríki EFTA og þrír frá Evrópuþinginu. EFTA-hluti hinnar sameiginlegu þingmannanefndar EES og Evrópuþingið skiptast á um formennsku í nefndinni á milli ára.
Þingmannanefnd EES lætur til sín taka á öllum sviðum EES-samstarfsins. Hún tekur fyrir ákveðin málefni hverju sinni, stendur fyrir skýrslugerð og ályktar. Skýrslugerð um hvert mál sem tekið er fyrir er í höndum tveggja framsögumanna, annars úr hópi EFTA-þingmanna og hins úr hópi Evrópuþingsmanna. Skýrsla framsögumanna er alfarið á þeirra eigin ábyrgð, en nefndin lætur venjulega frá sér ályktun þegar umfjöllun um málið er lokið. Ályktanir nefndarinnar eru sendar til ráðherraráðs EES, sameiginlegu EES-nefndarinnar, Evrópunefnda þjóðþinga ESB, Evrópuþingsins og þjóðþinga EFTA/EES-ríkja. Þingmannanefndin fylgist náið með því hvernig mál sem hún hefur tekið fyrir þróast og þegar hún telur að framvinda mála sé ófullnægjandi tekur hún þau upp aftur. Nefndin beinir einnig sjónum sínum sérstaklega að áhrifum þjóðþinga EFTA-ríkjanna á EES-samninginn og lagasetningu í tengslum við hann. Fulltrúar ráðherraráðs EFTA og embættismenn stofnana EFTA og ESB mæta á fundi nefndarinnar til að skýra frá framvindu mála og svara spurningum nefndarmanna.
III. Skipan Íslandsdeildar þingmannanefndar EFTA.
Í upphafi árs 2005 skipuðu Íslandsdeildina eftirfarandi þingmenn: Gunnar Birgisson, formaður, þingflokki sjálfstæðismanna, Bryndís Hlöðversdóttir, þingflokki Samfylkingarinnar Birkir J. Jónsson, varaformaður, þingflokki framsóknarmanna, Guðlaugur Þór Þórðarson, þingflokki sjálfstæðismanna, og Lúðvík Bergvinsson, þingflokki Samfylkingarinnar. Varamenn voru þau Birgir Ármannsson, þingflokki sjálfstæðismanna, Björgvin G. Sigurðsson, þingflokki Samfylkingar, Jónína Bjartmarz, þingflokki framsóknarmanna, Sigurður Kári Kristjánsson, þingflokki sjálfstæðismanna og Katrín Júlíusdóttir, þingflokki Samfylkingarinnar. Hinn 16. febrúar 2005 tilkynnti forseti Alþingis að Kristinn H. Gunnarsson, þingflokki framsóknarmanna, tæki sæti í Íslandsdeildinni í stað Birkis J. Jónssonar. Á fundi Íslandsdeildarinnar 22. febrúar var Kristinn H. Gunnarsson kjörinn varaformaður.
Hinn 3. október voru kjörin í nefndina þau Bjarni Benediktsson, þingflokki sjálfstæðismanna, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, þingflokki Samfylkingarinnar, Kristinn H. Gunnarsson, þingflokki framsóknarmanna, Lúðvík Bergvinsson, þingflokki Samfylkingarinnar og Guðlaugur Þór Þórðarson, þingflokki sjálfstæðismanna. Hinn 5. október var Guðlaugur Þór Þórðarson kjörinn formaður og Kristinn H. Gunnarsson endurkjörinn varaformaður. Ritari Íslandsdeildar var Arna Gerður Bang.
Íslandsdeildin hélt þrjá fundi á árinu, þar af einn með EES-nefnd Sambands íslenskra sveitarfélaga. Þar var rætt um hagsmunagæslu Sambands íslenskra sveitarfélaga vegna EES- mála sveitarfélaga. Þar voru einnig ræddar hugmyndir íslenska og norska sveitarfélagasambandsins um vettvang fyrir sveitarstjórnarstigið innan EES-samstarfsins og tengsl við héraðanefnd Evrópusambandsins. Að lokum var rætt um samstarfsmöguleika milli EES-nefndar Sambands íslenskra sveitarfélaga og Íslandsdeildar þingmannanefndar EFTA. Íslandsdeildin var jákvæð gagnvart samstarfi, t.d. föstum samráðsfundum til að upplýsa þingmenn um hagsmunamál sveitarstjórnarstigsins á hverjum tíma.
IV. Yfirlit yfir fundi þingmannanefndar EFTA og þingmannanefndar EES á árinu og frásagnir af þeim.
Starfsemi nefndanna var með reglulegum hætti á árinu 2005 þar sem haldnir voru nokkrir fundir bæði þingmannanefndar EES og þingmannanefndar EFTA, auk funda með ráðherraráði EFTA og ráðgjafanefndar EFTA, en í henni sitja fulltrúar aðila vinnumarkaðarins. Fjórar skýrslur voru teknar til umfjöllunar á fundum þingmannanefndar EES og ályktanir samþykktar á grundvelli þeirra. Hér á eftir verður gerð grein fyrir fundum þingmannanefndar EFTA og EES á árinu.
i. 51. fundur framkvæmdastjórnar þingmannanefndar EFTA og 77./45. fundur þingmannanefndar EFTA sem haldnir voru í Brussel 6. apríl 2005.
Fundina sátu Gunnar Birgisson, formaður Íslandsdeildar, Bryndís Hlöðversdóttir, Kristinn H. Gunnarsson, varaformaður Íslandsdeildar, og Guðlaugur Þór Þórðarson, auk Örnu Gerðar Bang, ritara Íslandsdeildarinnar.
Fund framkvæmdastjórnar þingmannanefndar EFTA sátu Gunnar Birgisson, Bryndís Hlöðversdóttir og Arna Gerður Bang. Á fundinum var farið yfir dagskrár og umræðuefni komandi funda. Rætt var um það hvort grundvöllur væri fyrir fyrirhuguðum fundi framkvæmdastjórnarinnar í Króatíu í júní, þar sem Evrópusambandið hefur slegið aðildarviðræðum við Króatíu á frest. Ákveðið var að haldinn yrði fundur um málið í tengslum við EES- fundi nefndarinnar í Reykjavík 25. apríl 2005. Skýrt var frá því að ársskýrsla um virkni EES- samningsins, sem er á dagskrá fundarins, væri enn ekki tilbúin og því stuttur tími fyrir nefndarmenn að kynna sér efni hennar. Eftir umræður um málið var ákveðið að fresta greinargerðum flutningsmanna um skýrsluna til haustfundar nefndarinnar í Brussel.
Formaður nefndarinnar skýrði frá því að hann hefði áhuga á að leggja fram yfirlýsingu eða ályktun á næsta fundi um svæðisbundin framlög almannatrygginga í Noregi. Skoða þyrfti málið sérstaklega þar sem byggð er strjál og lífsskilyrði erfið. Gunnar Birgisson sagði viðfangsefnið áhugavert og að hinar EFTA-þjóðirnar ættu við sömu vandamál að stríða í fámennum og afskekktum byggðarlögum. Ákveðið var að unnin yrði samantekt fyrir fundi nefndarinnar í Vaduz í júní um stöðu ályktana nefndarinnar. Gunnar lagði einnig til að athugaði yrði hvort grundvöllur væri fyrir gerð fríverslunarsamnings við Taívan. Formaður sagði málið viðkvæmt en áhugavert væri að skoða það nánar.
Á fundi þingmannanefndar EFTA voru á dagskrá Lissabon-ferlið, Evrópska nágrannastefnan sem og Haag-áætlunin. Hervas-Soriano, frá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins fór yfir stöðu Lissabon-ferlisins, auk þess sem hann gaf nefndinni yfirlit yfir helstu atriði sem rædd voru á síðasta fundi leiðtogaráðs ESB. Aðalefni fundarins voru efnahagslegar endurbætur í Evrópu, staða Lissabon-ferlisins og þjónustutilskipun ESB. Soriano var ánægður með útkomu fundarins þar sem ráðið studdi tillögu framkvæmdastjórnarinnar um nýtt upphaf og endurskipulagningu Lissabon-ferlisins. Hann sagði það grundvallaratriði að endurnýja ferlið án tafar og beina sjónunum að vexti, atvinnu, þekkingu og nýsköpun. Hann vildi meina að skortur á nauðsynlegum aðgerðum til að ná settum markmiðum hefði verið aðalástæða þess að brestir komu í ferlið. Einnig hafi efnahagsvöxtur í Kína og Indlandi gert leiðina að markmiðunum enn torsóttari. Gunnar Birgisson benti á að aldur íbúa Evrópu færi hækkandi og afleiðing þess gæti verið gjaldþrot lífeyrissjóða, bæði ríkis- og einkarekinna. Soriano var sammála Gunnari um að svo gæti farið ef ekki yrðu gerðar endurbætur á kerfunum.
Teresa Mary Moran, einnig frá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins, kom á fundinn til að kynna nágrannastefnu Evrópusambandsins fyrir nefndarmönnum. Hún ræddi um markmið nágrannastefnunnar og hvernig unnið væri ötullega að sameiginlegum hagsbótum, auknum stöðugleika og öryggi fyrir ESB-ríkin og nágrannalönd þeirra. Hún lagði áherslu á að nágrannastefnan væri algjörlega aðskilin viðræðum ríkja að mögulegri aðild og byði upp á sérstakt samband ESB-ríkjanna við nágranna sína. Lögð væri áhersla á gagnkvæmar skuldbindingar og sameiginleg gildi, með áherslu á mannréttindi, markaðslögmál og sjálfbæra þróun.
Sandra Pratt frá miðstöð um stefnumótun í Evrópumálum (European Policy Centre) ávarpaði fundinn og fór yfir Haag-áætlunina 2005–2010. Í áætluninni, sem er byggð á fyrri fimm ára áætlun sem samþykkt var í október 1999 í Tampere, er lögð áhersla á nýjar áskoranir sem blasa við næstu fimm árin. Stærstu málaflokkarnir sem áætlunin tekst á við eru mál innflytjenda og hælisleitenda. Pratt ræddi um yfirgripsmikla rannsókn sem miðstöðin hefur gert á áætluninni þar sem áhersla er á upplýsingaflæði og eftirlit með ytri landamærum sambandsins.
ii. 35. fundur framkvæmdastjórnar þingmannanefndar EES, 24. fundur þingmannanefndar EES, og 52. fundur framkvæmdastjórnar þingmannanefndar EFTA sem haldnir voru í Reykjavík 24.–25. apríl 2005.
