Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir):
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Áður en ég geri grein fyrir efni frv. vil ég fara nokkrum orðum um aðdraganda þess.
Hinn 24. maí 1988 var skipuð nefnd sem fékk það verkefni að endurskoða lög um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla nr. 65/1985. Var nefndin skipuð í framhaldi af könnun sem gerð var á stöðu kvenna í starfi hjá ríkinu þar sem fram kom verulegur launamunur kynja í störfum hjá hinu opinbera svo og verulegur munur á hlunnindagreiðslum karla og kvenna. Í upphaflegu skipunarbréfi nefndarinnar um það efni var tekið fram að athugað verði hvernig draga megi úr launamisrétti karla og kvenna, jafna hlunnindagreiðslur og auka hlutdeild kvenna í nefndum og ráðum. M.a. verður höfð hliðsjón af skýrslu nefndar sem ætlað var að stuðla að auknu launajafnrétti karla og kvenna í störfum hjá hinu opinbera.
Í nefndina sem samdi þetta frv. sem hér er til umræðu voru síðan skipuð Jóna Ósk Guðjónsdóttir, formaður Sambands alþýðuflokkskvenna, Unnur Stefánsdóttir, formaður Landssambands framsóknarkvenna, Þórunn Gestsdóttir, formaður Landssambands sjálfstæðiskvenna og Lára V. Júlíusdóttir, fyrrverandi aðstoðarmaður minn sem jafnframt var skipaður formaður nefndarinnar.
Í nóvember 1988 bættust síðan í hópinn þingmennirnir Guðmundur Ágústsson
Borgfl., Hjörleifur Guttormsson Alþb. og Kristín Einarsdóttir úr Samtökum um kvennalista. Ritari nefndarinnar var Elsa Þorkelsdóttir, framkvæmdastjóri Jafnréttisráðs.
Nefndin skilaði mér 7. apríl á sl. ári frv. sem lagt var fram á Alþingi í maí í fyrra. Á liðnu sumri var frv. síðan sent eftirtöldum aðilum til umsagnar: Alþýðusambandi Íslands, Bandalagi háskólamanna, Bandalagi háskólamenntaðra ríkisstarfsmanna, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Jafnréttisráði, Kvenfélagasambandi Íslands, Kvenréttindafélagi Íslands, réttarfarsnefnd, Sambandi íslenskra bankamanna, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Vinnumálasambandi samvinnufélaganna og Vinnuveitendasambandi Íslands.
Nokkrir aðilar sendu mjög ítarlegar umsagnir um frv., þeirra á meðal voru Bandalag háskólamenntaðra ríkisstarfsmanna, BSRB, Jafnréttisráð, réttarfarsnefnd, Vinnumálasamband samvinnufélaganna og Vinnuveitendasamband Íslands og var höfð hliðsjón af þessum umsögnum þegar frv. var síðan endurskoðað.
Það bárust margar athugasemdir og ábendingar. Í umsögn samtaka atvinnurekenda kom fram gagnrýni á 6. gr. þar sem gert er ráð fyrir að telji einhver rétt á sér brotinn samkvæmt ákvæðum greinarinnar skuli atvinnurekandi sýna fram á að aðrar ástæður en kynferði hafi legið til grundvallar ákvörðunum hans. Ég mun fjalla nánar um það atriði síðar í máli mínu.
Samtök atvinnurekenda gagnrýndu fleiri ákvæði
svo sem breytinguna sem gerð hefur verið á 2. gr. gildandi laga sem felst í því að orðinu ,,launa`` hefur verið bætt inn í lagagreinina. Einnig komu fram athugasemdir við 22. gr. sem heimilar að þeim sem misgert er við séu dæmdar miskabætur.
Í umsögn BSRB kom fram sú réttmæta ábending að ekki væri síður nauðsynlegt að leggja nokkra ábyrgð á herðar samtaka launafólks í sambandi við jafnrétti kvenna og karla í atvinnulífinu. Í umsögninni var lagt til að 5. gr. frv. yrði breytt á þann veg að atvinnurekendur og stéttarfélög skuli vinna markvisst að því að jafna stöðu kynjanna á vinnumarkaði. Við endurskoðun á frv. var tekið tillit til þessarar tillögu. Ýmsar fleiri ábendingar komu fram sem ég tel of langt mál að telja upp hér en nefndinni sem samdi frv. var eins og áður sagði falið að fara yfir umsagnir og endurskoða frv. með tilliti til þeirra.
