Ferill 316. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
157. löggjafarþing 2025–2026.
Þingskjal 1361 — 316. mál.
2. umræða.
Nefndarálit með breytingartillögu
um frumvarp til laga um breytingu á lögum um útlendinga og lögum um atvinnuréttindi útlendinga (útgáfa dvalar- og atvinnuleyfa).
Frá 1. minni hluta allsherjar- og menntamálanefndar.
Fyrsti minni hluti hefur farið yfir frumvarpið og þær umsagnir sem bárust nefndinni. Fyrsti minni hluti telur mikilvægt að breytingar á regluverki um dvalar- og atvinnuleyfi stuðli að ábyrgri innflytjendastefnu, tryggi jafnræði á vinnumarkaði og dragi úr hættu á félagslegum undirboðum á kjörum launamanna.
Fyrsti minni hluti telur að skilyrði fyrir veitingu atvinnuleyfa eigi að herða og tryggja betur að ráðning erlends vinnuafls sé ekki notuð til að þrýsta niður launum eða raska samkeppnisstöðu innlends vinnuafls. Jafnframt telur 1. minni hluti mikilvægt að dvalarleyfi vegna náms verði ekki nýtt sem bakdyraleið til almennrar atvinnuþátttöku.
Lagt er til að Íslendingar fylgi fordæmi Svía og lögfesti lágmarkslaunakröfu fyrir erlent vinnuafl utan EES sem nemi 90% af miðgildislaunum hér á landi samkvæmt nýjustu upplýsingum Hagstofu Íslands. Með þessari kröfu er tryggt að ráðning erlends vinnuafls sé ekki nýtt til að þrýsta niður launum og að umsóknir byggist á raunverulegri þörf fyrir sérhæfða starfskrafta. Jafnframt er gerð tillaga um að skilyrðið skuli einnig eiga við um endurnýjun leyfa svo að kjör þessa hóps fylgi almennri launaþróun í landinu.
Þá er lagt til að felld verði brott heimild til að undanskilja störf frá auglýsingaskyldu hjá Vinnumálastofnun enda skuli ávallt fullreyna hvort starfsfólk fáist á innlendum vinnumarkaði eða innan EES áður en leitað er utan þessa svæðis.
Hvað námsmenn snertir leggur 1. minni hluti til breytingar sem miða að því að tryggja að nám sé megintilgangur dvalarinnar en ekki atvinnuþátttaka. Lagt er til að námsmönnum verði gert að sækja um sérstakt tímabundið atvinnuleyfi og að leyfilegt starfshlutfall þeirra verði takmarkað við 25% í stað þeirra 60% sem mælt er fyrir um í frumvarpinu. Enn fremur leggst 1. minni hluti gegn því að námsmenn geti starfað í fullu starfi í sumarleyfum eða öðrum hléum á námi. Til að fylgja þessu eftir er lagt til að Útlendingastofnun verði gert skylt að viðhafa strangt og náið eftirlit með því að starfshlutfall námsmanna sé í samræmi við gefin leyfi og grípa til tafarlausra aðgerða komi í ljós brot á þeim skilyrðum. Loks telur 1. minni hluti að svigrúm til atvinnuleitar að loknu háskólanámi eigi að vera takmarkaðra en gert er ráð fyrir í frumvarpinu og leggur til að slíkt leyfi verði stytt úr 18 mánuðum í eitt ár.
Breytingartillögur.
Skilyrði fyrir veitingu atvinnuleyfis (3. gr.).
Í 3. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á 7. gr. laga nr. 97/2002, um atvinnuréttindi útlendinga. Þar er tækifæri til að taka upp sænska leið í að tryggja útlendingum sem fá atvinnuleyfi á Íslandi laun sem eru ekki lægri en 90% af miðgildislaunum í landinu. Með því er einnig betur tryggt að tilhæfulausar umsóknir eða umsóknir á fölskum forsendum um atvinnuleyfi verði ekki samþykktar. Lagt er til að verði slíkt atvinnuleyfi framlengt beri að endurreikna miðgildislaun miðað við það tímamark. Þá er lagt til að við lögin bætist reglugerðarheimild til handa ráðherra þar sem skilgreina megi miðgildislaun nánar.
Atvinnuþátttaka námsmanna (8. gr.).
Lagt er til að áfram verði notað hugtakið tímabundið atvinnuleyfi vegna náms og að í stað þess að miðað verði við að hámarki 60% starfshlutfall verði miðað við 25% starfshlutfall. Auk þess verði kveðið á um að óheimilt sé á grundvelli slíks atvinnuleyfis að vinna fullt starf í sumarleyfum eða öðrum námsleyfum. Þá er lagt til að eftirlitshlutverk Útlendingastofnunar verði virkara og að stofnuninni beri skylda til að grípa tafarlaust til aðgerða ef vísbendingar eru um að skilyrði atvinnuleyfis séu ekki uppfyllt.
Atvinnuþátttaka að loknu námi (21. gr.).
Í frumvarpinu er lagt til að dvalarleyfi útlendings að loknu háskólanámi hér á landi verði stytt úr þremur árum í 18 mánuði. Fyrsti minni hluti telur rétt að ganga lengra og leggur til að þessi tími verði styttur í eitt ár.
Að framangreindu virtu leggur 1. minni hluti til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi
BREYTINGU:
1. Á eftir 1. gr. komi ný grein, svohljóðandi:
Við 4. gr. laganna bætist ný málsgrein, svohljóðandi:
Ráðherra er heimilt að setja í reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd launakröfu skv. c-lið 1. mgr. 7. gr., þar á meðal um skilgreiningu miðgildislauna.
2. Við 3. gr.
a. A- og b-liður falli brott.
b. C-liður orðist svo: C-liður orðist svo: Fyrir liggi undirritaður ráðningarsamningur til tiltekins tíma eða vegna verkefnis milli atvinnurekanda og útlendings sem tryggi útlendingnum laun sem nema að lágmarki 90% af miðgildislaunum á Íslandi samkvæmt nýjustu upplýsingum Hagstofu Íslands við afgreiðslu umsóknar. Jafnframt skulu önnur starfskjör vera til jafns við kjör heimamanna samkvæmt lögum og kjarasamningum.
c. Á eftir c-lið komi nýr stafliður, svohljóðandi: Við bætist ný málsgrein sem verður 2. mgr. og orðast svo:
Við framlengingu tímabundins atvinnuleyfis skv. 3. mgr. 19. gr. skal uppfylla skilyrði 1. mgr. og endurreikna miðgildislaun í samræmi við c-lið 1. mgr.
3. Við 8. gr.
a. 1. efnismgr. orðist svo:
Handhafa dvalarleyfis á grundvelli náms er heimilt að starfa hér á landi á grundvelli sérstaks tímabundins atvinnuleyfis fyrir námsmenn sem launþegi í allt að 25% starfshlutfalli meðan á námi stendur. Óheimilt er á grundvelli sérstaks námsleyfis að starfa í fullu starfi í sumarleyfum eða öðrum námsleyfum.
b. Við 4. efnismgr. bætist nýr málsliður er verði 1. málsl., svohljóðandi: Útlendingastofnun er skylt að hafa strangt og náið eftirlit með því hvort raunveruleg skilyrði hlutastarfs eru uppfyllt og grípa tafarlaust til aðgerða ef vísbendingar eru um annað.
4. Í stað orðanna „18 mánuði“ í 1. tölul. b-liðar 21. gr. komi: eitt ár.
Alþingi, 12. júní 2026.
Snorri Másson.
