Ferill 410. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
157. löggjafarþing 2025–2026.
Þingskjal 687 — 410. mál.
Skýrsla
Íslandsdeildar Alþjóðaþingmannasambandsins fyrir árið 2025.
1. Inngangur.
Á vettvangi Alþjóðaþingmannasambandsins (IPU) bar á árinu 2025 hæst umræðu um félagsþróun og réttlæti, vernd mannúðarsjónarmiða og stuðning við mannúðaraðstoð á tímum kreppu. Einnig voru í brennidepli þinglegar aðferðir til að draga úr langvarandi áhrifum átaka og aðgerðir gegn skipulagðri alþjóðlegri glæpastarfsemi, netglæpum og fjölþáttaógnum.
Á vorþingi IPU í apríl var samþykkt ályktun um hlutverk þjóðþinga við að stuðla að tveggja ríkja lausn í Palestínu. Ályktunin undirstrikar mikilvægt hlutverk þjóðþinga við að stuðla að friðsamlegri lausn á deilu Ísraela og Palestínumanna með hliðsjón af alþjóðalögum. Jafnframt er hvatt til öflugs stuðnings við mannúðaraðgerðir og til þess að ríki virði alþjóðlegar skuldbindingar. Enn fremur eru þjóðþing hvött til að nýta löggjafarvald sitt til að efla stuðning við tveggja ríkja lausn og tryggja viðurkenningu beggja ríkja, Ísraels og Palestínu, sem sjálfstæðra og fullvalda ríkja.
Einnig var samþykkt ályktun um þinglegar aðferðir til að draga úr langvarandi áhrifum átaka, þar á meðal vopnaðra átaka, á sjálfbæra þróun. Í ályktuninni er fjallað um hvernig vopnuð átök torvelda framgang heimsmarkmiða Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun. Áhersla er lögð á mikilvægt hlutverk þjóðþinga við að milda afleiðingar átakanna, stuðla að friði og tryggja vernd innviða og grundvallarreglna mannúðarstarfs. Enn fremur er lögð áhersla á að mannréttindi, umhverfissjónarmið og þátttaka allra samfélagshópa séu lykilþættir í endurreisn samfélaga eftir átök.
Þá fór fram almenn umræða um hlutverk þjóðþinga og aðferðir við að stuðla að félagsþróun og réttlæti. Samþykkti þingið yfirlýsingu þar sem áhersla er lögð á nauðsyn þess að efla viðleitni til félagslegrar þróunar til að bregðast við nýjum áskorunum. Þá er kallað eftir endurskoðun á stefnu þjóðþinga um félagslega þróun með áherslu á að fjárfesta í fólki til að styðja við vegferð þess frá fátækt til velsældar. Lögð er áhersla á að lýðræðisvæða efnahagslífið þannig að þeir sem hingað til hafa verið sviptir réttmætum hlut sínum, einkum konur og ungt fólk, njóti sanngjarns og réttláts ávinnings. Einnig er bent á mikilvægi þess að styrkja stofnanir, m.a. með víðtækri og lýðræðislegri þátttöku í mótun reglna um stafræna tækni, þar á meðal gervigreind.
Á haustþingi IPU í október var samþykkt neyðarályktun um aðgerðir þjóðþinga gegn skipulagðri alþjóðlegri glæpastarfsemi, netglæpum og fjölþáttaógnum sem beinast að lýðræði og mannlegu öryggi. Markmið ályktunarinnar er að efla samstöðu og sameiginleg viðbrögð þinga við vaxandi ógnum sem grafa undan alþjóðlegum friði, lýðræðislegum stjórnarháttum og réttarríkinu. Baráttan gegn loftslagsbreytingum var jafnframt áherslumál á árinu og fór fram umræða um aðgerðir gegn loftslagsbreytingum og minnkun metanlosunar. Þá skipulagði IPU málstofu í tengslum við loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna (COP30) sem fór fram í Belém í nóvember árið 2025.
Almenn umræða fór fram um vernd mannúðarsjónarmiða og stuðning við mannúðaraðstoð á tímum kreppu. Í niðurstöðum umræðunnar er bent á að Genfarsamningurinn, samningurinn um bann við jarðsprengjum og önnur alþjóðleg mannúðarlög hafi bjargað milljónum mannslífa og dregið úr þjáningum almennra borgara þegar þeirra hefur verið gætt og þeim fylgt. Þingmenn voru hvattir til að efla og verja mannúðaraðstoð með því að stuðla að fullgildingu mannúðarsamninga, fella ákvæði þeirra inn í landslög, tryggja fjárveitingar til hjálparsamtaka, stuðla að þjálfun herafla og efla samstarf innan alþjóðlegs mannúðarkerfis, m.a. með Rauða krossinum og viðeigandi stofnunum Sameinuðu þjóðanna. Þá eru þingmenn hvattir til að hafa mannúðarsjónarmið að leiðarljósi í allri ákvarðanatöku, einkum þegar kemur að öryggismálum.
Jafnframt fundaði starfshópur IPU um friðsamlega lausn stríðsins í Úkraínu með það fyrir augum að halda diplómatískum leiðum þingsins opnum fyrir friðaruppbyggingu í framtíðinni. Þá lýstu þingmenn ítrekað áhyggjum af því að stríðið í Úkraínu ógnaði alþjóðaöryggi og ylli efnahagslegri óvissu. Enn fremur fóru fram sérstakir fundir sem beindust að því að brúa bil milli ríkja þar sem spennu gætir, m.a. Armeníu og Aserbaísjans annars vegar og Lýðveldisins Kongós og Rúanda hins vegar.
Á árinu voru haldnir fundir þingkvenna þar sem rætt var um breytta forystu og leiðir til að takast á við nýjar áskoranir í jafnréttismálum. Þá var herferð IPU fyrir árið 2025, sem bar yfirskriftina „Kynjajafnrétti – skref fyrir skref“, framkvæmd í tilefni þess að 30 ár eru liðin frá Beijing-yfirlýsingunni og aðgerðaáætlun sem markaði tímamót í baráttunni fyrir jafnrétti kynjanna. Herferðin miðaði að því að virkja þjóðþing til að hraða framgangi kynjajafnréttis í stjórnmálum og samfélagi.
Af öðrum stórum málum sem tekin voru til umfjöllunar á fundum IPU á árinu 2025 má nefna hlutverk þjóðþinga við mótun traustra úrræða til stjórnunar eftir átök og við endurreisn réttláts og varanlegs friðar, baráttuna gegn gereyðingarvopnum og áhrif vopnaðra átaka á börn. Þá samþykkti nefnd um málefni Sameinuðu þjóðanna tilmæli þess efnis að kona verði í fyrsta sinn kjörin framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna. Frá stofnun Sameinuðu þjóðanna árið 1945 hafa níu karlar í röð gegnt embættinu, sem endurspeglar karllægt valdakerfi fyrri tíma. Í tilmælunum er áréttað að veruleg framþróun hafi orðið í átt til jafnréttis kynjanna og réttar kvenna til forystu og að bæði Sameinuðu þjóðirnar og IPU hafi gert jafnrétti að lykilþætti í starfi sínu á sviði mannréttinda, þróunar og lýðræðis.
