Flm. (Sólveig Pétursdóttir):
Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 45/1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda, sbr. lög nr. 90/1987, og um breytingu á lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, sem er 335. mál þingsins. Meðflm. mínir eru hv. þm. Þorsteinn Pálsson, Matthías Bjarnason, Árni Gunnarsson, Guðmundur G. Þórarinsson, Ingi Björn Albertsson, Kristín Halldórsdóttir og Ragnar Arnalds.
Enda þótt hér séu lagðar til breytingar á tvennum lögum er hér um svo nátengd ákvæði að ræða að fyrir þeim er mælt í einu frv. með sömu grg. 1. gr. frv. hljóðar svo, með leyfi virðulegs forseta:
,,Orðin ,,Vanskilafé og álagi skv. 28. gr. skal við skipti á þrotabúum og skuldafrágöngubúum skipað í skuldaröð skv. 82. gr. laga nr. 3/1878`` í 2. mgr. 29. gr. laga nr. 45/1987, sbr. 14. gr. laga nr. 90/1987, falli brott.``
Og 2. gr. frv. hljóðar svo:
,,Orðin ,,Virðisaukaskatti og álagi ásamt endurheimtu of hárrar endurgreiðslu, sbr. 26. og 27. gr., skal við skipti á þrotabúum og skuldafrágöngubúum skipað í skuldaröð skv. 82. gr. laga nr. 3/1878`` í 2. mgr. 28. gr. laga nr. 50/1988 falli brott.``
Og 3. gr.: ,,Lög þessi öðlast þegar gildi.``
Í frv. þessu er sem sé lagt til að felld verði úr lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda og lögum um virðisaukaskatt ákvæði um forgang þeirra skattkrafna sem lög þessi fjalla um í þrotabúum og skuldafrágöngubúum.
Skuldafrágöngubú eru dánarbú sem sæta opinberum skiptum þar sem erfingjar taka ekki á sig ábyrgð á skuldum þess. Skipti á þessum búum fela í sér sameiginlega fullnustugerð kröfuhafa og eru reglur um framkvæmd þeirra og réttarstöðu kröfuhafa að meira eða minna leyti hinar sömu þótt skuldafrágönguskipti dánarbúa og gjaldþrotaskipti komi til með ólíkum hætti. Mótast þetta mjög af hinni svonefndu jafnræðisreglu sem felur það í sér að veita beri öllum kröfuhöfum í senn jafna fullnustu af þeim verðmætum sem fyrir hendi eru, hvort sem verðmætin nægja til fullra efnda skuldbindinga eða einungis til efnda að tiltölu. Hins vegar hefur löngu verið viðurkennt í löggjöf að réttmætt sé að raska að nokkru réttræði þeirra kröfuhafa sem hlut eiga að sameiginlegri fullnustugerð þannig að einhverjir þeirra njóti forgangs til fullnustu umfram aðra, einkum með tilliti til hvernig kröfur þeirra hafa orðið til. Þessi frávik frá jafnræðisreglunni hafa leitt til þess að til hafa orðið lögfestar reglur um skuldaröð við sameiginlegar fullnustugerðir.
Við setningu svonefndra skiptalaga, nr. 3/1978, munu fyrst hafa verið settar samfelldar reglur um skuldaröðina hér á landi, en fyrirmæli um hana er að finna í VIII. kafla laganna. Upphaflegar reglur VIII. kafla kváðu á um frekar flókna röðun skulda, enda var mælt þar fyrir um fjölmörg afbrigði forgangskrafna sem hvert átti sinn tiltekna stað í skuldaröð. Reglur þessar stóðu óbreyttar fram að
setningu laga nr. 32/1974, en með þeim komu nýjar reglur um skuldaröðina sem urðu 82.--87. gr. skiptalaganna. Með þessum nýju reglum kom ekki aðeins til veruleg einföldun skuldaraðarinnar heldur einnig stórfelld fækkun þeirra krafna sem njóta forgangsréttar við búskipti.
