Ferill 1. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.

---

155. löggjafarþing 2024–2025.
Þingskjal 376  —  1. mál.
2. umræða.

Nefndarálit

um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2025.

Frá meiri hluta fjárlaganefndar.

    Nefndin hefur fjallað um frumvarpið á fjölmörgum fundum og fengið til sín ráðherra og fulltrúa ráðuneyta. Auk þess mættu umsagnaraðilar á fundina. Umsagnir þar sem fjallað var um veigamikla þætti frumvarpsins bárust frá Akureyrarbæ, ASÍ, BHM, Byggðastofnun, Bændasamtökum Íslands, félaginu Femínískum fjármálum, Fjórðungssambandi Vestfirðinga, Geðhjálp, Háskóla Íslands, Landshlutasamtökum sveitarfélaganna, Landspítala, Landssambandi eldri borgara, Landssamtökunum Þroskahjálp, NPA-miðstöðinni, Reykjavíkurborg, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Samtökum atvinnulífsins, Samtökum ferðaþjónustunnar, Samtökum fyrirtækja í sjávarútvegi, Samtökum fyrirtækja í velferðarþjónustu, Samtökum iðnaðarins, Viðskiptaráði Íslands, Visku – stéttarfélagi og frá ÖBÍ – réttindasamtökum.
    Að auki bárust fjölmörg önnur erindi þar sem gerðar eru athugasemdir við einstök framlög og eftir atvikum óskað eftir hækkun framlaga til tiltekinna verkefna. Einnig hafa ráðuneyti svarað fjölmörgum spurningum nefndarmanna með minnisblöðum.

Verklag nefndarinnar.
    Umfjöllun nefndarinnar var um margt óvenjuleg að þessu sinni sökum þess að ríkisstjórnarsamstarfi var slitið í miðjum klíðum og breytti það töluverðu um nálgun nefndarinnar á þingmálið.
    Ákveðið var að flýta afgreiðslu í ljósi þess að kosningar til Alþingis voru boðaðar með skömmum fyrirvara. Miklu færri umsagnaraðilar fylgdu því umsókn sinni eftir á fundum nefndarinnar en venja er. Nær allir ráðherrar náðu þó að koma á fund með kynningu á fyrirhuguðum breytingum á fjárhagsramma málefnasviða sinna.
    Auk umsagna þar sem fjallað er um frumvarpið í heild barst nefndinni fjöldi erinda sem fólu í sér beiðnir um fjárstuðning. Nefndin fylgdi áfram því verklagi sem mótast hefur undanfarin ár og felst í því að senda slíkar beiðnir til viðkomandi ráðherra. Það er í samræmi við ábyrgð ráðherra samkvæmt lögum um opinber fjármál (LOF). Í verklaginu felst einnig að kallað er eftir afstöðu og rökstuðningi ráðuneyta vegna einstakra mála sem fram komu í umsögnum og á fundum nefndarinnar.
    Forsendur frumvarpsins byggjast á þjóðhagsspá Hagstofu Íslands frá því í sumar en ný spá var birt í byrjun nóvembermánaðar. Í kjölfarið hefur fjármála- og efnahagsráðuneyti endurmetið þá tekjustofna sem byggjast á áætluninni auk þess sem tilteknir útgjaldaliðir taka breytingum sem byggjast á þjóðhagsspá. Breytingar á forsendum eru meginhluti þeirra breytinga sem meiri hluti nefndarinnar leggur til fyrir 2. umræðu um frumvarpið.

Helstu markmið frumvarpsins.
    Frumvarpið grundvallast á III. kafla LOF þar sem fjallað er um frumvarp til fjárlaga og fjárheimildir. Í 16. gr. laganna er tilgreint hvernig tölugrunnur frumvarpsins skuli byggður upp og settur fram. Í 14. gr. kemur fram að frumvarpið skuli vera í samræmi við markmið gildandi fjármálaáætlunar.
    Meginmarkmið frumvarpsins miðast við að skapa skilyrði fyrir lægri verðbólgu og þar með lægri vöxtum án þess að atvinnuleysi fari úr böndunum. Aðhald verður í ríkisútgjöldum en forgangsröðun fjármuna verður í þágu velferðarkerfisins og brýnna samfélagslegra verkefna.

Afkoma ríkissjóðs batnar áfram.
    Í frumvarpinu var gert ráð fyrir tæplega 41 ma.kr. halla á heildarafkomu ríkisins sem er bæting um 27 ma.kr. frá því sem áætlað er nú í ár, eða um 0,6% af VLF. Þá er áætlað að frumjöfnuður ríkissjóðs, þ.e. án vaxtagjalda og -tekna, verði jákvæður um rúmlega 36 ma.kr. sem er tæplega 8 ma.kr. betra en áætlun fyrir yfirstandandi ár segir til um. Áframhaldandi breyting til batnaðar í afkomu og skuldastöðu ríkissjóðs mun vinna gegn verðbólguþrýstingi og skapa grundvöll fyrir lækkun vaxta. Þannig styður ríkisfjármálastefna betur við fjárfestingu einkageira og verðmætasköpun til framtíðar.
    Í tekjuáætlun frumvarpsins er gert ráð fyrir því að heildartekjur verði 1.448 ma.kr. Nokkrar forsendur tekjuáætlunar byggjast á ákvæðum sem fram koma í frumvörpum sem eru til umfjöllunar í efnahags- og viðskiptanefnd. Þar má nefna upptöku kílómetragjalds á fólksbíla óháð aflgjafa og aukna gjaldtöku af ferðamönnum.
     Heildargjöld ríkissjóðs eru áætluð 1.489 ma.kr. og í samræmi við gildandi fjármálaáætlun er gert ráð fyrir hóflegum vexti útgjalda milli ára. Þegar frá eru taldar áætlaðar launa- og verðlagsbreytingar aukast frumgjöld um 2,2 ma.kr. að raungildi milli ára. Til viðbótar við almenna aðhaldskröfu og aðrar útgjaldalækkanir sem fram koma í fjármálaáætlun er búið að útfæra afkomubætandi ráðstafanir sem samanlagt skila um 29 ma.kr. lækkun útgjalda á næsta ári samanborið við fyrri áætlanir og er það svigrúm að hluta nýtt til forgangsröðunar nýrra og brýnna verkefna. Þar vegur þyngst heildarendurskoðun á fyrirkomulagi örorkugreiðslna sem lengi hefur verið í undirbúningi með það að markmiði að bæta kjör örorkulífeyrisþega og tryggja einfaldara og réttlátara kerfi.
     Aðhaldsstig ríkisfjármála. Þrátt fyrir ný og aukin verkefni er áætlað að útgjaldastig ríkissjóðs sem hlutfall af VLF lækki milli ára þannig að frumgjöld, þ.e. heildargjöld án vaxtagjalda og -tekna, verði 28,1% af VLF á næsta ári samanborið við 28,4% af VLF á þessu ári. Þessi niðurstaða næst þrátt fyrir aukningu í fjárfestingu ríkissjóðs en hún verður um 100 ma.kr. á næsta ári eða 2% af VLF.

Breytingar á efnahagshorfum frá því að frumvarpið var lagt fram.
    Í nýrri þjóðhagsspá kemur skýrt fram að verðbólga sé að lækka og að dregið hafi úr eftirspurn í hagkerfinu sem er nú að ná góðu jafnvægi. Í ljósi þessa hefur fjármála- og efnahagsráðuneyti endurmetið aðhaldsstig. Gert er ráð fyrir lækkun tekna á næsta ári sem endurspeglar hægari vöxt efnahagsumsvifa og lægri verðbólgu. Lægri hagsveifluleiðréttar tekjur raska hvorki né seinka vaxtalækkunum Seðlabanka Íslands. Það er mat ráðuneytisins að aðhald ríkisfjármála hafi ekki breyst frá því að frumvarpið var lagt fram og minni hagsveiflutekjur gefi ekki tilefni til þess að gripið verði til sérstakra ráðstafana. Því er ljóst að taumhald peningastefnu og aðhald í ríkisfjármálum styður nú við þá þróun að vextir og verðbólga fari lækkandi.
    Í efnahagsforsendum frumvarpsins er gert ráð fyrir því að hagkerfið taki betur við sér á næsta ári en í uppfærðri spá Hagstofu Íslands er gert ráð fyrir 2,4% hagvexti árið 2025. Hins vegar er gert ráð fyrir því að í ár verði nánast enginn hagvöxtur en í fyrri spá hafði verið gert ráð fyrir því að hann yrði tæplega 1%. Það hefur áhrif á tekjugrunn fjárlaga til lækkunar. Uppfærð spá er nánast óbreytt frá upphaflegum forsendum frumvarpsins en þá var gert ráð fyrir 2,6% hagvexti á næsta ári. Uppfærð spá frá Hagstofu Íslands er að mestu til samræmis við spár helstu greiningaraðila sem gera ráð fyrir 2% hagvexti á næsta ári. Til að mynda kemur fram í spá Seðlabanka Íslands frá því í ágúst 2024 að hagvöxtur á næsta ári verði 2%. Helstu drifkraftar hagvaxtar á næsta ári eru taldir verða útflutningur, einkaneysla og fjárfesting í íbúðarhúsnæði. Í utanríkisviðskiptum er gert ráð fyrir auknum útflutningi á lyfjum og eldisfiski. Þó skal tekið fram að ekki er gert ráð fyrir loðnuvertíð í hagspá, en ef loðna finnst gæti það aukið hagvöxt á næsta ári umtalsvert.
    Í töflu að aftan er sýndur samanburður á upphaflegum forsendum í frumvarpinu og uppfærðri spá fyrir næsta ár. Eins og tölurnar sýna er breyting þar á milli óveruleg.

---

Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.

---

    Í takt við lægri hagvöxt hefur atvinnuleysi aukist lítillega en er samt sem áður ekki verulega hátt. Áætlað er að atvinnuleysi á næsta verði að jafnaði rúmlega 4%. Þá er áætlað að verðbólga haldi áfram að lækka og verði að meðaltali um 3,8% á næsta ári.

Frávik í hagspám.

---

Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.

---

    Eins og ætíð eru skekkjumörk í hagspám þar sem nánast alltaf má reikna með að raunútkoma verði önnur en spá segir til um. Þegar forsendur í fjárlagafrumvörpum á undanförnum árum eru skoðaðar og bornar saman við raunhagvöxt kemur fram að alltaf megi reikna með nokkrum frávikum frá upphaflegum forsendum frumvarps. Á mynd að aftan er sýnd spá um hagvöxt í fjárlagafrumvörpum 2013–2023 ásamt rauntölum um hagvöxt. Þar kemur fram að á tímabilinu hafi hagvöxtur oftast verið hærri en gert hefur verið ráð fyrir í forsendum frumvarpa.

    Ef frá er talið árið 2020, ár heimsfaraldurs kórónuveiru, var frávik mest á árunum 2021 og 2022 þar sem hagvöxtur var mun hærri en gert hafði verið ráð fyrir í forsendum frumvarps. Á umræddu tímabili nam frávik um 0,7% að meðaltali, þ.e. raunhagvöxtur hefur verið að meðaltali 0,7% hærri en í forsendum frumvarpa. Þó skal því haldið til haga að stundum hefur tekist vel til með spá og forsendur í frumvarpi. Til að mynda var frávik óverulegt árið 2017.
    Við hagspárgerð er erfitt eða nánast ómögulegt að sjá fyrir miklar náttúruhamfarir, skaðvænan veirufaraldur eða aukinn stríðsrekstur úti í heimi. Annað er auðveldara að sjá fyrir, eins og fjármál hins opinbera, að vissu marki fiskveiðikvóta næsta árs og að einhverju leyti fjárfestingar. Í hagspám er auk þess oft viðhöfð ákveðin varfærni og mjög mikill hagvöxtur eða samdráttur sjaldan settur fram. Enginn greiningaraðili var til að mynda nálægt því að spá fyrir um 9% hagvöxt á árinu 2022.
    Þegar hagvöxtur breytist verulega frá forsendum fjárlaga hefur það áhrif á afkomu ríkissjóðs. Þegar hagvöxtur verður meiri en í forsendum má reikna með að tekjur ríkissjóðs aukist og útgjöld vegna atvinnuleysisbóta lækki. Þar með fæst betri afkoma en reiknað var með í fjárlögum. Á móti geta tekjur lækkað og útgjöld til atvinnuleysisbóta hækkað ef hagvöxtur verður verulega lægri en í forsendum fjárlaga. Þetta eru svokallaðir sjálfvirkir sveiflujafnarar, þ.e. þættir í ríkisfjármálum sem tengjast hagsveiflu að vissu marki.

