Halldór Blöndal:
    Herra forseti. Ég vil taka undir það sem síðasti ræðumaður, hv. 6. þm. Reykv., sagði, að við Íslendingar ættum að reyna að beita okkur fyrir því eftir mætti, bæði hér innan lands og á erlendum vettvangi, að friður megi haldast í heiminum, að mannréttindi geti aukist í heiminum og séu virt, að hver og einn, hversu smár sem hann er, geti búið við það öryggi sem við búum sjálf við hér á landi. Og ég held að Íslendingar geti skipt máli á alþjóðavettvangi í þeirri viðleitni. En ég held að það sé misskilningur hjá hv. þm. að við komum meiru áleiðis með því að sitja alltaf hjá, með því að vera andvaralausir og með því að taka ekki á okkur einhverja ábyrgð.
    Mér finnst sú umræða ekki rétt sem byggist á því að öll hernaðarbandalög séu í sjálfu sér vond, þegar hugsunin er sú að það eitt að bera vopnin sé glæpur og feli í sér fordæmingu á friði. Þetta er auðvitað alls ekki rétt. Við Íslendingar gengum ekki í Atlantshafsbandalagið í einhverju ófriðarskyni. Með því að bindast varnarsamtökum við vestrænar lýðræðisþjóðir vorum við auðvitað að reyna að tryggja okkur sjálf og ég held að engum blandist hugur um að sagan hefur sýnt fram á það og sannað að þessi varnarsamtök vestrænna lýðræðisþjóða hafi borið þann ávöxt að friður er nú meiri fyrir vestan mörkin heldur en nokkru sinni hefur verið fyrr í sögu þessara þjóða. Friðurinn er meira að segja orðinn svo mikill að öðrum þræði fer mikið af umræðu okkar Íslendinga einmitt fram um það hvernig við eigum að bregðast við markaði í Vestur-Evrópu. Þær þjóðir sem þar eru og hafa í gegnum aldirnar borist á banaspjótum eru búnar að ná miklu betur saman heldur en þær hafa áður gert með margvíslegri samvinnu. Með því að brjóta niður þá þröskulda sem eru milli landamæra eru þessar þjóðir nánast sem eitt land, einn stór markaður.
    Við erum að reyna að bregðast við þessari einingu þjóðanna í Vestur-Evrópu og stundum eru ræður hér í þingi einmitt um þennan mikla árangur og ávöxt sem þetta varnarbandalag hefur borið. Við þurfum ekki að fara langt aftur í sögu Vestur-Evrópu til þess að átta okkur á því að það hefði þá verið óhugsandi að Vestur-Þjóðverjar og Frakkar gætu orðið jafneindregnir vinir og þeir eru nú.
    Þá er spurningin: Hvað er það sem hefur gerst? Hvernig stendur á því að einmitt þessar þjóðir ná svo vel saman? Svarið við því er auðvitað það eitt að búið er að opna landamærin. Hvergi í veröldinni eru mannréttindi jafnt í heiðri höfð eins og þar. Fólkinu sem þarna býr finnst það vera ein heild.