Frv. sem hér er lagt fram nú hefur því fengið ítarlega umfjöllun af þeim aðilum sem málið varðar. Einnig má minna á að frv. var lagt fram á síðasta Alþingi. Alþingi hefur því áður gefist tækifæri til að kanna helstu breytingar sem lagðar eru til í frv. frá núgildandi jafnréttislögum.
Þær breytingar sem hér er lagt til að gerðar verði á jafnréttislögunum eru eftirfarandi:
Það er lagt til að hinu tvíþætta hlutverki Jafnréttisráðs verði skipt þannig að skipuð verði sérstök kærunefnd jafnréttismála sem eingöngu hafi það hlutverk að fjalla um kærur sem berast nefndinni og fylgja þeim eftir fyrir dómstólum. Með þessum hætti getur Jafnréttisráð einbeitt sér að því að gegna öðrum verkefnum, svo sem að vera stefnumótandi í jafnréttismálum, sinna rannsóknaskyldu, fræðslu o.fl.
Í frv. eru skýrari ákvæði um skipan jafnréttismála í stjórnkerfinu. Kveðið er á um að félmrh. fari með jafnréttismál. Ástæðan fyrir þessari breytingu er sú að skv. núgildandi lögum er stjórnskipuleg ábyrgð ráðherra á jafnréttismálum mjög óljós. Sama gildir um stöðu Jafnréttisráðs í stjórnkerfinu. Forsenda markvissra vinnubragða á þessu sviði eins og öllum öðrum er að ábyrgð og skyldur séu ljósar og er á þessu tekið í frv.
Skv. lagafrv. er félmrn. heimiluð ráðning jafnréttisráðgjafa sem starfa í náinni samvinnu við Jafnréttisráð. Með þessu ákvæði er komið til móts við óskir sem fram hafa komið um þetta efni, m.a. hér á hv. Alþingi þar sem tvívegis hafa verið lagðar fram þáltill. um að ríkisstjórninni verði falið að ráða jafnréttisráðgjafa. Í greinargerð með þingsályktunartillögunum hefur verið bent á að þrátt fyrir lagaákvæði um jöfnuð kvenna og karla séu konur verr settar en karlar á flestum sviðum þjóðlífsins. Bent er á að konur séu í miklum meiri hluta í láglaunastörfum og meðallaun þeirra hafi farið lækkandi undanfarin ár í samanburði við laun karla.
Nefndin leggur til í frv. að beitt verði öfugri sönnunarbyrði í þeim kærumálum sem kærunefnd jafnréttismála berast. Þetta þýðir að sá sem veitir stöðu eða ræður starfsmann verður að sýna fram á með verulegum líkum að þar hafi kynferði ekki ráðið
vali á starfsmanni. Ég mun koma nánar að þessu atriði síðar í mínu máli. Að því er varðar stöðuveitingar er lagt til að það kynið sem er í minni hluta í starfsgrein gangi fyrir, uppfylli umsækjandi tilskildar kröfur til starfans. Þetta á að gilda bæði hjá hinu opinbera og á almennum vinnumarkaði. Með þessu er í raun verið að lögfesta túlkun Guðrúnar Erlendsdóttur hæstaréttardómara á jafnréttislögunum sem sett voru árið 1976 og
birtust árið 1980 í ritinu Fjölskyldan í frjálsu samfélagi. Guðrún sem var einn af höfundum jafnréttislaganna frá 1976 vildi túlka lögin þannig að stjórnvöldum bæri skylda til að sjá svo um að konur og karlar hefðu sömu möguleika til menntunar og starfa. Ef svo færi að karl og kona sæki um starf í starfsgrein þar sem annað kynið er alls ráðandi og bæði tvö hafa sömu hæfileika og menntun til að bera, þá skuli veita þeim aðila starfið sem er af því kynferði sem er í minni hluta í viðkomandi starfsgrein. Með leyfi virðulegs forseta vil ég orðrétt vitna í orð Guðrúnar Erlendsdóttur sem birtust árið 1980 í ritinu Fjölskyldan í frjálsu samfélagi. Þar kemur fram:
,,Með setningu laga um jafnrétti kvenna og karla 1976 var tekin opinber stefna á jafnan rétt kynjanna og stofnað var jafnréttisráð til að framfylgja lögunum. Þegar sett hafa verið lög um jafnrétti kynjanna eins og gert hefur verið hér á landi, þar sem tilgangur laganna er að stuðla að jafnari stöðu kvenna og karla, þá hafa stjórnvöld þar með tekið að sér að stuðla að þessu jafnrétti. Stjórnvöldum ber þá skylda til að sjá svo um að konur og karlar hafi sömu möguleika til menntunar og starfa. Ef svo fer að karl og kona sæki um starf í starfsgrein þar sem annað kynið er alls ráðandi og bæði tvö hafa sömu hæfileika og menntun til að bera, þá skal veita þeim aðila starfið sem er af því kynferði sem er í minni hluta í viðkomandi starfsgrein.``
Ég tel að með þessu nýja ákvæði í frv. sem hér hefur verið lýst sé verið að skerpa óljós ákvæði í lögunum frá 1976 og 1985. Nefndin gerir það að tillögu sinni í frv. að nefna skuli tvo karla og konur þegar tilnefnt er í nefndir, stjórnir og ráð á vegum ríkis og sveitarfélaga. Við skipun skuli þess síðan gætt að hlutfall kynjanna verði sem jafnast. Skýrari ákvæði eru um heimild til að dæma miskabætur, að það verði lögfest, sem ég mun einnig koma inn á nánar hér á eftir.
Ég nefni einnig mjög mikilvægt ákvæði um að félmrh. leggi fyrir Alþingi till. til þál. um áætlun í jafnréttismálum til fjögurra ára í senn að fengnum tillögum einstakra ráðuneyta og Jafnréttisráðs sem fram kemur í frv. Ég tel rétt að víkja með nokkrum orðum að einstökum greinum frv.
Í 2. gr. og 4. gr. kemur fram sú aukna áhersla sem lögð er á að draga úr launamisrétti kynjanna. Í 2. gr. frv. er tekið fram að konum og körlum skuli með stjórnvaldsaðgerðum tryggðir jafnir möguleikar til launa. Lagt er til að í 4. gr. komi skilgreining á því hvað átt sé við með hugtakinu laun. Í núgildandi lögum er aðeins skilgreint hvað átt sé við með jöfnum
launum til karla og kvenna fyrir jafnverðmæt og sambærileg störf og hvað sé átt við með kjörum. Nefndin sem samdi frv. vekur á því athygli í athugasemdum að nauðsynlegt sé að í reglugerð verði skýrt nánar hvað felist í orðunum jafnverðmæt og sambærileg störf. Þess skal getið að félmrn. hefur þegar hafið undirbúning að samningu slíkrar reglugerðar. M.a. hefur jafnréttisráðuneytum á öðrum Norðurlöndum verið skrifað bréf þar sem óskað hefur verið eftir upplýsingum um hvaða skilgreiningar eru þar notaðar. Svör hafa borist og verður væntanlega unnið úr þeim við fyrsta tækifæri. Einnig má geta þess hér að jafnréttisráðherrar Norðurlanda hafa samþykkt að ráðast í umfangsmikið samstarfsverkefni sem snertir launamál. Gert er ráð fyrir því að þetta verði meðal þeirra atriða sem fjallað verður sérstaklega um í tengslum við framkvæmd þessa launaverkefnis.
Í 6. gr. er að finna mikilvæga breytingu frá núgildandi lögum. Í 2. mgr. segir að telji einhver að á sér sé brotinn réttur skv. ákvæðum greinarinnar skuli atvinnurekandi sýna fram á að aðrar ástæður en kynferði hafi legið til grundvallar ákvörðun hans. Í því sambandi er rétt að benda á þá staðreynd að mjög erfitt hefur verið að sýna fram á að jafnréttislög hafi í raun verið brotin í þeim kærumálum sem Jafnréttisráð hefur haft til umfjöllunar því atvinnurekendur hafa borið aðrar ástæður fyrir sig þegar á hefur reynt. Með
reglum í 6. gr. verða atvinnurekendur að sýna fram á að kynjum hafi ekki verið mismunað með einstökum ráðstöfunum. Á það ber að leggja áherslu í þessu sambandi að þegar kært er til Jafnréttisráðs og sýnt fram á meiri menntun eða starfsreynslu en sá hefur sem hlaut starfið, þá fyrst skuli hlutaðeigandi atvinnurekandi sýna fram á að ekki hafi verið um mismunun á grundvelli kynferðis að ræða.