Verðbólga og vextir.
    Undanfarna mánuði hefur verðbólga farið lækkandi sem gefur aukið svigrúm til þess að Seðlabanki Íslands geti hafið lækkun vaxta. Til mikils er að vinna ef spá um verðbólgu á næsta ári gengur eftir með auknu jafnvægi í hagkerfinu og lægri vöxtum. Þó er talið að Seðlabankinn muni lækka vexti í varfærnislegum skrefum og að aðhald peningastefnu geti áfram verið nokkuð þétt fram eftir næsta ári. Mikill munur er á verðbólgu núna og fyrir um ári. Samkvæmt nýjustu mælingu Hagstofu Íslands stendur ársverðbólga nú í 5,1% en fyrir um ári var hún um 8%. Mestu munar um það að hægst hefur á hækkun húsnæðisverðs. Þá hefur almennt dregið úr eftirspurn í hagkerfinu en í ár er ekki gert ráð fyrir því að nokkur hagvöxtur verði.
    Meginvextir Seðlabankans voru lækkaðir við síðustu vaxtaákvörðun og standa nú í 9%. Því eru raunvextir enn háir en lækkun verðbólgu gefur Seðlabankanum aukið svigrúm til að taka ákvörðun um enn frekari lækkun við næstu vaxtaákvörðun.
    Raunvextir, þ.e. munur á verðbólgu og meginvöxtum Seðlabankans, eru nú verulegir eða tæplega 4%. Þetta er talsvert taumhald í peningastefnu. Þannig er nú að myndast umtalsvert svigrúm til að lækka vexti, ekki einungis í ljósi lækkandi verðbólgu heldur einnig minni eftirspurnar og hagvaxtar. Á mynd að aftan er sýnd þróun verðbólgu, meginvaxta og raunvaxta undanfarin ár.
    Eins og fram kemur á mynd að aftan eru raunvextir nú í hámarki miðað við þróun síðustu ára. Raunvextir hafa verið jákvæðir frá því um miðbik síðasta árs. Þá náði vaxtastig hámarki en í ágúst 2023 fóru vextir í 9,25%. Um það leyti fór verðbólga að lækka sem að vissu leyti skýrist af miklu taumhaldi í peningastefnu. Jafnframt kemur fram á myndinni að umtalsvert svigrúm er að myndast til að lækka vexti þar sem raunvextir hafa farið hækkandi fram eftir ári með lækkandi verðbólgu.

---

Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.

---

Heildaráhrif breytingartillagna á afkomu ríkissjóðs.
    Gerðar eru breytingartillögur við sundurliðun 1, þ.e. tekjuáætlun frumvarpsins, um 27.830,5 m.kr. lækkun tekna og við sundurliðun 2, sem eru gjaldaheimildir málefnasviða og málaflokka, um samtals 6.209,7 m.kr. lækkun gjalda.
    Einnig er gert ráð fyrir því að efnahags- og viðskiptanefnd leggi til hækkun kolefnisgjalds að því marki að tekjur aukist um 4 ma.kr. Heildarafkoma verður þá neikvæð um 58.577 m.kr. en sú afkoma rúmast vel innan þess ramma sem gildandi fjármálastefna leyfir. Halli nemur þá 1,2% af vergri landsframleiðslu.

---

Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.

---

    Í töflu að framan koma fram heildarstærðir í 1. gr. frumvarpsins þar sem gjöld og tekjur eru sett fram samkvæmt alþjóðlegum hagskýrslustaðli.

Breytingartillögur á tekjuhlið fjárlaga.
    Fjármála- og efnahagsráðuneyti hefur endurmetið tekjuáætlun fjárlaga í kjölfar nýrrar þjóðhagsspár Hagstofu Íslands sem birt var 4. nóvember 2024. Eins og fram kemur í kafla um breyttar efnahagshorfur er sáralítil breyting á helstu efnahagsmælikvörðum fyrir næsta ár en mesti munurinn felst í lægri hagvaxtarspá fyrir yfirstandandi ár. Það leiðir til þess að uppreikningur tekna er af lægri grunni en ella og þar með lækkar tekjuáætlun næsta árs.
    Þá hefur efnahags- og viðskiptanefnd lagt til margvíslegar breytingar sem hafa áhrif á tekjuáætlun. Þar vegur langþyngst að frestað er áformum um upptöku kílómetragjalds á bensín- og dísilbifreiðar. Sú ákvörðun veldur því að fallið er frá niðurfellingu vörugjalda af bensíni og olíu og þess í stað miðað við að þau gjöld hækki um 2,5% um áramót til samræmis við krónutölugjöld almennt. Heildaráhrif þessara breytinga leiða til nettólækkunar tekna um 6,9 ma.kr.
    Einnig eru lagðar til fjölmargar aðrar breytingar sem ýmist hafa óveruleg eða engin áhrif á fjárlög næsta árs. Lagt er til að hlutföll styrkja til nýsköpunarfyrirtækja verði óbreytt. Það mun að öllu óbreyttu leiða til aukinna útgjalda árið 2026 en hefur ekki áhrif á næsta ári.
    Aðrar breytingartillögur fastanefnda þingsins hafa mun minni áhrif á fjárlög næsta árs og hefur verið tekið tillit til þeirra þar sem við á í uppfærðri tekju- og gjaldaáætlun.
    Tekjuáætlun fjárlaga hefur verið uppfærð miðað við ofangreindar forsendur og samtals er áætlað að frumtekjur lækki um 28,2 ma.kr. frá því sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Þar vegur langþyngst að áætlað er að tekjur af virðisaukaskatti verði 12,5 ma.kr. lægri en áður. Einnig er áætlað að erfðafjárskattur lækki um 2,5 ma.kr. og áætlaðar arðgreiðslur og hlutdeild í tekjum ríkisfyrirtækja lækkar um 3,6 ma.kr. Nú þegar hefur verið lögfest hækkun á tekjuskatti lögaðila úr 20% í 21% og er talið að hún skili um 6,8 ma.kr. Þá er áætlað að tekjuskattur einstaklinga lækki en á móti vegur hækkun af tekjuskatti lögaðila. Áætlað er að breytingar á gjaldtöku af ferðamönnum skili samtals um 2,8 ma.kr.
    Meiri hlutinn vekur sérstaka athygli á tillögu sinni til efnahags- og viðskiptanefndar um álagningu kolefnisgjalds fyrir 3. umræðu um frumvarpið sem nánar verður skýrð í kafla að aftan um ábendingar meiri hlutans.
    Gerð er breytingartillaga við sundurliðun 1, tekjur ríkissjóðs, á sérstöku þingskjali.

Breytingartillögur á gjaldahlið.
    Á útgjaldahlið er gert ráð fyrir því að breytingartillögur fjárheimilda nemi samtals 6,2 ma.kr. til lækkunar. Frumgjöld lækka um 9,7 ma.kr. en vaxtagjöld aukast um 3,5 ma.kr. Hækkun vaxtagjalda skýrist af frestun á sölu Íslandsbanka og af aukinni lántöku vegna uppfærðrar tekjuáætlunar.
    Ýmis tilefni bæði til hækkunar og lækkunar fyrir 2. umræðu um frumvarpið nema nettó samtals 1,8 ma.kr. en á móti vegur lækkun varasjóðs sem samtals nemur 11,5 ma.kr. Framlög til heilbrigðismála hækka um 2,4 ma.kr. af nokkrum tilefnum. Verið er að styrkja rekstrargrunn heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni um 1 ma.kr. auk 600 m.kr. viðbótar til hjúkrunar- og endurhæfingarstofnana.
    Ríkisstjórnin samþykkti nýlega sérstaka aðgerðaáætlun vegna ofbeldis meðal barna og hækka fjárheimildir nokkurra málefnasviða hjá þremur ráðuneytum vegna þessa auk þess sem hækkuð eru framlög til sveitarfélaga vegna þjónustu í þágu farsældar barna. Samtals nema þessar aðgerðir um 1,7 ma.kr. til hækkunar gjalda hjá heilbrigðisráðuneyti, dómsmálaráðuneyti og mennta- og barnamálaráðuneyti.
    Framlög til háskólastigs hækka um 1 ma.kr. til að mæta nemendaaukningu í háskólum. Gert er tillaga um 2 ma.kr. hækkun vegna breytingar á framlagi til jöfnunar örorkubyrði almennra lífeyrissjóða. Með breytingunni lækkar jöfnunarframlag um 2,7 ma.kr. frá fyrra ári í stað þess að lækka um 4,7 ma.kr. eins og lagt var upp með í frumvarpinu.
    Einnig eru tillögur til lækkunar gjalda, t.d. framlag til Atvinnuleysistryggingasjóðs, um 1,7 ma.kr. í samræmi við uppfærða þjóðhagsspá. Einnig lækka framlög til byggingar húss heilbrigðisvísindasviðs þar sem 1,7 ma.kr. fjármögnun kemur með tekjum frá Happdrætti Háskóla Íslands í stað þess að koma beint úr ríkissjóði.
    Meiri hlutinn leggur einnig til hliðrun við byggingu nýs Landspítala þannig að dregið verði úr framkvæmdum á næsta ári sem nemur 2,5 ma.kr. Í þessu sambandi er bent á að til viðbótar við 18,4 ma.kr. framlag í fjárlögum næsta árs er einnig gert ráð fyrir verulegum uppsöfnuðum afgangi í lok þessa árs.
    Við afgreiðslu efnahags- og viðskiptanefndar á tveimur þingmálum, frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga og frumvarpi um breytingu á ýmsum lögum um skatta og gjöld, koma einnig fram nokkrar breytingar á gjaldaliðum. Þar má nefna að lögð er til hækkun sóknargjalda þannig að föst krónutala verði 1.222 kr. á mánuði í stað 1.133 kr. á mánuði fyrir hvern einstakling 16 ára og eldri eins og fram kemur í frumvarpinu. Áætlað er að framlenging á sértækum húsnæðisstuðningi við Grindvíkinga kosti ríkissjóð um 400 m.kr. og framlenging á rekstrarstuðningi um 250 m.kr.
    Gerðar eru nokkrar breytingartillögur sem tengjast framlengingu á úrræðum vegna náttúruhamfara við Grindavík sem samtals nema 650 m.kr. Eðlilegt er að á móti komi tillögur um lækkun almenns varasjóðs fjárlaga. Eftir sem áður er afgangur í varasjóði næsta árs sem nemur um 17 ma.kr. eða um 2 ma.kr. umfram lögbundið lágmark. Meiri hlutinn telur það raunhæfa fjárveitingu, sérstaklega í ljósi þess að nú eru gerðar sérstakar gjaldatillögur vegna málefna Grindavíkur og þarf þá ekki að fjármagna þau verkefni úr varasjóði.
    Gerð er grein fyrir öllum breytingartillögum á gjaldahlið í sérstökum kafla aftast í áliti þessu. Í sérstöku skjali er breytingartillaga á sundurliðun 2, þ.e. gjöldum A1-hluta ríkissjóðs.

Ábendingar meiri hluta nefndarinnar.
    Meiri hlutinn vekur athygli á tveimur málum sem fengið hafa umfjöllun á vettvangi nefndarinnar, annars vegar vegna kolefnisgjalds og hins vegar vegna samgöngumála og Ölfusárbrúar sérstaklega.

Álagning kolefnisgjalds.
    Fjárlaganefnd beinir því til efnahags- og viðskiptanefndar að taka álagningu kolefnisgjalds til gagngerrar endurskoðunar fyrir 3. umræðu um frumvarpið. Í því felst að lögð verði til um 55% hækkun gjaldstofns þannig að gera megi ráð fyrir því að tekjur ríkissjóðs hækki um 3,8 ma.kr. frá því sem nú liggur fyrir.
    Aðgerðin hefur tvíþætt markmið, annars vegar að halda áfram á þeirri braut að skattleggja eldsneyti meira en ráð var fyrir gert í anda loftslagsmarkmiða og hins vegar er aðgerðin nauðsynleg til að afkoma ríkissjóðs versni ekki frá því sem ráð var fyrir gert með nýrri þjóðhagsspá.

