Ferill 2. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
155. löggjafarþing 2024–2025.
Þingskjal 360 — 2. mál.
2. umræða.
Nefndarálit
um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2025.
Frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar.
Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti frá fjármála- og efnahagsráðuneyti, Festu lífeyrissjóði, Gildi lífeyrissjóði, Landssamtökum lífeyrissjóða, Starfsgreinasambandi Íslands, BSRB, ÖBÍ réttindasamtökum, Alþýðusambandi Íslands, Samtökum atvinnulífsins, Félagi atvinnurekenda, Samtökum fyrirtækja í sjávarútvegi og kirkjuþingi íslensku þjóðkirkjunnar.
Nefndinni bárust 24 erindi um málið auk minnisblaða og samantektar um umsagnir og breytingartillögur frá fjármála- og efnahagsráðuneyti, sem eru aðgengileg undir málinu á vef Alþingis.
Sú óvenjulega staða er nú uppi að á meðan nefndin hefur haft frumvarpið til úrvinnslu hefur ekki verið starfandi ríkisstjórn sem hefur formlegan stuðning meiri hluta Alþingis. Hafa nefndarmenn lagt á sig mikla vinnu, á tiltölulega stuttum tíma, við að komast að niðurstöðu sem Alþingi getur samþykkt.
Nefndarálitið er álit meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Í því er fjallað um allar þær breytingartillögur sem meiri hlutinn leggur til við frumvarpið. Þar sem öll nefndin stendur að hluta breytingartillagna meiri hlutans eru breytingartillögurnar á tveimur sérstökum þingskjölum. Breytingartillögur sem efnahags- og viðskiptanefnd stendur öll að snúa að málefnum Grindavíkurbæjar og byggjast á samkomulagi innan nefndarinnar og vilja til að koma til móts við íbúa bæjarins. Annars vegar er um að ræða breytingar á lögum um tímabundinn rekstrarstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ, nr. 15/2024, og breytingu á lögum um kaup á íbúðarhúsnæði í Grindavík, nr. 16/2024, sem öll nefndin stendur að og hins vegar aðrar breytingartillögur sem meiri hluti nefndarinnar stendur að.
Breytingartillögur.
Framlag ríkissjóðs til jöfnunar örorkubyrði lífeyrissjóða (22. gr.).
Í 22. gr. frumvarpsins er lagt til að framlag ríkissjóðs til jöfnunar örorkubyrði lífeyrissjóða fyrir árið 2024 verði lækkað úr 0,325% í 0,107% af gjaldstofni tryggingagjalds. Þá er lagt til að á árinu 2025 renni framlagið eingöngu til lífeyrissjóða með þyngstu örorkubyrðina en þar er átt við lífeyrissjóði þar sem hlutfall örorkuskuldbindingar af framtíðarskuldbindingu er einu prósentustigi yfir meðaltali örorkuskuldbindingar sjóðanna.
Í minnisblaði frá fjármála- og efnahagsráðuneyti, dags. 7. nóvember, var lögð til breyting á 22. gr. frumvarpsins þess efnis að framlag ríkissjóðs til jöfnunar örorkubyrði lífeyrissjóða fyrir árið 2024 verði 0,193%. Jafnframt var lagt til að fyrir árið 2025 rynni framlag eingöngu til lífeyrissjóða þar sem hlutfall örorkuskuldbindingar af framtíðarskuldbindingu væri tveimur prósentustigum yfir meðaltali örorkuskuldbindingar sjóðanna. Fyrir vikið verður fjárhæð framlags af tryggingagjaldi fyrir árið 2024 4,5 milljarðar kr. í stað 2,5 milljarða kr. eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Þá segir að tillaga um lækkun framlags ríkissjóðs til jöfnunar á örorkubyrði lífeyrissjóðs af gjaldstofni tryggingagjalds fyrir árið 2024 leiði til þess að framlag ríkissjóðs lækkar úr rúmum 7,1 milljarði kr. árið 2024 í um 4,5 milljarða kr. á árinu 2025 en framlagið hefur hækkað um 6 milljarða kr. frá árinu 2007 samhliða auknum tekjum ríkissjóðs af gjaldstofni tryggingagjalds. Leggur meiri hlutinn til breytingu á 22. gr. frumvarpsins í samræmi við framangreint.
Sóknargjöld (19. gr.).