Að lokum ber að nefna mikilvægt starf Alþjóðaþingmannasambandsins við að efla lýðræðið en mörg aðildarþing þess eru ekki lýðræðislega kjörin og á sumum þeirra fer ekkert eiginlegt löggjafarstarf fram. Sem dæmi um slíkt starf má nefna svæðisbundnar málstofur um heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna. Enn fremur gefur Alþjóðaþingmannasambandið út handbækur og skýrslur fyrir þingmenn til að aðstoða þá við að hafa áhrif í ólíkum málaflokkum.
2. Almennt um Alþjóðaþingmannasambandið.
Aðild að Alþjóðaþingmannasambandinu eiga nú 183 þjóðþing en aukaaðild að því eiga 14 svæðisbundin þingmannasamtök. Markmið sambandsins er að stuðla að skoðanaskiptum þingmanna frá öllum heimshornum um alþjóðleg málefni, vinna að friði og samstarfi þjóða og treysta í sessi lýðræði og þjóðkjörin fulltrúaþing. Áhersla er lögð á að standa vörð um mannréttindi sem einn af grundvallarþáttum lýðræðis og þingræðis. Þá vinnur IPU að styrkingu þjóðþinga og aðstoðar við þróun lýðræðislegra vinnubragða innan þeirra. Sambandið styður starfsemi Sameinuðu þjóðanna og á margvíslegt samstarf við stofnanir þeirra. Höfuðstöðvar sambandsins eru í Genf, en sambandið rekur jafnframt skrifstofu í New York.
Alþjóðaþingmannasambandið heldur tvo þingfundi árlega, þing að vori sem haldið er í einu af aðildarríkjum sambandsins og þing að hausti sem haldið er í Genf nema annað sé ákveðið sérstaklega. Auk þess heldur sambandið alþjóðlegar ráðstefnur og málstofur á ári hverju, oft um málefni sem eru efst á baugi hjá Sameinuðu þjóðunum hverju sinni og þá gjarnan í tengslum við tiltekna ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. Þá eru haldnar námsstefnur fyrir þjóðþing sem óska eftir slíku um ýmsa þætti löggjafarstarfsins og eflingu lýðræðis.
Fjórar fastanefndir starfa innan Alþjóðaþingmannasambandsins:
1. nefnd um friðar- og öryggismál,
2. nefnd um sjálfbæra þróun og efnahags- og viðskiptamál,
3. nefnd um lýðræði og mannréttindamál,
4. nefnd um málefni Sameinuðu þjóðanna.
Ráð Alþjóðaþingmannasambandsins markar stefnu sambandsins og hefur umsjón með starfi nefnda og vinnuhópa. Í því eiga sæti þrír fulltrúar frá hverri landsdeild en fulltrúum fækkar í tvo ef í sendinefndinni eru ekki bæði karlkyns og kvenkyns fulltrúar oftar en þrjú þing í röð. Á milli funda hefur 17 manna framkvæmdastjórn umsjón með daglegum rekstri samtakanna, undirbýr fundi ráðsins og fylgir eftir ákvörðunum þess. Auk fastanefnda sambandsins skila aðrar nefndir og vinnuhópar sem starfa innan þess skýrslum til ráðsins til afgreiðslu, en það eru nefnd um mannréttindi þingmanna, nefnd um málefni Miðausturlanda, vinnuhópur um málefni Kýpur, nefnd til að auka virðingu fyrir alþjóðlegum mannúðarlögum, undirbúningsnefnd kvennafundar sambandsins og vinnuhópur um samstarf kynjanna.
Nefnd um mannréttindi þingmanna gefur út skýrslu fyrir hvert þing sambandsins þar sem fjallað er um brot á mannréttindum þingmanna, hvort sem um er að ræða fangelsanir, hótanir, ofbeldi, mannshvörf eða dauðsföll. Nefndin heimsækir viðkomandi ríki, ræðir við málsaðila og aflar gagna. Málum er fylgt eftir, oft árum saman, þar til niðurstaða fæst. Nefndin hefur það að markmiði að styrkja þjóðþing í að tryggja öryggi og friðhelgi þingmanna svo að þeir geti sinnt starfi sínu á lýðræðislegan og öruggan hátt. Ráð IPU samþykkir á hverju þingi ályktanir sem grundvallast á skýrslu nefndarinnar. Ályktanir sambandsins eru ekki bindandi fyrir þjóðþing aðildarríkjanna. Þær endurspegla hins vegar umræðu um mikilvæg málefni sem hinar ýmsu þjóðir glíma við.
3. Íslandsdeild Alþjóðaþingmannasambandsins.
Á árinu 2025 áttu eftirfarandi aðalmenn sæti í Íslandsdeild: Lilja Rafney Magnúsdóttir formaður, þingflokki Flokks fólksins, Hildur Sverrisdóttir varaformaður, þingflokki Sjálfstæðisflokksins, og Víðir Reynisson, þingflokki Samfylkingarinnar. Varamenn voru Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, þingflokki Sjálfstæðisflokksins, Sigmundur Ernir Rúnarsson, þingflokki Samfylkingarinnar, og Kolbrún Áslaugar Baldursdóttir, þingflokki Flokks fólksins. Arna Gerður Bang var ritari Íslandsdeildar.
Íslandsdeild hélt þrjá fundi á árinu þar sem þátttaka í fundum IPU var undirbúin og starf sambandsins rætt.
4. Fundir Alþjóðaþingmannasambandsins 2025.
Á venjubundnu ári kemur IPU tvisvar saman til þings og jafnframt fundar ráð IPU í tengslum við þingin. Tveir norrænir samráðsfundir eru haldnir árlega til að fara yfir málefni komandi þings og samræma afstöðu Norðurlanda eins og hægt er. Norræn ríki skiptast á að fara með formennsku í norræna hópnum og gegndi Danmörk formennsku á árinu. Fyrri norræni fundurinn var haldinn í Washington í febrúar en sá síðari í september á Borgundarhólmi.
Árið 2025 tók Íslandsdeild þátt í vorþingi í apríl og haustþingi í október og í einum norrænum samráðsfundi. Einnig tóku Lilja Rafney Magnúsdóttir og Hildur Sverrisdóttir þátt í ráðstefnu IPU um trúmál í Róm í júní. Þá tók Víðir Reynisson þátt í málstofu á vegum IPU og þjóðþings Brasilíu sem fór fram í nóvember í tengslum við loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna (COP30).
150. þing Alþjóðaþingmannasambandsins í Taskent 5.–9. apríl.
Af hálfu Íslandsdeildar þingmannanefndar IPU sóttu fundinn Lilja Rafney Magnúsdóttir formaður, Hildur Sverrisdóttir varaformaður og Víðir Reynisson. Helstu mál á dagskrá voru ályktun um hlutverk þjóðþinga við að stuðla að tveggja ríkja lausn í Palestínu og hins vegar ályktun um þinglegar aðferðir til að draga úr langvarandi áhrifum átaka, þar á meðal vopnaðra átaka, á sjálfbæra þróun. Jafnframt fór fram almenn umræða um hlutverk þjóðþinga og aðferðir við að stuðla að félagsþróun og réttlæti (sjá fylgiskjal I).
