Guðrún Agnarsdóttir:
    Hæstv. forseti. Ég vildi óska að ég hefði vitað að þessi tillaga mundi væntanleg á dagskrá þar sem hún verðskuldar svo sannarlega vel undirbúna umræðu og mjög þarfa. En eins og kom fram í máli 1. flm. er hér um afar viðkvæm mál að ræða sem erfitt er að taka á, ekki síst fyrir þá sem málið varðar mest, einnig fyrir þá sem um það fjalla sem stuðnings- eða meðferðaraðilar. Það má einmitt vekja athygli á því að það er ekki ýkja langt síðan ýmsar starfsstéttir, sem sérstaklega sinna geðheilsu og andlegri vellíðan fólks, og þær eru margar, tóku þetta mál til umfjöllunar hér á landi. Og eins og áður þegar um slíkt er að ræða, og má gjarnan minna á umræðuna um kvennaathvarfið á sínum tíma, þá trúði því enginn að slíkt tíðkaðist á Íslandi, þetta væri fyrst og fremst ógæfa sem henti fólk meðal erlendra þjóða, en það kom einmitt í ljós þegar kvennaathvarfið var opnað að því miður var það svo sannarlega tíðkað líka á Íslandi að konur væru beittar ofbeldi heima hjá sér af sínum nánustu. Svipuðu máli gegnir um kynferðislega misnotkun á börnum. Hún er svo sannarlega því miður tíðkuð á Íslandi þó að mjög lítið sé vitað enn um tíðni hennar.
    Þó að þessi tillaga sé að mörgu leyti mjög þörf, einmitt til að vekja upp umræðu, þá vil ég jafnframt vekja athygli á því að það er mjög erfitt að kanna tíðni og umfang kynferðislegrar misnotkunar á börnum einmitt vegna þess hve þögnin og skömmin í kringum þessi mál er ríkjandi og hversu fjarskalega ólíklegt það er að það takist að gera marktæka könnun þess vegna. Flestar kannanir sem hafa verið gerðar eru kannanir þar sem litið er til baka, þar sem fullorðnar konur segja frá því sem kom fyrir þær meðan þær voru börn. Jafnvel slíkar kannanir eru vandgerðar. En það eru til aðferðir, eins og hv. 1. flm. vitnaði til, sem geta fengið börn til að tjá sig um eitthvað sem þau stundum skilja jafnvel ekki mjög vel og það er auðvitað meginatriði í allri umfjöllun þessara mála að sýna börnunum sem ríkasta tillitssemi. Einmitt það að taka myndband af vitnisburði barnanna, svo sem hv. 1. flm. minntist á, er mjög víða tíðkað erlendis þannig að barnið þarf einungis einu sinni e.t.v. að koma til yfirheyrslu og þá eru viðstaddir allir þeir aðilar sem þurfa að tala við barnið. Hvort sem þeir eru allir sýnilegir á staðnum eða ekki, þá geta þeir borið fram spurningar. Og myndbandið er síðan notað sem vitnisburður æ síðan þannig að barnið þarf aldrei aftur að ganga gegnum þá eldraun sem það er að segja frá slíku.
    Ég lýsi sem sagt nokkurri efasemd um að það sé hægt að gera slíka könnun þó að það sé auðvitað sjálfsagt að gera allt sem hægt er til þess að grafast fyrir um slíkt. Vissulega má einnig benda á það að Félagsmálastofnun Reykjavíkur og aðrar svipaðar stofnanir, læknar, félagsráðgjafar og ýmsir aðrir búa yfir vitneskju um slík tilvik.
    Það sem ég hef komist að í viðræðum einmitt við þessa aðila er hversu afskaplega erfitt það er að finna lausnir á þessum vanda fyrir þau börn sem í því lenda. Oft ríkir mikil gremja og vanmáttur þeirra sem

um málin þurfa að fjalla vegna þess hve kerfið, ef við getum sagt sem svo, er illa viðbúið að taka á þessum málum. Og það er ekki síst vegna þeirra viðhorfa sem menn hafa til þessara mála og þeirrar afneitunar sem gildir vegna þess að mjög fáir vilja trúa því að þetta tíðkist hér.