Í 19. gr. frumvarpsins er lagt til að við lög um sóknargjöld o.fl., nr. 91/1987, bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða þess efnis að föst krónutala sóknargjalda verði 1.133 kr. á mánuði árið 2025 fyrir hvern einstakling 16 ára og eldri. Um er að ræða undanþágu frá meginreglu laganna um að fjárhæð sóknargjalda breytist í samræmi við áætlaða breytingu á meðaltekjuskattsstofni einstaklinga 16 ára og eldri, sem og fjölgun einstaklinga. Undanfarin ár hafa sóknargjöld verið ákvörðuð með þessum hætti, þ.e. með bráðabirgðaákvæði sem kveður á um fasta krónutölu sóknargjalda. Á síðasta löggjafarþingi ákvað meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar að leggja til hækkun á sóknargjaldi og varð gjaldið 1.192 kr. fyrir árið 2024. Leggur meiri hlutinn til 2,5% hækkun fyrir árið 2025 í samræmi við verðbólgumarkmið Seðlabanka Íslands.
Framlenging á skattfrjálsri ráðstöfun viðbótariðgjalds til séreignarsparnaðar til að afla íbúðarhúsnæðis til eigin nota.
Meiri hlutinn leggur til að heimild rétthafa til skattfrjálsrar ráðstöfunar á viðbótariðgjaldi til séreignarsparnaðar inn á höfuðstól lána sem tryggð eru með veði í íbúðarhúsnæði verði framlengd til og með 31. desember 2025. Jafnframt er lagt til að heimild rétthafa til skattfrjálsrar úttektar á uppsöfnuðu viðbótariðgjaldi vegna öflunar á íbúðarhúsnæði til eigin nota verði framlengd til og með 31. desember 2025, og taki til viðbótariðgjalda sem myndast hafa á tímabilinu 1. júlí 2014 til 31. desember 2025. Að óbreyttu hefðu bæði úrræðin fallið úr gildi 1. janúar 2025. Þá er lagt til að sömu viðmiðunarfjárhæðir verði í gildi, þ.e. að einstaklingum verði heimilt að nýta allt að 500 þús. kr. á almanaksári en hjónum og samsköttuðum einstaklingum verði heimilað að nýta samanlagt allt að 750 þús. kr. á almanaksári. Að lokum leggur meiri hlutinn til afleidda breytingu á lögum um tekjuskatt til að tryggja rétthöfum áframhaldandi skattfrelsi við nýtingu úrræðanna.
Gildistaka (41. gr.).
Í 41. gr. frumvarpsins er lagt til að tímabundið verði gerð breyting á heimild stjórnar Náttúruhamfaratryggingar Íslands til innheimtu álags á iðgjöld til náttúruhamfaratryggingar. Í minnisblaði frá fjármála- og efnahagsráðuneyti, dags. 8. nóvember, kom fram tillaga um breytingu á gildistöku 41. gr. þannig að í stað þess að greinin öðlist gildi 1. janúar 2025 öðlist hún þegar gildi. Með því skapast svigrúm fyrir stjórn Náttúruhamfaratryggingar Íslands til að innheimta álag á iðgjald til náttúruhamfaratryggingar frá og með 1. janúar 2025. Stór hluti iðgjalda vegna ársins 2025 er á gjalddaga 1. janúar 2025. Meiri hlutinn leggur því til breytingar í samræmi við framangreint.
Kostnaður sveitarfélaga vegna samþættingar í þágu farsældar barna.
Í minnisblaði frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu, dags. 30. október, var rakið að með lögum um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna, nr. 86/2021, var nýju bráðabirgðaákvæði aukið við lög um tekjustofna sveitarfélaga, nr. 4/1995. Í ákvæðinu er kveðið á um að við tekjur Jöfnunarsjóðs skv. 8. gr. a laganna á árunum 2022–2024 bætist árlegt framlag úr ríkissjóði sem skuli, þrátt fyrir 9. gr. laganna, ráðstafa með greiðslu framlaga til einstakra sveitarfélaga til að mæta kostnaði sveitarfélaga vegna samþættingar þjónustu í þágu farsældar barna. Að óbreyttu mun framangreint bráðabirgðaákvæði renna sitt skeið í árslok 2024. Þar sem í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2025 er áfram gert ráð fyrir greiðslu framlaga til einstakra sveitarfélaga vegna samþættingar þjónustu í þágu farsældar barna leggur meiri hlutinn til, í samráði við fjármála- og efnahagsráðuneytið, að ákvæðið verði framlengt um eitt ár.
Breytingar á hafnalögum.