Svipað ákvæði er að finna í löggjöf nokkurra ríkja. Í 3. gr. finnsku jafnréttislaganna frá árinu 1985 er þetta orðað þannig: ,,Mismunun á grundvelli kynferðis er fyrir hendi við ráðningu, stöðuhækkun eða starfsmenntun vegna stöðuhækkunar þegar atvinnurekandi velur einn fram yfir annan af gagnstæðu kyni þrátt fyrir að sá sem fram hjá er gengið hafi betri forsendur til starfsins eða starfsmenntunarinnar. Þetta á þó ekki við ef atvinnurekandi getur sýnt fram á að ákvörðun sé ekki bundin kyni viðkomandi eða ákvörðunin sé þáttur í að stuðla að jafnrétti í atvinnulífinu eða annarra ástæðna sem ekki verður vikið til hliðar vegna jafnréttis í atvinnulífinu.``
Hliðstætt ákvæði er að finna í 3. og 8. gr. sænsku jafnréttislaganna. Í 3. gr. er kveðið á um það að um kynjamismunun sé að ræða ef atvinnurekandi lætur einhvern hafa forgang fram yfir annan af gagnstæðu kyni við ráðningu, stöðuhækkun eða val á námskeið sem leiðir til stöðuhækkunar ef sá sem fram hjá er gengið hefur hlutlægt betri forsendur til að gegna stöðunni eða nýta sér menntunina en sá sem valinn var. Í greininni er tekið fram að þetta gildi ekki ef
atvinnurekandi getur sýnt fram á að ákvörðun hans hafi ekki grundvallast á kynferði einhvers og að hún sé þáttur í átaki til að auka jafnrétti í atvinnulífinu eða hún eigi rétt á sér vegna annarra þýðingarmikilla hagsmuna sem ekki eiga að víkja fyrir hagsmunum jafnréttis í atvinnulífinu. Í 8. gr. sænsku laganna er nánari skilgreining á misrétti kynjanna í atvinnulífinu og vísar fyrst til 7. gr. sem hljóðar svo: ,,Kynjamisrétti er bannað. Með misrétti er í lögum þessum átt við að konur og karlar séu ráðin í mismunandi störf eftir kynferði. Með misrétti er einnig átt við ráðstafanir sem hafi í för með sér að konur og karlar hafna í reynd í gerólíkum störfum.`` Sænsku lögin hafa að geyma nánari útfærslu á því hvað átt er við með misrétti í atvinnulífinu. Í henni kemur fram að auk misréttis sem bannað er skv. 7. gr. skuli einnig telja það tilvik ef atvinnurekandi við ráðningu eða val til sérstakra verkefna eða námskeiða sniðgengur einstakling sem uppfyllir hæfniskröfur betur en sá sem valinn var af gagnstæðu kyni, ef atvinnurekandi getur ekki sýnt fram á að til þess lágu gild rök með tilliti til tegundar vinnu eða verkefnis eða val hans byggðist á annarri gildri ástæðu en kynferði.
Við þessi dæmi má bæta tillögu að tilskipun sem lögð var fram af framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins 27. maí 1988 um öfuga sönnunarbyrði á sviði launajafnréttis og jafnréttis kvenna og karla. Í 3. gr. segir svo:
,,Aðildarríkin skulu tryggja að þegar einstaklingar sem telja sig hafa sætt rangindum á þeirri forsendu að meginreglunni um jafnrétti hafi ekki verið beitt gagnvart þeim sýna fram á meinta mismunun á einhverju stigi málflutnings fyrir rétti, eða öðru lögmætu stjórnvaldi eftir því sem við á, skal það vera hlutverk varnaraðilans að sanna að meginreglan um jafnrétti hafi ekki verið brotin. Sóknaraðili skal njóta góðs af ef enn leikur einhver vafi á í málinu. Sýnt er fram á meinta mismunun þegar sóknaraðili leggur fram staðreyndir eina eða fleiri sem jafngilda beinni eða óbeinni mismunun hafi þær ekki verið afsannaðar.``
Við þetta má bæta að af hálfu fulltrúa Evrópubandalagsins hefur komið fram að þessi tilskipun taki gildi mjög fljótlega og að gerð verði krafa um það að hún gildi á evrópska efnahagssvæðinu sem væntanlega tekur til EFTA- og EB-ríkja. Einnig hefur verið á það bent að Evrópudómstóllinn í Lúxemborg hafi tekið mið af þessari reglu í dómi í svonefndu Danfossmáli. Það ætti því að vera ljóst hver þróunin er á þessu sviði.
