Guðrún Agnarsdóttir:
    Hæstv. forseti. Ég stend hér eiginlega í stað hv. þm. Danfríðar Skarphéðinsdóttur sem er áheyrnarfulltrúi Kvennalistans í hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar. Örlögin haga því þannig að hún hefur setið flesta fundi nefndarinnar þegar fjallað var um þetta mál en dvelst nú fjarri mikilvægum önnum þingsins og ætla ég að segja nokkur orð af því tilefni í hennar stað. Ég er því að sumu leyti vanbúin þar sem ég hef ekki haft tök á að fylgjast með umfjöllun málsins í nefndinni.
    Hér fer fram að vanda hefðbundin afgreiðsla þessara mála að mestu leyti en hún er þó með nokkru sérsniði þar sem lánsfjárlög eru nú óvanalega seint á ferð. Eins og oft áður er þetta reiknidæmi augljóslega löngu sprungið og væntanlega í engu samræmi við lánsfjárþörfina sem ætla má að sé stórlega vanmetin í lánsfjáráætlun. Ég get vel tekið undir það sem sagt er í nál. minni hl. þar sem minnst er á að það sé íhugunarefni við afgreiðslu frv. hversu langt hefur verið farið fram úr lánsfjárlögum á sl. árum. Það kemur einnig fram í þessu nál. minni hl. að reynslan hafi sýnt að sl. þrjú ár hafi erlendar lántökur farið fram úr upphaflegri áætlun sem nemur 50--130%. Einnig er minnst á að mjög líklegt sé að ríkissjóður verði rekinn með verulegum halla þrátt fyrir nýju skattaálögurnar og viðskiptahallann sem Seðlabankinn telur að verði um 11 milljarðar kr. Þetta er sýnu alvarlegra þar sem sjá má fram á það á sama tíma að lífskjör manna munu halda áfram að versna, enda hefur það verið boðað af ríkisstjórninni, og atvinnuleysi hefur verið meira sl. mánuði en um árabil eða jafnvel áratugi.
    Það sýnir virðinguna fyrir þessu máli og áhuga á því í þinginu hversu fáir eru í salnum nú og voru í morgun og hversu fáir ráðherrar telja ástæðu til að vera viðstaddir umfjöllun málsins. Þetta er e.t.v. gleggsta dæmið um það hvernig menn líta mikilvægi þessa sýndarreikningsdæmis sem hér er lagt fram. Allir sem hér hafa verið að störfum, þó ekki sé nema stuttan tíma, vita að hér er fjallað um breytanlegar stærðir sem hlaupa út úr höndum manna. Og við minnumst þess öll hvernig fór fyrir jólin; í hvert skipti sem hæstv. fjmrh. opnaði munninn versnaði ástand ríkissjóðs. Ég tel að ekki hafi þó verið neitt beint samband þar á milli, ráðherrann talaði oft og hann talaði mikið í þessu máli. En á þeim tiltölulega stutta tíma sem málið var í umfjöllun breyttust allar stærðirnar mjög mikið. Greinilega voru margar þeirra óþekktar og upplýsingastreymið var lélegt, annaðhvort innan ráðuneytisins eða milli þess og þeirra þátta sem það stýrir í þjóðlífinu eða vegna þess að skil á milli ráðherra voru ekki nógu skýr. Ég veit ekki nákvæmlega hvar vandinn liggur, en þetta er náttúrlega á engan hátt verjanlegt og það mundu fleiri en hæstv. núv. forsrh. telja að þarna hefðu einhverjir meiri háttar kjánar látið plata sig til þess að reisa sér hurðarása um öxl og fleiri en einn og fleiri en tvo. Vísa ég þá til frægra ummæla hæstv. forsrh. um venjulega húsbyggjendur sem máttu líða talsvert mikið

í kjölfar vanhugsaðra ráðstafana stjórnvalda fyrir nokkrum árum þegar laun voru fryst en lánskjör látin leika lausum hala.