Fundina sátu Gunnar Birgisson, formaður Íslandsdeildar, Bryndís Hlöðversdóttir, Guðlaugur Þór Þórðarson og Kristinn H. Gunnarsson, auk Örnu Gerðar Bang, ritara Íslandsdeildarinnar. Haldinn var fundur í framkvæmdastjórn þingmannanefndar EES þar sem starf nefndarinnar var skipulagt, m.a. varðandi umhverfismál og þjónustuviðskipti. Gunnar Birgisson og ritari sátu þann fund og fund framkvæmdastjórnar þingmannanefndar EFTA.
Á fundi framkvæmdastjórnar þingmannanefndar EFTA var tekin ákvörðun um að fresta fyrirhuguðum fundi þingmannanefndar EFTA með króatískum þingmönnum til loka ársins 2005 eða byrjunar árs 2006, þar sem ESB hefur frestað aðildarviðræðum við Króatíu.
Að venju var á fundi þingmannanefndar EES rætt um þróun EES-samningsins og þær ályktanir sem samþykktar voru á 23. fundi nefndarinnar. Fundinn ávörpuðu Jean Louis Woldzfeld, sendiherra og fulltrúi formanns EES-ráðsins, Matthias Brinkmann, fulltrúi formanns hinnar sameiginlegu EES-nefndar, Elisabeth Walaas, ráðherra, frá fastanefnd Noregs gagnvart ESB, fulltrúi formanns EES-ráðsins og fulltrúi hinnar sameiginlegu EES-nefndar, auk Einars Bulls, formanns Eftirlitsstofnunar EFTA.
Teknar voru fyrir skýrslur nefndarinnar og ályktanir samþykktar á grundvelli þeirra. Að þessu sinni beindist umfjöllunin að tveimur skýrslum. Annars vegar var fjallað um árlega skýrslu um virkni EES-samstarfsins, en höfundar hennar voru Gunnar Birgisson og Ewa Hedkvist Peterson (sænskur jafnaðarmaður). Gunnar Birgisson kynnti fundargestum skýrsluna og lagði fram breytingartillögu við ályktunina þess efnis að ekki væru vísindalegar niðurstöður því til grundvallar að heilsufarsleg ógn stafaði af því að fóðra jórturdýr á fiskimjöli. Ewa Hedkvist Peterson var ekki sammála Gunnari og gat ekki fellt sig við breytingartillöguna. Eftir umræðu um málið dró Gunnar tillöguna til baka og lagði til að skrifuð yrði vönduð skýrsla um málið og hún tekin til umfjöllunar á næsta fundi nefndarinnar í nóvember 2005. Hins vegar var rætt um skýrslu Mortens Höglunds, formanns nefndarinnar, um svæðisbundin framlög almannatrygginga í Noregi. Ákveðið var að breyta orðalagi ályktunarinnar þannig að hún ætti ekki eingöngu við um Noreg heldur einnig önnur strjálbýl svæði EES-ríkjanna, sem eiga við sambærileg vandamál að stíða. Þá var enn fremur rætt um tvær vinnuskýrslur, þá fyrri eftir Guðlaug Þór Þórðarson um nýja löggjöf EES í umhverfismálum og þá síðari eftir Diana Wallis og Julie Christiansen um þjónustuviðskipti. Guðlaugur Þór Þórðarson kynnti vinnuskjal um nýja löggjöf EES í umhverfismálum en skýrsla og ályktun verða lögð fram um málið á næsta fundi nefndarinnar í nóvember. Guðlaugur Þór lagði áherslu á mikilvægi þess að löggjöf væri sveigjanleg og byði upp á þá möguleika að hægt væri að taka mið af aðstæðum á hverjum stað til að ná hagkvæmustu lausn á hverjum tíma.
Í upphafi fundar hélt Jean Louis Woldzfeld, sendiherra og fulltrúi formanns ráðherranefndarinnar, erindi þar sem hann lýsti yfir almennri ánægju með virkni stofnana EES og að samstarf EFTA/EES-ríkjanna og ESB-ríkjanna væri metið sem afar farsælt. Matthias Brinkmann ávarpaði fundinn og ræddi um ársskýrslu sameiginlegu EES-nefndarinnar og helstu atriði hennar. Hann þakkaði góðar og gagnlegar ábendingar frá EES/EFTA-skrifstofunni og lagði áherslu á mikilvægi hennar. Hann taldi stækkun ESB og EES hafa gengið vonum framar og var bjartsýnn á framtíðarþróun. Diana Wallis vakti athygli fundargesta á bréfi sem nefndin sendi ráðherraráði EES í nóvember 2005. Í bréfinu var óskað eftir því að formaður og varaformaður þingmannanefndar EES fengju að sitja fundi EES-ráðsins sem áheyrnarfulltrúar, þar sem slíkt fyrirkomulag gæti auðveldað þingmönnum að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Enn hefur þingmannanefndinni ekki borist svar frá EES-ráðinu. Woldzfeld svaraði athugasemd Wallis á þá leið að málið væri ekki einfalt þar sem hætta væri á því að ef opnað væri fyrir áheyrn einnar nefndar kæmu fleiri í kjölfarið og óskuðu eftir sams konar aðgangi að fundunum og erfitt gæti reynst að einskorða hana við EES-ríkin.
iii. 53. fundur framkvæmdastjórnar þingmannanefndar EFTA, 78./46. fundur þingmannanefndar EFTA, 6. fundur þingmannanefndar EFTA með ráðgjafanefnd EFTA og 32. fundur þingmannanefndar EFTA með ráðherraráði EFTA sem haldnir voru í Vaduz 27. júní 2005.
Fundina sátu Gunnar Birgisson, formaður Íslandsdeildar þingmannanefndar EFTA, Bryndís Hlöðversdóttir, Kristinn H. Gunnarsson, Guðlaugur Þór Þórðarson og Lúðvík Bergvinsson, auk Örnu Gerðar Bang, ritara Íslandsdeildarinnar.
Fund framkvæmdastjórnar þingmannanefndar EFTA sátu formaður, Bryndís Hlöðversdóttir og ritari. Þar var farið yfir helstu mál og starfið skipulagt. Meðal þeirra mála sem verða á dagskrá nefndarinnar á næstu fundum eru stefna Evrópusambandsins í fjármálum og hugsanleg áhrif fyrir EES- og EFTA-ríkin, Lissabon-ferlið og sameiginleg ráðstefna þingmannanefndar EFTA með ráðgjafanefnd EFTA árið 2006.
Sebastian Remöy frá skrifstofu EFTA í Brussel kom á fund þingmannanefndarinnar og ræddi stefnu Evrópusambandsins í fjármálum fyrir árin 2007–2013 og hvaða ályktanir mætti draga af henni fyrir EFTA- og EES-ríkin. Remöy vildi meina að núverandi deilur um málaflokkinn snerust að jafnmiklu leyti um pólitísk forgangsmál sambandsins í framtíðinni og grundvöll fjármögnunar. Sá misbrestur að samþykkja ekki fjármálastefnu sambandsins beindist að stórum hluta að því deilumáli hvort fjármagna ætti áfram landbúnaðarstefnu ESB eða hvort auka ætti fjármagn til Lissabon-ferlisins. Guðlaugur Þór Þórðarson spurði hvort EES- samningurinn gæti verið öðrum Evrópuríkjum utan sambandsins fyrirmynd. Remöy sagði að þrátt fyrir að fyrri skýrslur um nágrannastefnu Evrópusambandsins hafi vísað til EES-samningsins sem hugsanlegrar fyrirmyndar þá væri það ekki gert lengur. EES-samningurinn væri orðinn mjög þróaður og hefði í för með sér mikla samþættingu á mörkuðum ríkjanna sem gæti valdið minna þróuðum löndum erfiðleikum við að uppfylla skilyrði hans.
Heeb, formaður landsdeildar Liechtensteins, kynnti nýja landsdeild fyrir nefndarmönnum og skýrði frá samsetningu nýrrar ríkisstjórnar. Fehr sagði frá nýlegri þjóðaratkvæðagreiðslu í Sviss þar sem samþykkt var aðild að Dublin- og Schengen-samningunum. Formaður nefndarinnar, Morten Höglund, þakkaði Gustav Solvang, fráfarandi ritara þingmannanefndarinnar, fyrir vel unnin störf síðastliðin sjö ár og óskaði honum velfarnaðar í nýju starfi. Solvang þakkaði nefndarmönnum og riturum landsdeilda jafnframt fyrir gott samstarf.
Nefndarmenn samþykktu tillögu ráðgjafanefndar EFTA um að skipuleggja sameiginlega ráðstefnu árið 2006. Ekki hefur verið tekin ákvörðun um efni ráðstefnunnar og verða hugmyndir þar um ræddar síðar.
Haldinn var sameiginlegur fundur þingmannanefndar EFTA og ráðgjafanefndar EFTA, en í henni sitja aðilar vinnumarkaðarins. Á fundinum kynnti Lundin Andresen, framkvæmdastjóri fjármálaskrifstofu EFTA (Financial Mechanism Office), nýjustu þróun mála innan EES. Þá kynnti Jon Vea, formaður nefndarinnar, ályktun ráðgjafanefndarinnar um Lissabon-ferlið, hlutverk þess og væntingar, sem samþykkt var í Tallinn 31. maí 2005 (tilv. 1052343). Vea vildi meina að Lissabon-ferlið hefði ekki staðið undir væntingum, aðallega vegna þess að því hafi ekki verið fylgt eftir á landsvísu. Því væri mikilvægt að áhersla væri lögð á endurbætur í löndunum til að auka vöxt og atvinnu. Vea lagði jafnframt til að hvert EFTA-ríki setti á stofn Lissabon-ráð þar sem einn aðili bæri ábyrgð á eftirfylgni í viðkomandi landi, enda miklir hagsmunir í húfi fyrir EFTA-ríkin að Lissabon-ferlið nái fram að ganga.
Höglund fagnaði hugmynd ráðgjafanefndarinnar um að halda sameiginlega ráðstefnu árið 2006 og óskaði eftir hugmyndum frá nefndarmönnum um efni hennar. Vea sagði að ráðgjafanefndin væri opin fyrir tillögum en hefði rætt sérstaklega efni eins og Lissabon-ferlið og fríverslunarsamninga EFTA. Lagt var til að formenn nefndanna tækju ákvörðun um efni ráðstefnunnar. Áætlað er að næsti sameiginlegi fundur nefndanna verður haldinn í tengslum við fundi með EFTA-ráðherrum á Íslandi 20.–22. júní 2006.