Ráðstefna IPU um trúmál í Róm 19.–21. júní.
Af hálfu Íslandsdeildar sóttu ráðstefnuna Lilja Rafney Magnúsdóttir formaður og Hildur Sverrisdóttir varaformaður. Ráðstefnan bar yfirskrift helgigönguársins: „Að vera pílagrímar vonar, í ljósi sívaxandi átaka, pólitískrar sundrungar og misnotkunar trúar í tengslum við átök“. Í lok ráðstefnunnar samþykktu þátttakendur svonefnda Rómaryfirlýsingu, þar sem hvers kyns misnotkun trúar eða lífsskoðana í þágu haturs eða ofbeldis er fordæmd afdráttarlaust. Í yfirlýsingunni er lögð áhersla á mikilvægi samtals um trúmál sem byggist á mannlegri reisn, víðsýni og virðingu fyrir réttarríkinu (sjá fylgiskjal II).
Norrænn samráðsfundur á Borgundarhólmi 26. september.
Af hálfu Íslandsdeildar sótti Lilja Rafney Magnúsdóttir formaður fundinn. Samráðsfundur norrænna formanna landsdeilda var haldinn til undirbúnings þátttöku norrænu landsdeildanna í 151. þingi IPU í Genf 19.–23. október. Á fundinum fór fram kynning formanns sænsku landsdeildarinnar á helstu málum sem til umræðu eru í framkvæmdastjórn og stýrihópi Tólfplús-hópsins. Einnig fór fram kynning á þróun öryggisstefnu á Eystrasaltssvæðinu í ljósi ógnar sem stafar af Rússlandi.
151. þing Alþjóðaþingmannasambandsins í Genf 19.–23. október.
Af hálfu Íslandsdeildar sóttu fundinn Lilja Rafney Magnúsdóttir formaður, Hildur Sverrisdóttir varaformaður og Víðir Reynisson auk Örnu Gerðar Bang, ritara Íslandsdeildar. Helsta mál á dagskrá var ályktun um hlutverk þjóðþinga við viðurkenningu og stuðning við fórnarlömb ólögmætra ættleiðinga milli ríkja og að gripið yrði til ráðstafana til að koma í veg fyrir að slíkt ætti sér stað. Jafnframt fór fram almenn umræða um vernd mannúðarsjónarmiða og stuðning við mannúðaraðstoð á tímum kreppu og samþykkti þingið yfirlýsingu þar sem helstu áhersluatriði voru dregin saman (sjá fylgiskjal III).
Sameiginlegur fundur IPU og brasilíska þingsins í Belém 14. nóvember 2025.
Af hálfu Alþingis sóttu fundinn Víðir Reynisson, Ása Berglind Hjálmarsdóttir og Sigurður Ingi Jóhannsson. Alþjóðaþingmannasambandið og brasilíska þingið stóðu fyrir sameiginlegum fundi um loftslagsmál 14. nóvember í tengslum við loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna, COP30, sem fór fram í Belém 10.–20. nóvember. IPU hefur undanfarin ár skipulagt þingmannafund samhliða loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í samstarfi við þing gestgjafalandsins. Markmið fundanna er að veita þingmönnum tækifæri til að fá milliliðalaust upplýsingar frá sérfræðingum um loftslagsmál og ræða leiðir til að ná markmiðum Parísarsáttmálans. Um 200 þingmenn og sérfræðingar frá fleiri en 40 löndum tóku þátt í fundinum (sjá fylgiskjal IV).
Alþingi, 2. febrúar 2026.
| Lilja Rafney Magnúsdóttir, form. |
Hildur Sverrisdóttir, varaform. |
Víðir Reynisson. |
Fylgiskjal I.
F R Á S Ö G N
af 145. þingi Alþjóðaþingmannasambandsins (IPU) og tengdum fundum í Taskent í Úsbekistan 5.–9. apríl 2025.
Af hálfu Íslandsdeildar þingmannanefndar IPU sóttu fundinn Lilja Rafney Magnúsdóttir formaður, Hildur Sverrisdóttir varaformaður og Víðir Reynisson, auk Örnu Gerðar Bang, ritara Íslandsdeildar. Helstu mál á dagskrá voru annars vegar ályktun um hlutverk þjóðþinga við að stuðla að tveggja ríkja lausn í Palestínu og hins vegar ályktun um þinglegar aðferðir til að draga úr langvarandi áhrifum átaka, þar á meðal vopnaðra átaka, á sjálfbæra þróun. Jafnframt fór fram almenn umræða um hlutverk þjóðþinga og aðferðir við að stuðla að félagsþróun og réttlæti og samþykkti þingið Taskent-yfirlýsingu þar sem helstu áhersluatriði voru dregin saman.
Um 1.400 þátttakendur sóttu þingið, þar af 740 þingmenn (274 þingkonur, eða 37%) frá 130 aðildarríkjum og um 100 þingforsetar og varaþingforsetar. Einnig var mæld þátttaka ungra þingmanna (yngri en 45 ára) og voru þeir 28% þátttakenda. Forseti Úsbekistans, Shavkat Mirziyoyev, ávarpaði þingið og sagði að 150. þing IPU undirstrikaði leiðtogahæfni Úsbekistans á alþjóðavettvangi og að það endurspeglaði traust til umbótastefnu landsins. Þá sagði hann að Taskent-yfirlýsingin myndi þjóna sem leiðarvísir fyrir félagslega framþróun og réttlæti á heimsvísu. Tulia Ackson, forseti IPU, lagði í opnunarræðu sinni áherslu á mikilvægi þess að sjónum yrði í auknum mæli beint að mikilvægi þingræðis, friðarumleitana og öryggismála, sem eru áhersluatriði IPU. Hún sagði að í ljósi aukinnar útbreiðslu átaka um allan heim þyrfti IPU að leita aftur til grunngilda sinna sem þungamiðju umræðna þjóðþinga um allan heim.
Tólfplús-hópurinn, sem er samstarfsvettvangur vestrænna lýðræðisríkja, hittist að venju flesta morgna meðan á þinginu stóð. Á þeim fundum var farið yfir helstu mál þingsins og afstaða sendinefnda samræmd eins og hægt var, auk þess sem valdir voru fulltrúar hópsins í embætti og störf á vegum IPU. Fulltrúar hópsins í stýrihópum og framkvæmdastjórn IPU kynntu helstu niðurstöður síðustu funda stjórnarinnar og fundar stjórnarnefndar. Hópur norrænna þingmanna hittist jafnframt í tengslum við þingið en Danmörk fer með formennsku í norræna hópnum árið 2025.