    Þetta leiðir huga okkar að því hvernig spilast hefur úr góðærum undanfarinna ára. Við vitum það öll að vinnudagur hér á landi er lengri en meðal flestra nágrannaþjóða okkar og fólk vinnur sér nærri til sálarháska og vantar tíma fyrir sig og fjölskyldur sínar, einkum börnin. Þrátt fyrir þessa miklu vinnu bæði fyrir nauðsynjum og munaði, og þrátt fyrir hvert metaflaárið af öðru, jafnvel nú í ár því við höfum bara ekki frið fyrir metaflaárum, höfum við samt eytt um efni fram og skuldir þjóðarbúsins stafa ekki síst af vanmati á aðstæðum og misviturlegum fjárfestingum hverrar ríkisstjórnarinnar á fætur annarri, trúlega með dyggri aðstoð og sérfræðilegri ráðgjöf ýmissa lærðra manna án þess að ég sé að reyna að skella skuldinni á þá. En þetta gefur kannski til kynna hversu óviðráðanlegt og erfitt dæmið er í raun og veru og hversu miklu varðar að menn vandi sig við að vinna það, verji tíma sínum vel. E.t.v. þyrftu þeir tilsögn og fræðslu áður en þeir fara að fjalla um það. Ég hef oft verið að velta því fyrir mér að hér koma menn inn á Alþingi án þess að þurfa til þess önnur skilyrði en að vera kosnir af þjóðinni, og það má kannski segja að það sé mikil krafa, ég veit það ekki. Engin krafa er þó gerð um sérstaka kunnáttu. Hér koma menn inn á Alþingi úr ýmsum áttum þjóðlífsins, úr ýmsum störfum þjóðlífsins og með misjafnlega mikla þekkingu og reynslu á þeim málum sem hér er fjallað um á nokkuð hefðbundinn og ósveigjanlegan hátt. Hér í þessari gömlu stofnun er næsta lítil og engin tilsögn, fræðsla eða upplýsingamiðlun um það hvert sé eðli málanna eða hvernig sé skynsamlegast að taka á þeim. Það er t.d. aldrei tíðkað að sýna glærur eða myndir, hvorki á nefndarfundum né heldur í þingsölum. Að ég veit eru engin tæki til hér sem nota má til að miðla upplýsingum sérstaklega til þingmanna. Síðan kemur hver á fætur öðrum og gegnir ýmist þingmannshlutverki eða jafnvel ráðherrahlutverki án þess að nokkur trygging sé fyrir því að menn hafi vit á þeim málum eða málaflokki sem þeir fást við. Auðvitað læra menn af reynslunni og ég reikna með að mennirnir reyni allir sitt besta og leggi sig fram en þeir þurfa þó fyrst og fremst að reiða sig á ráðgjöf sérfræðinga nema svo vilji til að þeir
séu sérfræðingar sjálfir og það er sjaldnast. Það er kannski ekki undravert að misjafnlega takist til þegar margir koma og grauta af mismikilli þekkingu í málum sem eru afar flókin, sem eru svo flókin og samhangandi að þau eru eins og net. Maður togar í einn möskva og ætlar aðeins að hagræða honum og áður en maður veit af hreyfist allt netið og dirrar út um þjóðfélagið og farið er að hreyfa við stærðum sem maður ætlaði ekki að snerta, grunaði ekki að mundu verða fyrir áhrifum. Svona dæmi höfum við horft upp á þrásinnis í þinginu.
    Gjaldþrotið, sem hér hefur oft verið minnst á og talað um sérstaklega af hæstv. forsrh., býr fyrst og fremst að mínu viti í stefnu og ráðstöfunum þeirra

sem ráðin hafa. Við erum stödd í öldudal og horfumst með nokkrum kvíða í augu við það að eftir hinum feitu árum fylgi e.t.v. hin mögru. Nú blasa við erfiðir tímar og ótryggir í efnahagsmálum. En mín trú er sú að við munum þó brátt færast upp úr þessum öldudal og ég trúi því að hér sé um tímabundna örðugleika að ræða.
    Hitt er þó öllu mikilvægara hvort okkur tekst, og þá vísa ég máli mínu ekki síst til þeirra ráðherra sem hér eru staddir, að draga nokkurn lærdóm af þeirri kreppu sem við höfum ratað í. Hvort hún verður okkur nauðsynleg og holl áminning, hvort hún hvetur okkur til endurskoðunar á því hvað okkur sé í raun nauðsynlegt, hverjar þarfir okkar séu, hvernig við skilgreinum okkur sjálf og það þjóðfélag sem við byggjum, hvort hún hvetur okkur til að hyggja að því verðmætamati sem ræður ákvörðunum okkar og gerðum, hvort hún hvetur okkur til réttlátari breytni og jafnari tekjuskiptingar, og ég vil sérstaklega endurtaka til jafnari tekjuskiptingar vegna þess að nú eru kjarasamningar lausir og þessi ríkisstjórn sem atvinnuveitandi mun ganga til samninga fljótlega. Þess vegna minnist ég alveg sérstaklega á þetta. Hvort kreppan vekur okkur af vímu hinnar nýríku þjóðar sem hefur lagt óhóf og bruðl í vana sinn en gleymir um of að sinna því sem hana varðar mestu og er henni kærast þegar öllu er á botninn hvolft. Það er sameiginlegur ávinningur þessarar þjóðar að hér búi fólk sem getur séð sér farborða. Hins vegar verða þeir sem búa í samfélaginu að vera sammála um að þeir sem betur mega sín verði að færa ákveðnar fórnir vegna þess að við þurfum að kenna hvert öðru og læra að sækja ríkari sjálfsvirðingu í þær aðgerðir sem efla heildarhagsmuni, efla samhjálp frekar en samkeppni, samábyrgð fremur en sérhyggju. Ég vil víkja þessum orðum alveg sérstaklega að þeirri ríkisstjórn sem ætlar von bráðar að fara að standa í samningum við launþega sína.
