Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Guðmundur Bjarnason):
Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breyting á lögum um almannatryggingar, nr. 67/1971, ásamt síðari breytingum, sem er flutt á þskj. 260, en hefur nú tekið verulegum breytingum í meðferð Nd. þar sem bætt var inn í það tveimur efnisþáttum.
En eins og frv. var lagt fram upphaflega, þá var það hugsað í tengslum við sparnað í ríkiskerfinu. Ákveðið hafði verið af hálfu ríkisstjórnarinnar að draga úr kostnaði við sjúkratryggingar samkvæmt lögum um almannatryggingar varðandi kostnað við sérfræðihjálp, lyfjakaup og tannlæknakostnað.
Í ágústmánuði sl. var skipuð nefnd sem falið var að semja frv. til laga um skipulagða tannlæknaþjónustu. Í þessari nefnd eiga sæti Ingimar Sigurðsson lögfræðingur, skrifstofustjóri í heilbrrn., sem jafnframt er formaður nefndarinnar, dr. Guðjón Magnússon aðstoðarlandlæknir og Magnús R. Gíslason, yfirtannlæknir í heilbrrn.
Nefndinni er ætlað að gera tillögur um frv. til laga um skipulagða tannlæknaþjónustu með það fyrir augum að litið verði á tannheilbrigðisþjónustu eins og hverja aðra heilbrigðisþjónustu og að framkvæmdin verði með svipuðum hætti. Hér er um að ræða verkefni sem viðbúið er að geti tekið nokkurn tíma að vinna og telur nefndin að ekki sé raunhæft að reikna með tillögum fyrr en á næsta Alþingi í heildartillögum frá nefndinni.
Fljótlega eftir að nefndin tók til starfa fól ég henni þó að gera tillögur um með hvaða hætti mætti ná fram áðurnefndum sparnaði í útgjöldum ríkisins vegna tannlæknakostnaðar. Það hefur fyrst og fremst verið starf nefndarinnar undanfarnar vikur að gera tillögur um lausn þessa verkefnis og hefur nefndin haft að leiðarljósi að ekki verði minnkuð sú þjónusta sem þegar er fyrir hendi
í tengslum við tannlæknaþjónustu við börn og unglinga. Það er skoðun nefndarinnar að hægt sé að ná fram verulegum sparnaði með því að breyta 44. gr. almannatryggingalaganna þegar í hlut eiga greiðslur vegna kostnaðar við gullfyllingar, krónu- og brúargerð og tannréttingar barna og unglinga.
Það sem meira er að þessi ákvæði laganna eins og þau eru nú virka nánast sjálfvirkt þannig að það er ákvörðun hlutaðeigandi og tannlæknisins hvort til þátttöku sjúkratrygginga kemur. Þannig þarf hvorki að liggja fyrir í þessu tilviki umsókn né samþykki greiðsluaðila. Það er skoðun nefndarinnar að lagaákvæðið eins og það stendur í dag hvetji til tannréttinga án þess að læknisfræðileg nauðsyn liggi að baki og því er lagt til að sé um að ræða krónu- og brúargerð, gullfyllingar og tannréttingar verði ekki um skyldugreiðslu eða sjálfvirkar greiðslur að ræða, heldur heimildargreiðslur þannig að heimilt sé að greiða allt að 50% kostnaðar skv. 44. gr. þegar í hlut eiga fyrrgreindar aðgerðir og tannréttingar barna og unglinga á aldrinum 6--18 ára. Þykir eðlilegt að þátttaka hins opinbera sé mest í þeim tilvikum þar
sem um er að ræða aðgerðir í lækningaskyni og allt niður í enga sé um að ræða tannréttingar sem ekki eru gerðar í læknisfræðilegum skilningi.
Með frv. fylgja tillögur að reglum um flokkun tannréttinga með hliðsjón af nauðsyn og þátttöku hins opinbera. Í frv. er enn fremur lagt til að því aðeins komi til greiðslur samkvæmt þessum ákvæðum, þ.e. c-lið 39. gr. og 44. gr. varðandi gullfyllingar, krónu- og brúargerð og tannréttingar, að fyrir liggi sérstök umsókn hlutaðeigandi þar sem tannlæknir flokkar aðgerðina í samræmi við áðurnefnda flokkun og jafnframt samþykki sjúkratrygginganna. Á því að fara fram mat á nauðsynlegri aðgerð áður en til greiðslu kemur. Með þessu er ekki verið að leggja til að önnur sérfræðiþjónusta fyrir aldurshópinn 6--18 ára, svo sem vegna skurðaðgerða o.s.frv., breytist heldur verður hún með óbreyttum hætti eins og almenn tannlæknaþjónusta fyrir þennan aldurshóp.