Á fundi þingmannanefndar EFTA með ráðherrum voru á dagskrá samskipti við þriðju ríki, þ.e. gerð fríverslunarsamninga og málefni EES. Þingmannanefndin lagði áherslu á að ljúka samningaviðræðum við Taíland fyrir næsta fund sem haldinn yrði í Genf í nóvember 2005. Jafnframt lagði nefndin áherslu á samningaviðræður við Bandaríkin, Egyptaland og Kanada. Gunnar Birgisson lagði fram spurningu um mögulegar samningaviðræður við Taívan. Þeirri spurningu var þannig svarað af hálfu ráðherranna að forgangsmál væri að klára þá samninga sem byrjað hefði verið á í Asíu áður en skoðað yrði hvort rétt væri að hefja viðræður við Taívana. Hvað EES-mál varðar var m.a. rætt um nágrannastefnu ESB, Lissabon-ferlið og þjónustutilskipun ESB. Gunnar Birgisson lýsti jafnframt yfir vonbrigðum sínum með áhugaleysi ráðherranna á ályktun þingmannanefndarinnar um viðskipti með landbúnaðarvörur.
iv. 47. fundur framkvæmdastjórnar þingmannanefndar EFTA og 79. fundur þingmannanefndar EFTA, sem haldnir voru í Brussel 30. september 2005.
Fundi þingmannanefndarinnar sátu Gunnar Birgisson, formaður Íslandsdeildar, Kristinn H. Gunnarsson, varaformaður, Guðlaugur Þór Þórðarson og Katrín Júlíusdóttir, auk Örnu G. Bang, ritara Íslandsdeildarinnar.
Fund framkvæmdastjórnar þingmannanefndar EFTA sátu Gunnar Birgisson og Arna G. Bang. Þar var starfið fram undan skipulagt. Morten Höglund, formaður nefndarinnar, kynnti Andra Lúthersson, nýjan ritara nefndarinnar fyrir fundargestum og bauð hann velkominn til starfa. Andri, sem hafði áður starfað í fimm ár á alþjóðasviði Alþingis, tók við starfi Gustavs Solvangs í ágúst 2005.
Jákvæð þróun virðist vera í samskiptum ESB og Króatíu um þessar mundir, en of snemmt er að segja fyrir um niðurstöður viðræðna sem eiga sér stað og mun niðurstaða nefndarinnar varðandi fundartíma m.a. ráðast af þeim. Að lokum var rætt um sameiginlega ráðstefnu sem þingmannanefnd og ráðgjafanefnd EFTA hyggjast halda í Genf árið 2006.
Morten Höglund stýrði fyrri hluta fundar þingmannanefndar EFTA en Gunnar Birgisson síðari hlutanum í fjarveru formanns.
Aidan Liddle, markaðs- og neytendamálafulltrúi fastanefndar Bretlands, sem fór með formennsku í ESB síðari hluta ársins 2005, hélt fróðlegt erindi um formennskuáætlun Breta og framkvæmd hennar. Um áramótin luku Bretar formennskutímabili sínu og tóku Austurríkismenn þá við. Liddle gaf nefndarmönnum yfirlit yfir helstu atriði sem rædd voru á síðasta óformlega fundi ráðherraráðsins um samkeppnishæfni, sem haldinn var í júní 2005. Hann skýrði frá því að aðaláherslan væri á efnahagsmál, betri og einfaldari löggjöf og þróun markaðarins. Bretar vildu ekki láta dæma formennsku sína út frá fjölda lagafrumvarpa heldur frekar af framlagi sínu til þess að breyta hugsunarhætti innan Evrópusambandsins og vildi Liddle meina að þessara áhrifa væri nú þegar farið að gæta. Framkvæmdastjórn ESB hefði kynnt tillögur sínar við yfirferð löggjafar sambandsins, m.a. með það fyrir augum að afturkalla löggjöf sem talin er óþörf.
Bernhard Marfurt, sendiherra og framkvæmdastjóri fastanefndar Sviss gagnvart ESB, kynnti niðurstöður úr tveimur þjóðaratkvæðagreiðslum í Sviss og áhrif þeirra á tvíhliða samninga Sviss og ESB. Annars vegar var kosið um aðild að Schengen- og Dublin-samningunum og hins vegar um framlengingu samnings um frjálsa fólksflutninga eftir stækkun ESB 25. september 2005, þegar tíu ný lönd urðu aðilar að sambandinu. Í báðum tilvikum einkenndist þjóðaratkvæðagreiðslan af mikilli spennu og voru 54% og 56% kjósenda fylgjandi frekari samþættingu. Marfurt telur þó að ekki sé hægt að túlka niðurstöður þjóðaratkvæðagreiðslnanna sem vísbendingu um að Svisslendingar séu að færast nær algjörri samþættingu við Evrópusambandið og hafði nýleg skoðanakönnun þar í landi staðfest að svo væri ekki.
Aðgerðir gegn hryðjuverkastarfsemi og innri markaðurinn var næsta mál á dagskrá fundarins. Lukas Holub, sérfræðingur í öryggismálum, frá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins, og Joeb Rietrae, sérfræðingur í innri markaðnum, einnig frá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins, fræddu nefndarmenn um samvinnu milli opinberra og einkaaðila í baráttunni gegn skipulagðri glæpastarfsemi og hryðjuverkum.
v. 36. fundur framkvæmdastjórnar þingmannanefndar EES, 25. fundur þingmannanefndar EES og sameiginlegur fundur þingmannanefndar EES með þingnefnd Evrópuþingsins um málefni innri markaðarins og neytendavernd (IMCO) sem haldnir voru í Brussel 22.–23. nóvember 2005.
Fundina sátu Guðlaugur Þór Þórðarson, formaður Íslandsdeildar, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Bjarni Benediktsson og Jón Gunnarsson, auk Örnu Gerðar Bang, ritara Íslandsdeildarinnar. Haldinn var fundur í framkvæmdastjórn þingmannanefndar EES þar sem starf nefndarinnar var skipulagt. Meðal þeirra mála sem verða á dagskrá nefndarinnar á næstu fundum eru umhverfismál, þjónustutilskipun ESB, auk málefna innri markaðarins og neytendavernd. Guðlaugur Þór Þórðarson og ritari sátu fundinn.
Að venju var á fundi sameiginlegu þingmannanefndar EES rætt um þróun EES-samningsins og þær ályktanir sem samþykktar voru á 24. fundi nefndarinnar. Diana Wallis, varaformaður nefndarinnar, setti fundinn og bauð nýja nefndarmenn sérstaklega velkomna, m.a. tvo nýja fulltrúa Íslandsdeildar, þau Bjarna Benediktsson og Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur. Wallis bauð einnig velkominn nýjan formann þingmannanefndarinnar og norsku landsdeildarinnar, Svein Roald Hansen, og þakkaði Morten Höglund, fráfarandi formanni, vel unnin störf.
Fundinn ávörpuðu Nikolaus prins af Liechtenstein, formaður hinnar sameiginlegu EES- nefndar og fulltrúi formanns EES-ráðsins, Michael Aron, pólitískur ráðgjafi og fulltrúi formanns ESB í EES-ráðinu, Mathias Brinkmann, fulltrúi formanns ESB í sameiginlegu EES- nefndinni, og Einar Bull, formaður eftirlitsstofnunar EFTA. Í upphafi fundar hélt Aron erindi þar sem hann lýsti yfir almennri ánægju með virkni stofnana EES og að samstarf EFTA/EES- ríkjanna og ESB-ríkjanna þætti afar farsælt. Þá fór fram umræða um nágrannastefnu ESB, hina norðlægu vídd, rétt EFTA-ríkjanna til þátttöku í nefndum ESB og fjármálastefnu ESB.
Teknar voru fyrir skýrslur og vinnuskjöl nefndarinnar og ályktanir samþykktar á grundvelli þeirra. Að þessu sinni beindist umfjöllunin að einni skýrslu og tveimur vinnuskjölum. Fyrst á dagskrá var vinnuskjal og ályktun um nýja löggjöf EES í umhverfismálum, en höfundar voru Guðlaugur Þór Þórðarson og Dagmar Roth-Behrendt. Guðlaugur Þór kynnti fundargestum efni skjalsins og drög að ályktun í fjarveru Roth-Behrendt. Í máli sínu lagði hann áherslu á að skjalið væir að mestu óbreytt frá því sem hann kynnti nefndinni á síðasta fundi í apríl 2005. Hann hefði vonast eftir því að geta kynnt skýrslu um málið en það hafi því miður ekki gengið upp vegna tímaskorts. Guðlaugur Þór kynnti einnig drög að ályktun um efnið og lagði áherslu á að hún væri miðuð að því að ná málamiðlun milli ólíkra sjónarmiða innan nefndarinnar. Formaður lagði til, sökum tímaskorts, að nefndarmenn kynntu sér ályktunina, munnlegar breytingartillögur yrðu teknar til greina og kosið yrði um ályktunina á framhaldsfundi næsta morgun.
Þá var enn fremur rætt um skýrslu Mortens Höglunds og Ewu Hedkvist Petersen um ályktanir þingmannanefndar EES 2000–2005. Höglund kynnti skýrsluna og ályktun byggða á henni. Eftir líflegar umræður var ályktunin samþykkt með einni breytingartillögu. Því næst kynnti Wallis vinnuskjal um þjónustutilskipun ESB fyrir nefndarmönnum. Í kynningu sinni lagði hún áherslu á að þar sem tilskipunin hefði ekki verið endurskoðuð í Evrópuþinginu væri ekki grundvöllur fyrir því að nefndin legði fram skýrslu og ályktun um málið að svo stöddu. Búist er við að endurskoðuð tilskipun verði kynnt innan skamms og mun nefndin fjalla frekar um málið á næsta fundi. Þá kynnti Wallis drög að yfirlýsingu um tilskipunina og var hún samþykkt samhljóða af nefndarmönnum.
Næst á dagskrá var frekari umræða um nýja löggjöf EES í umhverfismálum og þá ályktun sem lögð hafði verið fram daginn áður. Guðlaugur Þór Þórðarson lagði til að G-liður yrði felldur brott úr ályktuninni en Børge Brende frá Noregi hafði mótmælt orðalagi hans. Brende taldi upptalningu varðandi efni tilskipana sem taldar eru standa utan EES-samninginsins óþarfa í ályktuninni. Brende kynnti einnig munnlega breytingartillögu fyrir fundargestum. Báðar breytingartillögurnar voru samþykktar og ályktunin samþykkt samhljóða.
Kosning formanns og varaformanns nefndarinnar fór fram og er Diana Wallis formaður hennar frá 1. janúar 2006 og Franz J. Heeb, frá Liechtenstein, varaformaður.