Samgöngumál.
    Sökum þess hve kosningar til Alþingis fara fram á óvenjulegum tíma hefur ekki tekist að leggja nýja samgönguáætlun til fimm ára fyrir Alþingi. Þar með er nákvæm forgangsröðun verkefna ekki til staðar í þingskjölum.
    Fyrir liggur forgangsröðun í gildandi samgönguáætlun fyrir árin 2020–2024 sem dregist hefur að ljúka. Þar liggja fyrir tillögur um framkvæmdir varðandi vegi, flugvelli og hafnir. Þar að auki liggur fyrir langtímasamgönguáætlun til ársins 2034. Ekkert er því til fyrirstöðu að Vegagerðin, í samráði við innviðaráðuneyti, geti gert samninga við verktaka eins og í hefðbundnu árferði. Heildarframlög til nýframkvæmda á vegakerfinu hækka milli ára og nema 27,4 ma.kr. á næsta ári. Veigamestu framkvæmdir verða á Vestfjörðum, m.a. á Dynjandisheiði og í Gufudalssveit, á Reykjanesbraut og á hringvegi um Hornafjarðarfljót. Í áætlunum er gert ráð fyrir því að þeim framkvæmdum ljúki að mestu árið 2025 og því verði aukið svigrúm til nýrra verkefna árið 2026. Nefndin gerir ráð fyrir því að þá liggi fyrir samþykkt samgönguáætlun til fimm ára.
    Þess má geta að ekki er einsdæmi að samgönguáætlanir til skamms tíma liggi ekki fyrir tímanlega. Það gerðist bæði árið 2015 og í skamman tíma árið 2019.

Ölfusárbrú.
    Fjárlaganefnd hefur ásamt samgöngu- og umhverfisnefnd fjallað um byggingu og væntanlegan rekstur nýrrar Ölfusárbrúar. Í 6. gr. fjárlaga er að finna heimild til að undirgangast skuldbindingar fyrir hönd ríkissjóðs vegna útboðs á Ölfusárbrú gegn því að sérstök gjaldtaka fyrir akstur um hana standi undir kostnaði.
    Forsendur verkefnisins hafa breyst mikið frá upphaflegum áætlunum. Nú verður ekki hjá því komist að leggja til að veitt verði ný heimild fyrir skuldbindingunni sem tekur mið af því að fjármagna þarf verkefnið að hluta með framlagi í fjárlögum. Gerð er tillaga um slíka heimild í frumvarpi fjármála- og efnahagsráðherra um breytingu á ýmsum lögum um skatta og gjöld o.fl. (þskj. 307, 300. mál á yfirstandandi löggjafarþingi). Lýtur tillagan að breytingu á lögum um samvinnuverkefni um samgönguframkvæmdir, nr. 80/2020. Þar kemur fram að framkvæmdin geti ekki hafist nema Alþingi samþykki nýja heimild.
    Þá er rétt að halda því til haga að eftir sem áður er brýnt að veggjöld standi undir kostnaði að langmestu leyti. Meiri hlutinn telur ekki viðunandi að miða við 50% af heildarkostnaði framkvæmdar eins og þó er gefinn ádráttur um í ákvæði til bráðabirgða. Þess í stað verði miðað við það að innheimta allan áfallinn kostnað með veggjöldum.
    Þá bendir meiri hlutinn á nauðsyn heildarendurskoðunar laga um samvinnuverkefni í ljósi reynslu af byggingu brúar yfir Hornafjarðarfljót og Ölfusá. Rétt er að ítreka að framkvæmdin hefur engin áhrif á útgjöld samkvæmt fjárlögum fyrr en að loknum framkvæmdatíma eftir þrjú ár.

Skýringar við einstakar breytingartillögur á gjaldahlið fjárlaga.

01 Alþingi og eftirlitsstofnanir þess.
01.10 Alþingi.
    Gerð er tillaga um 50 m.kr. tímabundið framlag til að vega upp á móti samsvarandi lækkun sem er í frumvarpinu vegna starfsfólks þingflokka. Um er að ræða jafngildi um þriggja ársverka.
    Eftir endurmat á framkvæmdakostnaði við nýtt Skólaþing er gerð tillaga um 76 m.kr. tímabundið framlag sem kemur til viðbótar 94 m.kr. framlagi sem veitt var í fjárlögum fyrir árið 2024.

01.20 Eftirlitsstofnanir Alþingis.
    Lög um Mannréttindastofnun Íslands voru samþykkt á Alþingi 22. júní 2024 og var fyrirhugað að stofnunin tæki til starfa nú um áramótin. Í frumvarpinu var gert ráð fyrir millifærslu fjárheimilda til Alþingis, á málaflokk 01.30 Eftirlitsstofnanir Alþingis, vegna hinnar nýju stofnunar. Nú er ljóst að stofnunin tekur ekki til starfa fyrr en 1. júlí 2025 og því þarf að fresta millifærslu fjárheimilda að hluta. Millifærðar eru:
         38,1 m.kr. á málaflokk 03.30 Forsætisráðuneyti,
         2 m.kr. á málaflokk 04.10 Utanríkisþjónusta og stjórnsýsla utanríkismála,
         85,9 m.kr. á málaflokk 27.30 Málefni fatlaðs fólks,
         3,8 m.kr. á málaflokk 29.70 Málefni innflytjenda og flóttamanna,
         1,5 m.kr. á málaflokk 32.20 Jafnréttismál.
    Lagt er til að 3,4 m.kr. framlag verði millifært á Mannréttindastofnun Íslands. Um er að ræða leiðréttingu vegna launa- og verðlagsbóta sem settar voru á lið réttindagæslu fatlaðs fólks sem gert er ráð fyrir að renni inn í hina nýju stofnun, Mannréttindastofnun Íslands, um mitt ár 2025.

03 Æðsta stjórnsýsla.
03.10 Embætti forseta Íslands.
    Gert er ráð fyrir að veitt verði 5 m.kr. framlag vegna biðlauna forseta Íslands. Samkvæmt lögum skal forseti Íslands fá sex mánaða biðlaun frá því er hann lætur af embætti eða frá 1. ágúst 2024. Í síðasta fjáraukalagafrumvarpi fyrir árið 2024 er gert ráð fyrir framlagi til að greiða fimm mánuði og hér er gerð tillaga um framlag til að greiða sjötta og síðasta mánuðinn.

03.30 Forsætisráðuneyti.
    Í samræmi við breytingar á forsetaúrskurði nr. 6/2022 frá 26. ágúst 2024, um skiptingu stjórnarmálefna milli ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands, sem tóku gildi 1. september sl. fluttust jafnréttis- og mannréttindamál frá forsætisráðuneyti til félags- og vinnumarkaðsráðuneytis. Við breytingu þessa færast sjö störf frá forsætisráðuneyti til félags- og vinnumarkaðsráðuneytis og þangað eru millifærðar 136 m.kr.
    Lög um Mannréttindastofnun Íslands voru samþykkt á Alþingi 22. júní 2024 og var fyrirhugað að stofnunin tæki til starfa nú um áramótin. Í frumvarpinu var gert ráð fyrir millifærslu fjárheimilda til Alþingis, á málaflokk 01.30 Eftirlitsstofnanir Alþingis, vegna hinnar nýju stofnunar. Nú er ljóst að stofnunin tekur ekki til starfa fyrr en 1. júlí 2025 og því þarf að fresta millifærslu fjárheimilda til hennar að hluta. Hér er færð til baka millifærsla á 38,1 m.kr.
    Gert er ráð fyrir að veitt verði tímabundin fjárveiting í fjögur ár vegna samkomulags við Háskóla Íslands (HÍ) til að styrkja prófessorsstöðu í sagnfræðideild við HÍ. Um er að ræða rannsóknastöðu sem fráfarandi forseti Íslands, Guðni Th. Jóhannesson, mun sinna. Heildarskuldbinding samkomulagsins er 110 m.kr. og eru árlegar greiðslur þannig: 26 m.kr. árið 2025, 27 m.kr. árið 2026, 28 m.kr. árið 2027 og 29 m.kr. árið 2028.
    Gert er ráð fyrir að veitt verði 382 m.kr. tímabundið framlag til viðhaldsverkefna og lagfæringa á aðgengi og aðstöðu og vegna öryggismála í Ráðherrabústaðnum við Tjarnargötu og til framkvæmda við Þingvallabæinn.

04 Utanríkismál.
04.10 Utanríkisþjónusta og stjórnsýsla utanríkismála.
    Lög um Mannréttindastofnun Íslands voru samþykkt á Alþingi 22. júní 2024 og var fyrirhugað að stofnunin tæki til starfa nú um áramótin. Í frumvarpinu var gert ráð fyrir millifærslu fjárheimilda til Alþingis, á málaflokk 01.30 Eftirlitsstofnanir Alþingis, vegna hinnar nýju stofnunar. Nú er ljóst að stofnunin tekur ekki til starfa fyrr en 1. júlí 2025 og því þarf að fresta millifærslu fjárheimilda að hluta. Hér er færð til baka millifærsla á 2 m.kr.

04.20 Utanríkisviðskipti.
    Gert er ráð fyrir 10 m.kr. lækkun á framlagi sem rennur til Íslandsstofu í samræmi við 5. gr. laga nr. 38/2010, um Íslandsstofu. Gert er ráð fyrir að framlög til Íslandsstofu fylgi markaðsgjaldi sem nemur 0,05% af stofni tryggingagjalds. Samkvæmt tekjuspá fjármála- og efnahagsráðuneytis frá október mun það nema um 1.214 m.kr. á árinu 2025.

05 Skatta-, eigna- og fjármálaumsýsla.
05.10 Skattar og innheimta.
    Lagt er til að fallið verði frá aðhaldskröfu á tollgæslusvið Skattsins að fjárhæð 30 m.kr. Löggæsla hefur verið undanþegin almennri aðhaldskröfu og ætti slíkt hið sama að gilda fyrir tollgæslusvið Skattsins. Á tollgæslusviði starfa um 139 starfsmenn og nemur hlutfall tollgæslu af heildargjöldum Skattsins um 32,5% þar sem kostnaður við tölvu- og kerfisþjónustu vegur þyngra en við kerfi annarrar starfsemi. Starfsemin er eðlisskyld löggæslu og starfar tollgæslan í náinni samvinnu við lögregluyfirvöld. Helstu hlutverk tollyfirvalda eru skilgreind í 40. gr. tollalaga, nr. 88/2005. Þar eru tilgreind margvísleg viðfangsefni sem flest snúa að tveimur þáttum, annars vegar að vernda samfélagið gegn ólögmætum inn- og útflutningi vöru sem getur haft í för með sér hættu fyrir öryggi, umhverfi og heilsu almennings, og hins vegar að stuðla að samræmdri, árangursríkri og réttri framkvæmd við álagningu gjalda og að farið sé að lögum og stjórnvaldsfyrirmælum sem tengjast gjaldaþætti innflutnings.

05.40 Stjórnsýsla ríkisfjármála.
    Gert er ráð fyrir 50 m.kr. millifærslu af málaflokki 07.20 Nýsköpun, samkeppni og þekkingargreinar og breyttri hagrænni skiptingu. Nauðsynlegt er að styrkja eftirlit og umgjörð vegna frádráttar frá álögðum tekjuskatti vegna laga um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki, m.a. með því að styrkja tæknilegar lausnir og gagnamál.

06 Hagskýrslugerð og grunnskrár.
06.10 Hagskýrslugerð, grunnskrár og upplýsingamál.
    Gert er ráð fyrir 30 m.kr. fjárveitingu til Þjóðskrár Íslands vegna aukinnar vegabréfaútgáfu. Áætlanir Þjóðskrár gera ráð fyrir að útgefnum vegabréfum fjölgi úr 58 þúsund vegabréfum á árinu 2024 í 70 þúsund árið 2025, og í 78 þúsund árið 2026. Aukinn viðbótarkostnaður vegna hvers vegabréfs umfram núverandi fjárveitingar nemur 2.600 kr. en tekjur ríkissjóðs aukast um 70–170 m.kr. árið 2025 vegna aukinnar vegabréfaútgáfu, verði núverandi áætlanir að veruleika.