Við fyrstu sýn mætti ætla að hér væri á ferðinni róttæk breyting sem brjóti í bága við íslenskt réttarfar en svo er ekki. Nægir að minna á að það er á valdi dómara að ákveða hvor aðili skuli hafa hag af því ef um vafa er að ræða.
Í skýrslu félmrh. um stöðu og þróun jafnréttismála sem var lögð fyrir Alþingi í desember árið 1988 kemur fram að hlutur kvenna í stjórnunar- og ábyrgðarstörfum og í opinberum nefndum og ráðum
hefur lítið aukist undanfarin ár. Í því skyni að stuðla að jákvæðri þróun að þessu leyti beindi ég því til ráðuneyta árið 1987 að þegar óskað væri eftir tilnefningum í opinberar nefndir og ráð væru nefndir tveir, karl og kona, og við skipun væri reynt að gæta þess að hlutfall kynjanna sé sem jafnast. Í 12. gr. frv. er lagt til að þessi háttur verði lögfestur og er með því farin svipuð leið og Danir hafa valið að fara.
Fjallað er um jafnréttisnefndir sveitarfélaga í 13. gr. Þar er kveðið á um þá skyldu sveitarfélaga að þar sem íbúatalan fer yfir 500 manns og annars staðar þar sem því verður við komið verði skipaðar jafnréttisnefndir. Enn fremur er tekið fram í hverju starf nefndanna er fólgið. Þá er sérstaklega tekið fram hver skuli hafa frumkvæði að aðgerðum til að bæta stöðu kvenna í
sveitarfélaginu og er þetta í samræmi við þann tilgang sem kemur fram í frv. að sérstaklega skuli bæta stöðu kvenna. Eina ákvæðið í núgildandi jafnréttislögum um jafnréttisnefndir sveitarfélaga er í 15. gr. Þar segir að verkefni Jafnréttisráðs sé að hafa samband við jafnréttisnefndir sveitarfélaga. Ekkert er fjallað um verkefni þeirra en með 13. gr. frv. er úr þessu bætt þannig að nefndirnar ættu að geta unnið mun markvissara en áður.
Í 14. og 15. gr. er fjallað um stjórnskipulega þætti jafnréttismála. M.a. er kveðið á um það að félmrh. fari með jafnréttismál kvenna og karla. Þar með er tekinn af allur vafi um stjórnskipulega ábyrgð á þessum málaflokki eins og ég kom inn á fyrr í minni ræðu.
Í 15. gr. felst m.a. sú breyting frá núgildandi lögum að lagt er til að auk tilnefninga frá VSÍ, ASÍ, BSRB, KRFÍ og KÍ tilnefni þingflokkar á Alþingi fulltrúa til setu í Jafnréttisráði. Þannig má vænta að beinni tengsl skapist milli hinnar eiginlegu stjórnmálaumræðu og jafnréttisumræðunnnar og áhrif stjórnmálaflokka á stefnumótun og störf Jafnréttisráðs verði aukin. Lagt er til að Jafnréttisráð verði skipað eftir hverjar kosningar til Alþingis í stað tveggja ára eins og nú er. Tilgangur þess er tvíþættur. Annars vegar hafa ör skipti fulltrúa í ráðinu á undanförnum árum leitt til þess að erfitt hefur reynst að ná upp virku starfi innan ráðsins. Með lengingu skipunartíma Jafnréttisráðs er leitast við að sníða af þennan annmarka. Hins vegar nást beinni tengsl milli stjórnvalda og ráðsins hverju sinni þar sem nýtt ráð er skipað eftir hverjar kosningar til Alþingis. Gert er ráð fyrir að formaður Jafnréttisráðs sé skipaður af félmrh. í stað Hæstaréttar eins og er samkvæmt gildandi lögum. Þar sem frv. gerir ráð fyrir breytingu á starfssviði Jafnréttisráðs frá því að vera bæði stefnumarkandi og að fjalla um kærumál vegna laganna í að vera fyrst og fremst sá aðili sem mótar stefnuna í jafnréttismálum og fylgir henni eftir í störfum sínum er eðlilegt að tryggja betur tengslin milli ráðherra jafnréttismála og Jafnréttisráðs.
