Ragnhildur Helgadóttir:
    Frú forseti. Það er ástæða til að fagna því að upp hefur verið tekinn sá siður lögum samkvæmt að leggja skýrslu um jafnréttismál fyrir Alþingi. Það er ástæða til þess í máli þar sem sótt hefur verið fram hægt og bítandi, með of hægum árangri þó, að gera löggjafanum grein fyrir því hvernig staða málsins er í hinum ýmsu þáttum þess. Mig langar til að leggja áherslu á eitt atriði sem ég tel að sé ein meginástæðan fyrir því hve hægt hefur sóst nú á síðustu árum þrátt fyrir ýmiss konar umbætur í lagaheimildum konum og réttindum þeirra til handa. Ég hygg að ástæðunnar sé fyrst og fremst að leita í því að framfarir í umbótum til handa börnum, fjölskyldu og heimilum hafa verið hægari en framfarir í löggjöfinni um jafnrétti. Ég held að þarna hafi löggjafaratriði í jafnréttismálum farið fram úr þróun þjóðfélagsins í aðbúnaði að börnum og fjölskyldum.
    Til að sýna fram á að þessi skoðun sé rétt, sem ég vil meina, tel ég að unnt sé að vitna til sögunnar á þessari öld. Við sjáum það að öll skref sem stigin hafa verið til aukins jafnréttis karla og kvenna hafa verið mjög svo samtímis ýmsum framförum í þágu barna. Réttarbætur til handa konum hafa oft og tíðum leitt af sér mikilvægar réttarbætur til handa börnum. Við skulum minna á upphaf kvenréttindabaráttunnar og starfsemi þeirra samtaka sem fyrst og fremst beittu sér fyrir réttindum kvenna. Þessi sömu samtök beittu sér líka fyrir stærstu framförunum í þágu barna sem þá urðu hér á landi. Það má í þessu sambandi nefna af félagavettvangi starfsemi Kvenréttindafélagsins og starfsemi Mæðrastyrksnefndar, sem var vissulega grein á meiði þess félags, að í sambandi við þá starfsemi sem fram fór í þessum samtökum var einkanlega unnið að stórbættri réttarstöðu einstæðra mæðra. Þetta leiddi til þess að réttarstaða einstæðra mæðra og viðhorf gagnvart einstæðum mæðrum varð á margan hátt jákvæðari hér á landi en víða var annars staðar. Er ég þó ekki að segja að þar hefði ekki enn mátt bæta um betur. Ég nefni í þessu sambandi aðferðir sem mælt var um í lögum til þess að auðvelda einstæðum mæðrum að ná rétti sínum til handa sér og barni sínu, mikilvæg ákvæði í lögunum um afstöðu foreldra til óskilgetinna barna og ýmis atriði í hjúskaparlögum. Allt þetta tengdist framförum í réttindum kvenna eða með öðrum orðum: Þetta tengdist auknu jafnrétti milli karla og kvenna.
    Það er orðið æði langt síðan mikilvægustu skrefin í löggjöfinni voru stigin. Strax árið 1906 var ein fjölmennasta starfsstétt sem konur voru í utan sinna heimila með lögfest launajafnrétti og það var kennarastéttin. Sú hin sama stétt og nú berst svo harðri og umdeildri baráttu til þess að ná betri rétti að þessu leyti. Svo snemma var launajafnréttið á ferðinni hér á landi. Mörg skref voru síðar stigin í því efni og lög um jöfn laun karla og kvenna fyrir jafnverðmæt störf voru sett hér á landi upp úr 1960. Á árunum á milli 1950 og 1960 voru samþykktar þingsályktunartillögur um fullgildingu alþjóðasamþykkta um þetta efni. Þannig að sitthvað

hefur verið gert til þess að stuðla að hinu formlega jafnrétti.
    En það er ljóst að við erum enn í dag töluvert langt frá því að hafa náð því sem við ætluðum okkur, einkanlega vegna þess sem seinasti ræðumaður orðaði, þ.e. að það er greinilegur launamunur milli þeirra sem starfa í kvennastéttunum og hinna sem starfa í karlastéttunum, þó það megi svo sannarlega til sanns vegar færa að um sé að ræða sambærileg störf að því er varðar þann tíma sem farið hefur til að afla sérþekkingar og einnig til þeirrar ábyrgðar sem störfunum fylgja. Þetta leiðir aftur til þess að ég vil lýsa stuðningi við það sjónarmið sem kom einnig fram í máli síðasta hv. ræðumanns að ég tel að ekki sé hægt að beina fólki í ákveðnar tegundir starfa með neinu valdboði eða stjórnvaldsaðgerðum heldur verði að gera fólki sem greiðast að sinna þeim störfum sem hugur þess girnist og hæfileikar þess standa til.
    Úr því ég vík að máli síðasta ræðumanns tel ég ástæðu til þess að gera litla athugasemd við eitt atriði þar sem hv. þm. Kristín Einarsdóttir gagnrýndi það að nokkru að formaður Sjálfstfl. hafi talað um Ingibjörgu H. Bjarnason sem sjálfstæðiskonu. Þetta var vissulega rétt hjá hv. 1. þm. Suðurl., vissulega var hún sjálfstæðiskona og vissulega var það líka rétt að hún var kosin af Kvennalista. Þetta sannar einungis það að þeir sem eru kosnir af Kvennalista eru velkomnir í Sjálfstfl. og eiga kannski flestir hverjir þar heima samkvæmt sjónarmiðum sínum, a.m.k. að því er varðar ýmis málefni sem varða réttindi kvenna og aðstöðu barna og fjölskyldna. Þetta tel ég mig hafa umboð til að orða hér og megi hv. þm. líta á það sem boð í hinn ágæta félagsskap Sjálfstfl. Ég hlakka til þess þegar við konurnar þar verðum fleiri í þingmannahópi jafnvel þótt ekki hafi komið til kosninga, en ég vona auðvitað að þeim stórfjölgi svo eftir kosningar líka.
    Frú forseti. Ég nefndi þessi atriði um hin formlegu réttindi kvenna og lét þess getið að samt hefðum við ekki náð því jafnrétti sem við ætluðum okkur vegna þess að þróun þjóðfélagsins hefði ekki verið jafnhröð á þeim vettvangi, sem er hinn gamli og hefðbundni heimastarfsvettvangur kvenna. Við þurfum að
ganga miklu lengra í ýmsum félagslegum umbótum sem bæta réttarstöðu barna og heimila.
    Við horfðum e.t.v. flest á leikrit Svövu Jakobsdóttur í sjónvarpinu fyrir nokkrum dögum. Þar sagði vinnukonan að hún mótmælti því að vera látin þjóna tveimur eða fleirum heimilismönnum eftir að hafa unnið fullan vinnudag. Ég leyfi mér að spyrja: Hvað eru það margar konur í dag sem vinna fullan vinnudag við hlið karla á ýmsum vettvangi þjóðfélagsins og þurfa síðan að sjá um heimili og þjónustubrögð sem til falla og önnur störf þegar þær koma heim? Nú tek ég fram að ég tel að um þetta séu konur ekki einar. Í afar mörgum tilvikum sem betur fer skiptist þetta verkefni á milli karls og konu á milli húsbændanna á heimilinu, húsbónda og húsmóður. Engu að síður er þarna um að ræða viðbót við fullan vinnudag þeirra beggja. Það rennir enn