Því er með frv. þessu þegar í hlut á 44. gr. eingöngu tekið á gullfyllingum, krónu- og brúargerðum og tannréttingum og í raun fyrst og fremst á tannréttingum þar sem með fylgja ákveðnar reglur sem talið er rétt að settar verði, m.a. til þess að hendar reiður á þessum málum. Reglur um flokkun og þátttöku sjúkratrygginga í gullfyllingum, krónu- og brúargerð yrðu settar síðar að fengnum tillögum tryggingaráðs. Í tengslum við það er rétt að geta þess að ég hef haft samband og samráð við formann Tannréttingafélags Íslands og okkur kom saman um það að áður en reglugerð yrði sett yrði haldinn fundur með þessum viðkomandi aðilum og ljóst að þó að lögin eigi að taka gildi nú um áramótin, þá verði reglurnar yfirfarnar í samráði við hlutaðeigandi sérfræðinga og viðræður fari fram við þá áður en reglurnar taka endanlega gildi.
Í áliti minni hl. heilbr.- og trn. Nd. kemur fram að kostnaður almannatrygginga vegna tannréttinga hafi numið 62 millj. kr. á árinu 1988 og því sé harla ólíklegt að hægt sé að spara um það bil 60 millj. kr. á þessum lið á árinu 1990. Samkvæmt upplýsingum frá Tryggingastofnun ríkisins nam þessi kostnaður hins vegar 108 millj. kr. á árinu 1988 og skiptist þannig að framlag sjúkrasamlaga var 62 millj. og framlag sveitarfélaga 46. Taxti tannlækna hækkaði um 20% á tímabilinu frá júní 1988 og fram til júní 1989 þannig að
miðað við það má reikna með að kostnaður á yfirstandandi ári nemi um 130 millj. kr. sé aðeins miðað við óbreytta starfsemi. Haldi svo áfram sem verið hefur má reikna með 150--160 millj. kr. á næsta ári verði ekkert að gert. Samkvæmt þessu er raunhæft að áætla að hægt sé að ná allt að 60 millj. kr. sparnaði á næsta ári vegna tannréttinganna ef miðað er við forsendur frv. sem eru að tannréttingar verði með svipuðum hætti og gerist í Noregi. En reglurnar sem hér er stefnt að að setja taka mið af því sem þar er nú þegar í framkvæmd.
Á undanförnum dögum hefur verið unnið að lausn svokallaðra tilvísunarmála lækna á vegum stjórnskipaðrar nefndar og vísast um það til nál. meiri
hl. heilbr.- og trn. Nd. Er lagt til að tilvísunarkerfið verði lagt niður í núverandi mynd og að í þess stað verði tekið upp kerfi sem tryggir nauðsynleg boðskipti milli lækna vegna sjúkratrygginga með það fyrir augum að auka öryggi læknisþjónustunnar. Til að koma á þessum breytingum þarf að breyta b-lið 43. gr. almannatryggingalaga þar sem kveðið er á um svokallaða tilvísunarskyldu en hún hefur í reynd ekki verið við lýði undanfarin sex ár samkvæmt samkomulagi við læknafélögin. Síðast var tekin ákvörðun um slíka undanþágu með breytingu á almannatryggingalögunum fyrr á þessu ári og gildir undanþágan út yfirstandandi ár.
Sú tillaga sem meiri hl. heilbr.- og trn. Nd. flutti um breytingar á frv. varðandi þennan þátt er í samræmi við beiðni mína og byggist á niðurstöðum stjórnskipaðrar nefndar sem áður er greint frá. Jafnframt er rétt að fram komi að fullt samkomulag hefur náðst milli fulltrúa heimilis- og heilsugæslulækna annars vegar sem áttu sæti í þessari nefnd og hins vegar fulltrúa sérfræðinga, en formaður nefndarinnar var Guðjón Magnússon aðstoðarlandlæknir.
Önnur brtt. sem flutt er samkvæmt beiðni minni er í samræmi við samkomulag ríkisstjórnarinnar við sveitarfélögin varðandi þátttöku sveitarfélaga í kostnaði við tannlækningar barna og unglinga á aldrinum 6--15 ára. Hefur orðið að samkomulagi að sveitarfélögin greiði 1 / 3 hluta þessa kostnaðar á næsta ári og er lagt til að ákvæði þar að lútandi verði sett í ákvæði til bráðabirgða. Kostnaður við þennan þátt var ekki tiltekinn í útreikningi við uppgjör milli ríkis og sveitarfélaga vegna yfirtöku ríkisins á tannlæknakostnaði, en sveitarfélögin hafa til þessa borið helming hans þannig að hér er gert ráð fyrir að sveitarfélögin greiði aðeins 1 / 3 út næsta ár.
Varðandi gildistöku laganna vísa ég til ákvæðis til bráðabirgða þar sem fjallað er um rétt þeirra sem þegar eru í meðferð vegna tannréttinga og kemur fram í bráðabirgðaákvæðinu að miðað er við 1. nóv.
Ég sé ekki ástæðu til þess, hæstv. forseti, að fara öllu fleiri orðum um frv. þetta þó að margt meira mætti auðvitað segja og gefa nánari skýringar á því hvað hér í felst, en tímans vegna vísa ég til ítarlegra athugasemda í grg. frv. svo og til nál. meiri hl. heilbr.- og trn. Nd.
Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn. sem að þessu sinni er beðin, eins og stundum áður, að vinna nokkuð hratt í málinu svo að takast megi að gera frv. að lögum fyrir áramót.