07 Nýsköpun, rannsóknir og þekkingargreinar.
07.20 Nýsköpun, samkeppni og þekkingargreinar.
    Gert er ráð fyrir 50 m.kr. millifærslu á málaflokk 05.40 Stjórnsýsla ríkisfjármála og breyttri hagrænni skiptingu. Nauðsynlegt er að styrkja eftirlit og umgjörð vegna frádráttar frá álögðum tekjuskatti vegna laga um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki, m.a. með því að styrkja tæknilegar lausnir og gagnamál.
    Gerð er tillaga um 10 m.kr. tímabundið framlag til Samtaka þörungafélaga.
    Gerð er tillaga um 12 m.kr. tímabundið framlag til Textílmiðstöðvar Íslands á Blönduósi.

08 Sveitarfélög og byggðamál.
08.10 Framlög til sveitarfélaga.
    Launa- og verðlagsbætur hjá Jöfnunarsjóði sveitarfélaga voru ofreiknaðar um 520,9 m.kr. í frumvarpinu og er lagt til að leiðrétta þá villu. Jafnframt leiðir uppfærð áætlun sem byggist á þjóðhagsspá sem birt var í byrjun nóvember til 248 m.kr. lækkunar á lögbundnu framlagi í sjóðinn.

08.20 Byggðamál.
    Gert er ráð fyrir samtals 60 m.kr. fjárveitingu til að mæta kostnaði við sálfélagslegan stuðning við íbúa Grindavíkur og við rekstur þjónustuteymis í samræmi við ákvæði laga nr. 40/2024, um framkvæmdanefnd vegna jarðhræringa í Grindavíkurbæ.
    Gerð er tillaga um 120 m.kr. tímabundna hækkun til sóknaráætlana landshluta.
    Gerð er tillaga um 5 m.kr. tímabundið framlag til Nýheima, þekkingarseturs á Höfn, vegna verkefnisins Heimahöfn.
    Gerð er tillaga um 35 m.kr. tímabundið framlag til Byggðastofnunar vegna atvinnuráðgjafa á landsbyggðinni.

09 Almanna- og réttaröryggi.
09.10 Löggæsla.
    Gerð er tillaga um 37,6 m.kr. til ríkislögreglustjóra til að sinna löggæslu á Alþingi. Á fjárlögum líðandi árs fékk ríkislögreglustjóri fjárveitingu til að sinna löggæslu á Alþingi. Skv. 21. gr. reglugerðar um starfsemi, hlutverk og ábyrgð embættis ríkislögreglustjóra nr. 325/2021 sinnir embættið verkefnum sem hafa það að markmiði að efla öryggi æðstu stjórnar ríkisins skv. b-lið 2. mgr. 5. gr. lögreglulaga.
    Í ljósi mikilla tæknibreytinga er orðin mikil þörf á að styrkja tækniinnviði lögreglu. Gerð er tillaga um millifærslu á 300 m.kr. af rekstrarlið á stofnkostnaðarlið.
    Lagt er til að millifæra 30 m.kr. til dómsmálaráðuneytis af málaflokki 20.10 Framhaldsskólar til að efla samfélagslöggæslu samkvæmt aðgerðaáætlun um aðgerðir gegn ofbeldi barna.
    Lagt er til 598 m.kr. framlag til eflingar samfélagslöggæslu og annarra aðgerða sem heyra undir dómsmálaráðuneyti í samræmi við aðgerðaáætlun vegna ofbeldis meðal barna og gegn börnum. Ofbeldi og vopnaburður meðal barna og ungmenna hefur farið vaxandi í íslensku samfélagi og upp hafa komið verulega alvarleg ofbeldismál þar sem í hlut eiga börn og ungmenni. Nú þegar hefur mikil vinna átt sér stað þvert á ráðuneyti til þess að kortleggja birtingarmyndir ofbeldis meðal barna og ungmenna en afrakstur þeirrar vinnu er 21 aðgerð á ábyrgð mennta- og barnamálaráðuneytis, dómsmálaráðuneytis og heilbrigðisráðuneytis. Markmið aðgerðanna er að sporna við þróun í átt að auknu ofbeldi meðal barna, auka forvarnastarf og snemmtæk inngrip og leiða saman fjölbreytta þjónustu- og viðbragðsaðila.
    Gert er ráð fyrir 80 m.kr. framlagi til að mæta auknum kostnaði við kaup á nýjum björgunarskipum fyrir Landsbjörg. Fyrir liggur samkomulag um þátttöku ríkissjóðs til endurnýjunar á 10 björgunarskipum Landsbjargar þar sem gert var ráð fyrir að ríkissjóður legði til helmings framlag til kaupa á hverju skipi. Fyrir liggur að kostnaður skipanna hefur hækkað. Áætlaður kostnaður ríkissjóðs fyrir hvert skip hefur hækkað úr 160 í 180 m.kr. frá árinu 2024. Við útfærslu sértækra aðhaldsaðgerða í fjárlögum fyrir árið 2024 var framlagið lækkað úr 160 m.kr. í 144 m.kr. og gengur þessi tillaga út á það að mæta því sem upp á vantar. Til viðbótar er frekari stuðningur við kaupin að upphæð 44 m.kr. á árinu 2025.

09.20 Landhelgi.
    Gert er ráð fyrir 700 m.kr. hækkun rekstrarframlags Landhelgisgæslu Íslands með breytingu á hagrænni skiptingu af fjárfestingu á rekstur. Ljóst þykir að til þess að rekstur Landhelgisgæslunnar verði innan fjárheimilda þurfi að ráðast í þessa breytingu.
    Þá er gert ráð fyrir 193 m.kr. framlagi til Landhelgisgæslu Íslands til að mæta hækkun á leigusamningum í samræmi við niðurstöður útboðs vegna endurnýjunar á leigusamningum þyrla. Leigusamningar á tveimur af þremur þyrlum renna út vorið 2025 og ljóst að leiguverð hækkar talsvert, aðallega vegna þess að núverandi leiguverð byggist á gömlum samningum um aðrar og eldri þyrlur.

10 Réttindi einstaklinga, trúmál og stjórnsýsla dómsmála.
10.20 Trúmál.
    Gerð er tillaga um 255,1 m.kr. tímabundna hækkun sóknargjalda. Tillöguna leiðir af breytingartillögu meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar við frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2025. Forsendur fjárlagafrumvarpsins miðuðust við að sóknargjöld yrðu 1.133 kr. á hvern einstakling 16 ára og eldri sem skráður er í þjóðkirkjuna. Nú er gert ráð fyrir að sóknargjöld verði tímabundið 1.222 kr. á einstakling.

10.30 Sýslumenn.
    Gerð er tillaga um 11 m.kr. tímabundið framlag til sýslumannsins á Norðurlandi eystra til að fjármagna stöðu starfsmanns sem er staðsettur á Þórshöfn.
    Gerð er tillaga um 0,7 m.kr. lækkun rekstrarframlags hjá sýslumanninum á Suðurnesjum með breytingu á hagrænni skiptingu af rekstri yfir á fjárfestingu.
    Gerð er tillaga um að millifæra 1 m.kr. til dómsmálaráðuneytis frá háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðuneyti vegna þess að útgáfa leyfisbréfa í tækni- og hönnunargreinum færist til sýslumanna sem heyra undir dómsmálaráðuneytið. Sömuleiðis er gerð tillaga um að millifæra 1 m.kr. til dómsmálaráðuneytis frá mennta- og barnamálaráðuneyti til þess að koma til móts við kostnað við sveinsprófsgrunninn sem er hýstur af sýslumannsembættunum.

10.40 Stjórnsýsla dómsmálaráðuneytis.
    Gert er ráð fyrir að 468,3 m.kr. fjárheimild sem ætluð var í alþingiskosningar á árinu 2025 falli niður vegna flýtingar kosninga til ársins 2024.
    Gerð er tillaga um 5 m.kr. tímabundið framlag til Íslensku kosningarannsóknarinnar (ÍsKos).
    Gerð er tillaga um 8 m.kr. tímabundið framlag til reksturs Afstöðu, félags fanga og annarra áhugamanna um bætt fangelsismál og betrun.

10.50 Útlendingamál.
    Gerð er tillaga um 1.700 m.kr. lækkun fjárheimildar vegna endurmats á áætluðum útgjöldum á árinu 2025 með hliðsjón af þróun útgjalda á árinu 2024. Umsækjendum um alþjóðlega vernd sem fá þjónustu hjá Vinnumálastofnun hefur verið að fækka á árinu 2024. Heildarkostnaður vegna umsækjenda hefur því lækkað og ráðgert er að hann haldi áfram að lækka á næsta ári miðað við þróun mála á árinu 2024. Að mati Vinnumálastofnunar stefnir fjöldi nýrra umsókna um alþjóðlega vernd á árinu 2024 í 1.850. Stofnunin gerir ráð fyrir að fjöldi nýrra umsókna á árinu 2025 verði um 1.270. Með fækkun nýrra umsókna ásamt auknu fráflæði umsækjenda úr úrræðum stofnunarinnar gerir Vinnumálastofnun ráð fyrir að útgjöld á árinu 2025 verði um 6.300 m.kr. Frumvarpið gerir ráð fyrir um 8.000 m.kr. fjárheimild vegna þessa. Því er lagt til að fjárheimildin verði lækkuð um 1.700 m.kr.

11 Samgöngu- og fjarskiptamál.
11.10 Samgöngur.
    Gerð er tillaga um að millifæra 600 m.kr. af stofnkostnaðarlið Vegagerðarinnar á viðfangsefnið þjónusta vegna ábendingar Ríkisendurskoðunar um að rekstur jarðganga skuli gjaldfæra en ekki eignfæra.
    Gerð er tillaga um 50 m.kr. framlag vegna ríkisstyrkts flugs milli Reykjavíkur og Húsavíkur. Rekstur flugleiðarinnar er ekki sjálfbær og þar af leiðandi ekki markaðslegar forsendur fyrir áframhaldandi flugi hjá flugfélögum. Flugið er mikilvægt íbúum á svæðinu sem sækja sér nauðsynlega þjónustu, svo sem heilbrigðisþjónustu. Þá er það einnig þýðingarmikið fyrir atvinnuþróun svæðisins.
    Gerð er tillaga um 30 m.kr. fjárveitingu til Rannsóknarnefndar samgönguslysa vegna greiðslu húsaleigu í nýju húsnæði. Starfsemi nefndarinnar er í dag á fjórum stöðum en með flutningi í nýtt húsnæði verður hægt að sameina starfsemina á einn stað. Stofnunin greiðir óverulegan leigukostnað í dag en núverandi húsnæði uppfyllir ekki kröfur sem gerðar eru til starfsemi rannsóknarnefndarinnar.

11.20 Fjarskipti.
    Lagt er til að 86,3 m.kr. verði varið til þátttöku í áætlun ESB um öryggisfjarskiptakerfi um gervihnetti til að tryggja aðgang að öruggu fjarskiptasambandi við útlönd fyrir opinbera stjórnsýslu, þ.m.t. löggæslu-, neyðar- og viðbragðsaðila, sem myndi gagnast ef landið yrði fyrir alvarlegri netárás eða samband um sæstrengi myndi rofna af einhverjum ástæðum. Áætlað er að þjónusta yfir kerfið verið aðgengileg í fyrsta lagi árið 2027 og þá muni þetta kerfi renna saman við eða taka við af varafjarskiptaleið um gervihnetti fyrir samfélagslega mikilvægar stofnanir og fyrirtæki sem stjórnvöld hafa undirbúið og taka á í gagnið í ársbyrjun 2025. Þátttaka í áætluninni og fjármögnun hennar var samþykkt af ríkisstjórn 25. júní 2024.

12 Landbúnaður.
12.10 Stjórnun landbúnaðarmála.
    Lögð er til 57,5 m.kr. hækkun til að fjármagna að fullu kostnað sem fellur til á árinu 2025 í tengslum við landsáætlun um útrýmingu sauðfjárriðu. Áætlunin er sameiginlegt stefnuskjal stjórnvalda og bænda, þ.e. matvælaráðuneytis, Matvælastofnunar og Bændasamtaka Íslands, um útrýmingu sauðfjárriðu hér á landi. Landsáætlunin skapar aðstæður til að aflétta viðamiklum höftum jafnt og þétt. Samhliða minnka fjárútlát hins opinbera vegna riðu í formi greiðslu kostnaðar vegna aðgerða við uppkomu riðuveiki, greiningu riðusýna og viðhalds varnargirðinga. Kostnaðaráætlun landsáætlunar um útrýmingu riðu er samtals 792 m.kr. á tímabilinu 2024–2028. Í fjárlögum fyrir árið 2024 og fjármálaáætlun fyrir árin 2025–2029 er gert ráð fyrir 490 m.kr. framlagi til verkefnisins sem fyrst og fremst var til að fjármagna arfgerðargreiningar á riðu, sbr. minnisblað sem fór fyrir ríkisstjórn vegna málsins. Eftir stendur því að fjármagna samtals 302 m.kr. á tímabilinu 2024–2028, þ.e. 65,5 m.kr. fyrir árið 2024, 57,5 m.kr. 2025, 64 m.kr. 2026, 54 m.kr. 2027 og 61 m.kr. 2028.

