Ferill 514. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.

---

157. löggjafarþing 2025–2026.

Prentað upp.

Þingskjal 1144  —  514. mál.

2. umræða.

Nefndarálit

um frumvarp til laga um breytingu á lögum um fullnustu refsinga, nr. 15/2016 (brottvísun og afplánun erlendra fanga).

Frá meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar.

    Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti frá dómsmálaráðuneyti og Afstöðu – réttindafélagi.
    Nefndinni barst ein umsögn sem aðgengileg er undir málinu á vef Alþingis.
    Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um fullnustu refsinga, nr. 15/2016, er varða reynslulausn og afplánun erlendra ríkisborgara sem ákveðið hefur verið að vísa úr landi að lokinni afplánun með það að markmiði að stytta boðunarlista og draga úr líkum þess að dæmd refsing fyrnist.

Umfjöllun nefndarinnar.
    Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að meginefni þess varði tvo þætti sem tengist innbyrðis. Annars vegar er með 4. gr. frumvarpsins lögð til tímabundin heimild til að veita erlendum föngum, sem ákveðið hefur verið að vísa úr landi að afplánun lokinni, reynslulausn þegar einn þriðji hluti refsitímans er liðinn, í stað helmings líkt og gildandi reglur mæla fyrir um. Hins vegar er fjallað um skilyrði fyrir því að leyfa sama hópi að afplána refsingu utan fangelsis, þ.e. undir rafrænu eftirliti eða á sérstakri stofnun eða heimili. Með 1. og 2. gr. frumvarpsins er því lagt til að eftirleiðis verði það skilyrði fyrir því að geta afplánað refsingu utan fangelsis að ekki liggi fyrir ákvörðun um að vísa eigi viðkomandi úr landi að afplánun lokinni. Afplánun utan fangelsis verði því eingöngu beitt þegar til stendur að einstaklingur snúi aftur út í samfélagið.
    Meiri hlutinn bendir á að í greinargerð með frumvarpinu er fjallað ítarlega um tilefni og nauðsyn umræddrar lagasetningar. Fjölgun erlendra ríkisborgara í fangelsum landsins, sem hafa lítil eða engin tengsl við landið, hefur skapað áskoranir fyrir fullnustukerfið, bæði hvað varðar þjónustu og öryggi. Afleiðingarnar eru m.a. álag á afplánunarrými, lengri boðunarlistar og aukin hætta á að refsingar fyrnist.
    Afstaða – réttindafélag tekur í umsögn sinni undir nauðsyn frumvarpsins og telur það fela í sér tímabundið úrræði til að bregðast við áskorunum fullnustukerfisins. Félagið telur málefnalegt að einstaklingar sem sæta, eða munu sæta, endanlegri ákvörðun um brottvísun frá Íslandi að afplánun lokinni njóti ekki sömu afplánunarúrræða utan fangelsis og þeir sem snúa aftur til samfélagsins hér á landi. Afplánun utan fangelsis byggist á sjónarmiðum um aðlögun að samfélaginu og eigi því síður við þegar ljóst er að viðkomandi verði vísað brott af landi. Þá leggur Afstaða jafnframt áherslu á að ákvæði 4. gr. frumvarpsins um reynslulausn taki með samræmdum hætti til allra erlendra fanga sem sæta brottvísun, óháð eðli brots eða lengd refsingar. Bendir félagið á að jafnræði og fyrirsjáanleiki í framkvæmd séu grundvöllur þess að sambærileg mál hljóti sambærilega meðferð. Að lokum bendir Afstaða á þörf á frekari aðgerðum til að tryggja sanngjarna og skilvirka framkvæmd við fullnustu refsinga til lengri tíma, með áherslu á mannréttinda- og mannúðarsjónarmið og alþjóðlegar skuldbindingar um samninga um framsal fanga frá Íslandi.