    Í sambandi við fræðsluna held ég að það sé ekki ráðlegt að fara inn í grunnskólana með þessa fræðslu á þessu stigi málsins. Það væri miklu nær að fræða fyrst og fremst þær starfsstéttir sem koma til með að hitta slík börn eða þurfa að þekkja úr börn sem eiga við þennan vanda að glíma. Það eru fóstrur, það eru kennarar, það eru margar starfsstéttir innan heilbrigðisgeirans og það mætti telja upp fleiri, félagsráðgjafar, sálfræðingar og ýmsir aðrir. Þetta er fólkið sem þarf að mennta fyrst og fremst þannig að það viti og kunni að þekkja þau einkenni sem benda til þess að um slíkt geti verið að ræða. Síðan mundi ég fremur leggja til að koma með svona fræðslu inn í framhaldsskólana, þar sem eru verðandi foreldrar, fólk sem kannski hefur ekki mikla fordóma en er móttækilegt fyrir slíkum fróðleik. Ég held að það gæti verið mun þarfara, en auðvitað þyrfti að athuga allt slíkt mjög vel.
    Varðandi lagabreytingar vil ég benda á þá skýrslu sem unnin hefur verið af nauðgunarmálanefnd sem nýlega lauk störfum og skilaði viðamikilli skýrslu sem enn hefur reyndar ekki verið prentuð, en er væntanleg úr prentun nú um mánaðamótin. Þar eru gerðar tillögur um lagabreytingar sem mig langar að vitna til, með leyfi hæstv. forseta, en þær varða einnig sifskaparbrot og vernd barna og ungmenna. Í tillögum nefndarinnar er getið um lagabreytingar og þeim má skipta í fjóra meginþætti:
    Það eru breytingar á XXII. kafla almennra hegningarlaga sem varða skírlífisbrot, t.d. þannig að ákvæði um kynferðisbrot verða ókynbundin; samræming ákvæða um kynferðisbrot í anda ríkjandi viðhorfa nú á dögum og með hliðsjón af breytingum annars staðar á Norðurlöndum; að gleggri skil verða milli verknaðarlýsinga en í gildandi ákvæðum, sérstaklega varðandi mörkin
milli nauðgunar og annarrar kynferðislegrar nauðungar, refsivernd er almennt aukin með því að leggja ýmsar kynferðisathafnir að jöfnu við samræði; og í síðasta lagi, refsivernd barna og ungmenna er styrkt frá því sem nú er. Lagabreytingar þessu viðvíkjandi eða jafnvel umritun á lögunum verður væntanlega lögð fram í kjölfar birtingar þessarar skýrslu eða mjög fljótlega, á þessu þingi vænti ég.
    Síðan eru fleiri lagabreytingar, en ég ætla ekki að minnast á þær hér því að þær varða ekki beint börn og ungmenni. En það verður sannarlega tekið tillit til þeirra þar sem þessar lagabreytingar eru.
    Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta mál. Ég tel að þessi umræða sé mjög þörf. Ég held að það sé mjög brýnt að taka á málunum, e.t.v. með því að skipa þá nefnd eins og hér er lagt til, en það þarf fyrst og fremst að fræða almenning, að fræða þá starfshópa sem málunum eiga að sinna og að fræða

verðandi foreldra. Það held ég að sé meginatriði. Auðvitað þarf síðan að gera börnunum ljóst að þau ráði yfir sínum eigin líkama og að þau geti sagt nei. En mér óar við því að varpa þeirri ábyrgð á börnin nú meðan samfélagið veit ekki einu sinni hvernig það á að bregðast við. Hinir fullorðnu kunna ekki að bregðast við þessu. Mér finnst allt of snemmt að fara að höfða til barnanna þegar svo er í pottinn búið. En málið er vissulega brýnt og ég er fegin að það er hér komið fram.