12.20 Rannsóknir, þróun og nýsköpun í landbúnaðarmálum.
    Gerð er tillaga um 3 m.kr. tímabundið framlag til Fræðaseturs um forystufé.
    Gerð er tillaga um 8 m.kr. tímabundið framlag til stuðnings við keppnismatreiðslu erlendis.

13 Sjávarútvegur og fiskeldi.
13.20 Rannsóknir, þróun og nýsköpun í sjávarútvegi.
    Gerð er tillaga um 10 m.kr. tímabundið framlag til Skelræktar, hagsmunasamtaka kræklingaræktenda.

14 Ferðaþjónusta.
14.10 Ferðaþjónusta.
    Gerð er tillaga um 2 m.kr. tímabundið framlag til að ljúka lóðaframkvæmdum við Kálfatjarnarkirkju.

15 Orkumál.
15.10 Stjórnun og þróun orkumála.
    Lagt er til að tímabundið 550 m.kr. framlag til Orkusjóðs (Loftslags- og orkusjóðs) frá árinu 2023 falli niður. Um var að ræða styrkingu til Orkusjóðs um 550 m.kr. á ári í tvö ár með áherslu á verkefni til innviðauppbyggingar í samræmi við aðgerðaáætlun í loftslagsmálum. Um er að ræða millifærslu fjárveitinga á málaflokk 17.50 Stjórnsýsla umhverfismála.

16 Markaðseftirlit og neytendamál.
16.10 Markaðseftirlit og neytendamál.
    Gerð er leiðrétting á eftirlitsgjaldi fjármálaeftirlits Seðlabanka Íslands. Við gerð fjárlaga fyrir árið 2024 kom fram misræmi sem nemur 19,6 m.kr. sem rekja má til misræmis við túlkun á sértekjum. Hér með er það misræmi leiðrétt.

17 Umhverfismál.
17.10 Náttúruvernd, skógrækt og landgræðsla.
    Í samræmi við breytingar á forsetaúrskurði nr. 6/2022 frá 26. ágúst 2024, um skiptingu stjórnarmálefna milli ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands, sem tók gildi 1. september sl., er þjóðgarðurinn á Þingvöllum fluttur frá umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneyti til forsætisráðuneytis. Þannig færast fjárheimildir málaflokksins á milli ráðuneyta, þ.e. gjaldaheimildir að fjárhæð 738,8 m.kr. og rekstrartekjur að fjárhæð 577,3 m.kr.
    Gerð er tillaga um að lagfæra hagræna skiptingu landsáætlunar um uppbyggingu innviða og færa úr rekstrartilfærslu í fjárfestingarframlag, 899,1 m.kr.
    Gerð er tillaga um 146 m.kr. varanlega fjárheimild til Náttúruverndarstofnunar til fjármögnunar á markaðsleigu gestastofa. Kemur þetta til vegna þess að gestastofur í eigu stofnunarinnar flytjast til Framkvæmdasýslunnar – Ríkiseigna (FSRE) hinn 1.1.2025.

17.20 Rannsóknir og vöktun á náttúru Íslands.
    Gerð er tillaga um samtals 48 m.kr. tímabundið framlag til reksturs náttúrustofa, þ.e. sem nemur 6 m.kr. framlagi á hverja náttúrustofu.
    Gerð er tillaga um millifærslu að fjárhæð 63,6 m.kr. af málaflokki 17.50 Stjórnsýsla umhverfismála vegna flutnings loftslagsráðs til Veðurstofu Íslands.

17.30 Meðhöndlun úrgangs.
    Gerð er tillaga um 126 m.kr. lækkun gjalda vegna uppfærslu og leiðréttingar á áætlunum Úrvinnslusjóðs til samræmis við tekjuáætlun.
    Gerð er tillaga um að 998,1 m.kr. rekstrartilfærslu hjá Úrvinnslusjóði verði breytt í rekstrarframlag þar sem sjóðurinn nýtir engar tilfærslur í rekstri sínum.

17.50 Stjórnsýsla umhverfismála.
    Gerð er tillaga um millifærslu að fjárhæð 63,6 m.kr. á málaflokk 17.20 Rannsóknir og vöktun á náttúru Íslands vegna flutnings loftslagsráðs til Veðurstofu Íslands.
    Lagt er til að tímabundið 550 m.kr. framlag til Orkusjóðs (Loftslags- og orkusjóðs) frá árinu 2023 falli niður. Um var að ræða styrkingu til Orkusjóðs um 550 m.kr. á ári í tvö ár með áherslu á verkefni til innviðauppbyggingar í samræmi við aðgerðaáætlun í loftslagsmálum. Millifærðar eru fjárveitingar af málaflokki 15.10 Stjórnun og þróun orkumála.
    Ráðstöfun losunarheimilda til flugfélaga breytist í takt við endurmat á verðmæti heimilda sem leiðir til 20 m.kr. lækkunar. Hins vegar leiðir endurmat á kostnaði vegna nýtingar sveigjanleikaákvæðis til samræmis við mat á verðmæti losunarheimilda til 260 m.kr. hækkunar.
    Stofnun Vilhjálms Stefánssonar er lögð niður og verkefni hennar flutt til Háskólans á Akureyri og flytjast fjárheimildir stofnunarinnar þangað, gjöld að fjárhæð 107,2 og tekjur að fjárhæð 26 m.kr.

18 Menning, listir, íþrótta- og æskulýðsmál.
18.10 Safnamál.
    Lagt er til að 65,6 m.kr. launakostnaður færist til Landsbókasafns – Háskólabókasafns frá Háskóla Íslands vegna flutnings á bókasafni Menntavísindasviðs þangað. Rekstrarheimildir Landsbókasafns aukast um samsvarandi upphæð.
    Gert er ráð fyrir að flytja 10 m.kr. af öðrum gjöldum yfir á tilfærslur á lið Safnasjóðs til samræmis við raunútgjöld liðarins.
    Gerð er tillaga um 20 m.kr. tímabundið framlag til reksturs Tækniminjasafns Austurlands.
    Gerð er tillaga um 12 m.kr. tímabundið framlag til reksturs Flugsafns Íslands á Akureyri. Gerð er tillaga um 10 m.kr. tímabundið framlag til Hollvinasamtaka varðskipsins Óðins.

18.20 Menningarstofnanir.
    Gerð er tillaga um 6 m.kr. tímabundið framlag til Steinshúss vegna endurbóta og viðhalds.
    Gerð er tillaga um 15 m.kr. tímabundið framlag til Vettvangsakademíu á Hofstöðum í Mývatnssveit.
    Gerð er tillaga um 25 m.kr. tímabundna hækkun á rekstrarstyrk til Snorrastofu. Nú þegar er í gildi samningur við ráðuneytið um rekstrarstyrk sem nemur 52 m.kr.
    Gerð er tillaga um 43 m.kr. tímabundið framlag til áframhaldandi endurbóta á húsnæðinu sem kallað er Hjartað í Húnaþingi.
    Gert er ráð fyrir að flytja 17 m.kr. tímabundið til eins árs á málaflokk 18.30 Menningarsjóðir vegna aukinna verkefna í menningu og listum.

18.30 Menningarsjóðir.
    Gerð er tillaga um 45 m.kr. tímabundna hækkun framlaga til Fornminjasjóðs.
    Gerð er tillaga um 300 m.kr. millifærslu til að styrkja innlenda kvikmyndagerð. Framlög til Kvikmyndasjóðs eru aukin um þá fjárhæð.
    Gerð er tillaga um 10 m.kr. tímabundið framlag til Myndlistarsjóðs.
    Gert er ráð fyrir að flytja 17 m.kr. tímabundið til eins árs af málaflokki 18.20 Menningarstofnanir vegna aukinna verkefna í menningu og listum.
    Gerð er tillaga um 20 m.kr. tímabundið framlag til að mæta að hluta stofnkostnaði við hönnun og uppsetningu sýningar á Njálureflinum og sögusýningu á Hvolsvelli.
    Gerð er tillaga um 7 m.kr. tímabundið framlag til framkvæmda við útisvæði og söfnun heimilda í tengslum við sjóslys og afleiðingar þeirra ásamt sögu Reykjanesvita.
    Gerð er tillaga um 7 m.kr. tímabundið framlag til reksturs Spákonuhofsins á Skagaströnd.
    Gerð er tillaga um 5,5 m.kr. tímabundna hækkun á árlegum styrk til Hins íslenska bókmenntafélags. Nú nemur stuðningurinn 12,5 m.kr. á ári.
    Gerð er tillaga um 12,5 m.kr. tímabundið framlag til Sköpunarmiðstöðvarinnar á Stöðvarfirði.
    Gerð er tillaga um 16 m.kr. tímabundið framlag til reksturs Skaftfells, listamiðstöðvar á Seyðisfirði.
    Gerð er tillaga um tímabundið 5 m.kr. framlag til Kómedíuleikhússins á Vestfjörðum. Gerð er tillaga um 15 m.kr. tímabundið framlag til kvikmyndahátíðarinnar RIFF.
    Gerð er tillaga um 15 m.kr. tímabundið framlag til Hrauns í Öxnadal, m.a. til hönnunar á gestastofu.
    Gerð er tillaga um 21,4 m.kr. tímabundið framlag til Sambands sveitarfélaga á Austurlandi til að styrkja rekstur menningarmiðstöðva á Austurlandi.
    Gerð er tillaga um 20 m.kr. tímabundna hækkun á framlögum til starfsemi áhugaleikfélaga.
    Gerð er tillaga um 20 m.kr. tímabundið framlag til Sviðslistasjóðs.
    Gerð er tillaga um tímabundið 5 m.kr. framlag til Barnamenningarsjóðs.

18.40 Íþrótta- og æskulýðsmál.
    Gerð er tillaga um 20 m.kr. tímabundið framlag til KFUM og KFUK til að styrkja rekstur samtakanna.
    Gerð er tillaga um 30 m.kr. tímabundið framlag til KFUM vegna uppbyggingar á nýjum matskála í Vatnaskógi.
    Gerð er tillaga um 387 m.kr. aukningu inn á samninga og styrki til íþróttamála til þess að vinna áfram að uppbyggingu á afreksstarfi á Íslandi í samræmi við tillögur í niðurstöðu starfshóps mennta- og barnamálaráðuneytis sem skilaði skýrslunni Áfram Ísland!
    Gerð er tillaga um 15 m.kr. tímabundið framlag til að ýta undir áframhaldandi vöxt mótahalds í rafíþróttum á Íslandi.
    Gerð er tillaga um 15 m.kr. tímabundna hækkun á framlögum til UMFÍ.
    Gerð er tillaga um 20 m.kr. tímabundið framlag til undirbúnings Landsmóts hestamanna 2026 sem haldið verður á Hólum í Hjaltadal.

19 Fjölmiðlun.
19.10 Fjölmiðlun.
    Gert er ráð fyrir að framlag til Ríkisútvarpsins lækki um 140 m.kr. í samræmi við uppfærða tekjuáætlun og aðra leiðréttingu á útreikningi frá frumvarpinu. Framlag til Ríkisútvarpsins byggist á tekjuáætlun fjárlaga um innheimtar tekjur af útvarpsgjaldi. Við þá tölu er árlega bætt 175 m.kr. samkvæmt þjónustusamningi til eflingar á leiknu íslensku sjónvarpsefni.