    Á hinn bóginn hlustaði ég á það meðan ég var að aka frá Akureyri til Reykjavíkur í gærkvöldi þegar einn ágætur ungur blaðamaður, Illugi Jökulsson, var að fjalla um örlög þessara smáþjóða, Eistlands, Lettlands og Litháens, sem fengu fullveldi eins og við á árinu 1918 ásamt Úkraínu og Póllandi. Allar þessar litlu þjóðir fengu fullveldi og fögnuðu eins og við 1918. Hann var að ræða þarna um örlög þriggja þessara þjóða sem höfðu lent inni í öðru bandalagi, ekki inni í Efnahagsbandalaginu, heldur inni í

bandalagi Sovétríkjanna, í því ríkjabandalagi. Hann var að lýsa því fyrir okkur að sá forsætisráðherra sem hafði verið lengst við völd í Eistlandi hafði lokið ævi sinni einmitt í fangelsi austur í Síberíu. Þannig endaði hann sitt líf. Og hver var ástæðan fyrir þessu? Ástæðan fyrir þessu var sú að þeir sem búa við hið austræna lýðræði --- lýðveldi, það heitir víst lýðveldi, og það hefur oft komið fram hér í þingsölum líka að engin stjórnarskrá í veröldinni er ítarlegri né fullkomnari en einmitt stjórnarskrá Sovétríkjanna sem svo oft er vitnað til. Ég þarf ekki að minna á þau fögru orð sem voru viðhöfð í Þjóðviljanum þann dag sem Jósef Stalín andaðist og ég þarf ekki að tala um frelsisvininn mikla eins og hann birtist okkur í ljóðum Jóhannesar úr Kötlum. Og ég þarf heldur ekki að tala um það hvað maður eins og ég lítur á það með mikilli fyrirlitningu ef einhver maður sækir friðarþing austur til Sovétríkjanna vegna þess að ég veit að þegar leiðtogar Sovétríkjanna tala um frið tala þeir um frið með sama hljómi eins og talað var um frið í Nasista-Þýskalandi. Ég geri engan mun á friðargöngu í Sovétríkjunum eða friðargöngu undir Hitler. Samningurinn var gerður milli Stalíns og Hitlers, friðarsamningurinn. Annar réðst inn í Pólland fyrst, hinn inn í Eystrasaltslöndin. Þeir voru svona að innlima þessi ríki og það er enginn vafi á því að sú ógnun sem okkur stafar af Sovétríkjunum í dag er ekki minni en hún var þegar Atlantshafsbandalagið var stofnað vegna þess að síðustu atburðir sýna okkur að Sovétríkin eru jafnfjarri því nú og þau voru þá að þeir þegnar sem þar búa búi við nokkurt öryggi, að við getum treyst því að þeirra hervæðing sé einungis til þess að bjarga sjálfum sér frá yfirvofandi aðsteðjandi hættu annars staðar frá, heldur er hervæðingin auðvitað árásargjörn.
    Nú getur maður velt fyrir sér hvernig stendur á því að hervæðing er árásargjörn í löndum Varsjárbandalagsins. Hervæðingin er árásargjörn í löndum Varsjárbandalagsins vegna þess að í þeim löndum þar sem fólk er ekki frjálst og getur ekki með sama hætti og hér tekist á um það hvernig eigi að skipta kökunni sem er til skipta, heldur er gefinn út einn stóri sannleikur um það hvernig skipting þjóðartekna skuli vera, opinber tilskipun um það hvað hver og
einn á að fá, þá auðvitað þýðir það ekki um leið að einstaklingarnir í þessum löndum sætti sig við þá skiptingu. Auðvitað kemur mikill þrýstingur frá fólkinu upp á við til þeirra sem deila og drottna og auðvitað þurfa þeir með einhverjum hætti að beina athyglinni frá ástandinu innsveitis, ástandinu í sinni sókn, í sínu landi. Það gera þeir auðvitað með því að búa sér til einhvern óvin utan landamæranna sem þeir geta sameinað fólkið gegn. Það hefur auðvitað alltaf verið gert. Og það er auðvitað gert enn þá í þessum löndum, alið á hatri til einhverra þjóða sem búa utan landamæranna til þess að reyna að fá einhvern styrk inn á við.
    Það er undarlegt hvað einmitt þessi barátta þessara manna, eins og þeirra sem eru við stjórnvölinn í

Kreml, getur orkað jafnvel á mikla friðarsinna hér heima á Íslandi. Ég man eftir því að ég gekk einu sinni með einum manni sem er mjög nálægt Alþb. upp að Berlínarmúrnum og ég minnist þess að þegar við gengum niður vorum við að ræða um heimsmálin og þá kom Afganistan á dagskrá. Þá var hann að útskýra fyrir mér að Sovétríkin mundu auðvitað ekki ráðast á neitt land sem ekki væri við landamæri Sovétríkjanna. Þess vegna mundu þau ekki ráðast á Ísland en það væri ósköp eðlilegt að Sovétríkin vildu berjast í Afganistan vegna þess að Afganistan ógnaði öryggi Sovétríkjanna eða gæti gert það. Þannig er nú útþenslustefnan þar. Mér þótti þetta kaldranalega sagt þegar ég var að horfa á hundana þarna í girðingunni sem girðir af þá Berlínarbúana, sem skilur að Vestur- og Austur-Berlín. Það var svolítið óhuggulegt að tala um þetta við hann þar.