Enn fremur var haldinn kvennafundur 5. apríl þar sem kynnt var ný herferð IPU um kynjajafnrétti fyrir árið 2025 sem ber yfirskriftina „Kynjajafnrétti – skref fyrir skref“. Herferðin er framkvæmd í tilefni þess að þrjátíu ár eru liðin frá Beijing-yfirlýsingunni og aðgerðaáætlun sem markaði tímamót í baráttunni fyrir jafnrétti kynjanna. Herferðin miðar að því að virkja þjóðþing til að hraða framgangi kynjajafnréttis í stjórnmálum og samfélagi. Sérstök áhersla er lögð á þrjú svið: jafna þátttöku í stjórnmálum, kynjamiðaða opinbera stjórnsýslu og útrýmingu kynbundins ofbeldis og mismununar. Í tengslum við átakið var einnig auglýst eftir tilnefningum til Cremer-Passy-verðlaunanna sem verða að þessu sinni veitt þingmanni sem hefur sýnt framúrskarandi frumkvæði í þágu kynjajafnréttis.
Sérstök nefnd um mannréttindi þingmanna gegnir veigamiklu hlutverki innan IPU og gefur hún út viðamikla skýrslu fyrir hvert þing. Á grundvelli skýrslunnar samþykkir ráð IPU fjölmargar ályktanir um brot á mannréttindum þingmanna. Nefndin vinnur mikið starf á milli þinga þar sem hún fer yfir mál þingmanna sem mannréttindi hafa verið brotin á, hvort sem um er að ræða fangelsanir, hótanir, barsmíðar, mannshvörf eða dauðsföll. Nefndin skoðaði mál um meint mannréttindabrot gegn þingmönnum í 14 löndum, þar á meðal í Kambódíu, Írak, Úganda og Venesúela.
Þrjár tillögur að neyðarályktun voru lagðar fram til atkvæðagreiðslu. Aðeins er hægt að taka fyrir eitt mál utan dagskrár á hverju þingi samkvæmt reglum IPU. Kosning fór fram um hvaða tillaga yrði fyrir valinu og náði engin þeirra 2/ 3 hlutum atkvæða sem er skilyrði fyrir því að efni sé sett á dagskrá samkvæmt starfsreglum IPU. Gætti óánægju meðal þingmanna með niðurstöðuna en verið er að vinna í tillögum að breytingum á starfsreglum IPU svo að koma megi í veg fyrir að engin neyðarályktun verði til umræðu á þingum IPU í framtíðinni og er fyrirhugað að afgreiða þær á næsta þingi IPU.
Almenn umræða fór fram um pólitískt, efnahagslegt og félagslegt ástand í heiminum og var sjónum beint að hlutverki þjóðþinga og aðferðum við að stuðla að félagsþróun og réttlæti. Við lok umræðunnar samþykkti þingið Taskent-yfirlýsingu þar sem áhersla er m.a. lögð á nauðsyn þess að efla viðleitni til félagslegrar þróunar til að bregðast við nýjum áskorunum. Þá er kallað eftir endurskoðun á stefnum þjóðþinga um félagslega þróun með áherslu á þrjú atriði. Í fyrsta lagi að fjárfesta í fólki til að styðja við vegferð þess frá fátækt til velsældar. Í öðru lagi að lýðræðisvæða efnahagslífið þannig að þeir sem hingað til hafa verið sviptir réttmætum hlut sínum, einkum konur og ungt fólk, njóti sanngjarns og réttláts ávinnings. Og í þriðja lagi að styrkja stofnanir, m.a. með víðtækri og lýðræðislegri þátttöku í mótun reglna um stafræna tækni, þar á meðal gervigreind.
Lilja Rafney Magnúsdóttir tók þátt í umræðum fyrir hönd Íslandsdeildar og lagði áherslu á félagslega framþróun og réttlæti í þágu barna og ungmenna. Hún sagði heilbrigð og farsæl samfélög byggjast á réttlæti, jöfnuði og tækifærum fyrir alla. Stjórnvöld, þjóðþing og samfélög bæru ríka ábyrgð á að bæta stöðu barna og ungmenna, bæði innan lands og á alþjóðavettvangi. Þá sagði hún sjálfbæra þróun ekki verða að veruleika nema dregið yrði úr vopnuðum átökum, fátækt og félagslegu misrétti. Nauðsynlegt væri að tryggja öllum börnum aðgang að menntun, heilbrigðisþjónustu og félagslegri vernd. Þá greindi hún frá því að á Íslandi væri það forgangsatriði að efla velferð barna og ungmenna með áherslu á þau sem búa við erfiðar aðstæður. Rík áhersla væri einnig lögð á að tryggja jafnrétti kynja og bæta réttindastöðu barna með fötlun og annarra sem standa höllum fæti í samræmi við heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna. Sérstaklega væri horft til andlegrar heilsu, þátttöku barna í samfélaginu og til þess að raddir þeirra fengju að heyrast við ákvarðanatöku. Þá bæri að tryggja að umhverfi þeirra væri öruggt og sjálfbært, enda eru börn meðal þeirra sem helst verða fyrir áhrifum loftslagsbreytinga.
Víðir Reynisson tók einnig þátt í almennum umræðum og bað fundargesti að ímynda sér heiminn sem hljómsveit þar sem hvert ríki væri með sitt eigið hljóðfæri. Samhljómur næst ekki með einu hljóði heldur með samspili fjölbreyttra tóna. Hann sagði alþjóðasamtök eins og IPU geta gegnt hlutverki hljómsveitarstjóra sem tryggja að allar raddir heyrist. Samfélög dafni þegar einstaklingar, óháð bakgrunni, færni eða aðstæðum, fái að leggja sitt af mörkum. Þrátt fyrir hindranir beri okkur skylda til að ryðja brautina fyrir alla. Með samvinnu og gagnkvæmri virðingu getum við skapað heim þar sem fjölbreytni, skilningur og samstaða myndar öfluga og fallega sinfóníu.
Í fastanefndum var fjallað um fyrirframákveðin mál og ályktanir afgreiddar. Í 1. nefnd, um frið og öryggismál, fór fram umræða og afgreiðsla á ályktun um hlutverk þjóðþinga við að stuðla að tveggja ríkja lausn í Palestínu. Ályktunin undirstrikar mikilvægt hlutverk þjóðþinga við að stuðla að friðsamlegri lausn á deilu Ísraela og Palestínumanna með hliðsjón af alþjóðalögum. Hún kallar eftir tafarlausu vopnahléi á Gaza-svæðinu, afléttingu umsátursins og lausn gísla. Jafnframt er hvatt til öflugs stuðnings við mannúðaraðgerðir og þess að ríki virði alþjóðlegar skuldbindingar. Í ályktuninni eru þjóðþing hvött til að nýta löggjafarvald sitt til að efla stuðning við tveggja ríkja lausn og tryggja viðurkenningu beggja ríkja, Ísraels og Palestínu, sem sjálfstæðra og fullvalda ríkja.
