Ferill 444. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Microsoft Word.
157. löggjafarþing 2025–2026.
Þingskjal 752 — 444. mál.
Stjórnartillaga.
Tillaga til þingsályktunar
um fullgildingu fríverslunarsamnings milli EFTA-ríkjanna og Mercosur.
Frá utanríkisráðherra.
Alþingi ályktar að heimila ríkisstjórninni að fullgilda fyrir Íslands hönd fríverslunarsamning milli EFTA-ríkjanna og Mercosur.
Greinargerð.
Með þingsályktunartillögu þessari er leitað heimildar Alþingis til fullgildingar á fríverslunarsamningi milli EFTA-ríkjanna og Mercosur (Argentínu, Brasilíu, Paragvæ og Úrúgvæ) sem undirritaður var í Rió de Janeiro 16. september 2025. Samningurinn er birtur í fylgiskjali I með tillögu þessari og ensk útgáfa í fylgiskjali II. Viðaukar við samninginn verða sendir utanríkismálanefnd og birtir á vef Alþingis.
Fríverslunarviðræður milli EFTA-ríkjanna og Mercosur hófust árið 2017 og lauk um mitt ár 2025. Fríverslunarsamningurinn liðkar fyrir vöru- og þjónustuviðskiptum milli samningsaðila auk þess að fela í sér skuldbindingar sem lúta m.a. að fjárfestingum, vernd hugverkaréttinda og sjálfbærri þróun. Hann kveður á um niðurfellingu tolla af öllum helstu útflutningsafurðum Íslands, ýmist strax við gildistöku hans eða í áföngum yfir lengra tímabil. Þá veitir hann íslenskum fyrirtækjum auknar heimildir til fjárfestinga í ríkjum Mercosur og bætir aðgang íslenskra þjónustuveitenda að þjónustumarkaði þeirra.
Vöruútflutningur til ríkja Mercosur nam rúmum milljarði kr. árið 2025, þar af 725 millj. kr. til Brasilíu. Helstu útflutningsafurðir Íslands þangað voru vélar til matvælaframleiðslu og sjávarafurðir. Vöruinnflutningur frá ríkjum Mercosur nam 32,6 milljörðum kr. árið 2025 en 93% þess innflutnings var áloxíð frá Brasilíu, sem er lykilhráefni við álframleiðslu. Einnig var flutt inn kjöt, drykkir og ávextir frá Mercosur-ríkjunum.
Með samningnum er lagður grunnur að bættri samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja, fjárfesta og einstaklinga á mörkuðum Mercosur-ríkjanna.
Að þessum samningi meðtöldum hafa EFTA-ríkin nú gert 35 fríverslunarsamninga við alls 49 ríki.
2. Nánar um fríverslunarsamninginn.
Efni fríverslunarsamningsins skiptist í 16 kafla og 19 viðauka þar sem m.a. er kveðið á um vöruviðskipti, þjónustuviðskipti, fjárfestingar, vernd hugverkaréttinda, opinber innkaup, samkeppnismál, viðskipti og sjálfbæra þróun, auk hefðbundinna ákvæða um sameiginlega nefnd samningsaðila og lausn deilumála.
Í formálsorðum samningsins er gerð grein fyrir ýmsum forsendum og markmiðum samningsaðila. Þar kemur m.a. eftirfarandi fram:
– Lýst er yfir vilja til að skapa hagstæð skilyrði fyrir viðskipti milli samningsaðilanna og fyrir aukna samvinnu, bæði viðskiptalega og efnahagslega, á sviðum þar sem þeir eiga sameiginlegra hagsmuna að gæta, á grundvelli jafnréttis og þjóðaréttar.
– Ákveðið er að efla enn frekar marghliða viðskiptakerfið, byggt á réttindum og skuldbindingum samningsaðila samkvæmt Marrakesh-samningnum um stofnun Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar (WTO-samningnum) og öðrum samningum sem samdir voru á grundvelli hans og þeir eru aðilar að, og stuðla þannig að vexti heimsviðskipta.
– Áréttuð er skuldbinding ríkjanna um að styðja lýðræði, réttarreglur, mannréttindi og mannfrelsi í samræmi við skuldbindingar sínar að þjóðarétti eins og fram kemur m.a. í sáttmála Sameinuðu þjóðanna og mannréttindayfirlýsingu þeirra.
– Áréttað er mikilvægi þess að samræma stefnur á sviði viðskipta, umhverfis og atvinnu, sem styðja hver aðra.
– Staðfest er skuldbinding ríkjanna um að koma í veg fyrir og berjast gegn spillingu í viðskiptum og fjárfestingum ríkja í milli og að halda á lofti meginreglunum um gagnsæi og góða opinbera stjórnunarhætti.