Eins og segir í greinargerð með framlögðu frv. var breyting þessi í anda löggjafarstefnu sem gætt hefur víðast hvar á Vesturlöndum og hefur í auknum mæli tekið tillit til sjónarmiða um jafnræði kröfuhafa, einkum með fækkun forgangskrafna. Með þessum lögum, nr. 32/1974, sem breyttu skiptalögunum, munaði mestu að forgangsréttur skattkrafna og annarra krafna ríkis og sveitarfélaga var algjörlega lagður af. Þetta löggjafarsjónarmið kemur skýrt fram í athugasemdum með frv. sem mælti fyrir um þessar breytingar og til þess er vitnað í grg. með frv. sem hér liggur fyrir, en þar segir, með leyfi virðulegs forseta:
,,Eins og fyrr segir felst í tillögunni um hina nýju 84. gr. að felld er niður núgildandi regla um að skattakröfur séu forgangskröfur. Er þetta í samræmi við þær tillögur sem nú nýlega eru fram komnar í Danmörku og Noregi. Um langt skeið þótti sjálfsagt að tryggja kröfu konungsins og annarra opinberra aðila sem best og að veita þeim forréttindi umfram aðra kröfuhafa. Það er vart lengur almennt viðhorf að kröfur opinberra aðila eigi að njóta sérréttinda. Að auki er þess að gæta að slíkar kröfur, fyrst og fremst skattakröfur, eru nú oft svo háar að forgangsréttindi þeirra rýra möguleika annarra kröfuhafa til að fá greiðslu upp í kröfur sínar. Má ætla að skattakröfurnar séu nú tiltölulega hærri í búum en áður var. Það getur vart skipt ríkissjóð eða aðra opinbera aðila meginmáli hvort skattakröfur eru forgangskröfur. Aðrir kröfuhafar geta hins vegar eins og fyrr segir beðið lítt þolanlegt tjón af að þurfa að standa að baki skattheimtumönnum. Er þetta ástæðan til þeirrar tillögugerðar sem í frv. felst um þetta atriði.``
Þessara viðhorfa um skatta gætir beint í ákvæðum 82. gr. skiptalaga eftir breytinguna þar sem í 2. tölul. er tekið fram berum orðum að skiptagjöld í ríkissjóð skuli ekki vera meðal búskrafna sem njóti forgangs samkvæmt greininni. Þetta var sem sagt skýr vilji löggjafans árið 1974. Síðan hefur það
gerst að andstæðum ákvæðum hefur að því er virðist verið lætt inn í lögin um staðgreiðsluna og virðisaukaskattinn án þess að það hafi vakið athygli manna að því er best verður séð. Hugsanlega er hér um nokkurs konar tæknigalla að ræða sem hv. þm. ætti því ekki að verða skotaskuld úr að greiða.
Nokkrir þeirra kvörtuðu einmitt um tímaskort við afgreiðslu á málunum á hinu háa Alþingi. Á hitt ber þó að líta að einhvers staðar frá hefur þessi hugmynd komið fram og þá með ákveðnum rökum. Er ekki ólíklegt að skattheimtumenn og aðrir sem með slík mál fara hafi talið það kerfinu í hag að ákvæði sem þessi yrðu lögfest þar sem þá gengi betur að innheimta fé í ríkiskassann.
Í hinu upprunalega frv. um staðgreiðsluna sem varð
að lögum nr. 45/1987 var reyndar ákvæði í síðari málsl. 2. mgr. 29. gr. sem hljóðaði svo: ,,Skilafé og álag samkvæmt 28. gr. skal vera utan skuldaraðar í þrotabúum og skuldafrágöngubúum.``
Þessu ákvæði mótmælti réttarfarsnefnd í mjög ítarlegri umsögn dags. 5. mars 1987. Þar er fyrst og fremst vakin athygli á lögum nr. 32/1974 sem breyttu skiptalögunum á þann hátt að fella niður opinber gjöld sem forgangskröfur. Enn fremur telur réttarfarsnefnd sérstaka ástæðu til að vara við því að breytingar verði gerðar á reglunum um rétthæð skulda með fyrirmælum innan sérlaga og vill eindregið mæla með því að slíkt eigi sér fremur stað með breytingu á reglum VIII. kafla skiptalaga. Í athugasemdum með þessu upprunalega ákvæði segir einungis að með hliðsjón af eðli þessara krafna þyki þessi skipan óhjákvæmileg. Það er sem sé ekkert skýrt nánar hvað hér er átt við með orðunum ,,utan skuldaraðar``. Hins vegar hlýtur sú túlkun að vera rétt, eins og fram kemur í umsögn réttarfarsnefndar, að ætlun frumvarpshöfunda hafi verið sú að bæta stöðu innheimtumanna við búskipti. Inntak þeirra réttinda að krafa njóti stöðu utan skuldaraðar er hvergi skilgreind í lögunum. Þessi hugtakanotkun mun hins vegar svara til þeirrar stöðu sem svonefndir ,,separistar`` eða sértökumenn eru taldir njóta samkvæmt lögfræðikenningum á þessu vettvangi.