20 Framhaldsskólastig.
20.10 Framhaldsskólar.
    Millifærðar eru fjárveitingar til stofnana vegna áfangasamkomulags um jöfnun launa milli markaða. Í desember 2023 var skrifað undir samkomulag um breytingar á grunnröðun tiltekinna starfa í samræmi við niðurstöður áfangasamkomulags á grundvelli 7. gr. samkomulags frá 2016 milli fjármála- og efnahagsráðherra og samtaka launafólks á opinberum vinnumarkaði. Breytingin tekur til hópa þar sem vísbendingar eru um að launamunur sé til staðar á milli markaða og að munurinn kunni að vera kerfislægur og ómálefnalegur. Í kjölfar þessa hækka gjöld hjá nokkrum framhaldsskólum þannig:









    Lagt er til að færa 70 m.kr. af tilfærslum á rekstur til að endurspegla betur skiptingu útgjalda á liðnum Sameiginleg verkefni og þjónusta.
    Lagt er til að millifæra 30 m.kr. til dómsmálaráðuneytis til að efla samfélagslöggæslu samkvæmt aðgerðaáætlun um aðgerðir gegn ofbeldi barna.
    Lagt er til að millifæra 1 m.kr. til dómsmálaráðuneytis til þess að koma til móts við kostnað við sveinsprófsgrunninn sem er hýstur af sýslumannsembættunum.
    Lagt er til að færa 100 m.kr. af tilfærslum á rekstur til að endurspegla betur skiptingu útgjalda á liðnum Framlög til námsbrauta og skóla.
    Lagt er til að flytja 203,5 m.kr. til háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðuneytis vegna flutnings á verkefni aðfaranáms við Háskóla Íslands. Með þessari millifærslu fjárheimilda færist allt aðfaranám yfir í sama ráðuneytið.

20.30 Vinnustaðanám og styrkir.
    Lagt er til að færa 9,5 m.kr. af tilfærslum yfir á rekstur til að endurspegla betur skiptingu útgjalda á liðnum 02-519-110 Vinnustaðanámssjóður.

21 Háskólastig.
21.10 Háskólar og rannsóknastarfsemi.
    Lagt er til að 65,6 m.kr. launakostnaður færist frá Háskóla Íslands til Landsbókasafns – Háskólabókasafns vegna flutnings á bókasafni Menntavísindasviðs þangað. Rekstrarheimildir Landsbókasafns aukast um samsvarandi upphæð.
    Gerð er tillaga um 23,1 m.kr. hækkun hjá Háskóla Íslands og 16,5 m.kr. hækkun hjá Háskólanum á Akureyri vegna áfangasamkomulags um jöfnun launa milli markaða. Í desember 2023 var skrifað undir samkomulag um breytingar á grunnröðun tiltekinna starfa í samræmi við niðurstöður áfangasamkomulags á grundvelli 7. gr. samkomulags frá 2016 milli fjármála- og efnahagsráðherra og samtaka launafólks á opinberum vinnumarkaði. Breytingin tekur til hópa þar sem vísbendingar eru um að launamunur sé til staðar á milli markaða og að munurinn kunni að vera kerfislægur og ómálefnalegur.
    Fjármagna á hús heilbrigðisvísindasviðs Háskóla Íslands í gegnum Fasteignafélag HÍ (FHÍ). Þess vegna er lagt til að fjárheimildir háskólans vegna byggingarinnar að fjárhæð 1.749 m.kr. falli niður ásamt samsvarandi tekjum frá Happdrætti HÍ.
    Stofnun Vilhjálms Stefánssonar er lögð niður og verkefni hennar flutt til Háskólans á Akureyri og flytjast fjárheimildir stofnunarinnar þangað, gjöld að fjárhæð 107,2 og tekjur að fjárhæð 26 m.kr.
    Lagt er til að flytja 203,5 m.kr. frá mennta- og barnamálaráðuneyti til háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðuneytis vegna flutnings á verkefni aðfaranáms við Háskóla Íslands. Með þessari millifærslu fjárheimilda færist allt aðfaranám yfir í sama ráðuneytið.
    Gerð er tillaga um 1.000 m.kr. hækkun vegna fjölgunar háskólanema. Á milli áranna 2023 og 2024 er fjölgun háskólanema um 7,3% sem er mesta fjölgun um langt árabil og óhjákvæmilegt er að fjármagna til að háskólarnir geti varið gæði námsins. Alþjóðlegur samanburður hefur ítrekað sýnt að færri útskrifast úr háskóla á Íslandi en að meðaltali í OECD-ríkjunum, ekki síst þegar horft er til STEM-greinanna svokölluðu og heilbrigðisvísinda, en þar er nú aukning. Hafa ber í huga að annars staðar á Norðurlöndunum hefur verið stutt betur við bakið á háskólanemum en á Íslandi og fjármögnun háskólastigsins þar er mun betri en á Íslandi, eða 49% hærri en á Íslandi árið 2021. Fjölþætt átak háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðuneytis hefur skilað árangri. Niðurfelling skólagjalda í Listaháskóla Íslands og Háskólanum á Bifröst, hvatningarátakið Taktu stökkið og áhersla á fjölgun nema í STEAM-greinum og heilbrigðisvísindum hefur skilað 7,3% fjölgun háskólanema.
    Gerð er tillaga um að millifæra 1 m.kr. til dómsmálaráðuneytis vegna þess að útgáfa leyfisbréfa í tækni- og hönnunargreinum færist til sýslumanna sem heyra undir dómsmálaráðuneytið.

22 Önnur skólastig og stjórnsýsla mennta- og barnamála.
22.10 Leikskóla- og grunnskólastig.
    Gert er ráð fyrir að 260 m.kr. fjárheimild verði notuð til þess að auka við stuðning við börn af erlendum uppruna þar sem áhersla verður lögð á fyrstu þrjú árin eftir komu til landsins, óháð aldri og skólastigi. Unnið verður að samræmdu verklagi um móttöku og þjónustu við börn með fjölbreyttan tungumála- og menningarbakgrunn á landsvísu í samræmi við aðferðafræði sem sýnt hefur góðan árangur hjá Reykjavík og fleiri sveitarfélögum. Aukin áhersla verður á málörvun og kennslu á íslensku sem annað tungumál auk samfélagsfræðslu fyrir ungmenni. Þá verður miðlæg skólaþjónusta og námsgagnagerð í þágu barna af erlendum uppruna aukin. Um er að ræða útfærslu á framlagi sem veitt var til málefna útlendinga.

22.20 Framhaldsfræðsla og menntun óflokkuð á skólastig.
    Gerð er tillaga um 12,2 m.kr. hækkun vegna endurmats á launa-, gengis- og verðlagsreikningi frumvarpsins.

23 Sjúkrahúsþjónusta.
23.10 Sérhæfð sjúkrahúsþjónusta.
    Gerð er tillaga um 55 m.kr. fjárveitingu til eflingar Barna- og unglingageðdeildar Landspítala. Árið 2022 komu inn 260 m.kr. í stuðning við aðgerðir sem tengdust félags- og heilsufarslegum afleiðingum COVID-19. Hluti af því fór í að efla BUGL en einnig að styrkja samvinnu BUGL við nærþjónustu í gegnum fjölskylduteymi heilsugæslunnar, barnavernd o.fl. Mikilvægur árangur hefur náðst í að stytta biðlista og bæta þjónustuna en biðlisti eftir þjónustu BUGL hefur verið viðvarandi vandamál. Í byrjun árs hafði náðst það markmið að ekkert barn bíði eftir þjónustu lengur en 90 daga og er það í samræmi við viðmið embættis landlæknis. Aukið fjármagn hefur einnig gert BUGL kleift að ráða sérfræðinga og fjölga meðferðarteymum göngudeildarinnar. Mikilvægt er að þetta tímabundna fjármagn verði gert varanlegt til þess að hægt sé að viðhalda þeim árangri sem náðst hefur og byggja enn sterkari grunn fyrir BUGL til að vera öflugur bakhjarl fyrsta og annars stigs þjónustu um land allt.
    Gerð er tillaga um 650 m.kr. lækkun á heimild til NLSH ohf. og samsvarandi hækkun á liðnum 08-379-650 Sjúkrahús, óskipt vegna brúarverkefnis við bráðamóttöku Landspítala. Tafir hafa orðið á byggingu nýs Landspítala við Hringbraut sem hefur þau áhrif að fyrri áætlanir um nýtingu húsnæðiskosts Landspítala fram að opnun hins nýja spítala ganga ekki upp. Brýnt er að ráðast í húsnæðislausnir fyrir bráðamóttökuna í Fossvogi því að núverandi aðstaða gerir spítalanum ekki kleift að sinna nauðsynlegri bráðaþjónustu fram að opnun nýja meðferðarkjarnans. Í verkefninu er gert ráð fyrir stækkun bráðamóttökunnar og að skapa 25 rúma matsdeild fyrir bráðveika einstaklinga.
    Gerð er tillaga um 2,5 ma.kr. hliðrun í byggingu nýs Landspítala þannig að dregið verði úr framkvæmdum á næsta ári sem því nemur. Í þessu sambandi er bent á að til viðbótar við 18,4 ma.kr. framlag í frumvarpinu er einnig gert ráð fyrir verulegum uppsöfnuðum afgangi í lok þessa árs.
    Gerð er tillaga um millifærslu 300 m.kr. tímabundinnar fjárheimildar á málaflokk 24.20 Sérfræðiþjónusta og hjúkrun, lið lækniskostnaðar hjá Sjúkratryggingum, til að fjölga lýðheilsutengdum aðgerðum á árinu 2025.
    Hinn 1. júní 2024 voru gerðar breytingar á tilvísanakerfi barna þar sem m.a. bráða- og vaktþjónusta varð undanskilin tilvísunum, sem og þjónusta augnlækna og kvensjúkdómalækna. Einnig var rannsóknar- og myndgreiningarþjónusta gerð gjaldfrjáls fyrir börn. Af þeim sökum er gerð tillaga um 55 m.kr. millifærslu af málefnasviði 23 Sjúkrahúsþjónusta á málefnasvið 24 Heilbrigðisþjónusta utan sjúkrahúsa
    Gerð er tillaga um millifærslu 18 m.kr. til Heyrnar- og talmeinastöðvar Íslands vegna náms heyrnarfræðinga þar. Gert er ráð fyrir 18 m.kr. á ári til verkefnisins næstu þrjú árin.
    Gerð er tillaga um millifærslu 160 m.kr. til Heilbrigðisstofnunar Vesturlands vegna liðskiptaaðgerða á árinu. Fyrir er stofnunin með 270 m.kr. undir liðskiptasetri og er þessi millifærsla til viðbótar við þá fjárheimild til að nýta betur framleiðslugetu setursins.
    Gerð er tillaga um millifærslu 90 m.kr. á málaflokk 24.20 Sérfræðiþjónusta og hjúkrun, lið lækniskostnaðar, vegna samninga Sjúkratrygginga við Heilbrigðisstofnun Vesturlands um kvenaðgerðir.
    Gert er ráð fyrir auknu fjármagni upp á 40,5 m.kr. svo að hægt sé að setja á fót eina ofbeldismóttöku fyrir þolendur ofbeldis. Þetta er hluti af aðgerðaáætlun þriggja ráðuneyta vegna ofbeldis í garð og meðal barna. Áætlað er að verkefnið hefjist haustið 2024 og var gert ráð fyrir fjármagni vegna þessa í síðasta fjáraukalagafrumvarpi ársins. Á Landspítala er teymi sérfræðinga sem veitir fullorðnum þolendum heimilisofbeldis þverfaglega heilbrigðisþjónustu. Nauðsynlegt er að aðlaga þá þjónustu að börnum sem eru þolendur ofbeldis. Skynsamlegt er að sameina þau úrræði sem Landspítali býður þolendum ofbeldis og setja á fót ofbeldismóttöku. Rannsóknir sýna að skimun hjá þeim börnum sem koma inn í heilbrigðiskerfið vegna ofbeldis er hluti af snemmtækri íhlutun. Gert er ráð fyrir að árlegur launakostnaður verði um 30 m.kr. Áætla má að kostnaður við undirbúning á opnun ofbeldismóttöku verði 20 m.kr. á ársgrundvelli, 75% af því fjármagni fellur til á árinu 2025.