Að morgni 23. nóvember var sameiginlegur fundur þingmannanefndar EES með þingnefnd Evrópuþingsins um málefni innri markaðarins og neytendavernd (IMCO). Kvöldið áður hafði IMCO kosið með endurskoðaðri útgáfu af þjónustutilskipuninni og veitti fundurinn nefndarmönnum mikilvægt tækifæri til að skiptast á skoðunum um tilskipunina og ræða niðurstöðu nefndarinnar kvöldið áður. Í lok fundarins voru formenn nefndanna, Phillip Whitehead og Hansen, sammála um gagnsemi hans og mikilvægi þess að það fordæmi sem skapaðist með tilkomu fundarins yrði haldið á lofti með sambærilegum fundum.
vi. 55. fundur framkvæmdastjórnar þingmannanefndar EFTA og 80./48. fundur þingmannanefndar EFTA og 32. fundur þingmannanefndar EFTA með ráðherraráði EFTA sem haldnir voru í Genf 29. nóvember 2005.
Fundina sátu Guðlaugur Þór Þórðarson, formaður Íslandsdeildar, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Kristinn H. Gunnarsson, Bjarni Benediktsson og Lúðvík Bergvinsson, auk Örnu Gerðar Bang, ritara Íslandsdeildarinnar. Framkvæmdastjórnarfundinn sátu Guðlaugur Þór Þórðarson, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir og Arna Gerður Bang.
Framkvæmdastjórn þingmannanefndar EFTA fór yfir helstu mál og skipulagði starfið fram undan. Meðal þeirra mála sem verða á dagskrá nefndarinnar á næstu fundum eru stefna Evrópusambandsins í viðskiptum, samskipti við þriðju ríki og sameiginleg ráðstefna þingmannanefndar EFTA með ráðgjafarnefnd EFTA árið 2006. Einar Bull, formaður eftirlitsstofnunar EFTA, kynnti fundargestum drög að fjárhagsáætlun fyrir árið 2006. Einar lagði áherslu á að vinnuálag stofnunarinnar færi eftir því hversu tímanlega aðildarríkin uppfylltu skyldur sínar samkvæmt EES-samningnum. Hann sagði mikilvægt að þegar ný löggjöf væri innleidd í EFTA-ríkjunum væri tekið tillit til áhrifa á fjárhagsáætlun. Formaður nefndarinnar, Svein Roald Hansen, kynnti drög að áliti nefndarinnar á fjárhagsáætlun eftirlitsstofnunarinnar og lagði áherslu á nauðsyn þess að starfrækt væri virk og öflug eftirlitsstofnun og tók þar undir rök Bulls. Álitið var samþykkt eftir gagnlegar umræður.
Á fundi þingmannanefndar EFTA voru á dagskrá kynning Matthews Baldwins frá framkvæmdastjórn ESB um viðskiptastefnu ESB, með áherslu á EFTA, Alþjóðaviðskiptastofnun (WTO) og viðskipti handan Atlantshafs, sem og kynning Péturs G. Þorsteinssonar, aðstoðarframkvæmdastjóra EFTA í Genf, um samskipi EFTA við þriðju ríki.
Í kynningu sinni ræddi Baldwin um samband framkvæmdastjórnarinnar við EFTA-ríkin, meginstefnu og sjónarmið varðandi viðskipti handan Atlantshafs og núverandi samningaviðræður fyrir ráðherrafund Alþjóðaviðskiptastofnunar í Hong Kong. Baldwin taldi samband ESB og EFTA mjög náið og margþætt, báðar stofnanir væru í auknum mæli að færa sig frá setningu tolla og að aukinni setningu reglugerða. En þar sem ESB og EFTA eru ekki samstíga hvað varðar viðskipti væri erfitt að viðhalda sameiginlegum innri markaði án þess að sameiginleg viðskiptastefna væri við lýði. Hann lagði áherslu á að marghliða viðskiptastefna væri lykillinn að velgengni og benti á að ESB, eins og EFTA, væri ekki með fríverslunarsamninga við Kanada, Bandaríkin og Indland.
Pétur gaf nefndinni yfirlit yfir gang viðræðna varðandi fríverslunarsamninga við m.a. Taíland og Kanada. Hann sagðist binda vonir við að ljúka samningnum við Taíland næsta sumar og útskýrði fyrir nefndarmönnum að það sem ylli mestum deilum í viðræðunum snerist um þjónustu og fjárfestingar. Guðlaugur Þór Þórðarson spurðist fyrir um stöðu samningaviðræðna varðandi Kanada og Egyptaland. Í svari sínu lagði Pétur áherslu á að það sem ylli töfum varðandi samningaviðræður við Egyptaland væri ósveigjanleg krafa Egypta um stóran innflutningskvóta á kartöflur og væri ekki séð fyrir endann á þeim viðræðum. Varðandi Kanada var Pétur bjartsýnn á að viðræðurnar kæmust á skrið í ljósi komandi þingkosninga og þróuðust í rétta átt á næstu mánuðum.
Formaður nefndarinnar fór yfir stöðu skipulagningar og undirbúnings sameiginlegrar ráðstefnu nefndarinnar með ráðgjafanefnd EFTA. Ráðgert var að halda ráðstefnuna 16.–17. nóvember 2005 í Genf og að meginviðfangsefni hennar yrði fríverslun í Evrópu, hnattvæðing og félagslegar hliðar hnattvæðingar. Þá fór fram kosning formanns og varaformanns nefndarinnar fyrir árið 2006. Samkvæmt hefð skiptast formenn landsdeilda á að fara með formennsku í nefndinni og var kosningin einróma. Formaður landsdeildar Sviss, Eugen David, var tilnefndur formaður þingmannanefndar EFTA, formaður landsdeildar Liechtenstein, Franz Heeb, formaður þingmannanefndar EES og varaformaður nefndanna var tilnefndur Guðlaugur Þór Þórðarson.
Á fundi með ráðherraráði EFTA var farið yfir samskipti við þriðju ríki, þ.e. gerð fríverslunarsamninga og málefni EES. Formaður ráðherraráðsins kynnti fyrir nefndarmönnum stöðu mála og lýsti því yfir að EFTA-ríkin hefðu gert fjórtán fríverslunarsamninga undanfarið, nú síðast við Túnis. Formaður þingmannanefndarinnar fór yfir þróun mála varðandi málefni EES og beindi sjónum að núverandi stefnu ESB í efnahagsmálum. Hann lagði áherslu á mikilvægi þess að EES/EFTA-ríkin fylgdust náið með þróun mála hjá ESB. EFTA-ríkin þurfa að glíma við sömu viðfangsefni og ríki ESB með aukinni samkeppni á heimsvísu, nýrri tækni og eldri íbúum.
VI. Ályktanir þingmannanefndar EES árið 2005.
– Ályktun um nýja umhverfislöggjöf og EES.
– Ályktun um ársskýrslu um virkni EES-samningsins fyrir árið 2004.
– Ályktun um samþykktar ályktanir hinnar sameiginlegu nefndar EES á árunum 2000–2005.
– Ályktun um endurskoðun á viðmiðunarreglum fyrir svæðisbundna aðstoð.
132. löggjafarþing 2005–2006.
Prentað upp.
Þskj. 812 — 558. mál.
Undirskrift. Leiðréttur texti.
Skýrsla
Íslandsdeildar þingmannanefndar EFTA fyrir árið 2005.
I. Inngangur.
Nú, 150 árum eftir að Ísland fékk verslunarfrelsi, verða utanríkisviðskipti sífellt mikilvægari fyrir íslenska hagkerfið. EFTA og EES gegna þar mikilvægu hlutverki sem grundvallarstoðir íslenskrar utanríkisverslunar og eykst mikilvægi þeirra með ári hverju.
Árið 2005 var fyrsta heila árið frá því að ESB og EES stækkuðu til Mið- og Austur-Evrópu en sú stækkun hefur gengið áfallalaust fyrir sig. Frekari stækkun er fyrirsjáanleg, fyrst til Búlgaríu og Rúmeníu og svo líklega til Króatíu og síðar annarra ríkja Balkanskagans. Viðræður við Tyrki hófust einnig árið 2005. Lissabon-ferlið, um vöxt, framtíð og samkeppnishæfni hagkerfis Evrópusambandsins, og hugmyndir um aukið frelsi í þjónustuviðskiptum voru mikið til umræðu hjá þingmannanefnd EFTA og EES árið 2005. Auk þess var nokkuð rætt um þá ákvörðun Svisslendinga að samþykkja aðild að Dublin- og Schengen-samningunum á árinu. Þessi ákvörðun mun styrkja tengsl Sviss við samevrópskar stofnanir þótt ólíklegt sé að Svisslendingar muni sækjast eftir nánara samstarfi við ESB á allra næstu árum.
Líkt og undanfarin ár voru samskipti við þriðju ríki mjög ofarlega á baugi í starfi þingmannanefndar EFTA. Mikið var lagt upp úr umræðum um þau mál á fundum með ráðherrum á árinu. Þingmannanefndin lagði m.a. áherslu á gerð fríverslunarsamninga við Bandaríkin, Kanada og Egyptaland en Íslandsdeildin hefur auk þess lagt áherslu á að athugað verði með sams konar samnings við Taívan. Á undanförnum árum hefur þingmannanefndin lagt mikla áherslu á að fríverslunarsamningur verði undirritaður við Suður-Kóreu og náðist sá áfangi á árinu.
Venja er að Íslandsdeildin haldi fund með Evrópunefnd þjóðþings þess ríkis sem næst tekur við forustu innan ESB, en nýtt forusturíki tekur við á sex mánaða fresti. Bretar tóku við formennsku á miðju ári og Austurríkismenn í ársbyrjun 2006.
Íslandsdeildin átti einnig fund með EES-nefnd Sambands íslenskra sveitarfélaga í október. Þar var m.a. rætt um hagsmunagæslu Sambands íslenskra sveitarfélaga vegna EES-mála sveitarfélaga og samstarf á milli Sambandsins og Íslandsdeildarinnar.
