Ferill 316. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
155. löggjafarþing 2024–2025.
Prentað upp.
Þingskjal 358 — 316. mál.
Viðbót.
2. umræða.
Nefndarálit með breytingartillögu
um frumvarp til laga um breytingu á lögum um vernd mikilvægra innviða á Reykjanesskaga, nr. 84/2023 (framlenging).
Frá allsherjar- og menntamálanefnd.
Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti frá dómsmálaráðuneyti og Umhverfisstofnun.
Nefndinni bárust þrjár umsagnir sem eru aðgengilegar undir málinu á vef Alþingis.
Umfjöllun nefndarinnar.
Með lögum um vernd mikilvægra innviða á Reykjanesskaga, nr. 84/2023, er kveðið á um heimild fyrir ráðherra sem fer með málefni almannavarna, að fenginni tillögu ríkislögreglustjóra, til að taka ákvörðun um nauðsynlegar framkvæmdir í þágu almannavarna sem miða að því að koma í veg fyrir að mikilvægir innviðir og aðrir almannahagsmunir verði fyrir tjóni af völdum náttúruvár sem tengist eldstöðvakerfum á Reykjanesskaga.
Með fyrirliggjandi frumvarpi er lagt til að framlengja gildistíma 1.–3. gr. og 3. mgr. 5. gr. laganna um tvö ár eða til 1. janúar 2027. Það eru ákvæði laganna sem kveða á um markmið þeirra, heimild ráðherra til að taka ákvörðun um nauðsynlegar framkvæmdir í þágu almannavarna og hvaða framkvæmdir falla þar undir, samráð vegna ákvarðana um framkvæmdir o.fl. og heimild til að víkja frá ákvæðum nánar tilgreindra laga svo að þau gildi ekki um undirbúning, töku og framkvæmd ákvörðunar um nauðsynlegar framkvæmdir.
Líkt og rakið er í greinargerð með frumvarpinu er ljóst að þeir varnargarðar sem hafa verið reistir á grundvelli laganna hafi komið í veg fyrir verulegt tjón sem annars hefði getað orðið á innviðum. Jafnframt liggur fyrir að landris er enn á svæðinu og að auknar líkur eru taldar á kvikuhlaupi eða mögulegu eldgosi á næstu dögum eða vikum. Nefndin telur því mikilvægt að framlengja gildistíma laganna til að tryggja að ráðherra hafi heimild til að bregðast við og taka ákvörðun um framkvæmdir ef nauðsyn krefur til að vernda mikilvæga innviði á Reykjanesskaga vegna hættu af völdum áframhaldandi eldsumbrota.
Nauðsynlegar framkvæmdir í þágu almannavarna og samspil við önnur lög.
Í umsögn Umhverfisstofnunar um málið er bent á að mögulega þurfi að endurskoða 2. mgr. 2. gr. laganna með hliðsjón af brýnum framkvæmdum á svæðinu sem falla ekki undir ákvæðið. Jafnframt er í umsögninni bent á að það skorti heimild fyrir ráðherra til að veita undanþágur frá leyfisveitingu vegna almannavarna samkvæmt lögum um meðhöndlun úrgangs, nr. 55/2003, og lögum um erfðabreyttar lífverur, nr. 18/1996. Í lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir, nr. 7/1998, er kveðið á um heimild fyrir Umhverfisstofnun til að veita bráðabirgðaheimild sem felur í sér styttri málsmeðferð að uppfylltum nánar tilteknum skilyrðum en starfsleyfi þarf t.d. enn fyrir olíubirgðastöðvar, jarðborun, gististaði og brennsluver, sem geta m.a. verið varaaflsstöðvar.