Inntak þessara kenninga felur í sér að það tákni réttarstöðu þeirra við búskipti sem krefjast afhendingar eignar eða andvirðis hennar úr búi í skjóli eignarréttinda með stoð í 69. gr. gjaldþrotaskiptalaga nr. 6/1978.
Réttarfarsnefnd telur í umsögn sinni að sú ráðagerð að veita innheimtumönnum opinberra gjalda þessa réttarstöðu vegna svonefnds skilafjár feli í sér umtalsverða ókosti, en það segir í umsögn nefndarinnar, með leyfi virðulegs forseta, í a-lið:
,,Eins og að framan segir verður að telja það forsendu fyrir því að tilkall geti notið stöðu utan skuldaraðar við búskipti að viðkomandi kröfuhafi sé eigandi að viðkomandi verðmætum. Í frv. er hvergi svo séð verður mælt fyrir um að innheimtumaður teljist eigandi afdreginna opinberra gjalda í vörslum launagreiðanda. Enn síður verður ráðið af frv. með hverjum aðgerðum þessi eignarréttur stofnast eða á hverju tímamarki. Til að staða utan skuldaraðar gæti fengið staðist yrði að taka af tvímæli um þessi efni í lögum. Það er hins vegar engan veginn gert með þessari breytingu að vísa til 82. gr.
B-liður. Hér á undan er á það bent að fyrirmæli skortir um stofnun eignarréttinda innheimtumanns að svonefndu skilafé. Verður reyndar ekki annað séð af öðrum ákvæðum frv. en að það sé ekki sniðið að þeirri hugmynd að um eignarréttindi gæti verið að ræða heldur að réttindi innheimtumanns verði fremur talin til kröfuréttinda. Má nefna í dæmaskyni að fyrri málsl. 2. mgr. 29. gr. frv. veitir innheimtumanni lögtaksrétt gagnvart launagreiðanda vegna umræddra krafna. Lögtaksréttur er innheimtuúrræði sem einungis getur tengst kröfuréttindum á hendur skuldara, en beiðni um eignarrétt að fjármunum í vörslum annars
manns mætti hins vegar eftir atvikum fylgja eftir með innsetningargerð fógeta. Fær ekki staðist gagnvart lagareglum um búskipti að kröfuréttindi geti notið stöðu utan skuldaraðar heldur eingöngu sem áður segir tilkall til eignar í vörslum bús.``
Og réttarfarsnefnd heldur áfram í c-lið, með leyfi virðulegs forseta:
,,Ef litið yrði svo á að innheimtumaður njóti þrátt fyrir framangreint eignarréttinda að afdregnum opinberum gjöldum í vörslum launagreiðanda yrði hætt við að tilkall hans á þeim grunni reynist haldlítið. Eignarréttur innheimtumanns gæti með þessum hætti aðeins tekið til peninga í vörslum bús sem launagreiðandi hefur haldið eftir í stað þess að greiða launþega. Tilvist peninga eða bankainnistæðna í vörslum þrotabúa er sjaldséð. Sérréttindi innheimtumanns yrðu því að engu ef peningaeign væri engin í búi þó svo því tilheyrðu aðrar eignir, t.d. fasteign sem síðar yrði umbreytt í peninga. Hugsanleg eignarréttindi innheimtumanns gætu ekki beinst að fjármunum af slíkum uppruna.``
Þessi fræðilega umsögn hafði vafalaust þau áhrif að lögð var til breyting á þessu ákvæði, sbr. lög nr. 90/1987, 14. gr., og í stað þess að segja að þessar kröfur ættu að vera utan skuldaraðar var nú kveðið á um að þessum kröfum yrði nú skipað í skuldaröð samkvæmt 82. gr. skiptalaga. Maður hlýtur að velta því fyrir sér hvort hér hafi ekki einhver misskilningur átt sér stað því að samkvæmt þessu ættu skattakröfur að skipa sama bekk og, sbr. 1. tölul. 82.
