Ferill 57. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
157. löggjafarþing 2025–2026.
Þingskjal 1310 — 57. mál.
2. umræða.
Nefndarálit með breytingartillögu
um frumvarp til laga um breytingu á lögum um kirkjugarða, greftrun og líkbrennslu, nr. 36/1993 (dreifing ösku).
Frá meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar.
Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti frá dómsmálaráðuneytinu og kirkjugarðaráði.
Nefndinni barst ein umsögn auk minnisblaðs frá dómsmálaráðuneyti og eru gögnin aðgengileg undir málinu á vef Alþingis.
Með frumvarpinu er lagt til að dreifing jarðneskra leifa verði gefin frjáls þó að áfram þurfi að búa um ösku í þar til gerðum duftkerum eftir líkbrennslu. Þá verði fallið frá skyldu til að grafa ker í grafarstæði.
Umfjöllun nefndarinnar.
Við umfjöllun nefndarinnar um málið var fjallað um mikilvægi þess að farið verði í heildarendurskoðun á lögum um kirkjugarða, greftrun og líkbrennslu, nr. 36/1993. Bent var á að það gæti farið vel á því að innan slíkrar endurskoðunar yrði m.a. skoðað hvort rýmka eigi heimildir fyrir dreifingu ösku. Meiri hlutinn tekur undir þau sjónarmið og telur ljóst að það sé tilefni til að uppfæra löggjöfina að ýmsu leyti svo að hún taki betur mið af þróun samfélagsins og endurspegli þær þjóðfélagsbreytingar sem hafa orðið undanfarin ár og áratugi.
Meiri hlutinn telur þó ekki ástæðu til að fresta því enn frekar að gerðar verði þær breytingar á lögunum sem lagðar eru til í frumvarpinu varðandi að rýmka heimildir fyrir dreifingu ösku, enda hefur málið verið lagt fram á Alþingi átta sinnum og almenn samstaða um að tilefni sé til að gera breytingar á lögunum hvað þetta varðar. Meiri hlutinn telur ekki standa rök til þess að svo strangar takmarkanir þurfi að gilda fyrir því að heimila dreifingu ösku líkt og í gildandi lögum.
Samkvæmt 4. mgr. 7. gr. gildandi laga getur sýslumaður heimilað að ösku verði dreift yfir öræfi eða sjó, enda liggi fyrir ótvíræð ósk hins látna þar að lútandi. Óheimilt er að dreifa ösku á fleiri en einn stað sem og að merkja dreifingarstað. Sömuleiðis er óheimilt að geyma duftker fram að ráðstöfun þess annars staðar en í líkhúsi.
Fyrir nefndinni og í umsögn frá kirkjugarðaráði kom fram að eina skilyrðið sem sé sett fram í frumvarpinu sé það að virða skuli ósk hins látna um hvar og hvernig öskunni skuli dreift eða hún varðveitt. Ekki sé gert ráð fyrir öðrum takmörkunum eða hvort slík dreifing kunni að stangast á við önnur réttindi eða aðra löggjöf. Þannig verði hægt að geyma ösku látinna og/eða dreifa henni hvar sem er án takmarkana.
Meiri hlutinn áréttar að gert sé ráð fyrir því að um nánari reglur um dreifingu ösku látins manns fari samkvæmt reglugerð settri með heimild í 1. mgr. 50. gr. laganna. Meiri hlutinn telur þó ástæðu til að það verði rammað betur inn á grundvelli laganna hvaða takmarkanir verði heimilt að mæla fyrir um varðandi dreifingu ösku með reglugerð.
Breytingartillaga.
Reglugerðarheimild um dreifingu ösku.
Samkvæmt b-lið 1. gr. er kveðið á um að um nánari reglur um dreifingu ösku látins manns fari samkvæmt reglugerð sem ráðherra setur á grundvelli 1. mgr. 50. gr. laganna en fyrir nefndinni var fjallað um nauðsyn þess að skilgreina nánar í reglugerðarheimild hvaða takmarkanir á heimild til dreifingar ösku ráðherra skuli kveða á um í reglugerð.
Nefndin óskaði eftir minnisblaði frá dómsmálaráðuneyti þar sem fram kæmi afstaða ráðuneytisins til málsins og eftir atvikum tillögur að breytingum, m.a. hvað varðar útfærslu reglugerðarheimildar. Í minnisblaði dómsmálaráðuneytis, dags. 19. maí 2026, kemur fram að öskudreifing annars staðar á Norðurlöndunum sé háð sérstökum skilyrðum sem eru þrengri en kemur fram í frumvarpinu. Ráðuneytið gerir ekki athugasemd við að regluverk varðandi dreifingu ösku verði gert rýmra en nú er, þar sem sýslumaður getur einungis veitt heimild fyrir því að ösku verði dreift yfir öræfi eða sjó. Aftur á móti vill ráðuneytið benda á að ef gera á ráð fyrir að settar verði takmarkanir á dreifingu ösku með reglugerð er það mat ráðuneytisins að reglugerðarheimild frumvarpsins þurfi að vera skýr varðandi það hvaða takmarkanir ráðherra sé unnt að setja í reglugerð.
Samkvæmt reglugerð um dreifingu ösku utan kirkjugarðs, nr. 203/2003, er það sýslumaður sem skal upplýsa legstaðaskrá Kirkjugarðasambands Íslands um hvar ösku hafi verið dreift. Ef vilji stendur til þess að haldið sé utan um dreifingu ösku og staðsetningu í legstaðaskrá væri æskilegt að til þess stæði skýr heimild. Þá yrði það jafnframt ekki á hendi annarra en þess sem öskuna hefði undir hendi að sannreyna hver vilji hins látna hafi verið, sbr. ákvæði frumvarpsins um að virða ósk hins látna um hvar og hvernig ösku er dreift eða hún varðveitt sé ósk hins látna sú að askan sé ekki jarðsett.
Meiri hlutinn tekur undir tillögu ráðuneytisins og leggur til breytingu á frumvarpinu um nánari útfærslu á reglugerðarheimild um dreifingu ösku.
Að framangreindu virtu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi
BREYTINGU:
Síðari málsliður b-liðar 1. gr. orðist svo: Um nánari reglur um dreifingu ösku látins manns, svo sem um skráningu í legstaðaskrá og mögulegar takmarkanir, m.a. vegna hollustuhátta, eignarréttar, merkingar dreifingarstaðar og dreifingar ösku í þéttbýli eða á fjölförnum stöðum, fer samkvæmt reglugerð settri með heimild í 1. mgr. 50. gr.
Alþingi, 5. júní 2026.
| Víðir Reynisson, form. |
Jón Pétur Zimsen, frsm. | Grímur Grímsson. |
| Ingibjörg Isaksen. | Kolbrún Áslaugar Baldursdóttir. | Sandra Sigurðardóttir. |
| Sigurður Örn Hilmarsson. |
