Ferill 154. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
157. löggjafarþing 2025–2026.
Þingskjal 369 — 154. mál.
2. umræða.
Nefndarálit með breytingartillögu
um frumvarp til laga um breytingu á lögum um framhaldsskóla, nr. 92/2008 (viðurkenning námsbrautarlýsinga o.fl.).
Frá meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar.
Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti frá mennta- og barnamálaráðuneyti, Samtökum iðnaðarins, Sambandi íslenskra framhaldsskólanema og nemendafélagi Verzlunarskóla Íslands. Nefndinni bárust sex umsagnir sem aðgengilegar eru undir málinu á vef Alþingis.
Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um framhaldsskóla, nr. 92/2008, sem varða viðurkenningu skóla til kennslu á framhaldsskólastigi, staðfestingu námsbrautarlýsinga, vinnustaðanám, samvinnu framhaldsskóla og samningsgerð skóla og ráðuneytis, innritun nemenda og réttindi og skyldur þeirra.
Umfjöllun nefndarinnar.
Umfjöllun nefndarinnar á 156. löggjafarþingi.
Frumvarpið var áður lagt fram á 156. löggjafarþingi og afgreitt frá allsherjar- og menntamálanefnd til 2. umræðu með áliti með breytingartillögu frá meiri hluta nefndarinnar 13. júní 2025 ( þskj. 720, 282. mál) en hlaut ekki lokaafgreiðslu fyrir þinglok. Líkt og fram kemur í greinargerð er frumvarpið nú lagt fram að nýju með fáeinum breytingum, einkum í samræmi við nefndarálit meiri hluta nefndarinnar frá 156. löggjafarþingi. Við umfjöllun málsins nú hefur nefndin haft til hliðsjónar þær umsagnir sem borist hafa um málið auk þeirra umsagna sem liggja fyrir frá 156. löggjafarþingi og eru aðgengilegar undir málinu á vef Alþingis. Til viðbótar við eftirfarandi atriði vísar meiri hlutinn til fyrri umfjöllunar og þeirra áherslna sem fram koma í áðurnefndu áliti frá 156. löggjafarþingi.
Vinnustaðanám og mat á hæfni nemenda (11. og 12. gr.).
Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar sem miða að því að styrkja og bæta lagagrundvöll reglugerðar um vinnustaðanám, nr. 180/2021, sem og að styrkja stöðu nemenda í vinnustaðanámi almennt, m.a. þegar kemur að gerð samninga um vinnustaðanám. Þær breytingar varða það einkum að skýra ábyrgð framhaldsskóla á því að iðnnemandi eigi kost á vinnustaðanámi en við gildistöku reglugerðar um vinnustaðanám var framhaldsskólum falin ábyrgð á því. Í ljósi þeirrar reynslu er með frumvarpinu lagt til að lögfest verði að framhaldsskóli beri ábyrgð á gerð og staðfestingu vinnustaðanámssamninga og hafi jafnframt eftirlit með þeim. Líkt og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu þykir rétt að framhaldsskólarnir, sem bera ábyrgð á námi nemenda sinna, beri þessa ábyrgð sem er að öðru leyti í höndum nemanda og iðnmeistara, fyrirtækis eða stofnunar sem framfylgja samningi. Þá er jafnframt lagt til að mat á hæfni nemanda í vinnustaðanámi sé í höndum iðnmeistara, fyrirtækis eða stofnunar, undir umsjón skólameistara. Sú áhersla er til þess fallin að samræma reglur sem gilda um námsmat í framhaldsskólum og styrkja rétt nemandans til skýringa og úrlausnar ágreinings vegna mats á hæfni í vinnustaðanámi, sbr. einnig 2. mgr. 30. gr. laganna um námsmat.
Í umsögnum um málið komu fram athugasemdir við þessar breytingar og bent var á að taka þurfi tillit til ráðningarsambands nemanda og vinnustaðar og virða þá sérstöðu sem vinnustaðanámið hefur í löggiltum iðngreinum þar sem námi lýkur með sveinsprófi. Meiri hlutinn tekur undir markmið frumvarpsins sem er m.a. ætlað að auka rétt og öryggi nemenda á eðlilegri námsframvindu og að tryggja rétt nemenda til skýringa og úrlausnar ágreinings vegna mats á hæfni í vinnustaðanámi. Með breytingunni er lögð áhersla á að umsjón skólameistara sé til að tryggja réttindi nemenda með því að leggja allt námsmat í framhaldsskólum í sama farveg skv. 1. mgr. 30. gr. laganna, þannig að námsmat inni í skólanum sé í höndum kennara en námsmat í vinnustaðanámi í höndum iðnmeistara, fyrirtækja eða stofnunar, en allt námsmat á ábyrgð skólameistara. Það samræmist jafnframt þeim útgangspunkti að framhaldsskólarnir beri endanlega ábyrgð á öllu námi á framhaldsskólastigi. Meiri hlutinn telur ljóst að ætlunin sé að nemandi geti leitað til skólameistara, t.d. ef upp kemur ágreiningur um námsmat, til að styrkja rétt nemenda. Loks bendir meiri hlutinn á að í ráðuneytinu stendur yfir vinna við endurskoðun á reglugerð um vinnustaðanám sem á að skýra betur réttarstöðu í vinnustaðanámi. Meiri hlutinn telur mikilvægt að þær athugasemdir sem liggja fyrir í umsögnum um frumvarpið verði rýndar í tengslum við þá vinnu.