gr., útfararkostnaður, í 2. tölul. skiptakostnaður, þó ekki skiptagjöld í ríkissjóð, og 3. tölul. kröfur stofnaðar eftir upphaf skipta með löglegum samningum sem skiptaráðandi eða aðrir umráðamenn búsins gera fyrir þess hönd. Í síðasta tölul. 82. gr., svo að ég skýri það nánar, er m.a átt við það að ef starfsemi hins látna eða gjaldþrota við atvinnurekstur hefur verið haldið áfram eftir upphaf skipta falla hér undir allar lögbundnar og samningsbundnar skyldur vegna atvinnurekstursins eftir þann tíma, svo sem vinnulaun, húsaleiga o.fl. Þetta eru sem sagt kröfur sem eiga að ganga á undan öllum öðrum kröfum búsins.
Í grg. með því frv. sem hér liggur fyrir er á það bent að tilvísun til 82. gr. skiptalaga sé þar að auki mjög ónákvæm og valdi miklum vafa um hvar skipa eigi þessum kröfum í skuldaröð. Stafar þetta af því að kröfur samkvæmt 82. gr. greinast í þrjá flokka eins og ég gerði grein fyrir að framan, en þeir eru misréttháir skv. 3. mgr. 83. gr. laganna. Með því að vísa í lagatexta 82. gr. í heild skapast því óhjákvæmilega vafi um réttarstöðuna að þessu leyti.
Markús Sigurbjörnsson, prófessor við lagadeild Háskóla Íslands, hefur nýverið ritað grein í 3.--4. tbl. Úlfljóts, 41. árgang 1988, sem laganemar gefa út, undir heitinu ,,Skuldaröð við gjaldþrotaskipti og skuldafrágangur búa.`` Þar vitnar hann í þau ákvæði sem hér er lagt til að felld verði úr lögum og telur að sitthvað megi að þeim finna og hef ég í rauninni stuðst að nokkru við efni þessarar greinar hér. En þar
segir, með leyfi virðulegs forseta:
,,Annars vegar er hér á ferðinni glöggt dæmi um ónákvæmni í lagasetningu á þessum vettvangi sem áður hefur verið minnst á. Tilvísun þessara reglna til stöðu í skuldaröð skv. 82. gr. skiptalaga tekur ekki af skarið um rétthæð þessara krafna því það ákvæði fjallar um þrjá misréttháa flokka krafna, en umrædd sérlög taka ekki nánari afstöðu til þess hvers flokks 82. gr. þessar gjaldkröfur eiga að heyra. Hins vegar vekur setning þessara reglna áleitna spurningu um hvort löggjafinn sé með þessu að hverfa frá þeirri stefnu, sem byggt var á í reglum laga nr. 32/1974, að kröfur um opinber gjöld ættu á engan hátt að njóta forréttinda við búskipti.``
En lítum á hvað fyrrv. hæstv. fjmrh. Jón Baldvin Hannibalsson hafði að segja um þessa breytingu á lögunum um staðgreiðslu opinberra gjalda, þ.e. þessa tilvitnun í 82. gr., sbr. lög nr. 90/1987, 14. gr., í Alþingistíðindum 10. hefti 1987, en þar segir í dálki 2269, með leyfi virðulegs forseta:
,,Þá er lagt til að í lögin verði tekin ákvæði um hvar skuli skipað vanskilafé, álagi og sektum í skuldaröð í þrotabú. Hér er gert ráð fyrir að vanskilafé og álag verði forgangskröfur, enda er um að ræða vörslufé sem dregið hefur verið af launum starfsmanna og er því haldið eftir með ólögmætum hætti af launagreiðanda. Er ekki talið rétt að aðrir kröfuhafar hagnist vegna ólögmætra athafna skuldara sem yrði ef vanskilafé hefði ekki þann forgang sem hér er lagt til.``
Þessi rök standa að mati flm. á veikum grunni svo að ekki sé meira sagt, en e.t.v. er þetta texti embættismanna sem hér er lesinn upp af hálfu hæstv. ráðherra.