2. og 3. mgr. frv. eru óbreytt frá 3. og 4. mgr. 13. gr. gildandi laga. Með núgildandi lögum nr. 65/1985, um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla, var
lögð ríkari ábyrgð á herðar stjórnvalda varðandi jafnrétti kynjanna. Í þessu sambandi má benda á 2. tölul. 15. gr. laganna en þar er gert ráð fyrir því að Jafnréttisráð skuli móta framkvæmdaáætlun til fjögurra ára í senn og leggja fyrir félmrh. Í framkvæmdaáætluninni skal kveða á um aðgerðir til að koma á jafnrétti kynjanna.
Í 22. gr. núgildandi laga um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla er kveðið á um það að félmrh. skuli leggja fyrir ríkisstjórn fjögurra ára framkvæmdaáætlun um aðgerðir á sviði jafnréttismála og skuli við gerð hennar höfð hliðsjón af hliðstæðri áætlun Jafnréttisráðs. Þessa áætlun skal leggja fyrir Alþingi. Árið 1986 var áætlunin lögð fyrir í formi skýrslu ráðherra. Í því fólst að Alþingi hafði ekki tækifæri til að koma að breytingum. Þessu hefur verið breytt í því frv. sem hér er lagt fram.
Í 17. gr. frv. er kveðið á um það að félmrh. leggi fyrir Alþingi áætlun í jafnréttismálum til fjögurra ára í senn í formi þáltill. Áætlun Jafnréttisráðs, sbr. 16. gr. 2. tölul., og áætlanir einstakra ráðuneyta og stofnana í jafnréttismálum verði felldar inn í þessa heildaráætlun. Lagt er til að áætlun þessi verði endurskoðuð á tveggja ára fresti. Benda má á að það er nýmæli í frv. að gert er ráð fyrir að einstök ráðuneyti og stofnanir semji áætlanir í jafnréttismálum. Með þessum hætti er Alþingi gefinn kostur á að taka virkan þátt í að móta stefnuna í jafnréttismálum.
Ég vil vekja sérstaklega athygli á einu atriði til viðbótar í sambandi við 17. gr. frv. Samkvæmt greininni er gert ráð fyrir að einstök ráðuneyti og undirstofnanir þeirra setji sér sérstök markmið í jafnréttismálum sem unnið skal að eftir fjögurra ára framkvæmdaáætlunum. Þótt þetta sé eitt af nýmælum frv. er rétt að geta þess að ríkisstjórnin samþykkti árið 1988 að öll ráðuneyti og undirstofnanir settu sér sérstakar áætlanir um það á hvern hátt staða kynjanna innan ráðuneyta og stofnana verði jöfnuð innan tiltekins tíma, bæði að því er varðar launakjör og stöðuveitingar. Við það var miðað að áætlanirnar giltu frá 1. jan. 1989 til 31. des. 1992. Í áætlununum átti að koma fram núverandi staða jafnréttismála innan ráðuneytis eða stofnunar og í öðru lagi að ráðuneyti, fyrirtæki og stofnanir setji sér markmið í jafnréttismálum sem stefnt verði að innan tiltekins tíma, t.d. að því er varðar stöðuveitingar, launamál, starfsauglýsingar, námskeið og tilnefningar í nefndir, stjórnir og ráð. Um áramótin 1988/1989 höfðu félmrn. borist rúmlega 40 framkvæmdaáætlanir eða jafnréttisáætlanir sem nú er unnið eftir. Það er áformað að meta stöðuna og árangurinn reglulega á tveggja ára fresti og mun það næst verða gert um næstu áramót.