Meiri hlutinn leggur til nýtt ákvæði til bráðabirgða í hafnalögum, nr. 61/2003, svo að nýta megi fjármagn úr Hafnabótasjóði til að unnt sé að ráðast í nauðsynlegar framkvæmdir á höfnum innan ársins 2025. Þar sem framkvæmdirnar koma ekki fram í samgönguáætlun sem samþykkt hefur verið á Alþingi, líkt og krafist er skv. 1. tölul. 3. mgr. 26. gr. hafnalaga, væri Hafnabótasjóði óheimilt að fjármagna nauðsynlegar framkvæmdir ríkisins. Þá bendir meiri hlutinn á að með lögum nr. 94/2024 var sams konar bráðabirgðaákvæði bætt við hafnalögin með sömu rökum fyrir árið 2024.
Breyting á lögum um umhverfis- og auðlindaskatta.
Meiri hlutinn leggur til breytingu á 1. mgr. 5. gr. laga um umhverfis- og auðlindaskatta, nr. 129/2009, þess efnis að felldur verður niður skattur af heitu vatni frá kyntum hitaveitum. Telur meiri hlutinn að skattur feli í sér ósamræmi og mismunun varðandi skattlagningu húshitunar milli notenda með beina rafhitun og notenda kyntra hitaveitna. Í dag eru reknar átta kyntar hitaveitur (fjarvarmaveitur), sem nota rafmagn eða eldsneyti til að hita upp vatn til húshitunar til sölu um dreifikerfi sín. HS Veitur reka kynta veitu í Vestmannaeyjum, RARIK rekur kynta veitu á Seyðisfirði og Orkubú Vestfjarða rekur kyntar veitur á sex stöðum (Patreksfirði, Flateyri, Suðureyri, Bolungarvík og tvær á Ísafirði). Með lögum um umhverfis- og auðlindaskatta var lagður sérstakur skattur á selda raforku og heitt vatn. Skatturinn á raforku var felldur niður í árslok 2015, en skatturinn á heitt vatn er enn til staðar og er 2% af smásöluverði á heitu vatni. Þessi breyting hafði þau áhrif að þeir notendur sem hita húsnæði sitt beint með raforku greiða ekki lengur skatt vegna þeirrar húshitunar, en notendur sem hita húsnæði sitt með vatni frá kyntri hitaveitu greiða 2% skatt, sem leggst ofan á smásöluverð vatnsins, þrátt fyrir að grunnorkugjafi kyntra hitaveitna sé raforka en ekki jarðhiti. Þetta felur í sér ósamræmi og mismunun varðandi skattlagningu húshitunar á svæðum þar sem hita þarf húsnæði með raforku. Meiri hlutinn leggur því til umrædda breytingu til þess að lækka húshitunarkostnað íbúa á viðkomandi svæðum. Samkvæmt mati Orkustofnunar borga notendur kyntra hitaveitna árlega um 25–35 millj. kr. í hitaveituskatt.
Hækkanir á kolefnisgjaldi, olíugjaldi, almennu og sérstöku kílómetragjaldi og almennu og sérstöku bensíngjaldi.
Þar sem ekki er áformað að frumvarp til laga um kílómetragjald af ökutækjum verði að lögum fyrir áramót leggur meiri hlutinn til að kolefnisgjald, olíugjald, almennt og sérstakt kílómetragjald og almennt og sérstakt bensíngjald hækki um 2,5% í samræmi við verðbólgumarkmið Seðlabanka Íslands.
Hækkun frítekjumarks laga um félagslegan viðbótarstuðning við aldraða, nr. 74/2020.
Í 13. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að almennt frítekjumark ellilífeyrisþega hækki úr 300.000 kr. í 438.000 kr. á ári frá og með 1. janúar 2025. Meiri hlutinn telur rétt að hækka frítekjumark sérstaks viðbótarstuðnings til samræmis við hækkun almenns frítekjumarks ellilífeyrisþega og leggur til breytingu á lögum um félagslegan viðbótarstuðning við aldraða, nr. 74/2020. Þau lög ná til þeirra sem búsettir eru hér á landi og hafa ekki full réttindi til almannatrygginga. Við setningu þeirra laga var sama almenna frítekjumarkið látið gilda fyrir þann stuðning og gilti um frítekjumark ellilífeyris, þ.e. 300.000 kr. ári. Gera má ráð fyrir að kostnaður við hækkun frítekjumarks félagslegs viðbótarstuðnings fyrir aldraða gæti numið 25–30 millj. kr. á ári.
Tæknilegar breytingar á XV. kafla frumvarpsins.
Í XV. kafla frumvarpsins eru lagðar til breytingar á lögum um úrvinnslugjald, nr. 162/2002. Meiri hlutinn leggur til breytingar á þeim kafla sem eru tæknilegs eðlis. Lögð er til breyting til leiðréttingar á upphafi 33. gr. frumvarpsins. Að höfðu samráði við fjármála- og efnahagsráðuneytið leggur meiri hlutinn annars vegar til leiðréttingar á fjárhæðum í e- og f-lið 34. gr. svo að þær lækki til samræmis við aðrar fjárhæðir ákvæðisins og hins vegar leiðréttingu á tilvísun til tollskrárnúmera til að tryggja samræmi við tollskrá.