Í 2. nefnd, um sjálfbæra þróun, fór fram umræða um og afgreiðsla ályktunar um þinglegar aðferðir við að draga úr langvarandi áhrifum átaka, þar á meðal vopnaðra átaka, á sjálfbæra þróun. Í ályktuninni er fjallað um hvernig vopnuð átök torvelda framgang heimsmarkmiða Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun. Áhersla er lögð á mikilvægt hlutverk þjóðþinga við að milda afleiðingar átakanna, stuðla að friði og tryggja vernd innviða og grundvallarreglna mannúðarstarfs. Enn fremur er lögð áhersla á að mannréttindi, umhverfissjónarmið og þátttaka allra samfélagshópa séu lykilþættir í endurreisn samfélaga eftir átök.
Af öðrum mikilvægum málum sem voru rædd á þinginu má nefna baráttuna gegn gereyðingarvopnum, forvarnir gegn ólöglegum ættleiðingum, áhrif vopnaðra átaka á börn, stuðning við aðgerðir gegn loftslagsbreytingum og minnkun metanlosunar.
Ráð IPU kom tvisvar saman á þinginu og afgreiddi fjölda mála. Aðildarríki IPU eru nú 182 talsins. Rætt var um fjárhagsáætlun IPU og var yfirlit yfir skipulagða fundi fram undan kynnt. Næsta þing IPU verður haldið í Genf 19.–23. október 2025. Frekari upplýsingar má nálgast á nefndasviði og á vefsvæðinu www.ipu.org/.
Fylgiskjal II.
F R Á S Ö G N
af ráðstefnu IPU um trúmál í Róm 19.–21. júní.
IPU stóð fyrir þingmannaráðstefnu um trúmál sem fór fram í Róm 19.–21. júní og var hún haldin í samstarfi IPU og ítalska þingsins með stuðningi frá samtökunum Religions for Peace. Af hálfu Íslandsdeildar sóttu fundinn Lilja Rafney Magnúsdóttir formaður og Hildur Sverrisdóttir varaformaður, auk Örnu Gerðar Bang, ritara Íslandsdeildar. Fundurinn leiddi saman þingforseta og þingmenn frá 62 aðildarríkjum IPU, auk sérfræðinga, embættismanna og trúarleiðtoga frá um 100 ríkjum, sem hvöttu eindregið til friðar, vonar og samstöðu við lok ráðstefnunnar. Ráðstefnan var haldin í tengslum við helgigönguár sem Frans páfi lýsti yfir nokkru fyrir andlát sitt og fengu þátttakendur jafnframt áheyrn hjá Leó páfa 14. hinn 21. júní. Ráðstefnan bar yfirskrift helgigönguársins: „Að vera pílagrímar vonar, í ljósi sívaxandi átaka, pólitískrar sundrungar og misnotkunar trúar í tengslum við átök“. Lögð var áhersla á leiðir til að efla traust og hlúa að von um betri sameiginlega framtíð með frið að leiðarljósi.
Í lok ráðstefnunnar samþykktu þátttakendur svonefnda Rómaryfirlýsingu, þar sem hvers kyns misnotkun trúar eða lífsskoðana í þágu haturs eða ofbeldis er fordæmd afdráttarlaust. Í yfirlýsingunni er lögð áhersla á mikilvægi samtals um trúmál sem byggist á mannlegri reisn, víðsýni og virðingu fyrir réttarríkinu. Slíkur samræðugrundvöllur getur stuðlað að sáttum, minnkað klofning og byggt upp traust milli samfélagshópa. Yfirlýsingin dregur einnig fram sameiginlegt hlutverk og ábyrgð þingmanna og trúarleiðtoga við að efla réttlæti, mannréttindi og samfélagslega þróun með það að markmiði að skapa friðsæla sambúð. Þá eru þingmenn og trúarleiðtogar hvattir til að standa vörð um lýðræðisleg gildi, verja viðkvæma hópa og leggja sitt af mörkum til siðferðilegrar forystu með þátttöku, samkennd, ábyrgð og samstöðu að leiðarljósi.
Sérstök áhersla er lögð á fræðslu um frið og samskipti, aukna fræðslu um stafrænan veruleika og mannréttindi, og að styrkja stöðu kvenna, ungs fólks og einstaklinga í viðkvæmri stöðu.
Lilja Rafney Magnúsdóttir tók þátt í umræðum og lagði ríka áherslu á mikilvægi samtals um trúarbrögð sem grundvöll að friðsamlegri sambúð og félagslegri samheldni. Hún sagði að samtal milli fólks af ólíkum trúarbrögðum og lífsskoðunum væri ekki valkostur heldur nauðsyn. Þá greindi hún frá því hvernig mannréttindi, trúfrelsi og jafnrétti væru meðal grunngilda íslensks samfélags og tryggð í stjórnarskránni og löggjöf. Þar með væri réttur hvers einstaklings til að aðhyllast, hafna eða breyta trú og lífsskoðun verndaður á jafnræðisgrundvelli.
Jafnframt lýsti Lilja því hvernig trúarlegar og veraldlegar lífsskoðanir lifðu saman í sátt í íslensku samfélagi, studdar af kerfi sem byggðist á jafnræði, samræðu og virðingu. Trúarbragðafræðsla í skólum legði áherslu á siðfræði, gagnrýna hugsun og virðingu fyrir fjölbreytileika fremur en trúarkenningum. Þá benti hún á að Ísland væri ekki laust við félagslegar áskoranir og að vernd réttinda minnihlutahópa, kvenna og ungs fólks væri forgangsmál. Hún undirstrikaði ábyrgð þingmanna á að efla traust, von og frið með virðingu, réttlæti og þátttöku allra að leiðarljósi.
Á ráðstefnunni var m.a. fjallað um vernd trúarminnihluta, leiðir til að vinna gegn pólitískri sundrungu, aukna þátttöku kvenna í opinberu lífi og hvernig mætti tryggja trúfrelsi og lífsskoðanafrelsi. Meðal þátttakenda voru George Koovakad kardínáli, forseti skrifstofu Vatíkansins um trúarbragðasamræður; rabbíninn David Saperstein, fyrrverandi trúfrelsisfulltrúi Bandaríkjanna; ímaminn Yahya Pallavicini, formaður Evrópskra múslimaleiðtoga; Miguel Ángel Moratinos, æðsti fulltrúi Samræmingarsamtaka Sameinuðu þjóðanna um siðmenningar; og dr. Nazila Ghanea, sérstakur skýrslugjafi SÞ um trúfrelsi.
Ráðstefnan á rætur að rekja til fyrstu þingmannaráðstefnunnar um samtal um trúarbrögð sem haldin var í Marakess í Marokkó í júní 2023 og lauk með svonefndri Marakess-yfirlýsingu. Í aðdraganda Rómarráðstefnunnar gaf IPU út seinni hluta skýrslu sinnar um trú og lífsskoðanir, „Viðhorf og aðkoma þingmanna að trúar- og lífsskoðunarmálum“, þar sem lögð er áhersla á mikilvægt hlutverk þingmanna við að byggja upp réttlát, friðsöm og þátttökudrifin samfélög. Jafnframt gaf IPU út nýjan þátt í hlaðvarpsröð sinni „IPU on Air“, þar sem fjallað er um gildi og áhrifamátt trúarbragðasamræðna. Nánari upplýsingar fást hjá ritara Íslandsdeildar.