Skv. 17. gr. er enn fremur gert ráð fyrir að skilmerkileg tengsl verði tryggð milli áætlana í jafnréttismálum og fjárlagagerðar hverju sinni. Í athugasemdum við frv. er lögð áhersla á það að við fjárlagagerð hvers árs verði tekið mið af áætlunum í jafnréttismálum. Þannig fái fjmrn. við undirbúning fjárlagafrv. sundurliðaðar tillögur ráðuneyta um
fjárveitingar til
þessa málaflokks. Í greinargerð með fjárlagafrv. verði síðan birt yfirlit yfir fyrirhugaðar fjárveitingar og aðgerðir í jafnréttismálum.
Ég hef áður fjallað í ræðu minni um ákvæði 19. gr. sem er heimild til ráðningar jafnréttisráðgjafa sem ég tel mjög mikilvægt ákvæði og mun því ekki fara frekar inn á það hér í mínu máli. Þeirra verkefni er að starfa í náinni samvinnu við Jafnréttisráð að því að bæta sérstaklega stöðu kvenna. Það er ekki tekið fram í greininni hver fjöldi þeirra skuli vera en talið er eðlilegt að stefnt verði að því að þeir starfi í hverju kjördæmi.
Mikilvægt nýmæli er að finna í 20. gr. sem fjallar um kærunefnd jafnréttismála. Hér er gerð tillaga um að félmrh. skipi þriggja manna nefnd, kærunefnd jafnréttismála. Formaður nefndarinnar verði tilnefndur af Hæstarétti og löglærður. Einn nefndarmaður sé tilnefndur af Kvenréttindafélagi Íslands og einn án tilnefningar. Varði kæruefnið vinnumarkað er lagt til að fulltrúi viðkomandi heildarsamtaka aðila vinnumarkaðarins taki sæti í nefndinni. Hlutverk nefndarinnar er að hafa almennt eftirlit ásamt Jafnréttisráði með því að ákvæðum laganna sé framfylgt og að taka við ábendingum um brot á lögunum. Gerð er tillaga um að lögfest sé upplýsingaskylda atvinnurekenda, opinberra stofnana og félagasamtaka við kærunefnd jafnréttismála. Vegna mikillar fjölgunar kærumála fyrir Jafnréttisráði þykir rétt að leggja til að sérstök nefnd hafi þetta hlutverk. Jafnréttisráð mun áfram gegna því hlutverki sínu að vinna að jafnrétti kvenna og karla, sbr. nánar 16. gr. frv. Það er gert ráð fyrir því að kærunefnd hafi starfsaðstöðu á skrifstofu Jafnréttisráðs.
Í VI. kafla um viðurlög og réttarfar eru ýmsar nýjungar. Benda má á ákvæði í 23. gr. sem eru hliðstæð 18. gr. laga nr. 65/1985, en þó hefur verið gerð sú mikilvæga breyting að heimilt er að dæma menn til að greiða miskabætur með eða án bóta fyrir fjártjón. Ákvæði þetta er sérákvæði sem víkur til hliðar ákvæðum um miskabætur í 264. gr. núgildandi hegningarlaga nr. 19/1940. Samkvæmt beiðninni getur sá sem misgert er við auk bóta fyrir fjártjón átt rétt á bótum fyrir miska.
Virðulegi forseti. Ég hef í ræðu minni gert grein fyrir nokkrum nýmælum í frv. til laga um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Ég legg áherslu á að í frv. er með ákveðnari hætti en áður leitast við að skapa grundvöll fyrir því að draga úr launamisrétti kynjanna sem viðgengst í þjóðfélagi okkar.
Réttarfarsúrræði eru gerð skýrari. Skipan málefna í stjórnkerfinu sem snerta jafnrétti kvenna og karla eru ákveðnari og ábyrgð og verkaskipting stjórnvalda gleggri. Ég tel mikilvægt fyrir framvindu jafnréttismála að frv. fái afgreiðslu á yfirstandandi þingi og vænti að svo geti orðið, enda hafa bæði stjórn og stjórnarandstaða komið að þeirri vinnu sem í þessu frv. felst.
Ég vil, virðulegi forseti, leyfa mér að leggja til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr.
og hv. félmn.