    Með hliðsjón af framangreindu telur meiri hlutinn mikilvægt að frumvarpið nái fram að ganga til að bregðast tímabundið við áskorunum fullnustukerfisins. Hvað varðar skilyrði þess að leyfa erlendum föngum sem vísa á úr landi að lokinni afplánun að afplána refsingu utan fangelsis áréttar meiri hlutinn að afplánun utan fangelsis byggist á sjónarmiðum um endurhæfingu og aðlögun að samfélaginu að nýju, t.d. með ástundun náms eða vinnu. Eiga slík sjónarmið síður við um erlenda ríkisborgara með lítil eða engin tengsl við landið, sem ákveðið hefur verið að vísa úr landi að afplánun lokinni. Þá undirstrikar meiri hlutinn jafnframt að umrædd breyting er í auknu samræmi við framkvæmd á Norðurlöndum um skilyrði fyrir afplánun utan fangelsis.
    Þá tekur meiri hlutinn jafnframt undir mikilvægi jafnræðissjónarmiða. Í því samhengi bendir meiri hlutinn á það sem fram kemur í greinargerð með frumvarpinu um þá tvo mismunandi hópa sem frumvarpið varðar; annars vegar hóp sem tilheyrir og mun snúa aftur í íslenskt samfélag og hins vegar hóp einstaklinga sem leyfist ekki dvöl í landinu. Ljóst er að mismunandi reglur gilda um framangreinda hópa, en meiri hlutinn undirstrikar að innbyrðis hljóti þeir sambærilega meðferð í samræmi við stöðu þeirra.
    Hvað varðar þá breytingu sem lögð er til í 4. gr. frumvarpsins, um tímabundna heimild til að veita erlendum föngum sem sæta brottvísun reynslulausn fyrr, undirstrikar meiri hlutinn þau sjónarmið sem fram koma í greinargerð með frumvarpinu um markmið breytingarinnar. Meiri hlutinn telur brýnt að mæta þeim áskorunum sem blasa við í fullnustukerfinu vegna fjölbreytilegs fangahóps. Nauðsynlegt er að losa afplánunarrými og stytta þar með boðunarlista, sem og að auka eftirlit og þjónustu við þá sem afplána í fangelsum og öðrum úrræðum eða bíða afplánunar, með það að markmiði að stuðla að aðlögun og endurkomu í samfélagið að nýju. Þá telur meiri hlutinn ástæðu til að benda sérstaklega á fælingarmátt endurkomubanns en ákvörðun um brottvísun erlendra ríkisborgara úr landi fylgir ávallt bann við endurkomu til Íslands, sem og á Schengen-svæðið, eigi viðkomandi ekki rétt til búsetu í öðru Schengen-ríki. Að því virtu ætti breytingin ekki að fela í sér hvata fyrir erlenda ríkisborgara til að fremja afbrot á Íslandi.
    Meiri hlutinn telur rétt að leggja áherslu á að sú breyting sem lögð er til með 4. gr. frumvarpsins er eingöngu tímabundin lausn. Undirstrikar meiri hlutinn því nauðsyn þess að koma á varanlegum úrbótum á fullnustukerfinu og beinir því til dómsmálaráðherra að halda áfram að skoða frekari lausnir hvað það varðar í þágu samfélagsins í heild.

    Að framangreindu virtu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt.

    Guðmundur Ari Sigurjónsson, Kolbrún Áslaugar Baldursdóttir, Sandra Sigurðardóttir og Sigurður Ingi Jóhannsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Guðmundur Ari Sigurjónsson, Kolbrún Áslaugar Baldursdóttir og Sandra Sigurðardóttir rita undir álitið samkvæmt heimild í 2. mgr. 29. gr. þingskapa.

Alþingi, 29. apríl 2026.

Víðir Reynisson, form.	Grímur Grímsson, frsm.	Guðmundur Ari Sigurjónsson.
Kolbrún Áslaugar Baldursdóttir.	Sandra Sigurðardóttir.	Þorsteinn B Sæmundsson.