Ferill 600. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.

---

157. löggjafarþing 2025–2026.

Prentað upp.

Þingskjal 1386  —  600. mál.

2. umræða.

Nefndarálit með breytingartillögu

um frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjölmiðla, nr. 38/2011 (stuðningur við einkarekna fjölmiðla).

Frá 1. minni hluta allsherjar- og menntamálanefndar.

Inngangur.
Almennt um stuðning við einkarekna fjölmiðla.
    Að mati 1. minni hluta er frumvarpið ekki til þess fallið að styrkja sjálfstæðan rekstur einkarekinna fjölmiðla. Fyrir liggur að menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðherra hefur boðað nokkur frumvörp um málaflokkinn á haustþingi. Fyrsti minni hluti telur að betur færi á því að rekstrarstuðningur við einkarekna fjölmiðla yrði afgreiddur samhliða þeim frumvörpum. Óumdeilt er að vandi einkarekinna fjölmiðla felst einkum í því að tekjur þeirra dragast saman en kostnaður við starfsmannahald fer hækkandi. Fyrirferð ríkismiðilsins á auglýsingamarkaði og samkeppni við hann um starfsmenn er síst til þess fallin, svo að ekki sé fastar að orði kveðið, að bæta þá stöðu. Þá telur 1. minni hluti að fjölmiðlalög séu óþarflega flókin og íþyngjandi, svo mjög að lögin sem upphaflega var ætlað að efla tjáningarfrelsi og sjálfstæði fjölbreyttra fjölmiðla verka fremur sem myllusteinn um háls þeirra. Í ljósi þessa skýtur skökku við að meiri hlutinn telji fullnægjandi að festa í sessi styrkjakerfið án þess að ráðast að rót vandans.
    Þá bendir 1. minni hluti á fyrirhugaðan viðbótarstuðning til fjölmiðla sem sinna fréttaþjónustu í almannaþágu á landsvísu, sbr. e-lið 1. gr. Fyrirhugað er að í fjárlögum fyrir hvert ár verði tveir úthlutunarpottar ákveðnir, einn fyrir almennan rekstrarstuðning og annar vegna viðbótarstuðnings. Miðað við skilyrði greinarinnar er sennilegt að aðeins tveir miðlar uppfylli skilyrði ákvæðisins. Slíkt kann að skapa freistingu fyrir fjárveitingarvaldið til að draga úr stuðningi ef það telur umfjöllun miðlanna sér ekki þóknanlega. Sá möguleiki skapar hættu og er slæmur ásýndar í lýðræðisþjóðfélagi.
    Í ljósi þess að frumvarpið mun ekki nægja til að leysa vanda einkarekinna fjölmiðla er það mat 1. minni hluta að best væri að því yrði vísað til ríkisstjórnarinnar til frekari umfjöllunar samhliða vinnu við heildarendurskoðun lagaumgjarðar um starfsumhverfi þeirra. Í þeim efnum mætti taka til skoðunar möguleika á að létta opinberum álögum af fjölmiðlum, innleiða frekara frjálsræði á auglýsingamarkaði, leyfa einstaklingum að velja hvernig útvarpsgjaldi þeirra yrði ráðstafað og draga úr umsvifum Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði, helst með þeim hætti að félagið yrði gert að stofnun í A-hluta í fjárlögum. Þar sem það er ekki í ráði leggur 1. minni hluti til nokkrar breytingar á frumvarpinu.