Breyting á lögum um tímabundinn rekstrarstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ, nr. 15/2024.
Nefndin leggur til að stuðningstímabil samkvæmt lögum um tímabundinn rekstrarstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ verði framlengt um þrjá mánuði, þannig að rekstraraðilum verði boðinn stuðningur vegna mánaðanna janúar, febrúar og mars 2025. Því til samræmis er lagt til að umsóknarfrestur verði framlengdur um þrjá mánuði, þ.e. til loka júní 2025. Lagt er til að nýjum málslið verði bætt við 2. mgr. 9. gr. sem svarar til gildandi 1. og 2. málsl. málsgreinarinnar en á við um rekstrarstuðning vegna framlengda tímabilsins. Fjármála- og efnahagsráðuneytið hefur áætlað að framlengingin kosti ríkissjóð 400 millj. kr.
Breyting á lögum um kaup á íbúðarhúsnæði í Grindavík, nr. 16/2024.
Með lögum um kaup á íbúðarhúsnæði í Grindavík, nr. 16/2024, var kveðið á um kaup á íbúðarhúsnæði sem staðsett er innan þéttbýlismarka Grindavíkurbæjar og skal beiðni um kaup skv. 5. mgr. 3. gr. laganna berast eigi síðar en 31. desember 2024. Fyrir nefndinni hefur verið bent á mikilvægi þess að framlengja stuðningsúrræði vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ. Í tillögum framkvæmdanefndar vegna jarðhræringa í Grindavík er m.a. bent á að enn ríki óvissuástand og að tilefni sé til að framlengja fresti til að óska eftir uppkaupum á íbúðarhúsnæði. Líkt og fram kemur í skýrslu forsætisráðherra um helstu verkefni stjórnvalda og mat á framtíðarhorfum vegna jarðhræringa og eldsumbrota á Reykjanesskaga (321. mál) hefur Fasteignafélagið Þórkatla þegar keypt stærstan hluta íbúðarhúsnæðis í bænum. Nefndin tekur undir þau sjónarmið að aukinn sveigjanleiki varðandi uppkaup geta skipt máli fyrir einstaklinga. Líkt og fram kom í nefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar þegar frumvarpið varð að lögum (704. mál á 154. löggjafarþingi) væru íbúar að taka ákvörðun um framtíð sína.
Í því ljósi leggur nefndin til nýtt ákvæði til bráðabirgða í lögum nr. 16/2024 þar sem heimild til að leggja fram beiðni um kaup á íbúðarhúsnæði er framlengd til 1. apríl 2025, enda liggi fyrir samþykki lánveitenda þar um. Ástæða þess að gerður er fyrirvari um samþykki lánveitenda er sú að Þórkatla er fjármögnuð með sambankaláni sem ríkissjóður og lánveitendur á svæðinu eiga aðkomu að. Sambankalán byggist á samkomulagi þessara aðila og því er nauðsyn að hafa fyrirvara um samþykki lánveitenda. Loks telur nefndin rétt að verð taki mið af brunabótamati ársins 2024.
Tillaga að afgreiðslu.
Steinunn Þóra Árnadóttir skrifar undir nefndarálitið með fyrirvara. Hún leggst ekki gegn 2,5% hækkunum á kolefnisgjaldi, olíugjaldi, almennu- og sérstöku kílómetragjaldi og almennu- og sérstöku bensíngjaldi enda sé það óhjákvæmileg afleiðing ákvörðunar meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar um að vísa frumvarpi til laga um kílómetragjald af ökutækjum (301. mál) til ríkisstjórnarinnar. Það vegi þó á engan hátt upp á móti þeim tekjumissi sem ákvörðunin um frávísun frumvarpsins hefur í för með sér. Þá leggur hún áherslu á mikilvægi þess að frítekjumark sérstaks viðbótarstuðnings við aldraða verði hækkað í samræmi við hækkun samkvæmt frumvarpinu á almennu frítekjumarki ellilífeyrisþega.
Að framangreindu virtu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem hér hefur verið gerð grein fyrir og lagðar eru fram á sérstöku þingskjali.
Alþingi, 13. nóvember 2024.
| Diljá Mist Einarsdóttir, form., frsm. |
Ágúst Bjarni Garðarsson. | Jóhann Friðrik Friðriksson. | |
| Sigþrúður Ármann. | Steinunn Þóra Árnadóttir, með fyrirvara. | ||