II. Almennt um þingmannanefnd EFTA og þingmannanefnd EES.
Þingmannanefnd Fríverslunarsamtaka Evrópu (EFTA) var stofnuð árið 1977 með það meginhlutverk að vera ráðgefandi fyrir ráðherraráð EFTA. Aðild að EFTA eiga nú Ísland, Noregur, Liechtenstein og Sviss. Þjóðkjörnir fulltrúar þessara ríkja sitja í þingmannanefndinni. Starfsemi nefndarinnar hefur aukist jafnt og þétt, í samræmi við aukin umsvif EFTA, bæði hvað varðar samskipti við ESB og samstarf við svokölluð þriðju ríki, þ.e. ríki utan ESB. Starfssvið nefndarinnar jókst til muna með tilkomu EES-samningsins sem tók gildi 1. janúar 1994. Með gildistöku samningsins varð nefndin að formi til tvískipt þar eð Svisslendingar ákváðu að standa fyrir utan Evrópska efnahagssvæðið. Nefndin skiptist því annars vegar í fjögur ríki sem aðild eiga að EFTA og hins vegar í þrjú aðildarríki EFTA sem aðild eiga að EES. Þingmannanefnd EFTA fundar þó ávallt í einu lagi, en Svisslendingar sitja sem áheyrnarfulltrúar þegar málefni sem varða EES-samninginn eru tekin fyrir. Í frásögnum hér á eftir verður fjallað um þessar tvær formlegu þingmannanefndir EFTA sem eina heild.
Alþingi á fimm fulltrúa í þingmannanefnd EFTA líkt og önnur aðildarríki. Þingmannanefnd EFTA heldur fundi fjórum til fimm sinnum á ári, og á tveimur fundum sínum á hún auk þess fund með ráðherraráði EFTA. Nefndin fjallar almennt um starfsemi EFTA, málefni EES og Evrópusambandsins (ESB), gerð og framkvæmd fríverslunarsamninga og viðskiptamál í víðu samhengi. Nefndin á einnig samstarf við þing þeirra ríkja sem EFTA hefur gert fríverslunar- eða samstarfssamninga við. Þessi þáttur í starfi EFTA vex stöðugt og eru fríverslunarsamningar nú umfangsmikill hluti starfssviðs EFTA.
Framkvæmdastjórn þingmannanefndarinnar hittist fyrir hvern fund og á milli funda ef þörf er á. Hún undirbýr starf nefndarinnar, hefur umsjón með verkefnum og gefur álit á fjárhagsáætlun Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA), auk þess að fjalla um aðkallandi mál. Framkvæmdastjórnin kemur oft fram fyrir hönd þingmannanefndarinnar í samskiptum við þing þriðju ríkja. Í framkvæmdastjórn mega sitja tveir fulltrúar frá hverju EFTA-ríki, en einungis annar þeirra hefur atkvæðisrétt á fundum. Auk formanns hefur af hálfu Íslandsdeildar einn fulltrúi stjórnarandstöðu sótt fundi framkvæmdastjórnarinnar.
Í EES-samningnum er gert ráð fyrir sameiginlegri þingmannanefnd EES (95. gr. samningsins). Í hinni sameiginlegu þingmannanefnd EES eru 24 þingmenn, tólf frá Evrópuþinginu og tólf frá hinum þremur EES-aðildarríkjum EFTA (EFTA-hluti sameiginlegrar þingmannanefndar EES). Af þessum tólf fulltrúum á Ísland fjóra, Noregur sex og Liechtenstein tvo. Þingmannanefndin fylgist með framkvæmd og þróun EES-samningsins og gefur álit sitt á EES-málum. Nefndin heldur fundi tvisvar á ári en framkvæmdastjórn hennar hittist á milli funda eftir þörfum. Í framkvæmdastjórninni sitja sex fulltrúar, einn frá hverju EES-aðildarríki EFTA og þrír frá Evrópuþinginu. EFTA-hluti hinnar sameiginlegu þingmannanefndar EES og Evrópuþingið skiptast á um formennsku í nefndinni á milli ára.
Þingmannanefnd EES lætur til sín taka á öllum sviðum EES-samstarfsins. Hún tekur fyrir ákveðin málefni hverju sinni, stendur fyrir skýrslugerð og ályktar. Skýrslugerð um hvert mál sem tekið er fyrir er í höndum tveggja framsögumanna, annars úr hópi EFTA-þingmanna og hins úr hópi Evrópuþingsmanna. Skýrsla framsögumanna er alfarið á þeirra eigin ábyrgð, en nefndin lætur venjulega frá sér ályktun þegar umfjöllun um málið er lokið. Ályktanir nefndarinnar eru sendar til ráðherraráðs EES, sameiginlegu EES-nefndarinnar, Evrópunefnda þjóðþinga ESB, Evrópuþingsins og þjóðþinga EFTA/EES-ríkja. Þingmannanefndin fylgist náið með því hvernig mál sem hún hefur tekið fyrir þróast og þegar hún telur að framvinda mála sé ófullnægjandi tekur hún þau upp aftur. Nefndin beinir einnig sjónum sínum sérstaklega að áhrifum þjóðþinga EFTA-ríkjanna á EES-samninginn og lagasetningu í tengslum við hann. Fulltrúar ráðherraráðs EFTA og embættismenn stofnana EFTA og ESB mæta á fundi nefndarinnar til að skýra frá framvindu mála og svara spurningum nefndarmanna.
III. Skipan Íslandsdeildar þingmannanefndar EFTA.
Í upphafi árs 2005 skipuðu Íslandsdeildina eftirfarandi þingmenn: Gunnar Birgisson, formaður, þingflokki sjálfstæðismanna, Bryndís Hlöðversdóttir, þingflokki Samfylkingarinnar Birkir J. Jónsson, varaformaður, þingflokki framsóknarmanna, Guðlaugur Þór Þórðarson, þingflokki sjálfstæðismanna, og Lúðvík Bergvinsson, þingflokki Samfylkingarinnar. Varamenn voru þau Birgir Ármannsson, þingflokki sjálfstæðismanna, Björgvin G. Sigurðsson, þingflokki Samfylkingar, Jónína Bjartmarz, þingflokki framsóknarmanna, Sigurður Kári Kristjánsson, þingflokki sjálfstæðismanna og Katrín Júlíusdóttir, þingflokki Samfylkingarinnar. Hinn 16. febrúar 2005 tilkynnti forseti Alþingis að Kristinn H. Gunnarsson, þingflokki framsóknarmanna, tæki sæti í Íslandsdeildinni í stað Birkis J. Jónssonar. Á fundi Íslandsdeildarinnar 22. febrúar var Kristinn H. Gunnarsson kjörinn varaformaður.
Hinn 3. október voru kjörin í nefndina þau Bjarni Benediktsson, þingflokki sjálfstæðismanna, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, þingflokki Samfylkingarinnar, Kristinn H. Gunnarsson, þingflokki framsóknarmanna, Lúðvík Bergvinsson, þingflokki Samfylkingarinnar og Guðlaugur Þór Þórðarson, þingflokki sjálfstæðismanna. Hinn 5. október var Guðlaugur Þór Þórðarson kjörinn formaður og Kristinn H. Gunnarsson endurkjörinn varaformaður. Ritari Íslandsdeildar var Arna Gerður Bang.
Íslandsdeildin hélt þrjá fundi á árinu, þar af einn með EES-nefnd Sambands íslenskra sveitarfélaga. Þar var rætt um hagsmunagæslu Sambands íslenskra sveitarfélaga vegna EES- mála sveitarfélaga. Þar voru einnig ræddar hugmyndir íslenska og norska sveitarfélagasambandsins um vettvang fyrir sveitarstjórnarstigið innan EES-samstarfsins og tengsl við héraðanefnd Evrópusambandsins. Að lokum var rætt um samstarfsmöguleika milli EES-nefndar Sambands íslenskra sveitarfélaga og Íslandsdeildar þingmannanefndar EFTA. Íslandsdeildin var jákvæð gagnvart samstarfi, t.d. föstum samráðsfundum til að upplýsa þingmenn um hagsmunamál sveitarstjórnarstigsins á hverjum tíma.
IV. Yfirlit yfir fundi þingmannanefndar EFTA og þingmannanefndar EES á árinu og frásagnir af þeim.
Starfsemi nefndanna var með reglulegum hætti á árinu 2005 þar sem haldnir voru nokkrir fundir bæði þingmannanefndar EES og þingmannanefndar EFTA, auk funda með ráðherraráði EFTA og ráðgjafanefndar EFTA, en í henni sitja fulltrúar aðila vinnumarkaðarins. Fjórar skýrslur voru teknar til umfjöllunar á fundum þingmannanefndar EES og ályktanir samþykktar á grundvelli þeirra. Hér á eftir verður gerð grein fyrir fundum þingmannanefndar EFTA og EES á árinu.
i. 51. fundur framkvæmdastjórnar þingmannanefndar EFTA og 77./45. fundur þingmannanefndar EFTA sem haldnir voru í Brussel 6. apríl 2005.
Fundina sátu Gunnar Birgisson, formaður Íslandsdeildar, Bryndís Hlöðversdóttir, Kristinn H. Gunnarsson, varaformaður Íslandsdeildar, og Guðlaugur Þór Þórðarson, auk Örnu Gerðar Bang, ritara Íslandsdeildarinnar.
Fund framkvæmdastjórnar þingmannanefndar EFTA sátu Gunnar Birgisson, Bryndís Hlöðversdóttir og Arna Gerður Bang. Á fundinum var farið yfir dagskrár og umræðuefni komandi funda. Rætt var um það hvort grundvöllur væri fyrir fyrirhuguðum fundi framkvæmdastjórnarinnar í Króatíu í júní, þar sem Evrópusambandið hefur slegið aðildarviðræðum við Króatíu á frest. Ákveðið var að haldinn yrði fundur um málið í tengslum við EES- fundi nefndarinnar í Reykjavík 25. apríl 2005. Skýrt var frá því að ársskýrsla um virkni EES- samningsins, sem er á dagskrá fundarins, væri enn ekki tilbúin og því stuttur tími fyrir nefndarmenn að kynna sér efni hennar. Eftir umræður um málið var ákveðið að fresta greinargerðum flutningsmanna um skýrsluna til haustfundar nefndarinnar í Brussel.
Formaður nefndarinnar skýrði frá því að hann hefði áhuga á að leggja fram yfirlýsingu eða ályktun á næsta fundi um svæðisbundin framlög almannatrygginga í Noregi. Skoða þyrfti málið sérstaklega þar sem byggð er strjál og lífsskilyrði erfið. Gunnar Birgisson sagði viðfangsefnið áhugavert og að hinar EFTA-þjóðirnar ættu við sömu vandamál að stríða í fámennum og afskekktum byggðarlögum. Ákveðið var að unnin yrði samantekt fyrir fundi nefndarinnar í Vaduz í júní um stöðu ályktana nefndarinnar. Gunnar lagði einnig til að athugaði yrði hvort grundvöllur væri fyrir gerð fríverslunarsamnings við Taívan. Formaður sagði málið viðkvæmt en áhugavert væri að skoða það nánar.