23.20 Almenn sjúkrahúsþjónusta.
    Gert er ráð fyrir 1.000 m.kr. fjárveitingu til sjúkrasviða á landsbyggðinni. Afar mikilvægt er að heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni geti sinnt almennum tilvikum á sjúkrasviði, ekki síst bráðatilfellum. Mikilvægt er að sjúkrahús á landsbyggðinni séu í stakk búin til að sinna mikilvægri grunnþjónustu í heilbrigðisumdæmum utan höfuðborgarsvæðisins og geti þannig létt álagi bæði af Landspítala og Sjúkrahúsinu á Akureyri.
    Gerð er tillaga um millifærslu 160 m.kr. af málaflokki 23.10 Sérhæfð sjúkrahúsþjónusta til Heilbrigðisstofnunar Vesturlands vegna liðskiptaaðgerða á árinu. Fyrir er stofnunin með 270 m.kr. undir liðskiptasetri og er þessi millifærsla til viðbótar við þá fjárheimild til að nýta betur framleiðslugetu setursins.
    Gerð er tillaga um millifærslu á milli málefnasviða Heilbrigðisstofnunar Vestfjarða vegna reksturs endurhæfingardeildar. Þannig færast 120 m.kr. á sjúkrasvið af heilsugæslusviði.
    Gerð er tillaga um millifærslu á milli málefnasviða Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja vegna tilfærslu verkefna. Þannig færast 50 m.kr. á sjúkrasvið af heilsugæslusviði.

24 Heilbrigðisþjónusta utan sjúkrahúsa.
24.10 Heilsugæsla.
    Gerð er tillaga um millifærslu 50 m.kr. fjárheimildar sem vistuð var á almennum varasjóð í frumvarpinu og er tilkomin vegna innleiðingar á starfsþróunarkerfi ljósmæðra. Fjárheimildin er nú sett á málaflokk 24.10 Heilsugæsla og verður dreift á heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni og Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins. Um er að ræða varanlegan kostnað sem gæti numið allt að 50 m.kr. á ári en gæti orðið lægri þegar endanleg útfærsla liggur fyrir. Gert er ráð fyrir að innleiðingin gildi afturvirkt frá 1. febrúar 2024.
    Gerð er tillaga um 13,8 m.kr. millifærslu á málaflokk 25.10 Hjúkrunar- og dvalarrými vegna sex almennra dagdvalarrýma hjá Eir/Hömrum. Um er að ræða tímabundna fjölgun í fjögur ár. Dagdvalarrými þessi eru vegna aðgerðar A.1 samþætt heimaþjónusta og aðgerðar A.3 efling og þróun dagdvala í aðgerðaáætluninni „Gott að eldast“. Þau eru skilgreind sem sveigjanleg dagdvalarrými þar sem þau verða rekin með samþættri heimaþjónustu. Af sömu ástæðum er gerð tillaga um 13,8 m.kr. millifærslu á málaflokk 25.10 Hjúkrunar- og dvalarrými vegna sex almennra dagdvalarrýma á Austurlandi. Þau eru skilgreind sem sveigjanleg dagdvalarrými þar sem þau verða rekin á ólíkum stöðum.
    Gerð er tillaga um 500 m.kr. framlag til að styrkja heilbrigðisþjónustu utan sjúkrahúsa. Nánari útfærsla liggur ekki fyrir en heilbrigðisráðuneytið mun útdeila fjárveitingum til verkefna þegar útfærslan liggur fyrir.
    Gert er ráð fyrir auknu fjármagni sem nemur 202,5 m.kr. svo að hægt sé að skima fyrir ofbeldi í grunnskólum landsins. Þetta er hluti af aðgerðaáætlun þriggja ráðuneyta vegna ofbeldis í garð og meðal barna. Áætlað er að verkefnið hefjist haustið 2024 og var gert ráð fyrir fjármagni vegna þess í síðasta fjáraukalagafrumvarpi ársins. Notkun samræmdra aðferða við skimun og framkvæmd skimunar verður á ábyrgð heilsuverndar skólabarna og heilsugæslunnar. Í framhaldinu þarf að styrkja heilbrigðisþjónustu við börn sem eru þolendur og gerendur ofbeldis þannig að bjóða megi börnum viðeigandi stuðning og úrvinnslu. Áætlað er að undirbúningur fyrir þetta verkefni kosti 100 m.kr., þar af eru um 40 m.kr. í hugbúnaðarþróun. Um 75% af því fjármagni fellur til á árinu 2025. Gert er ráð fyrir að fjölga þurfi stöðugildum heilbrigðisstarfsmanna með þar til bæra menntun, færni og þekkingu um alls 10 stöðugildi á landsvísu til að veita þessum börnum viðeigandi heilbrigðisþjónustu.
    Gerð er tillaga um millifærslu á milli málefnasviða Heilbrigðisstofnunar Vestfjarða vegna reksturs endurhæfingardeildar. Þannig færast 120 m.kr. af heilsugæslusviði á sjúkrasvið.
    Gerð er tillaga um millifærslu á milli málefnasviða Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja vegna tilfærslu verkefna. Þannig færast 50 m.kr. af heilsugæslusviði á sjúkrasvið.

24.20 Sérfræðiþjónusta og hjúkrun.
    Gert er ráð fyrir millifærslu 300 m.kr. tímabundinnar fjárheimildar af málaflokki 23.10 Sérhæfð sjúkrahúsþjónusta á lið lækniskostnaðar hjá Sjúkratryggingum til að fjölga lýðheilsutengdum aðgerðum á árinu 2025.
    Lagt er til að breyta tegundasundurliðun á framlagi sem millifært var á læknislið sjúkratrygginga, þannig færast 300 m.kr. af rekstri á tilfærslur.
    Hinn 1. júní 2024 voru gerðar breytingar á tilvísanakerfi barna þar sem m.a. bráða- og vaktþjónusta varð undanskilin tilvísunum, sem og þjónusta augnlækna og kvensjúkdómalækna. Einnig var rannsóknar- og myndgreiningarþjónusta gerð gjaldfrjáls fyrir börn. Af þeim sökum er gerð tillaga um 55 m.kr. millifærslu af málefnasviði 23 Sjúkrahúsþjónusta á málefnasvið 24 Heilbrigðisþjónusta utan sjúkrahúsa. Þá verður fjárhæðin jafnframt færð af launum á tilfærslur.
    Gert er ráð fyrir millifærslu 90 m.kr. af málaflokki 23.10 Sérhæfð sjúkrahúsþjónusta á lið lækniskostnaðar vegna samninga Sjúkratrygginga við Heilbrigðisstofnun Vesturlands um kvenaðgerðir.

24.30 Sjúkraþjálfun, iðjuþjálfun og talþjálfun.
    Gert er ráð fyrir millifærslu 18 m.kr. af málaflokki 23.10 Sérhæfð sjúkrahúsþjónusta vegna náms heyrnarfræðinga hjá Heyrnar- og talmeinastöð Íslands. Gert er ráð fyrir 18 m.kr. á ári til verkefnisins næstu þrjú árin.

25 Hjúkrunar- og endurhæfingarþjónusta.
25.10 Hjúkrunar- og dvalarrými.
    Framlag til Framkvæmdasjóðs aldraðra lækkar um 70 m.kr. í samræmi við endurskoðaða tekjuáætlun ríkisins.
    Gert er ráð fyrir að fjárveiting til reksturs hjúkrunarrýma hækki um 407 m.kr. vegna aukinnar hjúkrunarþyngdar. Um er að ræða hækkun á hjúkrunarþyngd í tvö ár þar sem ekki fékkst fjármagn í aukna hjúkrunarþyngd í fjárlögum þessa árs. Hjúkrunarheimilum ber að framkvæma mat á heilsufari og aðbúnaði íbúa með mælitæki sem er alþjóðlegt (RAI-mælingar). Mælitækið vinnur úr öllum þessum gögnum og gefur út einn stuðul, RUG-stuðul, fyrir hjúkrunarheimilið. Allt mengi íbúanna er mælt og skoðað, ein tala verður til sem á að grípa það mengi. Þróunin hefur verið sú sl. ár að stuðullinn er hækkandi (aukin hjúkrunarþyngd). Einstaklingar sem þurfa þjónustu hjúkrunarheimila verða eldri og veikari með tímanum og einnig fara þeir sífellt síðar á æviskeiðinu á hjúkrunarheimili. Því fylgir aukin hjúkrunarþyngd sem er reiknuð inn í daggjald til hjúkrunarheimila.
    Gerð er tillaga um 13,8 m.kr. millifærslu af málaflokki 24.10 Heilsugæsla vegna sex almennra dagdvalarrýma hjá Eir/Hömrum. Um er að ræða tímabundna fjölgun í fjögur ár. Dagdvalarrými þessi eru vegna aðgerðar A.1 samþætt heimaþjónusta og aðgerðar A.3 efling og þróun dagdvala í aðgerðaáætluninni „Gott að eldast“. Þau eru skilgreind sem sveigjanleg dagdvalarrými þar sem þau verða rekin með samþættri heimaþjónustu. Af sömu ástæðum er gerð tillaga um 13,8 m.kr. millifærslu af málaflokki 24.10 Heilsugæsla vegna sex almennra dagdvalarrýma á Austurlandi. Þau eru skilgreind sem sveigjanleg dagdvalarrými þar sem þau verða rekin á ólíkum stöðum.

25.20 Endurhæfingarþjónusta.
    Gerð er tillaga um 145 m.kr. tímabundið framlag til að styrkja rekstur SÁÁ.
    Gerð er tillaga um 35 m.kr. tímabundið framlag til Æfingastöðvar lamaðra og fatlaðra. Tilefnið er að hækka ramma til að koma til móts við hækkun vegna samnings Sjúkratrygginga Íslands við almenna sjúkraþjálfara. Jafnframt er því beint til ráðuneytisins að nauðsynlegt er að leggja mat á varanlegan kostnaðarauka Æfingastöðvarinnar vegna samnings sjúkraþjálfara.
    Gerð er tillaga um 15 m.kr. tímabundið framlag til endurhæfingar á vegum Takts, miðstöðvar Parkinsonsamtakanna.
    Gerð er tillaga um 40 m.kr. tímabundið framlag til reksturs Hlaðgerðarkots. Gerð er tillaga um 50 m.kr. tímabundið framlag til að styrkja rekstur Krýsuvíkursamtakanna.
    Gerð er tillaga um 195 m.kr. tímabundið framlag til að styrkja rekstur Ljóssins.

27 Örorka og málefni fatlaðs fólks.
27.30 Málefni fatlaðs fólks.
    Lög um Mannréttindastofnun Íslands voru samþykkt á Alþingi 22. júní 2024 og var fyrirhugað að stofnunin tæki til starfa nú um áramótin. Í frumvarpinu var gert ráð fyrir millifærslu fjárheimilda til Alþingis, á málaflokk 01.30 Eftirlitsstofnanir Alþingis, vegna hinnar nýju stofnunar. Nú er ljóst að stofnunin tekur ekki til starfa fyrr en 1. júlí 2025 og því þarf að fresta millifærslu fjárheimilda að hluta. Hér eru færðar til baka millifærslur á 85,9 m.kr.
    Lagt er til að 3,4 m.kr. framlag verði millifært á Mannréttindastofnun Íslands. Um er að ræða leiðréttingu vegna launa- og verðlagsbóta sem settar voru á lið réttindagæslu fatlaðs fólks sem gert er ráð fyrir að renni inn í hina nýju stofnun, Mannréttindastofnun Íslands, um mitt ár 2025.

27.50 Jöfnun á örorkubyrði almennra lífeyrissjóða.
    Lögð er til 2 ma.kr. hækkun á framlagi af almennu tryggingagjaldi til jöfnunar á örorkubyrði lífeyrissjóða.

28 Málefni aldraðra.
28.30 Þjónusta við aldraða og aðrar greiðslur, óta.
    Lög um félagslegan viðbótarstuðning við aldraða ná til þeirra sem eru búsettir hér á landi og hafa ekki full réttindi til almannatrygginga. Við setningu laganna var sama almenna frítekjumarkið látið gilda fyrir þann stuðning og gilti um ellilífeyri eða 300.000 kr. á ári. Það er því talið rétt að hækka frítekjumark sérstaks viðbótarstuðnings til samræmis við hækkun almenns frítekjumarks ellilífeyrisþega. Hækkun fer úr 25 þús. kr. í 36,5 þús. kr. á mánuði á hvern einstakling. Kostnaður við það nemur 25 m.kr.

