Ferill 35. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Microsoft Word.
155. löggjafarþing 2024–2025.
Þingskjal 35 — 35. mál.
Stjórnarfrumvarp.
Frumvarp til laga
um heimild fyrir ríkisstjórnina til að samþykkja hækkun á kvóta Íslands hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum.
Frá fjármála- og efnahagsráðherra.
1. gr.
2. gr.
Greinargerð.
Frumvarp þetta er samið í fjármála- og efnahagsráðuneytinu. Með því er leitað heimildar fyrir ríkisstjórnina til að samþykkja hækkun á kvóta Íslands hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum í tengslum við sextándu almennu endurskoðun á kvóta sjóðsins og fyrir Seðlabanka Íslands að leggja fram það fé sem þarf til hækkunar kvótans. Gert er ráð fyrir að kvóti Íslands hjá sjóðnum hækki úr 321,8 milljónum SDR í 482,7 milljónir SDR.
2. Tilefni og nauðsyn lagasetningar.
Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er fjármagnaður með kvótaframlögum aðildarríkjanna sem þau reiða af hendi við inngöngu í sjóðinn. Kvótar ákvarða m.a. útlánagetu sjóðsins og hve há lán aðildarríki sjóðsins geta fengið auk þess að ráða atkvæðavægi þeirra innan sjóðsins. Frumvarp þetta er lagt fram í tilefni sextándu almennu endurskoðunar á kvóta sjóðsins. Stjórn og sjóðsráð sjóðsins hafa samþykkt þá niðurstöðu hennar að hækka kvóta allra aðildarríkja um 50%. Seðlabankinn, sem fer með atkvæði Íslands fyrir hönd ríkissjóðs, greiddi atkvæði með niðurstöðunni í sjóðsráði eftir samráð við fjármála- og efnahagsráðuneytið. Ákvörðunin leiðir til hækkunar á heildarkvóta sjóðsins úr 476,8 milljörðum SDR í 715,7 milljarða SDR. Samþykki íslenska ríkið kvótahækkunina hækkar kvóti Íslands úr 321,8 milljónum SDR í 482,7 milljónir SDR.
Til þess að tillaga um breytingu á kvóta sjóðsins verði samþykkt þarf stuðning aðildarríkja sem hafa minnst 85% af atkvæðamagni á bak við sig. Að auki verður kvóta aðildarríkis ekki breytt nema með samþykki viðkomandi ríkis. Við nýjustu endurskoðun á kvóta sjóðsins fengu aðildarríkin frest til 15. nóvember 2024 til þess að samþykkja hækkun eigin kvóta.
Kvóti aðildarríkja hefur verið endurskoðaður og hækkaður samtals níu sinnum. Aðrar endurskoðanir hafa ekki leitt til hækkunar kvóta. Ríkisstjórnin getur ekki samþykkt hækkun kvótans nema að hafa til þess lagaheimild. Þegar kvótinn var hækkaður í fyrsta sinn árið 1959 fór ríkisstjórnin með fjárhagsleg samskipti við sjóðinn. Kvóti Íslands var hækkaður í annað sinn árið 1965 og þá var mælt fyrir um það í lögum að Seðlabankinn, þar sem gjaldeyrisvarasjóður Íslands er varðveittur, skyldi vera fjárhagslegur aðili að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum fyrir hönd ríkisins. Síðan þá hefur fyrirkomulag kvótahækkunar ávallt verið þannig að Alþingi hefur með lögum veitt ríkisstjórninni heimild til að samþykkja hækkunina, síðast með lögum nr. 5/2012. Í öllum tilfellum hefur ríkisstjórnin samþykkt kvótahækkanir sjóðsins og er það nánast algilt fyrir öll aðildarríki hans frá upphafi. Með frumvarpinu er lagt til að ríkisstjórninni verði veitt sambærileg heimild til að samþykkja hækkun á kvóta Íslands í samræmi við sextándu almennu kvótaendurskoðunina og að Seðlabanki Íslands skuli leggja fram það fé sem þarf til að hækka kvótann. Með samþykkt kvótahækkunarinnar yrði tryggt að Ísland viðhéldi hlutfallslegri stærð kvóta, og þar með atkvæðavægi innan sjóðsins og möguleika á fjármögnun, í kjölfar síðustu hækkunar á honum.
3. Efni frumvarpsins.
Með frumvarpinu er lagt til að ríkisstjórninni verði heimilt að samþykkja hækkun kvóta Íslands hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum úr 321,8 milljónum SDR í 482,7 milljónir SDR. Seðlabanki Íslands, sem fer með fjárhagsleg tengsl við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, sbr. 2. mgr. 31. gr. laga um Seðlabanka Íslands, nr. 92/2019, skal leggja fram það fé sem þarf til að hækka kvótann.