Á fundi þingmannanefndar EFTA voru á dagskrá Lissabon-ferlið, Evrópska nágrannastefnan sem og Haag-áætlunin. Hervas-Soriano, frá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins fór yfir stöðu Lissabon-ferlisins, auk þess sem hann gaf nefndinni yfirlit yfir helstu atriði sem rædd voru á síðasta fundi leiðtogaráðs ESB. Aðalefni fundarins voru efnahagslegar endurbætur í Evrópu, staða Lissabon-ferlisins og þjónustutilskipun ESB. Soriano var ánægður með útkomu fundarins þar sem ráðið studdi tillögu framkvæmdastjórnarinnar um nýtt upphaf og endurskipulagningu Lissabon-ferlisins. Hann sagði það grundvallaratriði að endurnýja ferlið án tafar og beina sjónunum að vexti, atvinnu, þekkingu og nýsköpun. Hann vildi meina að skortur á nauðsynlegum aðgerðum til að ná settum markmiðum hefði verið aðalástæða þess að brestir komu í ferlið. Einnig hafi efnahagsvöxtur í Kína og Indlandi gert leiðina að markmiðunum enn torsóttari. Gunnar Birgisson benti á að aldur íbúa Evrópu færi hækkandi og afleiðing þess gæti verið gjaldþrot lífeyrissjóða, bæði ríkis- og einkarekinna. Soriano var sammála Gunnari um að svo gæti farið ef ekki yrðu gerðar endurbætur á kerfunum.
Teresa Mary Moran, einnig frá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins, kom á fundinn til að kynna nágrannastefnu Evrópusambandsins fyrir nefndarmönnum. Hún ræddi um markmið nágrannastefnunnar og hvernig unnið væri ötullega að sameiginlegum hagsbótum, auknum stöðugleika og öryggi fyrir ESB-ríkin og nágrannalönd þeirra. Hún lagði áherslu á að nágrannastefnan væri algjörlega aðskilin viðræðum ríkja að mögulegri aðild og byði upp á sérstakt samband ESB-ríkjanna við nágranna sína. Lögð væri áhersla á gagnkvæmar skuldbindingar og sameiginleg gildi, með áherslu á mannréttindi, markaðslögmál og sjálfbæra þróun.
Sandra Pratt frá miðstöð um stefnumótun í Evrópumálum (European Policy Centre) ávarpaði fundinn og fór yfir Haag-áætlunina 2005–2010. Í áætluninni, sem er byggð á fyrri fimm ára áætlun sem samþykkt var í október 1999 í Tampere, er lögð áhersla á nýjar áskoranir sem blasa við næstu fimm árin. Stærstu málaflokkarnir sem áætlunin tekst á við eru mál innflytjenda og hælisleitenda. Pratt ræddi um yfirgripsmikla rannsókn sem miðstöðin hefur gert á áætluninni þar sem áhersla er á upplýsingaflæði og eftirlit með ytri landamærum sambandsins.
ii. 35. fundur framkvæmdastjórnar þingmannanefndar EES, 24. fundur þingmannanefndar EES, og 52. fundur framkvæmdastjórnar þingmannanefndar EFTA sem haldnir voru í Reykjavík 24.–25. apríl 2005.
Fundina sátu Gunnar Birgisson, formaður Íslandsdeildar, Bryndís Hlöðversdóttir, Guðlaugur Þór Þórðarson og Kristinn H. Gunnarsson, auk Örnu Gerðar Bang, ritara Íslandsdeildarinnar. Haldinn var fundur í framkvæmdastjórn þingmannanefndar EES þar sem starf nefndarinnar var skipulagt, m.a. varðandi umhverfismál og þjónustuviðskipti. Gunnar Birgisson og ritari sátu þann fund og fund framkvæmdastjórnar þingmannanefndar EFTA.
Á fundi framkvæmdastjórnar þingmannanefndar EFTA var tekin ákvörðun um að fresta fyrirhuguðum fundi þingmannanefndar EFTA með króatískum þingmönnum til loka ársins 2005 eða byrjunar árs 2006, þar sem ESB hefur frestað aðildarviðræðum við Króatíu.
Að venju var á fundi þingmannanefndar EES rætt um þróun EES-samningsins og þær ályktanir sem samþykktar voru á 23. fundi nefndarinnar. Fundinn ávörpuðu Jean Louis Woldzfeld, sendiherra og fulltrúi formanns EES-ráðsins, Matthias Brinkmann, fulltrúi formanns hinnar sameiginlegu EES-nefndar, Elisabeth Walaas, ráðherra, frá fastanefnd Noregs gagnvart ESB, fulltrúi formanns EES-ráðsins og fulltrúi hinnar sameiginlegu EES-nefndar, auk Einars Bulls, formanns Eftirlitsstofnunar EFTA.
Teknar voru fyrir skýrslur nefndarinnar og ályktanir samþykktar á grundvelli þeirra. Að þessu sinni beindist umfjöllunin að tveimur skýrslum. Annars vegar var fjallað um árlega skýrslu um virkni EES-samstarfsins, en höfundar hennar voru Gunnar Birgisson og Ewa Hedkvist Peterson (sænskur jafnaðarmaður). Gunnar Birgisson kynnti fundargestum skýrsluna og lagði fram breytingartillögu við ályktunina þess efnis að ekki væru vísindalegar niðurstöður því til grundvallar að heilsufarsleg ógn stafaði af því að fóðra jórturdýr á fiskimjöli. Ewa Hedkvist Peterson var ekki sammála Gunnari og gat ekki fellt sig við breytingartillöguna. Eftir umræðu um málið dró Gunnar tillöguna til baka og lagði til að skrifuð yrði vönduð skýrsla um málið og hún tekin til umfjöllunar á næsta fundi nefndarinnar í nóvember 2005. Hins vegar var rætt um skýrslu Mortens Höglunds, formanns nefndarinnar, um svæðisbundin framlög almannatrygginga í Noregi. Ákveðið var að breyta orðalagi ályktunarinnar þannig að hún ætti ekki eingöngu við um Noreg heldur einnig önnur strjálbýl svæði EES-ríkjanna, sem eiga við sambærileg vandamál að stíða. Þá var enn fremur rætt um tvær vinnuskýrslur, þá fyrri eftir Guðlaug Þór Þórðarson um nýja löggjöf EES í umhverfismálum og þá síðari eftir Diana Wallis og Julie Christiansen um þjónustuviðskipti. Guðlaugur Þór Þórðarson kynnti vinnuskjal um nýja löggjöf EES í umhverfismálum en skýrsla og ályktun verða lögð fram um málið á næsta fundi nefndarinnar í nóvember. Guðlaugur Þór lagði áherslu á mikilvægi þess að löggjöf væri sveigjanleg og byði upp á þá möguleika að hægt væri að taka mið af aðstæðum á hverjum stað til að ná hagkvæmustu lausn á hverjum tíma.
Í upphafi fundar hélt Jean Louis Woldzfeld, sendiherra og fulltrúi formanns ráðherranefndarinnar, erindi þar sem hann lýsti yfir almennri ánægju með virkni stofnana EES og að samstarf EFTA/EES-ríkjanna og ESB-ríkjanna væri metið sem afar farsælt. Matthias Brinkmann ávarpaði fundinn og ræddi um ársskýrslu sameiginlegu EES-nefndarinnar og helstu atriði hennar. Hann þakkaði góðar og gagnlegar ábendingar frá EES/EFTA-skrifstofunni og lagði áherslu á mikilvægi hennar. Hann taldi stækkun ESB og EES hafa gengið vonum framar og var bjartsýnn á framtíðarþróun. Diana Wallis vakti athygli fundargesta á bréfi sem nefndin sendi ráðherraráði EES í nóvember 2005. Í bréfinu var óskað eftir því að formaður og varaformaður þingmannanefndar EES fengju að sitja fundi EES-ráðsins sem áheyrnarfulltrúar, þar sem slíkt fyrirkomulag gæti auðveldað þingmönnum að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Enn hefur þingmannanefndinni ekki borist svar frá EES-ráðinu. Woldzfeld svaraði athugasemd Wallis á þá leið að málið væri ekki einfalt þar sem hætta væri á því að ef opnað væri fyrir áheyrn einnar nefndar kæmu fleiri í kjölfarið og óskuðu eftir sams konar aðgangi að fundunum og erfitt gæti reynst að einskorða hana við EES-ríkin.
iii. 53. fundur framkvæmdastjórnar þingmannanefndar EFTA, 78./46. fundur þingmannanefndar EFTA, 6. fundur þingmannanefndar EFTA með ráðgjafanefnd EFTA og 32. fundur þingmannanefndar EFTA með ráðherraráði EFTA sem haldnir voru í Vaduz 27. júní 2005.
Fundina sátu Gunnar Birgisson, formaður Íslandsdeildar þingmannanefndar EFTA, Bryndís Hlöðversdóttir, Kristinn H. Gunnarsson, Guðlaugur Þór Þórðarson og Lúðvík Bergvinsson, auk Örnu Gerðar Bang, ritara Íslandsdeildarinnar.
Fund framkvæmdastjórnar þingmannanefndar EFTA sátu formaður, Bryndís Hlöðversdóttir og ritari. Þar var farið yfir helstu mál og starfið skipulagt. Meðal þeirra mála sem verða á dagskrá nefndarinnar á næstu fundum eru stefna Evrópusambandsins í fjármálum og hugsanleg áhrif fyrir EES- og EFTA-ríkin, Lissabon-ferlið og sameiginleg ráðstefna þingmannanefndar EFTA með ráðgjafanefnd EFTA árið 2006.
Sebastian Remöy frá skrifstofu EFTA í Brussel kom á fund þingmannanefndarinnar og ræddi stefnu Evrópusambandsins í fjármálum fyrir árin 2007–2013 og hvaða ályktanir mætti draga af henni fyrir EFTA- og EES-ríkin. Remöy vildi meina að núverandi deilur um málaflokkinn snerust að jafnmiklu leyti um pólitísk forgangsmál sambandsins í framtíðinni og grundvöll fjármögnunar. Sá misbrestur að samþykkja ekki fjármálastefnu sambandsins beindist að stórum hluta að því deilumáli hvort fjármagna ætti áfram landbúnaðarstefnu ESB eða hvort auka ætti fjármagn til Lissabon-ferlisins. Guðlaugur Þór Þórðarson spurði hvort EES- samningurinn gæti verið öðrum Evrópuríkjum utan sambandsins fyrirmynd. Remöy sagði að þrátt fyrir að fyrri skýrslur um nágrannastefnu Evrópusambandsins hafi vísað til EES-samningsins sem hugsanlegrar fyrirmyndar þá væri það ekki gert lengur. EES-samningurinn væri orðinn mjög þróaður og hefði í för með sér mikla samþættingu á mörkuðum ríkjanna sem gæti valdið minna þróuðum löndum erfiðleikum við að uppfylla skilyrði hans.