Í fyrsta lagi er hér rætt um forgangskröfur skv. 82. gr. en í skiptalögunum eru það aðeins kröfur skv. 84. gr. sem njóta þeirrar nafngiftar, þar á meðal launakröfur.
Í öðru lagi er talað um vörslufé, en það má túlka á þann hátt að hér sé um að ræða fé sem haldið er sérstaklega aðgreindu og innheimtumenn ríkissjóðs fengju þar með sömu réttarstöðu og sértökumenn sem ég ræddi um hér að framan, en þeir eiga rétt umfram alla aðra kröfuhafa. Dómstólar hafa hingað til alfarið hafnað því að innheimtumenn opinberra gjalda nytu slíkrar sérstöðu.
Í þriðja lagi verður engan veginn séð að hægt sé að réttlæta það að aðrir kröfuhafar missi alfarið sinn rétt vegna þess að skattheimtumenn hafi ekki staðið í stykkinu við innheimtu þar sem þessum kröfum fylgir bæði lögtaksréttur og sá réttur að stöðva atvinnurekstur innan 15 daga frá eindaga. Þetta má e.t.v. skýra með einföldu dæmi.
Maður kaupir bifreið af öðrum manni með tryggingabréfi sem þinglýst er á 1. veðrétti í bílnum. Síðan verður kaupandinn gjaldþrota og í ljós kemur að hann hefur ekki staðið skil á staðgreiðslufé opinberra gjalda í atvinnurekstri sínum. Þarna gætu innheimtumenn komið og tekið bílinn þar sem hann teldist formleg eign búsins og seljandinn fengi ekki
krónu fyrir bílinn því að kröfur skv. 82. gr. ganga hér fyrir veðkröfum skv. 83. gr. Þetta er að sjálfsögðu mjög alvarlegt mál. Ekki trúi ég því að hv. þm. finnist þetta vera réttlátt.
Hins vegar gat ég ekki séð í umræðum um þetta mál að þetta lagaákvæði sætti andmælum utan á einum stað í sömu Alþingistíðindum og vitnað var til að framan í dálki 2276, en það var hv. þm. Guðmundur Ágústsson, sem sæti á í Ed., en honum fannst ekki ástæða til þess að þetta vanskilafé hefði meiri forgang við skipti en önnur refsiverð brot. Það virtist heldur ekkert á það minnst í umræðum að með þessu væri verið að taka tillit til hagsmuna launþega sem væru þó einu hugsanlegu rökin fyrir þessu lagaákvæði um staðgreiðsluna og einhverjir skattamenn mundu væntanlega benda á, þ.e. hættuna á því að launþegi
yrði tvívegis krafinn um staðgreiðsluna, þ.e. ef hann gæti ekki sannað við skipti að launagreiðandi hafi haldið staðgreiðslunni af laununum. Þetta virðist þó óþarfa ótti þar sem á þetta hefur aldrei reynt í framkvæmd og hef ég þær upplýsingar m.a. frá opinberum skiptaráðendum í Reykjavík að hér sé alls ekki um nein vandkvæði að ræða. Launamaður ber ekki ábyrgð á greiðslu opinberra gjalda sem sannar að launagreiðandi hafi haldið eftir af launum manns skv. 22. gr. staðgreiðslulaganna. Þessi sönnun felst fyrst og fremst í launaseðlum, en þar sem þetta fé kemst aldrei í hendur launþegans hlýtur ábyrgðin að hvíla fyrst og fremst á launagreiðanda sem á að standa á þessu skil. Gjaldheimtan hefur enda tekið hingað til fullkomlega tillit til þessara sjónarmiða, þ.e. að ekki sé hægt að ganga að launþega til heimtu á því sem ekki fæst úr þrotabúi. Með því að fella það lagaákvæði úr gildi sem 1. gr. þessa frv. kveður á um munu þessar kröfur ríkissjóðs verða jafnhliða launakröfum í bú skv. 84. gr. skiptalaga í framkvæmd og það hlýtur að teljast eðlileg niðurstaða.