Fylgiskjal III.
F R Á S Ö G N
af 151. þingi Alþjóðaþingmannasambandsins (IPU) í Genf 19.–23. október 2025.
Af hálfu Íslandsdeildar þingmannanefndar IPU sóttu fundinn Lilja Rafney Magnúsdóttir formaður, Hildur Sverrisdóttir varaformaður og Víðir Reynisson auk Örnu Gerðar Bang, ritara Íslandsdeildar. Helsta mál á dagskrá var ályktun um hlutverk þjóðþinga við viðurkenningu og stuðning við fórnarlömb ólögmætra ættleiðinga milli ríkja og að gripið yrði til ráðstafana til að koma í veg fyrir að slíkt ætti sér stað. Jafnframt fór fram almenn umræða um vernd mannúðarsjónarmiða og stuðning við mannúðaraðstoð á tímum kreppu og samþykkti þingið yfirlýsingu þar sem helstu áhersluatriði voru dregin saman.
Um 1.100 þátttakendur sóttu þingið, þar af 600 þingmenn (216 þingkonur, eða 37%) frá 132 aðildarríkjum og um 82 þingforsetar og varaþingforsetar. Einnig var mæld þátttaka ungra þingmanna (yngri en 40 ára) og voru þeir 14% þátttakenda. Gabriela Morawska-Stanecka, varaforseti IPU, sagði í opnunarávarpi sínu að mannúðarlögin væru eins konar skjöldur fyrir þá sem ekki bera vopn, en áhrif þeirra næðu langt út fyrir vígvöllinn. Þau setji skýrar skorður við þeim aðferðum og tækjum sem beitt er í stríði. Með tímanum hafi mannkynið gert sér grein fyrir að til séu mörk og sum vopn og aðferðir séu svo ómannúðlegar að þær megi aldrei framar verða liðnar.
Tólfplús-hópurinn, sem er samstarfsvettvangur vestrænna lýðræðisríkja, hittist að venju flesta morgna meðan á þinginu stóð. Á þeim fundum var farið yfir helstu mál þingsins og afstaða sendinefnda samræmd eins og hægt var, auk þess sem valdir voru fulltrúar hópsins í embætti og störf á vegum IPU. Fulltrúar hópsins í stýrihópum og framkvæmdastjórn IPU kynntu helstu niðurstöður síðustu funda stjórnarinnar og fundar stjórnarnefndar. Hópur norrænna þingmanna hittist jafnframt í tengslum við þingið, en Danmörk fer með formennsku í norræna hópnum árið 2025.
Enn fremur var haldinn kvennafundur 18. október þar sem m.a. fór fram pallborðsumræða um breytta forystu og leiðir til að takast á við nýjar áskoranir í jafnréttismálum. Sérstök nefnd um mannréttindi þingmanna gegnir veigamiklu hlutverki innan IPU og gefur hún út viðamikla skýrslu fyrir hvert þing. Á grundvelli skýrslunnar samþykkir ráð IPU fjölmargar ályktanir um brot á mannréttindum þingmanna. Nefndin vinnur mikið starf á milli þinga þar sem hún fer yfir mál þingmanna sem mannréttindi hafa verið brotin á, hvort sem um er að ræða fangelsanir, hótanir, barsmíðar, mannshvörf eða dauðsföll. Nefndin skoðaði mál um meint mannréttindabrot gegn þingmönnum í 14 löndum, þar á meðal í Kambódíu, Írak, Úganda og Venesúela.
Tvær tillögur að neyðarályktun voru lagðar fram til atkvæðagreiðslu. Aðeins er hægt að taka fyrir eitt mál utan dagskrár á hverju þingi samkvæmt reglum IPU. Kosning fór fram um hvaða tillaga yrði fyrir valinu og flest atkvæði hlaut tillaga Taílands, Argentínu, Síle, Póllands og Svíþjóðar, með stuðningi landahóps Rómönsku-Ameríku og Karíbahafs og Tólfplús-hópsins. Yfirskrift neyðarályktunarinnar var: „Aðgerðir þjóðþinga gegn skipulagðri alþjóðlegri glæpastarfsemi, netglæpum og fjölþáttaógnum sem beinast að lýðræði og mannlegu öryggi“. Markmið ályktunarinnar er að efla samstöðu og sameiginleg viðbrögð þjóðþinga við vaxandi ógnum sem grafa undan alþjóðlegum friði, lýðræðislegum stjórnarháttum og réttarríkinu.
Almenn umræða fór fram um pólitískt, efnahagslegt og félagslegt ástand í heiminum og var sjónum beint að hlutverki þjóðþinga við vernd mannúðarsjónarmiða og stuðningi við mannúðaraðstoð á tímum kreppu. Við lok umræðunnar samþykkti þingið yfirlýsingu á tímum mikilla átaka og ófriðar þegar meira en 130 vopnuð átök geisa um heiminn og yfir 310 milljónir manna þurfa á mannúðaraðstoð að halda samkvæmt Alþjóða rauða krossinum og mannúðarskrifstofu Sameinuðu þjóðanna.
Í yfirlýsingunni er bent á að Genfarsamningurinn, samningurinn um bann við jarðsprengjum og önnur alþjóðleg mannúðarlög hafi bjargað milljónum mannslífa og dregið úr þjáningum almennra borgara þegar þeirra hefur verið gætt og þeim fylgt. Þingmenn eru hvattir til að efla og verja mannúðaraðstoð með því að stuðla að fullgildingu mannúðarsamninga, fella ákvæði þeirra inn í landslög, tryggja fjárveitingar til hjálparsamtaka, stuðla að þjálfun herafla og efla samstarf innan alþjóðlegs mannúðarkerfis, m.a. með Rauða krossinum og viðeigandi stofnunum Sameinuðu þjóðanna. Þá eru þingmenn hvattir til að hafa mannúðarsjónarmið að leiðarljósi í allri ákvarðanatöku, einkum þegar kemur að öryggismálum.
Lilja Rafney Magnúsdóttir tók þátt í umræðum fyrir hönd Íslandsdeildar. Hún sagði að áherslur utanríkisstefnu Íslands byggðust á friði, mannréttindum og alþjóðlegri samvinnu. Þá lagði hún áherslu á að virðing fyrir mannúðarlögum og óhindraður aðgangur að mannúðaraðstoð væri ekki aðeins lagaleg heldur siðferðileg skylda ríkja. Hún fordæmdi þá þróun að borgarar, sjúkrahús og hjálparstarfsfólk yrðu sífellt oftar skotmörk í átökum og lýsti yfir ánægju með vopnahlé á Gaza í von um varanlegan frið og endurreisn innviða.
Lilja minnti jafnframt á að Ísland hefði viðurkennt Palestínu sem sjálfstætt ríki og hvatti til áframhaldandi alþjóðlegs stuðnings. Þá fordæmdi hún að börn væru numin á brott frá fjölskyldum sínum í Úkraínu og lagði áherslu á að þeim yrði skilað til síns heima. Lilja sagði þörf fyrir mannúðaraðstoð meiri nú en nokkru sinni fyrr, á sama tíma og fjármögnun hefði dregist saman. Hún hvatti þjóðþing til að tryggja aðstoð án mismununar og minnti á að samkennd og samstaða væru öflugustu vopnin gegn hatri og lykillinn að varanlegum friði.