    Ég hef líka heyrt það í útvarpinu að fólk sem hefur dvalist langdvölum á Kúbu er að útskýra fyrir okkur Íslendingum hvað Kastró sé friðsamur, og hvað hann hafi gert mikið fyrir heimsfriðinn. Einu sinni hlustaði ég á prest sem hafði farið til Austur-Þýskalands. Hann var einmitt að dásama það hvað færi vel um biskupa í Austur-Þýskalandi og tók m.a. fram um einn þeirra að hann ætti mikið af bókum. Nú hef ég ekki farið heim til séra Péturs Sigurgeirssonar, biskupsins yfir Íslandi, og athugað hvort hann ætti mikið af bókum, en ég hygg að það þætti ekki fréttaefni hér á Íslandi a.m.k. þó hann kíkti einstaka sinnum í bók eins og virðist vera ef maður kemst austur fyrir tjaldið. Ég held þess vegna að þegar við ræðum um þessi mál hér í þinginu eigum við ekki að leyfa okkur þennan munað að segja, eins og það sé allt í lagi, að við getum ekki tryggt okkar öryggi með því að vera í varnarbandalagi. Ég held að það sé of mikil einföldun á hlutunum og ég held að það sé líka í aðra röndina siðlaust. Ég held að það sé í aðra röndina siðlaust.
    Ég held að það að setja öll hernaðarbandalög undir sama hatt, bara það eitt að velja þetta orð lýsir vissri fyrirlitningu á því sem við erum að segja því með því er verið að gefa í skyn að á bak við allt starf, varnarstarf, hljóti að liggja sömu hvatir. Nú vitum við að þetta er alls ekki rétt. Við vitum vel að ef t.d. Norðurlandaþjóðirnar stofnuðu varnarbandalag mundi enginn maður geta haldið því fram að það væri árásarbandalag. Ég hef að vísu heyrt mann og mann segja að Finnar hafi ráðist á Sovétríkin á sínum tíma en ekki öfugt. Menn eru svona að gera ýmsu skóna. Á bak við það sem við erum að gera í Atlantshafsbandalaginu er hins vegar ekki árásarhvöt. Á bak við það sem við erum að gera í Atlantshafsbandalaginu er einungis krafan um það að þessar litlu þjóðir hér megi áfram lifa í friði, krafan um það að við getum ekki aðeins varið okkar eigin landamæri, við getum ekki aðeins aukið öryggið hjá okkur, aukið mannréttindin hjá okkur, heldur er krafan um það líka að við reynum að beita okkur út á við, þannig að aðrir beri traust til okkar og sýni hvað á bak við stendur og skilji að við erum kannski eina

vonin í veröldinni um það að það geti orðið friður um allar heimsins álfur, að það geti loksins orðið friður á þessari hrjóstugu jörð sem við búum á og fer því miður versnandi einmitt vegna þess að sá hugsunarháttur sem er í Atlantsbandalaginu er ekki víðar. Hvernig ætlum við t.d. að geta barist fyrir umhverfismálum, svo að ég taki lítið dæmi, sem krefst auðvitað þess að eftirlit sé haft með hlutunum, ein þjóð hafi eftirlit með annarri. Við megum hins vegar ekki fara yfir landamærin, við megum ekki vita hvað hinir eru að gera.
    Hvernig getum við treyst einhverjum manni sem ekki treystir okkur sjálfum? Hvernig getum við trúað því að einhver maður segi satt þegar hann heldur því fram um okkur lýðfrjálsu þjóðirnar, opnu löndin, að við séum að dylja eitthvað, við séum að fela eitthvað, þar sem blaðamenn geta farið bókstaflega ofan í --- ég þori nú ekki að segja hvers manns kopp, auðvitað, en geta farið mjög víða a.m.k. um hirslur manna, skoðað mjög mikið.