    Svo að ég víki máli mínu að frv. sem er til umræðu finn ég mig vanbúna, eins og ég sagði áðan, til að ræða sérstaklega greinar þess af því að ég hef ekki haft tækifæri til að fylgjast með umfjöllun málsins. Ég vil þó taka undir þær áhyggjur sem komu fram í umræðum hér á undan um skerðingu Atvinnuleysistryggingasjóðs. Við kvennalistakonur höfum lýst okkur andvígar því alveg frá því að taka átti fé úr þeim sjóði og láta það renna til Atvinnutryggingarsjóðs. Það er þeim mun alvarlegra þegar atvinnuleysi eykst og ekki er séð fyrir endann á því hversu mikið, víðtækt eða langvarandi það verður. Ég lýsi þess vegna yfir andstöðu og mótmælum við þessa grein.
    Ég sé að 22. gr. frv. hefur verið felld niður, en af því að hæstv. menntmrh. var hér fyrir stundarkorni og að ég held genginn í hliðarherbergi get ég ekki annað en spurt hann, því að ég veit og man orð hans hér við síðustu lánsfjárlagaumræðu varðandi Ríkisútvarpið. --- Hæstv. forseti, væri e.t.v. hægt að biðja hæstv. menntmrh. að koma aðeins í salinn meðan ég spyr hann örstuttra spurninga? Hann er hérna í næsta

herbergi. ( Forseti: Það verður athugað.) --- Ég fagna því að 22. gr. frv., sem varðar Ríkisútvarpið og skerðingu á framlögum til þess, skuli hafa verið felld niður. En ég minnist orða hæstv. ráðherra við umræðu um síðustu lánsfjárlög þar sem við stóðum hér saman, þ.e. sömu megin girðingar ef svo má kalla, og þótti báðum miður að aðflutningsgjöld af hljóðvarps- og sjónvarpstækjum ásamt fylgihlutum skyldu ekki renna beint til Ríkisútvarpsins. Nú veit ég að hæstv. ráðherra hefur af mikilli röggsemi tekið frumkvæði að því að sinna sérstaklega málefnum Ríkisútvarpsins og ég virði það og met. En mig langar samt til að spyrja hann: Hvers vegna tókst ekki að halda þessi ákvæði sem eru Ríkisútvarpinu í raun mjög nauðsynleg sem fjármögnun? Mig langar að biðja um skýringu á því.
    Vegna þess sem ég sagði um Atvinnutryggingarsjóðinn vil ég enn ítreka óánægju okkar kvennalistakvenna með það hvernig þeirri hugmynd, sem við áttum að hlutabréfasjóði, hefur verið breytt og nánast rifin algerlega úr samhengi við þær ætlanir sem við höfðum um þann sjóð. Þetta átti að verða sjóður atvinnulýðræðis, þetta átti að verða sjóður sem gæfi fólkinu í landinu tækifæri til þess að styrkja vænleg og bjargálna fyrirtæki. Nú er þessi sjóður því miður orðinn að óhrjálegri ruslakistu þar sem þeim er ætluð dvöl sem enginn annar vill sinna. Þetta er nánast sorglegt og við frábiðjum okkur að eiga nokkurn hlut í því þó að það nafn hafi verið notað sem við fyrst ætluðum.
    Ég tek undir með hv. frsm. meiri hl. að það er óviðunandi að standa hér ár eftir ár og tala um þessi skerðingarákvæði á lögum þar sem verið er að skera niður framlög til ýmissa þjóðþrifamála.
    Varðandi frv. í heild sinni vil ég segja að ýmislegt í því er ágætt og vel hægt að styðja. Það er annað sem er það ekki og ég hef minnst á þessa tvo þætti þess. En í heild sinni liggur mér við að segja að þetta sé úrelt og löngu sprungið reikningsdæmi sem er á vissan hátt ekkert annað en sýndarmennska. Þetta óreiðudæmi hlýtur því fyrst og fremst að vera á ábyrgð þeirrar ríkisstjórnar sem leggur það fram og við munum því sitja hjá við afgreiðslu þessa máls. --- [Fundarhlé.]