Skilyrði um lýðræðishlutverk.
    Í 1. mgr. a-liðar 1. gr. frumvarpsins er það nýmæli að finna að rekstrarstuðningur verði bundinn við einkarekna fjölmiðla sem gegna lýðræðishlutverki og uppfylla að öðru leyti skilyrði nýs X. kafla B laga um fjölmiðla, nr. 38/2011, ef að lögum verður. Skilyrði um lýðræðishlutverk er nýmæli sem ekki er að finna í eldri lögum um kerfið.
    Fyrsti minni hluti telur ótækt að úthlutunarnefnd af hálfu ríkisins sé falið það hlutverk að leggja mat á það hvaða fjölmiðlar teljast uppfylla lýðræðishlutverk og hverjir ekki. Ekki er tilgreint sérstaklega í frumvarpinu hvaða skilyrði fjölmiðill þarf að uppfylla til að teljast gegna lýðræðishlutverki.
    Um þessar mundir er fjölmiðlarekstur í járnum og margir fjölmiðlar reiða sig mjög á styrkjakerfið. Að mati 1. minni hluta gengur illa upp að fela úthlutunarnefnd að móta það hvað felst í lýðræðishlutverki. Að sama skapi færi ekki vel á því að löggjafinn gerði sér það að skyldu. Því er lagt til að skilyrðið falli brott.

Staðfesting endurskoðanda og álit utanaðkomandi aðila.
    Í 2. mgr. c-liðar 1. gr. er gert ráð fyrir því að löggiltur endurskoðandi eða viðurkenndur bókari staðfesti efni umsóknar fjölmiðils um rekstrarstuðning. Fyrirmynd ákvæðisins er að vissu leyti sótt til lagabálka er varða stuðning við nýsköpunarfyrirtæki.
    Fyrirséð er að yfirferð og staðfesting löggilts endurskoðanda eða bókara krefjist töluverðrar vinnu af hálfu viðkomandi og útheimti þar með töluverðan kostnað fyrir fjölmiðla. Að mati 1. minni hluta færi betur á því að úthlutunarnefnd gæti til staðfestingar á efni umsóknar óskað eftir afriti af innsendum virðisaukaskattsskýrslum og upplýsingum úr staðgreiðsluskrá Skattsins í stað þess að kostnaði sé velt yfir á umsækjendur. Lögð er til breyting þess efnis.
    Í 4. mgr. c-liðar 1. gr. segir að úthlutunarnefnd geti aflað álits sérfróðs aðila, t.d. skattyfirvalda, sérfræðinga hjá Stjórnarráði Íslands eða annarra aðila, við mat á því hvort skilyrði kaflans séu uppfyllt. Að mati 1. minni hluta er óheppilegt, með vísan til ritstjórnarlegs frelsis fjölmiðla og aðhaldsskyldu þeirra, að hið opinbera geti ákveðið hvaða fjölmiðlar lifi og hverjir ekki. Enn vafasamara er að þar til bær aðili að lögum geti fengið álit utan úr bæ í þeim efnum. Í því samhengi er vert að nefna að ekki er loku fyrir það skotið að fjölmiðill hafi skrifað með gagnrýnum hætti um mögulega álitsveitendur og að slíkt kunni að hafa áhrif á matið. Er því lagt til að málsgreinin falli brott.

Gildistími.
    Með vísan til þess sem að framan er rakið, svo og þeirrar staðreyndar að frekari frumvörp sem varða rekstrarumhverfi fjölmiðla hafa verið boðuð, er lagt til að lögunum verði markaður skemmri tími en fimm ár. Mat 1. minni hluta er að tvö ár séu hæfilegur tími, þannig að úthlutun yfirstandandi árs sé tryggð, svo og úthlutun hins næsta, þ.e. sú úthlutun sem kemur í kjölfar heildarendurskoðunar.
    Með vísan til framangreinds leggur 1. minni hluti til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi

BREYTINGU:

     1.      Orðin „gegna lýðræðishlutverki og“ í 2. mgr. a-liðar 1. gr. falli brott.
     2.      Við c-lið 1. gr.
                  a.      3. og 4. málsl. 2. mgr. falli brott.
                  b.      Á eftir orðinu „umsækjanda“ í 3. mgr. komi: og skattyfirvöldum.
                  c.      4. mgr. falli brott.
     3.      Í stað dagsetningarinnar „1. janúar 2031“ í 2. gr. komi: 1. janúar 2028.

Alþingi, 15. júní 2026.

Jón Pétur Zimsen, frsm.

Sigurður Örn Hilmarsson.

Snorri Másson.