    Herra forseti. Ég hef orðið langorðari en ég ætlaði að vera en þessi klisja sem verið er að nota fór sem sagt í taugarnar á mér, að gefa í skyn að Atlantshafsbandalagið sé sömu ættar og Varsjárbandalagið. Það var þessi klisja sem fór í taugarnar á mér. Ég man eftir því að þegar þetta kom fyrst upp var ég ungur maður hér í Reykjavík. Þá kom einhver með þetta í Þjóðviljanum. Allur þorri Íslendinga var mjög undrandi á þessu smekkleysi vegna þess að menn vissu á þeim tíma, kannski betur en nú, hvaða regindjúp skilur að þær þjóðir sem eru í Atlantshafsbandalaginu og þær þjóðir sem eru í Varsjárbandalaginu, ekki
vegna þess að ein þjóð sé annarri verri, heldur vegna þess hversu ólík skilyrðin eru hjá þessum þjóðum til þess að láta gott af sér leiða, hvaða mikli munur er á Póllandi og því landi sem Thatcher kemur frá þar sem hún er forsætisráðherra. Menn skildu þennan mikla mun, þann gífurlega mun sem er á virðingu þeirra manna sem ráða löndum, á fólkinu sjálfu og mannslífinu. Og ég held að við eigum, Íslendingar, ef við viljum á annað borð vekja athygli erlendis fyrir okkar friðarmálstað, að leggja einmitt áherslu á rétt hins smáa, hins litla, til þess að geta verið frjáls, ekki aðeins á pappírnum, ekki aðeins í áróðri, ekki aðeins til að láta taka myndir af sér, ekki aðeins til þess að hægt sé að bjóða einhverjum erlendum þingmönnum heim til sín og sýna þeim það sem á að sýna þeim en ekki eitthvað annað, heldur til þess að menn geti farið um hver og einn hver til annars, yfir landamæri, heimsótt, verið gistivinur hinum megin við landamærin og séð og gengið úr skugga um hvernig þeim líður.
    Ég var að heimsækja þýska konu sem ég þekki vel á Akureyri. Hún á ættingja bæði austan og vestan múrsins og foreldrar hennar fengu að reyna það hvernig var að búa austan og vestan múrsins. Við þurfum ekki að segja þessu fólki einhver ævintýri um það að það sé eitt og hið sama að vera í Varsjárbandalaginu og vera í Atlantshafsbandalaginu. Við þurfum það ekki. Hins vegar eigum við að vera

óhrædd við það í þessu gamla og góða þingi okkar, íslenska þjóðþinginu, að segja: Við þorum að standa með þeim þjóðum sem virða mannréttindi eins og við. Við þorum að berjast fyrir því líka innan þingmannasambandsins að mannréttindi séu í heiðri höfð. Þó að við vitum að allur meiri hlutinn í þingmannasambandinu kemur frá þjóðum þar sem mannréttindi eru einskis virði og fótum troðin eigum við samt sem áður að þora að segja Alþjóðaþingmannasambandinu að við viljum frið í heiminum þó svo að þeir haldi áfram að koma með tillögur fyrir okkur þar sem krafist er ofbeldis og krafist er þess að blóð renni sums staðar en annars staðar ekki.
    Já, það var fallegt, herra forseti, að aka á laugardaginn til Húsavíkur í allri þeirri heiðríkju sem þá var yfir Norðurlandi, að sjá friðinn í náttúrunni, sjá landið eins og það er fegurst á haustdegi. Ég vona að sú stund eigi einhvern tíma eftir að koma að sú heiðríkja sem þá var yfir landinu geti líka orðið í samskiptum manna og menn hafi þrek til þess að tala líka um hin viðkvæmustu mál þannig að hver og einn segi opinskátt hver hans hugsjón og hver hans meining er og láti njóta sannmælis það sem verið er að gera. Ég trúi því ekki þegar talað er um hernaðarbandalög eins og þau séu bara einn og einn bolli úr sama stelli, svo að maður fari nú í eldhúsið, að hugur fylgi þar máli. Ég held að hv. síðasti ræðumaður viti það líka eins og ég að það er mikill eðlismunur á Atlantshafsbandalaginu og Varsjárbandalaginu. Það er ekki hægt að tala um hernaðarbandalög eins og bolla í stelli og . . . (Gripið fram í.) Það er allt brothætt, hv. þm. Það er líka brothætt að vera með málflutning sem ekki er sannur.