Nefndin telur brýnt að leggja heildstætt mat á hvort sömu neyðarréttarsjónarmið og voru fyrir hendi við setningu laganna eigi enn við, einkum með tilliti til ábendinga í umsögnum sem og þeirra lagabálka sem er vikið frá við undirbúning, töku og framkvæmd ákvarðana samkvæmt lögunum og varða m.a. náttúruvernd, skipulagslög, umhverfismat og hollustuhætti og mengunarvarnir. Í því samhengi má vísa til þess sem fram kemur í greinargerð með frumvarpi til laga um vernd mikilvægra innviða á Reykjanesskaga, að viðkomandi lagabálkar geti geymt undantekningar eða reglur um einfaldari málsmeðferð vegna framkvæmda á borð við þær sem lögin taka til en á þeim tíma sem lögin tóku gildi gafst ekki ráðrúm til að greina nánar samspil þeirra við ákvæði frumvarpsins. Þá er einnig vikið frá stjórnsýslulögum, nr. 37/1993, en nefndin undirstrikar í því samhengi að ekki verði vikið frá óskráðum meginreglum stjórnsýsluréttar og að ráðherra og öðrum stjórnvöldum beri m.a. að gæta að meðalhófi og jafnræði.
Þrátt fyrir að gildistími laganna verði framlengdur að svo stöddu leggur nefndin áherslu á að mikilvægt sé að tekið verði til nánari skoðunar hvort og hvernig málsmeðferð ákvarðana um uppbyggingu fyrirbyggjandi ráðstafana verði háttað til lengri tíma. Nefndin beinir því til ráðuneytisins að þeirri vinnu verði lokið áður en gildistími laganna rennur sitt skeið.
Breytingartillögur.
Uppfærð heiti stofnana.
Samkvæmt 2. mgr. 3. gr. laga nr. 84/2023 skal ráðherra, áður en hann tekur ákvörðun skv. 2. gr., gefa þar tilgreindum aðilum skamman frest til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri, þar á meðal Umhverfisstofnun og Náttúrufræðistofnun Íslands. Hinn 1. janúar 2025 taka gildi ný lög sem kveða á um að tvær nýjar stofnanir taki til starfa, nánar tiltekið lög um Umhverfis- og orkustofnun, nr. 110/2024, og lög um Náttúruverndarstofnun, nr. 111/2024, en hinar nýju stofnanir taka við verkefnum Umhverfisstofnunar. Þá hefur heiti Náttúrufræðistofnunar Íslands verið breytt í Náttúrufræðistofnun með gildistöku laga nr. 54/2024.
Nefndin leggur til að heiti tilgreindra stofnana í 2. mgr. 3. gr. laganna verði uppfærð til samræmis við breytingar í fyrrgreindum lögum.
Tímabil framlengingar.
Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga nr. 84/2023 áttu ákvæði 1.–3. gr. og 3. mgr. 5. gr. að falla úr gildi 1. janúar 2025 en lögin í heild sinni að falla brott 31. desember 2026. Með fyrirliggjandi frumvarpi er lagt til að þau ákvæði sem áttu að falla brott í byrjun árs 2025 verði framlengd til 1. janúar 2027. Með vísan til umfjöllunar nefndarinnar um málið leggur nefndin til breytingu á frumvarpinu um að tímabil framlengingar verði stytt og að ákvæði 1.–3. gr. og 3. mgr. 5. gr. verði framlengd til 1. janúar 2026.
Að framangreindu virtu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi
BREYTINGU:
Í stað orðanna „Umhverfisstofnun, Náttúrufræðistofnun Íslands“ í 2. mgr. 3. gr. laganna kemur: Umhverfis- og orkustofnun, Náttúruverndarstofnun, Náttúrufræðistofnun.
2. Í stað dagsetningarinnar „1. janúar 2027“ í 1. gr. komi: 1. janúar 2026.
Bergþór Ólason og Eyjólfur Ármannsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.
Alþingi, 13. nóvember 2024.
| Bryndís Haraldsdóttir, form., frsm. |
Berglind Ósk Guðmundsdóttir. | Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir. |
| Jódís Skúladóttir. | Líneik Anna Sævarsdóttir. | Gísli Rafn Ólafsson. |
| Oddný G. Harðardóttir. |