Heeb, formaður landsdeildar Liechtensteins, kynnti nýja landsdeild fyrir nefndarmönnum og skýrði frá samsetningu nýrrar ríkisstjórnar. Fehr sagði frá nýlegri þjóðaratkvæðagreiðslu í Sviss þar sem samþykkt var aðild að Dublin- og Schengen-samningunum. Formaður nefndarinnar, Morten Höglund, þakkaði Gustav Solvang, fráfarandi ritara þingmannanefndarinnar, fyrir vel unnin störf síðastliðin sjö ár og óskaði honum velfarnaðar í nýju starfi. Solvang þakkaði nefndarmönnum og riturum landsdeilda jafnframt fyrir gott samstarf.
Nefndarmenn samþykktu tillögu ráðgjafanefndar EFTA um að skipuleggja sameiginlega ráðstefnu árið 2006. Ekki hefur verið tekin ákvörðun um efni ráðstefnunnar og verða hugmyndir þar um ræddar síðar.
Haldinn var sameiginlegur fundur þingmannanefndar EFTA og ráðgjafanefndar EFTA, en í henni sitja aðilar vinnumarkaðarins. Á fundinum kynnti Lundin Andresen, framkvæmdastjóri fjármálaskrifstofu EFTA (Financial Mechanism Office), nýjustu þróun mála innan EES. Þá kynnti Jon Vea, formaður nefndarinnar, ályktun ráðgjafanefndarinnar um Lissabon-ferlið, hlutverk þess og væntingar, sem samþykkt var í Tallinn 31. maí 2005 (tilv. 1052343). Vea vildi meina að Lissabon-ferlið hefði ekki staðið undir væntingum, aðallega vegna þess að því hafi ekki verið fylgt eftir á landsvísu. Því væri mikilvægt að áhersla væri lögð á endurbætur í löndunum til að auka vöxt og atvinnu. Vea lagði jafnframt til að hvert EFTA-ríki setti á stofn Lissabon-ráð þar sem einn aðili bæri ábyrgð á eftirfylgni í viðkomandi landi, enda miklir hagsmunir í húfi fyrir EFTA-ríkin að Lissabon-ferlið nái fram að ganga.
Höglund fagnaði hugmynd ráðgjafanefndarinnar um að halda sameiginlega ráðstefnu árið 2006 og óskaði eftir hugmyndum frá nefndarmönnum um efni hennar. Vea sagði að ráðgjafanefndin væri opin fyrir tillögum en hefði rætt sérstaklega efni eins og Lissabon-ferlið og fríverslunarsamninga EFTA. Lagt var til að formenn nefndanna tækju ákvörðun um efni ráðstefnunnar. Áætlað er að næsti sameiginlegi fundur nefndanna verður haldinn í tengslum við fundi með EFTA-ráðherrum á Íslandi 20.–22. júní 2006.
Á fundi þingmannanefndar EFTA með ráðherrum voru á dagskrá samskipti við þriðju ríki, þ.e. gerð fríverslunarsamninga og málefni EES. Þingmannanefndin lagði áherslu á að ljúka samningaviðræðum við Taíland fyrir næsta fund sem haldinn yrði í Genf í nóvember 2005. Jafnframt lagði nefndin áherslu á samningaviðræður við Bandaríkin, Egyptaland og Kanada. Gunnar Birgisson lagði fram spurningu um mögulegar samningaviðræður við Taívan. Þeirri spurningu var þannig svarað af hálfu ráðherranna að forgangsmál væri að klára þá samninga sem byrjað hefði verið á í Asíu áður en skoðað yrði hvort rétt væri að hefja viðræður við Taívana. Hvað EES-mál varðar var m.a. rætt um nágrannastefnu ESB, Lissabon-ferlið og þjónustutilskipun ESB. Gunnar Birgisson lýsti jafnframt yfir vonbrigðum sínum með áhugaleysi ráðherranna á ályktun þingmannanefndarinnar um viðskipti með landbúnaðarvörur.
iv. 47. fundur framkvæmdastjórnar þingmannanefndar EFTA og 79. fundur þingmannanefndar EFTA, sem haldnir voru í Brussel 30. september 2005.
Fundi þingmannanefndarinnar sátu Gunnar Birgisson, formaður Íslandsdeildar, Kristinn H. Gunnarsson, varaformaður, Guðlaugur Þór Þórðarson og Katrín Júlíusdóttir, auk Örnu G. Bang, ritara Íslandsdeildarinnar.
Fund framkvæmdastjórnar þingmannanefndar EFTA sátu Gunnar Birgisson og Arna G. Bang. Þar var starfið fram undan skipulagt. Morten Höglund, formaður nefndarinnar, kynnti Andra Lúthersson, nýjan ritara nefndarinnar fyrir fundargestum og bauð hann velkominn til starfa. Andri, sem hafði áður starfað í fimm ár á alþjóðasviði Alþingis, tók við starfi Gustavs Solvangs í ágúst 2005.
Jákvæð þróun virðist vera í samskiptum ESB og Króatíu um þessar mundir, en of snemmt er að segja fyrir um niðurstöður viðræðna sem eiga sér stað og mun niðurstaða nefndarinnar varðandi fundartíma m.a. ráðast af þeim. Að lokum var rætt um sameiginlega ráðstefnu sem þingmannanefnd og ráðgjafanefnd EFTA hyggjast halda í Genf árið 2006.
Morten Höglund stýrði fyrri hluta fundar þingmannanefndar EFTA en Gunnar Birgisson síðari hlutanum í fjarveru formanns.
Aidan Liddle, markaðs- og neytendamálafulltrúi fastanefndar Bretlands, sem fór með formennsku í ESB síðari hluta ársins 2005, hélt fróðlegt erindi um formennskuáætlun Breta og framkvæmd hennar. Um áramótin luku Bretar formennskutímabili sínu og tóku Austurríkismenn þá við. Liddle gaf nefndarmönnum yfirlit yfir helstu atriði sem rædd voru á síðasta óformlega fundi ráðherraráðsins um samkeppnishæfni, sem haldinn var í júní 2005. Hann skýrði frá því að aðaláherslan væri á efnahagsmál, betri og einfaldari löggjöf og þróun markaðarins. Bretar vildu ekki láta dæma formennsku sína út frá fjölda lagafrumvarpa heldur frekar af framlagi sínu til þess að breyta hugsunarhætti innan Evrópusambandsins og vildi Liddle meina að þessara áhrifa væri nú þegar farið að gæta. Framkvæmdastjórn ESB hefði kynnt tillögur sínar við yfirferð löggjafar sambandsins, m.a. með það fyrir augum að afturkalla löggjöf sem talin er óþörf.
Bernhard Marfurt, sendiherra og framkvæmdastjóri fastanefndar Sviss gagnvart ESB, kynnti niðurstöður úr tveimur þjóðaratkvæðagreiðslum í Sviss og áhrif þeirra á tvíhliða samninga Sviss og ESB. Annars vegar var kosið um aðild að Schengen- og Dublin-samningunum og hins vegar um framlengingu samnings um frjálsa fólksflutninga eftir stækkun ESB 25. september 2005, þegar tíu ný lönd urðu aðilar að sambandinu. Í báðum tilvikum einkenndist þjóðaratkvæðagreiðslan af mikilli spennu og voru 54% og 56% kjósenda fylgjandi frekari samþættingu. Marfurt telur þó að ekki sé hægt að túlka niðurstöður þjóðaratkvæðagreiðslnanna sem vísbendingu um að Svisslendingar séu að færast nær algjörri samþættingu við Evrópusambandið og hafði nýleg skoðanakönnun þar í landi staðfest að svo væri ekki.
Aðgerðir gegn hryðjuverkastarfsemi og innri markaðurinn var næsta mál á dagskrá fundarins. Lukas Holub, sérfræðingur í öryggismálum, frá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins, og Joeb Rietrae, sérfræðingur í innri markaðnum, einnig frá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins, fræddu nefndarmenn um samvinnu milli opinberra og einkaaðila í baráttunni gegn skipulagðri glæpastarfsemi og hryðjuverkum.
v. 36. fundur framkvæmdastjórnar þingmannanefndar EES, 25. fundur þingmannanefndar EES og sameiginlegur fundur þingmannanefndar EES með þingnefnd Evrópuþingsins um málefni innri markaðarins og neytendavernd (IMCO) sem haldnir voru í Brussel 22.–23. nóvember 2005.
Fundina sátu Guðlaugur Þór Þórðarson, formaður Íslandsdeildar, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Bjarni Benediktsson og Jón Gunnarsson, auk Örnu Gerðar Bang, ritara Íslandsdeildarinnar. Haldinn var fundur í framkvæmdastjórn þingmannanefndar EES þar sem starf nefndarinnar var skipulagt. Meðal þeirra mála sem verða á dagskrá nefndarinnar á næstu fundum eru umhverfismál, þjónustutilskipun ESB, auk málefna innri markaðarins og neytendavernd. Guðlaugur Þór Þórðarson og ritari sátu fundinn.
Að venju var á fundi sameiginlegu þingmannanefndar EES rætt um þróun EES-samningsins og þær ályktanir sem samþykktar voru á 24. fundi nefndarinnar. Diana Wallis, varaformaður nefndarinnar, setti fundinn og bauð nýja nefndarmenn sérstaklega velkomna, m.a. tvo nýja fulltrúa Íslandsdeildar, þau Bjarna Benediktsson og Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur. Wallis bauð einnig velkominn nýjan formann þingmannanefndarinnar og norsku landsdeildarinnar, Svein Roald Hansen, og þakkaði Morten Höglund, fráfarandi formanni, vel unnin störf.
Fundinn ávörpuðu Nikolaus prins af Liechtenstein, formaður hinnar sameiginlegu EES- nefndar og fulltrúi formanns EES-ráðsins, Michael Aron, pólitískur ráðgjafi og fulltrúi formanns ESB í EES-ráðinu, Mathias Brinkmann, fulltrúi formanns ESB í sameiginlegu EES- nefndinni, og Einar Bull, formaður eftirlitsstofnunar EFTA. Í upphafi fundar hélt Aron erindi þar sem hann lýsti yfir almennri ánægju með virkni stofnana EES og að samstarf EFTA/EES- ríkjanna og ESB-ríkjanna þætti afar farsælt. Þá fór fram umræða um nágrannastefnu ESB, hina norðlægu vídd, rétt EFTA-ríkjanna til þátttöku í nefndum ESB og fjármálastefnu ESB.