2.1. Kaflar samningsins.
Í 1.–7. kafla samningsins og viðaukum I–IX er að finna almenn ákvæði og ákvæði um niðurfellingu tolla og önnur ákvæði tengd viðskiptum með vörur. Auk ákvæða um tollaniðurfellingar eru þar ákvæði um m.a. upprunareglur, undirboð og jöfnunartolla, varúðarráðstafanir, tæknilegar viðskiptahindranir, ráðstafanir á sviði hollustuhátta og heilbrigðis dýra og plantna og skilvirkni í tollafgreiðslu. Kveðið er á um gagnkvæma niðurfellingu og bindingu tolla af hvers kyns iðnaðarvörum og sjávarafurðum sem framleiddar eru í ríkjum samningsaðila og fluttar inn til gagnaðila. Tollar munu jafnframt falla niður af tilteknum landbúnaðarvörum sem framleiddar eru hér á landi til útflutnings, svo sem skyri, vörum úr sjávarþara, drykkjarvatni og ýmsum öðrum drykkjarvörum og unnum matvælum. Hvað varðar markaðsaðgang fyrir innfluttar landbúnaðarvörur til Íslands er veittur sambærilegur aðgangur og hefðbundið er í öðrum fríverslunarsamningum EFTA-ríkjanna. Það nýmæli er þó í þessum samningi að Mercosur-ríkjunum er veittur afsláttur af gjaldi sem tekið er af innflutningi á nautakjöti innan tollkvóta Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar (WTO). Sá kvóti er 95 tonn og hefur verið boðinn út frá árinu 1995 í samræmi við skuldbindingar Íslands innan WTO. Með þessu er ekki veittur aukinn tollkvóti af innflutningi til Íslands, en eyrnamerktur afsláttur af gjaldi innan WTO-kvóta gæti mögulega leitt til þess að nautakjöt frá Mercosur-ríkjunum yrði samkeppnishæfara samanborið við nautakjöt frá öðrum aðildarríkjum WTO.
Í 8. og 9. kafla og viðaukum X–XVI eru ákvæði um þjónustuviðskipti og fjárfestingar, þ.m.t. skuldbindingar samningsaðila hvað varðar markaðsaðgang til handa þjónustuveitendum frá ríkjum gagnaðila, svo og rétt til stofnsetningar fyrirtækja í landi gagnaðila. Í þeim er að mestu byggt á skuldbindingum ríkjanna samkvæmt ákvæðum GATS-samnings WTO um þjónustuviðskipti.
Í 10. kafla og viðauka XVII eru ákvæði um vernd hugverka. Þau byggjast á ákvæðum TRIPS-samnings WTO um hugverkarétt í viðskiptum. Samningsaðilarnir skulu kveða á um fullnægjandi og árangursríka vernd hugverkaréttinda án mismununar gagnvart ríkisborgurum annarra samningsríkja.
Í 11. kafla og viðauka XVIII er fjallað um opinber innkaup og gagnkvæman rétt til þátttöku í útboðum yfir tilteknum viðmiðunarfjárhæðum af hálfu opinberra aðila í ríkjunum. Byggt er á samningi WTO um opinber innkaup sem Ísland er aðili að. Samningurinn felur ekki í sér breytingar á íslensku regluverki er viðkemur opinberum innkaupum eða útboðum.
Í 12. kafla er kveðið á um samkeppnismál. Áréttað er að samráð milli fyrirtækja sem leiðir til röskunar á samkeppni sem og misnotkun á markaðsráðandi stöðu sé ósamrýmanlegt markmiðum samningsins. Jafnframt er kveðið á um samvinnu milli ríkjanna á sviði samkeppnismála, m.a. með gagnkvæmum upplýsingaskiptum milli samkeppnisyfirvalda ríkjanna.
13. kafli fjallar um viðskipti og sjálfbæra þróun. Kveðið er á um að samningsaðilar skuli stuðla að sjálfbærri þróun sem nái til efnahagslegrar og félagslegrar þróunar og umhverfisverndar þar sem allir þrír þættirnir séu háðir hver öðrum. Einnig er að finna ákvæði um mikilvægi kynjasjónarmiða í opinberri stefnumótun svo að efla megi þátttöku kvenna í hagkerfinu og alþjóðaviðskiptum. Samningsaðilar árétta enn fremur skuldbindingar sínar samkvæmt fjölþjóðlegum samningum og grundvallarreglum tengdum umhverfi og vinnumarkaði og ábyrgjast að viðhalda verndarstigi þeirra, jafnframt því sem ítrekað er að ríkin hafi fullan rétt til þess að setja eigin umhverfis- og vinnuverndarlöggjöf. Tekið er fram að samningsaðilar árétti skyldur sínar til að virða, efla og framfylgja þeim meginreglum um grundvallarréttindi sem er að finna í yfirlýsingu Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um grundvallarviðmið og -réttindi við vinnu, eins og henni var breytt árið 2022. Til viðbótar kaflanum var gerð sérstök yfirlýsing sem fjallar nánar um ákveðin atriði kaflans en bætir við öðru sem ekki var fjallað um í kaflanum sjálfum. Til að mynda er þar fjallað um líffræðilega fjölbreytni, sjálfbæra skógarnýtingu og viðskipti með timburafurðir og sjálfbæran landbúnað.
Í 14.–16. kafla eru ákvæði um m.a. framkvæmd samningsins, lausn deilumála, breytingar á samningnum og gildistöku hans. Sett verður á stofn sameiginleg nefnd ríkjanna sem ætlað er að fjalla um framkvæmd samningsins, t.d. einstök vandamál í viðskiptum milli ríkjanna. Kveðið er á um lausn ágreiningsmála um túlkun og beitingu samningsins í formi sáttaumleitana eða eftir atvikum með stofnun gerðardóms ef samkomulag næst ekki með öðrum hætti.
Fylgiskjal I.
Fríverslunarsamningur milli EFTA-ríkjanna og Mercosur.
www.althingi.is/altext/pdf/157/fylgiskjol/s0752-f_I.pdf
Fylgiskjal II.
Free Trade Agreement between the EFTA States and Mercosur.
www.althingi.is/altext/pdf/157/fylgiskjol/s0752-f_II.pdf