Frumvarpið er í samræmi við niðurstöðu sextándu almennu endurskoðunar á kvóta Alþjóðagjaldeyrissjóðsins þar sem samþykkt var hækkun á kvóta allra aðildarríkja um 50%. Samhliða hækkuninni verður dregið úr tvíhliða lánum aðildarríkja til sjóðsins. Útlánageta sjóðsins verður því óbreytt en fjármögnunin mun í auknum mæli endurspegla atkvæðavægi aðildarríkjanna. Öll aðildarríki sjóðsins utan Brasilíu og Rússlands studdu niðurstöður endurskoðunarinnar í stjórn sjóðsins. Seðlabanki Íslands, sem fer með atkvæði Íslands fyrir hönd ríkissjóðs, greiddi atkvæði með niðurstöðunni í sjóðsráði í samráði við fjármála- og efnahagsráðuneytið.
Verði frumvarpið að lögum er gert ráð fyrir því að ríkisstjórnin samþykki hækkun kvótans fyrir 15. nóvember 2024 í samræmi við niðurstöðu sextándu almennu endurskoðunar á kvóta Alþjóðagjaldeyrissjóðsins.
4. Samræmi við stjórnarskrá og alþjóðlegar skuldbindingar.
Í 21. gr. stjórnarskrárinnar er kveðið á um að samþykki Alþingis þurfi til vegna samninga við önnur ríki, ef þeir hafa í sér fólgið afsal eða kvaðir á landi eða landhelgi eða ef þeir horfa til breytinga á stjórnarhögum ríkisins. Ekki verður séð að við hækkun á kvóta Íslands hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum reyni á efni ákvæðisins.
Í frumvarpinu er lögð til heimild til að samþykkja hækkun á kvóta Íslands hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem samþykkt hefur verið af stjórn sjóðsins. Slík heimild er nauðsynleg til þess að tryggja óbreytta stöðu Íslands innan sjóðsins og er í samræmi við skuldbindingar Íslands gagnvart honum. Frumvarpið hefur ekki áhrif á aðrar alþjóðlegar skuldbindingar ríkisins.
5. Samráð.
Frumvarpið snertir fyrst og fremst Seðlabanka Íslands sem fer með fjárhagsleg tengsl við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn fyrir hönd ríkisins, sbr. 2. mgr. 31. gr. laga um Seðlabanka Íslands, nr. 92/2019. Við undirbúning og vinnslu frumvarpsins var haft samráð við forsætisráðuneytið og Seðlabanka Íslands.
Áform um lagasetningu og frummat á áhrifum voru birt í samráðsgátt stjórnvalda á vefnum Ísland.is 7. febrúar 2024 (mál nr. S-29/2024) og bárust engar umsagnir um málið. Drög að lagafrumvarpi voru birt í samráðsgáttinni 27. september 2024 (mál nr. S-193/2024) en engar umsagnir bárust.
6. Mat á áhrifum.
Frumvarpið hefur hvorki bein áhrif á fjárhag hins opinbera né á innlent hagkerfi. Hins vegar stuðlar það að áframhaldandi þátttöku í samvinnuverkefnum í gegnum Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Ávinningur Íslands af því að taka þátt í þessari almennu kvótahækkun er einkum af tvennum toga. Í fyrsta lagi ræðst atkvæðavægi einstakra ríkja í stjórn sjóðsins af kvóta þeirra. Í öðru lagi geta aðildarríkin óskað eftir fjárhagsaðstoð frá sjóðnum ef þau lenda í greiðslujafnaðarvanda, þ.e. í erfiðleikum með að standa undir greiðslum til annarra landa. Lánsfjárhæðir miðast við tiltekið margfeldi af kvóta viðkomandi ríkis sem er breytilegt frá einum lánaflokki til annars. Ísland hefur nokkrum sinnum tekið lán hjá sjóðnum, síðast árið 2008.
Með því að samþykkja kvótahækkun mun skuldbinding Íslands aukast um 160,9 milljónir SDR (rúmlega 29 milljarða kr. miðað við gengi í lok árs 2023). Þar af greiðir Seðlabankinn 40,2 milljónir SDR (rúmlega 7 milljarða kr. miðað við gengi í lok árs 2023) í erlendri mynt til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, en sú fjárhæð mun teljast sem gjaldeyrisinnstæða Seðlabankans, auk þess sem 120,7 milljónir SDR (rúmlega 22 milljarðar kr. miðað við gengi í lok árs 2023) verða færðar sem krónuinnstæða sjóðsins í Seðlabankanum. Framlagið myndar sérstaka gjaldeyrisinnstæðu hjá sjóðnum og telst áfram til gjaldeyrisforða Seðlabankans og því er um að ræða breytingu á samsetningu gjaldeyrisforðans. Sá hluti framlagsins sem er í íslenskum krónum er ekki inntur af hendi heldur eignast Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kröfu á innstæðu í Seðlabankanum sem nemur umræddri fjárhæð. Ráðstöfunin hefur hvorki bein áhrif á útgjöld eða skuldbindingar A-hluta ríkissjóðs.