stoðum undir þá skoðun sem Sjálfstfl. hefur gert að baráttumáli sínu í æ ríkari mæli á síðustu árum, og hefur reyndar alltaf verið eitt af grundvallarstefnuatriðum hans, að það verður að styrkja stöðu fjölskyldu og heimila í þjóðfélaginu. Ég held að þar liggi lykillinn að lausn þess vanda sem við erum að tala um í dag. Ég held að við náum aldrei því jafnrétti sem við erum að tala um nema við vitum að við höfum jafnframt leyst úr vanda þeirra sem fara á mis við einhverja umönnun þegar foreldrarnir sinna öðrum störfum í þjóðfélaginu en umönnun heimafólksins.
    Enn önnur sönnun þessa þykir mér vera þegar ég heyri hæstv. ráðherra leggja jafnþunga áherslu og raun ber vitni um í skýrslunni á þann árangur sem náðist með löggjöfinni um fæðingarorlof vorið 1987. Samkvæmt þeim lögum verður fæðingarorlofið sex mánuðir um næstu áramót. Vel má vera að alltaf megi segja að gott væri nú að hafa það lengra og Kvennalistinn lætur sig hafa það að skella í góm og segja að þetta sé skammarlega lítið. En hvaða framför er þetta ekki miðað við það sem við höfum hingað til búið við? Hv. þm. sem svona tala ættu sjálfir að hafa upplifað það hvaða baráttu það kostaði fyrir einum einustu 14 árum að koma því í gegn að konur á hinum almenna launamarkaði, þ.e. þær sem ekki voru opinberir starfsmenn en unnu utan heimilis síns og voru í verkalýðsfélögunum, fengju greiðslur í fæðingarorlofi í þrjá mánuði. Þessar konur höfðu undir forustunni í Alþýðusambandinu, undir karlforustunni sem þar var, náð lengst upp í 12 daga. Ég tel að það væri rökréttara að konur, sem eru að berjast fyrir auknum rétti kvenna og auknum rétti barna, sýndu því skilning að hér hefur verið stigið skref í löggjöfinni sem hefur skipt meira máli í lífi kvenna og barna og heimila en nokkurt það skref á sviði þessarar deildar löggjafarinnar sem stigið hefur verið um áratugabil.
    Í þessu sambandi legg ég á það áherslu að frumvörpin um fæðingarorlof þetta vor og fæðingardagpeninga, samkvæmt breytingu á lögum um almannatryggingar, voru algjörlega samhliða. Þau voru í raun og veru tvær hliðar á sama málinu. Það er stundum einungis talað um annað málið og átt við bæði, en það er nauðsynlegt að hafa það í huga að þetta fylgist að. Það er þarna sem það gerist að skylt er að færa barnshafandi konu á milli starfa á vinnustað ef því verður við komið og bannað að slíkt hafi áhrif á kjör hlutaðeigandi konu. Enn fremur er þar kveðið á um rétt til orlofs á þessum tíma. Um það þarf ekki að fara fleiri orðum en þetta varðar aðeins hluta af því æviskeiði sem við þurfum að sinna betur.
    Ég bendi á niðurstöður þeirrar nefndar sem fjallaði um jafnréttismál og starfaði á vegum forsrn. í tíð ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar. Það nál. fjallar að langmestu leyti um umönnun barna og bætta aðstöðu barna. Allt eru þetta kostnaðaratriði en það er óraunsæi að gera sér ekki grein fyrir því að við náum ekki því jafnrétti í þjóðfélaginu sem við ætlum okkur nema miklu betur verði sinnt aðbúnaði þeirra sem

hafa börn á sínu framfæri og til umönnunar.
    Þetta vil ég leggja áherslu á, frú forseti, því að þetta tel ég vera stærsta verkefnið sem tengist jafnréttismálum nú á næstunni. En ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þá skýrslu sem við höfum hér í höndum.