Innritun nemenda í framhaldsskóla (13. gr.).
Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar er lúta að innritun nemenda í framhaldsskóla svo að heimilt verði að byggja á fleiri atriðum sem tengjast nemandanum en námsárangri. Kveðið er á um að hver framhaldsskóli beri ábyrgð á innritun nemenda í viðkomandi skóla í samræmi við reglugerð og önnur fyrirmæli ráðherra um innritun. Við ákvörðun verði heimilt að líta til sjónarmiða sem tengjast nemandanum, þ.m.t. námsárangurs í grunnskóla og annarra upplýsinga sem nemandinn lætur skólanum í té, og sjónarmiða sem tengjast skólasamfélagi viðkomandi skóla, þ.m.t. sjónarmiða um að auka fjölbreytni í nemendahópnum. Líkt og rakið er í greinargerð með frumvarpinu eru þessar breytingar lagðar til með vísan til álits umboðsmanns Alþingis frá 29. desember 2010 (mál nr. 5994/2010 og 6009/2010) þar sem fram kemur sú afstaða umboðsmanns að löggjafinn eigi að taka afstöðu til þeirra meginatriða sem fylgja skuli við innritun nemenda í framhaldsskóla á öðrum grundvelli en námsárangri.
Meiri hlutinn ítrekar að um er að ræða heimild en ekki skyldu til að líta til annarra þátta en námsárangurs og er breytingin einkum gerð til að taka afstöðu til þess að heimilt sé að líta til annarra sjónarmiða við innritun nemenda í framhaldsskóla og treysta þar með heimild í lögum með vísan til álits umboðsmanns Alþingis. Meiri hlutinn undirstrikar að við innritun í framhaldsskóla skuli ávallt byggja á málefnalegum sjónarmiðum. Ráðherra verður heimilt að setja í reglugerð nánari fyrirmæli og ákvæði um innritun nemenda þar sem m.a. er kveðið á um skilyrði og málsmeðferð innritunar. Við útfærslu ákvæðisins telur meiri hlutinn mikilvægt að gætt verði að samráði við helstu hagsmunaaðila. Markmiði breytinganna sé ekki ætlað að draga úr sérhæfingu hjá framhaldsskólum og gera þá einsleita. Þá verði kveðið á um heimild fyrir framhaldsskóla til að gera sérstakar kröfur um undirbúning og námsárangur vegna innritunar á einstakar námsbrautir eða tiltekna hluta námsbrauta í framhaldsskóla.
Breytingartillögur.
Gildistaka og lagaskil.
Með nýju ákvæði til bráðabirgða er kveðið á um að námsbrautarlýsingar framhaldsskóla sem þegar hafa verið staðfestar af ráðherra og auglýstar í Stjórnartíðindum í samræmi við gildandi 23. gr. laganna skuli halda gildi sínu uns þær hafi verið felldar brott. Meiri hlutinn leggur til eina tæknilega breytingu þess efnis að í stað þess að við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða verði kveðið á um lagaskil í gildistökuákvæði 17. gr. enda skulu ákvæði til bráðabirgða vera afmörkuð að efni og tíma.
Að framangreindu virtu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi
BREYTINGU:
1. Við 17. gr. bætist ný málsgrein, svohljóðandi:
Námsbrautarlýsingar framhaldsskóla sem hafa þegar verið staðfestar af ráðherra skv. 23. gr. laganna skulu halda gildi sínu.
2. Ákvæði til bráðabirgða falli brott.
Alþingi, 18. nóvember 2025.
| Víðir Reynisson, form. |
Kolbrún Áslaugar Baldursdóttir, frsm. |
Grímur Grímsson. | |
| Guðmundur Ari Sigurjónsson. | María Rut Kristinsdóttir. | ||