Í fastanefndum var fjallað um fyrirframákveðin mál og ályktanir afgreiddar. Í 1. nefnd, um frið og öryggismál, fór fram umræða um hlutverk þjóðþinga við mótun traustra úrræða til stjórnunar eftir átök og við endurreisn réttláts og varanlegs friðar. Einnig var efnt til pallborðsumræðu um hvernig efla megi eftirlitshlutverk þjóðþinga með útgjöldum til varnarmála, auk umræðu um vopnaeftirlit og aðgerðir gegn útbreiðslu vígbúnaðar, með áherslu á forvarnir gegn nýju vígbúnaðarkapphlaupi. Víðir Reynisson tók þátt í störfum nefndarinnar.
Í 3. nefnd, um lýðræði og mannréttindi, fór fram umræða og afgreiðsla á ályktun um viðurkenningu og stuðning við fórnarlömb ólögmætra ættleiðinga milli ríkja og að gripið yrði til ráðstafana til að koma í veg fyrir að slíkt ætti sér stað. Í ályktuninni eru ólögmætar ættleiðingar harðlega fordæmdar sem brot á réttindum barna og hvatt er til þess að öll ríki og þjóðþing líti á slíkar athafnir sem dæmi um mansal. Hildur Sverrisdóttir tók þátt í störfum nefndarinnar.
Nefnd um málefni Sameinuðu þjóðanna samþykkti ályktunartillögu þess efnis að kona yrði í fyrsta sinn kjörin framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna. Frá stofnun Sameinuðu þjóðanna árið 1945 hafa níu karlar í röð gegnt embættinu, sem endurspeglar karllægt valdakerfi fyrri tíma. Í ályktuninni er áréttað að veruleg framþróun hafi orðið í átt til jafnréttis kynjanna og réttar kvenna til forystu og að bæði Sameinuðu þjóðirnar og IPU hafi gert jafnrétti að lykilþætti í starfi sínu á sviði mannréttinda, þróunar og lýðræðis.
Þá sendi forysta IPU frá sér yfirlýsingu um ástandið á Madagaskar þar sem lýst er alvarlegum áhyggjum af valdaráni hersins á Madagaskar og frestun á gildistöku stjórnarskrárinnar. IPU fordæmir mannfall og eignatjón í átökunum og hvetur til tafarlausra og samstilltra aðgerða alþjóðasamfélagsins. Þessi þróun ógni stöðugleika í sunnanverðri Afríku, brjóti gegn alþjóðalögum og grafi undan lýðræði í álfunni. Þá hvetur IPU til stillingar, samráðs og friðsamlegrar lausnar í samstarfi við Sameinuðu þjóðirnar, SADC og Afríkusambandið. Samtökin standa vörð um starfandi, lýðræðislega og ábyrga stjórnskipan sem tryggir öryggi og velferð allra íbúa á Madagaskar.
Verkefnahópur um friðsamlega lausn stríðsins í Úkraínu fundaði í tengslum við þingið, auk nefndar um málefni Miðausturlanda, til að ræða nýjar leiðir til að stuðla að friði með virku samtali þjóðþinga. Enn fremur fóru fram sérstakir fundir sem beindust að því að brúa bil milli ríkja þar sem spennu gætir, m.a. Armeníu og Aserbaísjans annars vegar og Lýðveldisins Kongós og Rúanda hins vegar.
Ráð IPU kom tvisvar saman á þinginu og afgreiddi fjölda mála. Aðildarríki IPU eru nú 183 talsins. Rætt var um fjárhagsáætlun IPU og var yfirlit yfir skipulagða fundi fram undan kynnt. Næsta þing IPU verður haldið í Istanbúl 15.–19. apríl 2026. Frekari upplýsingar má nálgast á nefndasviði og á vefsvæðinu www.ipu.org/.
Fylgiskjal IV.
F R Á S Ö G N
af sameiginlegum fundi Alþjóðaþingmannasambandsins (IPU) og brasilíska þingsins í Belém 14. nóvember 2025.
Alþjóðaþingmannasambandið (IPU) og brasilíska þingið stóðu fyrir sameiginlegum fundi um loftslagsmál 14. nóvember í tengslum við loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna, COP30, sem fór fram í Belém 10.–21. nóvember. IPU hefur undanfarin ár skipulagt þingmannafund samhliða loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í samstarfi við þing gestgjafalandsins. Markmið fundanna er að veita þingmönnum tækifæri til að fá milliliðalaust upplýsingar frá sérfræðingum um loftslagsmál og ræða leiðir til að ná markmiðum Parísarsáttmálans. Um 200 þingmenn og sérfræðingar frá fleiri en 40 löndum tóku þátt í fundinum. Af hálfu Alþingis sóttu fundinn Víðir Reynisson, Ása Berglind Hjálmarsdóttir og Sigurður Ingi Jóhannsson, auk Örnu Gerðar Bang, ritara Íslandsdeildar.
Á fundinum var tíu ára afmæli Parísarsáttmálans áréttað og lýstu þingmennirnir yfir miklum áhyggjum af því að árið 2024 hefði verið það hlýjasta í sögunni og að meðalhitastig jarðar væri nú þegar farið yfir viðmið um 1,5°C sem sáttmálinn kveður á um. Að loknum umræðum var samþykkt lokayfirlýsing þar sem lögð er áhersla á að efla hlutverk þinga í loftslagsmálum og styrkja eftirlit með framkvæmd markmiða Parísarsáttmálans. Í yfirlýsingunni er lögð áhersla á mikilvægt hlutverk þjóðþinga við að framfylgja landsbundnum loftslagsmarkmiðum (e. Nationally Determined Contributions, NDC) og setja lög sem snúa alþjóðlegum skuldbindingum í raunhæfa aðgerðaáætlun á landsvísu.
Jafnframt er endurnýjuð skuldbinding þingmanna um að stuðla að gagnsæi og ábyrgð í fjárveitingum og stefnumótun í loftslagsmálum. Sérstök áhersla er lögð á að auka fjármagn til loftslagsaðgerða, einkum fyrir þróunarríki, til að styðja þau í aðlögun að hækkandi hitastigi og öfgum í veðri. Í ljósi þess hve nærri Belém er hjarta Amason-regnskógarins undirstrikar yfirlýsing fundarins einnig hina brýnu þörf á að vernda og endurheimta skóga, höfin og svæði með einstökum lífríkjum, ásamt því að tryggja réttindi frumbyggja og festa þau í lög.
Á fundinum var einnig fjallað sérstaklega um nauðsyn þess að draga úr losun metans sem gæti haft afgerandi áhrif á að hægja á hlýnun jarðar. Þjóðþing heims eru hvött til þess að efla lagaramma og reglugerðir sem miða að því að minnka metanlosun um að minnsta kosti 30% miðað við stöðu mála árið 2020 fyrir árið 2030. IPU hefur í því skyni gefið út nýtt hagnýtt verkfæri sem nefnist „Methane Matters: Three Steps for Parliamentary Action“. Þar eru sett fram skýr skref sem þjóðþing geta tekið til að hraða samdrætti í metanlosun.