29 Fjölskyldumál.
29.40 Annar stuðningur við fjölskyldur og börn.
    Lagt er til 495 m.kr. framlag til sveitarfélaga til þess að styðja við 1., 2. og 3. stigs þjónustu í öllum sveitarfélögum vegna farsældar barna. Framlag þetta, sem verði veitt í gegnum Jöfnunarsjóð sveitarfélaga, er til að sveitarfélög geti brugðist við auknum fjölda mála með viðeigandi málsmeðferð.
    Gerð er tillaga um 45 m.kr. framlag til þess að innleiða að fullu framkvæmdaáætlun í barnavernd fyrir árin 2023–2027. Markmið framkvæmdaáætlunarinnar er að styrkja stoðir barnaverndarkerfisins með samræmdum hætti til að vernda betur börn gegn ofbeldi og vanrækslu. Kostnaður vegna innleiðingar nemur 45 m.kr. á ári 2025 og 2026.
    Gerð er tillaga um 207 m.kr. framlag til Barna- og fjölskyldustofu sem rekur lögbundin meðferðar- og neyðarúrræði fyrir börn og ungmenni með hegðunar- og tilfinningavanda. Sakhæf börn sem hafa verið úrskurðuð í gæsluvarðhald eða hlotið dóm eru einnig vistuð í úrræðum Barna- og fjölskyldustofu. Lagt er til að hafinn verði undirbúningur á vistunarúrræði vegna afplánunar sakhæfra barna og vegna alvarlegustu mála barna sem eru hættuleg sjálfum sér og öðrum, sbr. 79. gr barnaverndarlaga, og hins vegar vistunareininga á vegum Barna- og fjölskyldustofu fyrir börn með alvarlegan hegðunarvanda og sem þurfa gæslu allan sólarhringinn.
    Gerð er tillaga um 36 m.kr. framlag til Flotans sem er vettvangsstarf flakkandi félagsmiðstöðva og ungmennastarfs. Flakkandi félagsmiðstöð á stórhöfuðborgarsvæðinu er fyrst og fremst vettvangs- og leitarstarf um kvöld og helgar.
    Gerð er tillaga um 28,8 m.kr. framlag til Farvegarins sem er úrræði sem er ætlað að vinna með öll ofbeldismál barna út frá þverfaglegri nálgun. Við uppbyggingu á þjónustunni verði unnið út frá hugmyndafræði um uppbyggilega réttvísi og að beina barni í annan farveg til að rjúfa hring áhættuhegðunar og beina börnum á aðra braut sem er líklegri til að styðja við farsæld þeirra.
    Gerð er tillaga um 34,2 m.kr. framlag í sameiginlegt átak sem farið verði í á næstu vikum og misserum sem felur í sér fræðslu og samtal við börn og ungmenni, foreldra og þá sem hafa aðkomu að málefnum barna. Í þessu felst skipulögð fræðsla um afleiðingar ofbeldis og samtal um hvernig gera megi samfélagið öruggara.
    Lagt er til að flytja 757,4 m.kr. á viðfanginu 02-999-170 af rekstri yfir á tilfærslur, en útgjöld á viðfanginu eru eingöngu tilfærslur.
    Gerð er tillaga um tímabundna fjárheimild til eins árs, að fjárhæð 35 m.kr., vegna þingsályktunar um aukið aðgengi að hjálpartækjum fyrir blinda, sjónskerta og einstaklinga með samþætta sjón- og heyrnarskerðingu sem samþykkt var á Alþingi 23. mars 2023. Í þingsályktuninni er gert ráð fyrir 35 m.kr. framlagi árin 2024 og 2025 til kaupa á sérhæfðum hjálpartækjum. Í fjárlögum fyrir árið 2024 er 35 m.kr. fjárheimild sem kom inn fyrir tilstilli fjárlaganefndar og hér er gerð tillaga um 35 m.kr. árið 2025 svo að hægt sé að standa við efni og ákvæði ályktunarinnar.
    Gerð er tillaga um 5 m.kr. tímabundið framlag til að styrkja samtök um Foreldrahús ses. Gerð er tillaga um tímabundið 16 m.kr. rekstrarframlag til Bjarmahlíðar, miðstöðvar fyrir
þolendur ofbeldis.

29.70 Málefni innflytjenda og flóttamanna.
    Gerð er tillaga um millifærða fjárheimild að fjárhæð 41 m.kr. á málaflokk 30.10 Vinnumál og atvinnuleysi vegna þriggja stöðugilda sem verður bætt við ramma Vinnumálastofnunar í kjölfar sameiningar Fjölmenningarseturs og Vinnumálastofnunar. Áður en sameining átti sér stað 1. apríl 2023 voru stöðugildi hjá Fjölmenningarsetri í hlutastörfum aukin í heilt stöðugildi. Samtals er um þrjú stöðugildi að ræða.
    Lög um Mannréttindastofnun Íslands voru samþykkt á Alþingi 22. júní 2024 og var fyrirhugað að stofnunin tæki til starfa nú um áramótin. Í frumvarpinu var gert ráð fyrir millifærslu fjárheimilda til Alþingis, á málaflokk 01.30 Eftirlitsstofnanir Alþingis, vegna hinnar nýju stofnunar. Nú er ljóst að stofnunin tekur ekki til starfa fyrr en 1. júlí 2025 og því þarf að fresta millifærslu fjárheimilda að hluta. Hér er færð til baka millifærsla á 3,8 m.kr.

30 Vinnumarkaður og atvinnuleysi.
30.10 Vinnumál og atvinnuleysi.
    Gerð er tillaga um millifærða fjárheimild að fjárhæð 41 m.kr. af málaflokki 29.70 Málefni innflytjenda og flóttamanna vegna þriggja stöðugilda sem verður bætt við ramma Vinnumálastofnunar í kjölfar sameiningar Fjölmenningarseturs og Vinnumálastofnunar. Áður en sameining átti sér stað 1. apríl 2023 voru stöðugildi hjá Fjölmenningarsetri í hlutastörfum aukin í heilt stöðugildi. Samtals er um þrjú stöðugildi að ræða.
    Gert er ráð fyrir að rekstrartekjur Vinnumálastofnunar lækki um 1.074,3 m.kr. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að fjárheimild umsýslukostnaðar Vinnumálastofnunar hjá Atvinnuleysistryggingasjóði, Ábyrgðasjóði launa og Fæðingarorlofssjóði millifærist til stofnunarinnar sjálfrar, samtals 1.074,3 m.kr. Við millifærsluna láðist samhliða að lækka rekstrartekjur Vinnumálastofnunar á móti.
    Breyting á framlagi til Atvinnuleysistryggingasjóðs miðað við uppfærða þjóðhagsspá nemur 1.698,4 m.kr. til lækkunar.
    Gerð er tillaga um 250 m.kr. hækkun til að unnt sé að framlengja tímabundinn rekstrarstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavík út mars 2025.

31 Húsnæðis- og skipulagsmál.
31.10 Húsnæðismál.
    Gert er ráð fyrir að færa 12,5 m.kr. af rekstri á tilfærslur vegna fjárveitinga til Asks mannvirkjarannsóknasjóðs.
    Lagt er til að gjaldfærður ríkisstuðningur hlutdeildarlána verði aukinn um 600 m.kr. og verði því 1.400 m.kr. á árinu 2025. Hlutdeildarlán eru vaxtalaus lán sem veitt eru til einstaklinga undir ákveðnum tekjumörkum til kaupa á íbúðarhúsnæði. Lánin eru veitt af Húsnæðissjóði á grundvelli lánsheimildar í 5. gr. fjárlaga. Lánsheimild ársins 2025 nemur 4 ma.kr. og nemur ríkisstuðningurinn mismun á heimildinni og núvirði hennar miðað við vaxtalaust lán til 10 ára. Við eftirgjöf vaxta er miðað við vaxtakjör Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar. Vaxtalaus lán eru ríkisstuðningur sem gjaldfærður er í samræmi við reikningsskilareglur.
    Gerð er tillaga um 400 m.kr. hækkun til að unnt sé að framlengja sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavík út mars 2025.

32 Lýðheilsa og stjórnsýsla velferðarmála.
32.10 Lýðheilsa, forvarnir og eftirlit.
    Gerð er tillaga um 20 m.kr. tímabundið framlag til Lýðheilsusjóðs.

32.20 Jafnréttismál.
    Í samræmi við breytingar á forsetaúrskurði nr. 6/2022 frá 26. ágúst 2024, um skiptingu stjórnarmálefna milli ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands, sem tóku gildi 1. september sl. fluttust jafnréttis- og mannréttindamál frá forsætisráðuneyti til félags- og vinnumarkaðsráðuneytis. Þannig færast fjárheimildir málaflokksins á milli ráðuneyta, þ.e. gjaldaheimildir að fjárhæð 386,7 m.kr. og rekstrartekjur að fjárhæð 11,3 m.kr.
    Lög um Mannréttindastofnun Íslands voru samþykkt á Alþingi 22. júní 2024 og var fyrirhugað að stofnunin tæki til starfa nú um áramótin. Í frumvarpinu var gert ráð fyrir millifærslu fjárheimilda til Alþingis, á málaflokk 01.30 Eftirlitsstofnanir Alþingis, vegna hinnar nýju stofnunar. Nú er ljóst að stofnunin tekur ekki til starfa fyrr en 1. júlí 2025 og því þarf að fresta millifærslu fjárheimilda að hluta. Hér er færð til baka millifærsla á 1,5 m.kr.
    Gerð er tillaga um 7 m.kr. tímabundið framlag til Samtakanna '78.

32.30 Stjórnsýsla heilbrigðismála.
    Gerð er tillaga um tímabundið 10 m.kr. framlag til reksturs Píeta samtakanna.
    Gerð er tillaga um 10 m.kr. tímabundið framlag til að styrkja núverandi rekstur Seiglunnar.

32.40 Stjórnsýsla félagsmála.
    Í samræmi við breytingar á forsetaúrskurði nr. 6/2022 frá 26. ágúst 2024, um skiptingu stjórnarmálefna milli ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands, sem tóku gildi 1. september sl. fluttust jafnréttis- og mannréttindamál frá forsætisráðuneyti til félags- og vinnumarkaðsráðuneytis. Við breytingu þessa færast sjö störf frá forsætisráðuneyti til félags- og vinnumarkaðsráðuneytis og þangað eru millifærðar 136 m.kr.
    Gerð er tillaga um 19,5 m.kr. hækkun vegna endurmats á launa-, gengis- og verðlagsreikningi frumvarpsins.
    Gerð er tillaga um 17 m.kr. tímabundið framlag til reksturs Landssamtaka eldri borgara. Gerð er tillaga um 12 m.kr. tímabundið framlag til reksturs Hugarafls.

33 Fjármagnskostnaður, ábyrgðir og lífeyrisskuldbindingar.
33.10 Fjármagnskostnaður.
    Gerð er tillaga um 3,5 ma.kr. hækkun vaxtagjalda í ljósi hærri lántöku en ætlað var þar sem búið er að fresta sölu á Íslandsbanka, auk þess sem afkoma ríkissjóðs er heldur lakari en ætlað var.

34 Almennur varasjóður og sértækar fjárráðstafanir.
34.10 Almennur varasjóður.
    Gerð er tillaga um millifærslu 50 m.kr. fjárheimildar sem vistuð var á almennum varasjóð í frumvarpinu og er tilkomin vegna innleiðingar á starfsþróunarkerfi ljósmæðra. Fjárheimildin er nú sett á málaflokk 24.10 Heilsugæsla og verður dreift á heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni og Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins. Um er að ræða varanlegan kostnað sem gæti numið allt að 50 m.kr. á ári en gæti orðið lægri þegar endanleg útfærsla liggur fyrir. Gert er ráð fyrir að innleiðingin gildi afturvirkt frá 1. febrúar 2024.
    Gerð er tillaga um 8.881 m.kr. lækkun framlags til samræmis við hækkun útgjalda ríkissjóðs við 2. umr. og er því um að ræða tilfærslu fjárheimilda innan þess útgjaldaramma sem settur var í frumvarpinu.
    Gerð er tillaga um 2.935,5 m.kr. lækkun almenns varasjóðs. Tillagan er hluti af ákvörðun fjárlaganefndar um að ekki verði aukið frekar við halla ríkissjóðs umfram það sem fyrir liggur eftir tillögur ríkisstjórnar fyrir 2. umr. fjárlaga.

    Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem skýrðar
hafa verið og gerð er tillaga um í sérstökum þingskjölum.

Alþingi, 14. nóvember 2024.

Njáll Trausti Friðbertsson, form., frsm.	Stefán Vagn Stefánsson.	Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir.
Jódís Skúladóttir, með fyrirvara.	Sigþrúður Ármann.	Vilhjálmur Árnason.