Ég hef nú rætt töluvert um 1. gr. þessa frv. sem fjallar um staðgreiðsluna, en svo furðulega vill til að sama ákvæði er einnig í lögunum um virðisaukaskatt og lögð er til niðurfelling á í 2. gr. þessa frv. Í stuttu máli sagt eru engin rök sem mælt geta með því að kröfur um slíkan skatt falli undir 82. gr. skiptalaga. Í þessu sambandi má benda á umsögn frá skattanefnd Verslunarráðs Íslands um virðisaukaskattinn dags. 19. apríl sl., en þar segir m.a.: ,,Mjög óeðlilegt er að veita kröfum vegna ógreidds virðisaukaskatts meiri forgang en gildir um söluskattinn í dag. Þau rök sem áttu við um söluskattskröfur og flokkun þeirra eiga allt eins við um virðisaukaskatt.``
Ekkert tillit virðist þó tekið til þessara sjónarmiða. Samt segir fyrrv. hæstv. fjmrh. Jón Baldvin Hannibalsson þegar hann mælti fyrir frv. að menn geri sér ekki almennt ljóst að virðisaukaskattur sé aðeins söluskattur í breyttri mynd. Reyndar sá ég að hæstv. fjmrh. sagði á öðrum stað í skattaumræðunni að skattkerfið ætti að vera skilvirkt en það mætti ekki mismuna þegnunum.
Ég hef líka einhvern tíma heyrt því fleygt að
virðisaukaskattslögin séu þýðing á dönsku lögunum og þaðan sé þetta hugsanlega komið, en því er nú reyndar alls ekki þannig varið. Ákvæði danskra laga um skuldaröð er að finna í X. kafla þarlendra gjaldþrotalaga. Ákvæði þeirra fela í sér milliflokk krafna sem kemur í skuldaröð á eftir launakröfum og skyldum kröfum, sbr. 84. gr. íslensku skiptalaganna, og á undan almennum kröfum. Í þennan milliflokk koma kröfur um virðisaukaskatt frá milliliðum sem selt hafa hinum gjaldþrota aðila vörur til endursölu á síðustu tólf mánuðum fyrir frestdag og hafa sjálfir þurft að greiða sérstaka skatta vegna þess til ríkisins, þ.e. virðisauka. Það er aðeins þessi hluti kröfunnar, þ.e. virðisaukaskatturinn, sem nýtur þessa forgangs en er samt, eins og ég sagði áðan, á eftir launakröfum skv. 84. gr. íslensku skiptalaganna og þar af leiðandi á eftir veðkröfum. En hér er tekið nokkurt tillit til einstaklingsins í þessari stöðu og spurning hvort mætti ekki skoða það betur e.t.v. til eftirbreytni fyrir okkur hér á Íslandi.
Á eftir þessum kröfum öllum í dönsku lögunum er svo krafa ríkisins á hendur hinum gjaldþrota aðila um virðisaukaskatt, þ.e. eingöngu almenn krafa. Og hvers vegna er þessu svo háttað? Jú, það er vegna grunnreglunnar um jafnræði kröfuhafa og alveg sérstaklega vegna þess að skattheimtumönnum er þegar tryggður forgangur við innheimtu þessara krafna fram yfir hinn almenna kröfuhafa þar sem er veigamest heimild til stöðvunar á atvinnurekstri.
Hæstv. forseti. Verði ákvæði laga um virðisaukaskatt og um staðgreiðslu skatta látin standa óbreytt hvað varðar stöðu slíkra krafna í skuldaröð við skipti í þrotabúum skuldara mun það óhjákvæmilega hafa í för með sér röskun á grundvelli kröfuréttinda almennt og verulega óvissu fyrir allt viðskiptalíf í landinu. Þannig verður ekki betur séð en núverandi skipan þessara mála leiði til þeirrar niðurstöðu að virðisaukaskatturinn, sem væntanlega kemst til framkvæmda um næstu áramót, muni færast í skuldaröð fram fyrir samningsveðrétt í fasteignum. Einfaldast er e.t.v. að skýra þetta með dæmi.