Á fundinum var jafnframt kynnt ný útgáfa af ritinu „Alþjóðlegur leiðarvísir þingmannaum loftslagsbreytingar og loftslagslausnir“. Ritið er afrakstur samstarfs Háskólans í Exeter, Ríkisháskólans í Arisóna og IPU og sameinar þekkingu leiðandi sérfræðinga á sviði loftslagsmála. Markmið þess er að veita þingmönnum trausta vísindalega þekkingu og hagnýta innsýn sem nýtist í starfi þeirra. Í ritinu er fjallað um víðtæk málefni, m.a. grunnatriði loftslagsvísinda, hnignun líffræðilegs fjölbreytileika, heimskautasvæði, aðlögun og áhættustjórnun, fjárfestingu og efnahagsmál, umbreytingu til lágkolefnishagkerfis, fæðuöryggi, kolefnisviðskipti og mikilvægi COP-ferlisins. Ritið inniheldur enn fremur formála eftir ungt loftslagsbaráttufólk og vísindamenn þar sem hvatt er til „djörfungar og heiðarlegrar forystu á tímum örra breytinga og óvissu“.
Víðir Reynisson tók þátt í umræðum um aðlögun þjóðþinga að loftslagsbreytingum. Hann sagði að á Íslandi fyndi fólk daglega fyrir slíkum áhrifum sem raunverulegum áskorunum með vaxandi tíðni snjóflóða, aurskriðna, úrhellisrigninga, sjávarflóða og sífellt harðari vetrarveðra. Hann lagði áherslu á mikilvægi vísinda og traustra stofnana, m.a. samhæfðs almannavarnakerfis og innviða sem þola öfgaveður. Hann benti á að þróunarfé Íslands væri beint að verkefnum sem skiluðu áþreifanlegum árangri á vettvangi, í samstarfi við samfélög, og að íbúarnir sjálfir gegndu lykilhlutverki í undirbúningi, skipulagi og viðbrögðum. Með fræðslu, þjálfun og gagnsæjum upplýsingum væri hægt að tryggja að fólk væri ekki aðeins varið heldur einnig valdeflt og gæti sjálft bætt öryggi sitt.
Víðir lagði áherslu á að þingmenn bæru ábyrgð á að nýta lærdóm til stefnumótunar, tryggja sanngjarnan aðgang að úrræðum og standa saman til að styrkja samfélög og undirbúa þau fyrir áskoranir morgundagsins. Hann benti jafnframt á að vel ígrunduð og samhæfð aðgerðastefna til að draga úr áhrifum loftslagsbreytinga væri bæði hagkvæm og árangursrík og að sameiginlegur vilji væri nauðsynlegur til að takast á við loftslagsáskoranir fyrir núverandi og komandi kynslóðir. IPU hefur undanfarinn áratug stutt þjóðþing í baráttunni gegn loftslagsbreytingum. Í samvinnu við samstarfsaðila veitir IPU þjóðþingum tæknilega aðstoð og heldur námskeið til þess að auka vitund þingmanna um alvarleika loftslagsbreytinga og til að skilgreina mikilvægustu aðgerðir.
Loftslagsráðstefna Sameinuðu þjóðanna var haldin dagana 10.–21. nóvember í Belém og fór Brasilía með formennsku á ráðstefnunni. Víðir Reynisson, Ása Berglind Hjálmarsdóttir og Sigurður Ingi Jóhannsson, auk Örnu Gerðar Bang alþjóðaritara, sóttu ráðstefnuna 10.–15. nóvember fyrir hönd Alþingis. Meðal helstu mála ráðstefnunnar var umfjöllun um ný landsákvörðuð framlög ríkja (NDC), fjármögnun loftslagsaðgerða eftir 2025 (e. New Collective Quantified Goal, NCQG) og umræða um vegvísinn „Baku to Belém“ sem er ætlað að styrkja samstarf og þekkingarmiðlun á milli ríkja í suðri. Einnig voru umræður um hvernig megi draga úr losun, um aðlögun að áhrifum loftslagsbreytinga og um það hvernig bregðast megi við tapi og tjóni sem þróunarríki verða fyrir vegna loftslagsbreytinga. Þá var á dagskrá umræða um hvernig draga megi úr notkun jarðefnaeldsneytis, umræða um mælikvarða til að fylgjast með framvindu aðlögunaráhrifa loftslagsbreytinga og um aðgerðir til samdráttar í losun (e. Mitigation Work Programme). Auk þess voru málefni hafsins í brennidepli sem og þematísk málefni, svo sem fæða og landbúnaður, jafnrétti og valdefling kvenna.
Ása Berglind Hjálmarsdóttir tók þátt í pallborðsumræðum í spænska skálanum sem báru yfirskriftina „Legal and Governance Innovations for Ambitious Just Transitions: Learnings from Design and Implementation“. Þar voru aðgerðir Spánar, Íslands og Mexíkós til umræðu. Ása Berglind kynnti áherslur Íslands og sagði m.a. frá nýrri loftslagslöggjöf sem eflir stjórnsýslu og setur skýr markmið um losun og réttlát umskipti, ásamt áherslu á aðlögun, nýsköpun og jöfnuð.
Meðal helstu niðurstaðna COP30 var að aðildarríki loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna komust að samkomulagi um innleiðingu áður samþykktra loftslagsmarkmiða. Samþykkt var að auka verulega fjármagn til aðlögunar að loftslagsbreytingum í þróunarríkjum, styrkja vernd og endurheimt skóga og efla ramma um réttláta umbreytingu hagkerfa. Hins vegar náðist ekki samstaða um bindandi skuldbindingar um útrýmingu jarðefnaeldsneytis.
Fylgiskjal V.
Ályktanir og yfirlýsingar Alþjóðaþingmannasambandsins árið 2025.
Ályktanir Alþjóðaþingmannasambandsins:
* Að viðurkenna og styðja fórnarlömb ólöglegra alþjóðlegra ættleiðinga og grípa til aðgerða til að fyrirbyggja slíkt.
* Um þinglegar aðgerðir gegn alþjóðlegri skipulagðri glæpastarfsemi, netglæpum og fjölþáttaógnum við lýðræði og öryggi einstaklinga.
* Um hlutverk þjóðþinga við framgang tveggja ríkja lausnar í Palestínu.
* Um hlutverk þjóðþinga við að draga úr langvarandi áhrifum átaka, þar á meðal vopnaðra átaka, á sjálfbæra þróun.
Yfirlýsingar Alþjóðaþingmannasambandsins:
* Um vernd mannúðarsjónarmiða og stuðning við mannúðaraðstoð á tímum kreppu.
* Um þinglegar aðgerðir í þágu félagslegrar þróunar og réttlætis.
* Tilmæli um kjör fyrstu konunnar í embætti framkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna.