Teknar voru fyrir skýrslur og vinnuskjöl nefndarinnar og ályktanir samþykktar á grundvelli þeirra. Að þessu sinni beindist umfjöllunin að einni skýrslu og tveimur vinnuskjölum. Fyrst á dagskrá var vinnuskjal og ályktun um nýja löggjöf EES í umhverfismálum, en höfundar voru Guðlaugur Þór Þórðarson og Dagmar Roth-Behrendt. Guðlaugur Þór kynnti fundargestum efni skjalsins og drög að ályktun í fjarveru Roth-Behrendt. Í máli sínu lagði hann áherslu á að skjalið væir að mestu óbreytt frá því sem hann kynnti nefndinni á síðasta fundi í apríl 2005. Hann hefði vonast eftir því að geta kynnt skýrslu um málið en það hafi því miður ekki gengið upp vegna tímaskorts. Guðlaugur Þór kynnti einnig drög að ályktun um efnið og lagði áherslu á að hún væri miðuð að því að ná málamiðlun milli ólíkra sjónarmiða innan nefndarinnar. Formaður lagði til, sökum tímaskorts, að nefndarmenn kynntu sér ályktunina, munnlegar breytingartillögur yrðu teknar til greina og kosið yrði um ályktunina á framhaldsfundi næsta morgun.
Þá var enn fremur rætt um skýrslu Mortens Höglunds og Ewu Hedkvist Petersen um ályktanir þingmannanefndar EES 2000–2005. Höglund kynnti skýrsluna og ályktun byggða á henni. Eftir líflegar umræður var ályktunin samþykkt með einni breytingartillögu. Því næst kynnti Wallis vinnuskjal um þjónustutilskipun ESB fyrir nefndarmönnum. Í kynningu sinni lagði hún áherslu á að þar sem tilskipunin hefði ekki verið endurskoðuð í Evrópuþinginu væri ekki grundvöllur fyrir því að nefndin legði fram skýrslu og ályktun um málið að svo stöddu. Búist er við að endurskoðuð tilskipun verði kynnt innan skamms og mun nefndin fjalla frekar um málið á næsta fundi. Þá kynnti Wallis drög að yfirlýsingu um tilskipunina og var hún samþykkt samhljóða af nefndarmönnum.
Næst á dagskrá var frekari umræða um nýja löggjöf EES í umhverfismálum og þá ályktun sem lögð hafði verið fram daginn áður. Guðlaugur Þór Þórðarson lagði til að G-liður yrði felldur brott úr ályktuninni en Børge Brende frá Noregi hafði mótmælt orðalagi hans. Brende taldi upptalningu varðandi efni tilskipana sem taldar eru standa utan EES-samninginsins óþarfa í ályktuninni. Brende kynnti einnig munnlega breytingartillögu fyrir fundargestum. Báðar breytingartillögurnar voru samþykktar og ályktunin samþykkt samhljóða.
Kosning formanns og varaformanns nefndarinnar fór fram og er Diana Wallis formaður hennar frá 1. janúar 2006 og Franz J. Heeb, frá Liechtenstein, varaformaður.
Að morgni 23. nóvember var sameiginlegur fundur þingmannanefndar EES með þingnefnd Evrópuþingsins um málefni innri markaðarins og neytendavernd (IMCO). Kvöldið áður hafði IMCO kosið með endurskoðaðri útgáfu af þjónustutilskipuninni og veitti fundurinn nefndarmönnum mikilvægt tækifæri til að skiptast á skoðunum um tilskipunina og ræða niðurstöðu nefndarinnar kvöldið áður. Í lok fundarins voru formenn nefndanna, Phillip Whitehead og Hansen, sammála um gagnsemi hans og mikilvægi þess að það fordæmi sem skapaðist með tilkomu fundarins yrði haldið á lofti með sambærilegum fundum.
vi. 55. fundur framkvæmdastjórnar þingmannanefndar EFTA og 80./48. fundur þingmannanefndar EFTA og 32. fundur þingmannanefndar EFTA með ráðherraráði EFTA sem haldnir voru í Genf 29. nóvember 2005.
Fundina sátu Guðlaugur Þór Þórðarson, formaður Íslandsdeildar, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Kristinn H. Gunnarsson, Bjarni Benediktsson og Lúðvík Bergvinsson, auk Örnu Gerðar Bang, ritara Íslandsdeildarinnar. Framkvæmdastjórnarfundinn sátu Guðlaugur Þór Þórðarson, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir og Arna Gerður Bang.
Framkvæmdastjórn þingmannanefndar EFTA fór yfir helstu mál og skipulagði starfið fram undan. Meðal þeirra mála sem verða á dagskrá nefndarinnar á næstu fundum eru stefna Evrópusambandsins í viðskiptum, samskipti við þriðju ríki og sameiginleg ráðstefna þingmannanefndar EFTA með ráðgjafarnefnd EFTA árið 2006. Einar Bull, formaður eftirlitsstofnunar EFTA, kynnti fundargestum drög að fjárhagsáætlun fyrir árið 2006. Einar lagði áherslu á að vinnuálag stofnunarinnar færi eftir því hversu tímanlega aðildarríkin uppfylltu skyldur sínar samkvæmt EES-samningnum. Hann sagði mikilvægt að þegar ný löggjöf væri innleidd í EFTA-ríkjunum væri tekið tillit til áhrifa á fjárhagsáætlun. Formaður nefndarinnar, Svein Roald Hansen, kynnti drög að áliti nefndarinnar á fjárhagsáætlun eftirlitsstofnunarinnar og lagði áherslu á nauðsyn þess að starfrækt væri virk og öflug eftirlitsstofnun og tók þar undir rök Bulls. Álitið var samþykkt eftir gagnlegar umræður.
Á fundi þingmannanefndar EFTA voru á dagskrá kynning Matthews Baldwins frá framkvæmdastjórn ESB um viðskiptastefnu ESB, með áherslu á EFTA, Alþjóðaviðskiptastofnun (WTO) og viðskipti handan Atlantshafs, sem og kynning Péturs G. Þorsteinssonar, aðstoðarframkvæmdastjóra EFTA í Genf, um samskipi EFTA við þriðju ríki.
Í kynningu sinni ræddi Baldwin um samband framkvæmdastjórnarinnar við EFTA-ríkin, meginstefnu og sjónarmið varðandi viðskipti handan Atlantshafs og núverandi samningaviðræður fyrir ráðherrafund Alþjóðaviðskiptastofnunar í Hong Kong. Baldwin taldi samband ESB og EFTA mjög náið og margþætt, báðar stofnanir væru í auknum mæli að færa sig frá setningu tolla og að aukinni setningu reglugerða. En þar sem ESB og EFTA eru ekki samstíga hvað varðar viðskipti væri erfitt að viðhalda sameiginlegum innri markaði án þess að sameiginleg viðskiptastefna væri við lýði. Hann lagði áherslu á að marghliða viðskiptastefna væri lykillinn að velgengni og benti á að ESB, eins og EFTA, væri ekki með fríverslunarsamninga við Kanada, Bandaríkin og Indland.
Pétur gaf nefndinni yfirlit yfir gang viðræðna varðandi fríverslunarsamninga við m.a. Taíland og Kanada. Hann sagðist binda vonir við að ljúka samningnum við Taíland næsta sumar og útskýrði fyrir nefndarmönnum að það sem ylli mestum deilum í viðræðunum snerist um þjónustu og fjárfestingar. Guðlaugur Þór Þórðarson spurðist fyrir um stöðu samningaviðræðna varðandi Kanada og Egyptaland. Í svari sínu lagði Pétur áherslu á að það sem ylli töfum varðandi samningaviðræður við Egyptaland væri ósveigjanleg krafa Egypta um stóran innflutningskvóta á kartöflur og væri ekki séð fyrir endann á þeim viðræðum. Varðandi Kanada var Pétur bjartsýnn á að viðræðurnar kæmust á skrið í ljósi komandi þingkosninga og þróuðust í rétta átt á næstu mánuðum.
Formaður nefndarinnar fór yfir stöðu skipulagningar og undirbúnings sameiginlegrar ráðstefnu nefndarinnar með ráðgjafanefnd EFTA. Ráðgert var að halda ráðstefnuna 16.–17. nóvember 2005 í Genf og að meginviðfangsefni hennar yrði fríverslun í Evrópu, hnattvæðing og félagslegar hliðar hnattvæðingar. Þá fór fram kosning formanns og varaformanns nefndarinnar fyrir árið 2006. Samkvæmt hefð skiptast formenn landsdeilda á að fara með formennsku í nefndinni og var kosningin einróma. Formaður landsdeildar Sviss, Eugen David, var tilnefndur formaður þingmannanefndar EFTA, formaður landsdeildar Liechtenstein, Franz Heeb, formaður þingmannanefndar EES og varaformaður nefndanna var tilnefndur Guðlaugur Þór Þórðarson.
Á fundi með ráðherraráði EFTA var farið yfir samskipti við þriðju ríki, þ.e. gerð fríverslunarsamninga og málefni EES. Formaður ráðherraráðsins kynnti fyrir nefndarmönnum stöðu mála og lýsti því yfir að EFTA-ríkin hefðu gert fjórtán fríverslunarsamninga undanfarið, nú síðast við Túnis. Formaður þingmannanefndarinnar fór yfir þróun mála varðandi málefni EES og beindi sjónum að núverandi stefnu ESB í efnahagsmálum. Hann lagði áherslu á mikilvægi þess að EES/EFTA-ríkin fylgdust náið með þróun mála hjá ESB. EFTA-ríkin þurfa að glíma við sömu viðfangsefni og ríki ESB með aukinni samkeppni á heimsvísu, nýrri tækni og eldri íbúum.
VI. Ályktanir þingmannanefndar EES árið 2005.
– Ályktun um nýja umhverfislöggjöf og EES.
– Ályktun um ársskýrslu um virkni EES-samningsins fyrir árið 2004.
– Ályktun um samþykktar ályktanir hinnar sameiginlegu nefndar EES á árunum 2000–2005.
– Ályktun um endurskoðun á viðmiðunarreglum fyrir svæðisbundna aðstoð.
Alþingi, 21. febr. 2006.
Guðlaugur Þór Þórðarson,
form.
Ingibjörg Sólrún Gísladóttir.
Kristinn H. Gunnarsson,
varaform.
Bjarni Benediktsson.
Lúðvík Bergvinsson.