Banki er með 1. veðrétt í fasteign atvinnufyrirtækis til tryggingar skuld að fjárhæð 10 millj. kr. samkvæmt þinglýstu skuldabréfi. Bú fyrirtækisins er tekið til gjaldþrotaskipta. Við skiptameðferð búsins er samþykkt virðisaukaskattskrafa sem nemur 25 millj. kr. Fasteignin er seld fyrir 20 millj. og aðrar eignir búsins seljast fyrir 3 millj., þ.e. 23 millj. samtals. Við þessar aðstæður færu allar eignir þrotabúsins að frádregnum skiptakostnaði upp í virðisaukaskattskröfuna. Bankinn sem lánaði fyrirtækinu út á ,,hreint`` veðbókarvottorð fær ekkert og þá ekki heldur aftari kröfuhafar. Þetta einfalda dæmi sýnir svo að ekki verður um villst að hagsmunir viðskiptalífsins krefjast þess að þessum reglum verði tafarlaust breytt. Það er ekki einungis um það að ræða að menn kunni að missa þá tryggingu sem þeir hafa haft í þinglýstum veðum heldur einnig verður þá lítið gagn að veðbókarvottorðum þar sem ekki yrði hægt að ganga úr skugga um það fyrir fram hversu há
forgangskrafa ríkissjóðs yrði. En það sem er kannski alvarlegast er að núverandi skipan gæti haft í för með
sér að verr yrði staðið að innheimtu þessara skatta þar sem skattheimtumenn gætu freistast til að hugsa sem svo að þeir fengju þessa peninga hvort sem er greidda úr búinu með þeim ákvæðum sem í gildi eru.
Mér barst áðan bréf frá Verslunarráði Íslands til bankaeftirlits Seðlabanka Íslands þar sem lýst er miklum áhyggjum af núverandi skipan og langar mig til þess að gera hv. þm. grein fyrir því. Með leyfi virðulegs forseta segir í þessu bréfi m.a.:
,,Með lögum nr. 32 10. apríl 1974, um breytingu á lögum nr. 3 12. apríl 1878, um skipti á dánarbúum og félagsbúum o.fl., var gerð veruleg breyting á skuldaröð sem einkum gekk í þá átt að draga úr forgangsrétti hins opinbera gagnvart veðhöfum og öðrum kröfuhöfum. Virtist sem þar væri verið að marka nýja stefnu í jafnréttisátt. Nú virðist blaðinu vera snúið við og stefnt í gagnstæða átt. Með framangreindum lagaákvæðum sýnist réttur veðhafa gróflega skertur. Leiðir það einnig að sjálfsögðu til þess að lánsmöguleikar gegn veðtryggingu eru einnig skertir þar sem lánardrottinn hlýtur að taka mið af þessum lagaákvæðum við mat á veðhæfni framboðins veðs.``
Síðan eru hér þrjár spurningar til bankaeftirlitsins:
,,1. Hvaða áhrif hefur það á rekstur bankanna að skattakröfur ríkissjóðs gangi fyrir veðtryggðum kröfum þeirra og annarra kröfuhafa?
2. Hverju breytir það veðhæfni framboðinna trygginga og veðum sem bankarnir hafa nú þegar að mati bankaeftirlitsins?
3. Til hvaða viðbragða hyggst bankaeftirlitið grípa að athuguðu máli?``
Það er sem sé ljóst að margir eru farnir að hafa miklar áhyggjur af því ástandi sem óbreytt lög geta skapað og þar sem ég sé að hæstv. fjmrh. er hér staddur vildi ég gjarnan fá álit hans á þessu máli.
Ég hef annars lokið við að mæla fyrir frv. þessu. Það er álit okkar flm. að hér sé ekki einungis brýn nauðsyn á að leiðrétta ónákvæma lagasetningu heldur sé stórlega vegið að réttarstöðu þegnanna gagnvart ríkisvaldinu sem óþolandi sé með öllu. Það er von okkar að hv. þm. séu sömu skoðunar og veiti frv. því brautargengi hið fyrsta með samþykkt þess.
Hæstv. forseti. Ég legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og til hv. fjh.- og viðskn.
