Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir):
    Virðulegi forseti. Hv. fyrirspyrjandi hefur beint til mín fyrirspurnum í þrem töluliðum um atvinnumál fatlaðra sem ég skal leitast við að svara. Spurt er hve margir fatlaðir séu skráðir atvinnulausir og það sé sundurliðað eftir kjördæmum. Ráðuneytið leitaði til svæðisstjórna varðandi upplýsingar um skráningu atvinnulausra fatlaðra og eru eftirfarandi tölur frá þeim komnar:
    Alls voru 203 fatlaðir á skrá um miðjan mars og skiptast þeir þannig eftir kjördæmum: Reykjavík 76, Reykjanessvæðið 65, Vesturland 1, Vestfirðir 2, Norðurl. v. 14, þar af 7 á Siglufirði, Norðurl. e. 40, þar af 38 á Akureyri, Austurland 3 og Suðurland 2. Upplýsingarnar eru fengnar þannig að svæðisstjórnir, þ.e. starfsmenn á skrifstofum þeirra, höfðu samband símleiðis við öll sveitarfélög á svæðinu og spurðust fyrir um hve margir fatlaðir væru á skrá yfir atvinnulausa. Eru framangreindar tölur fengnar frá atvinnuleysisskráningu sveitarfélaga.
    Í annan stað er spurt hvort fyrir liggi úttekt á atvinnumálum fatlaðra sem unnið hefur verið að á vegum félmrn. síðan í haust. Svar við því er að í desember sl. ákvað ég að fram skyldi fara úttekt á atvinnumálum fatlaðra. Ráðinn var starfsmaður, Marta Jensdóttir, í fullt starf til að vinna að þessu verkefni. Einnig var skipaður fimm manna starfshópur til ráðgjafar að þessu verkefni og eiga þær sæti eftirtaldir fulltrúar: frá félmrn., frá ASÍ, frá Sambandi ísl. sveitarfélaga, frá Samtökum fatlaðra og frá Vinnuveitendasambandi Íslands.
    Samkvæmt skipunarbréfi ráðuneytisins felst verkefnið í því að gera úttekt á stöðunni í atvinnumálum fatlaðra, bæði að því er varðar almenna vinnumarkaðinn og verndaða vinnustaði. Að lokinni úttekt á stöðunni á starfshópurinn að leggja fram tillögur um úrbætur og stefnu í atvinnumálum fatlaðra. Hópurinn hefur haldið sjö fundi á þeim tíma sem liðinn er síðan hann
var skipaður og ákveðið með hvaða hætti best væri að standa að könnun þessari. Sendir voru spurningalistar til 14 verndaðra vinnustaða. Spurningarnar voru mjög ítarlegar og vörðuðu rekstur og framleiðslu sem og kjör og aðbúnað starfsmanna. Enn fremur heimsótti verkefnisstjórinn alla vernduðu vinnustaðina til þess að spurningarnar yrðu raunhæfari og hentuðu á sem flestum stöðum.
    Svör við þessum spurningum hafa nú borist frá öllum 14 vinnustöðunum og er úrvinnsla á þeim hafin. Gert er ráð fyrir að niðurstöður verði tilbúnar í byrjun apríl. Nefndin kom sér saman um að besta leiðin til að afla upplýsinga um stöðu fatlaðra á almennum vinnumarkaði væri að snúa sér beint til fyrirtækja og stofnana um land allt. Valin voru fyrirtæki af öllum gerðum og stærðum, bæði opinberar stofnanir og einkafyrirtæki, til að fá sem besta mynd af því hvar möguleikar fatlaðra til vinnu eru. Þær upplýsingar sem aflað er varða bæði fjölda fatlaðra í vinnu nú og einnig möguleika þeirra í framtíðinni ásamt því að fá

fram viðhorf atvinnurekenda til fatlaðra starfsmanna. Samin voru spurningaeyðublöð og voru þau send til 220 fyrirtækja og stofnana um land allt. Svörin eru þegar farin að berast. Tekið var úrtak fyrirtækja og verður að ætla að þar sé um mjög marktækan fjölda að ræða. Hér er um að ræða könnun sem aldrei fyrr hefur verið gerð hér á landi og ætti hún að geta varpað ljósi á stöðu fatlaðra á hinum almenna vinnumarkaði.
    Í þriðja lagi er spurt: ,,Hvernig hyggst félmrh. stuðla að jafnrétti með fötluðum og ófötluðum á vinnumarkaði?`` Mín skoðun er sú að stefnan í atvinnumálum fatlaðra eigi að vera að stuðla sem mest að því að fatlaðir geti unnið á almennum vinnumarkaði eins og kostur er. Vonast er til að fyrrnefnd úttekt og könnun á atvinnumálum fatlaðra gefi nokkuð raunhæfa mynd af því hvernig þessum málum er háttað og verður þá hægt að sjá hvar skórinn kreppir og hvaða úrræði þurfa að koma til úrbóta. Mér er vel ljóst mikilvægi þess að fatlaðir njóti starfsmenntunar og starfsþjálfunar til að þeir verði betur í stakk búnir til að starfa á almennum vinnumarkaði. Ráðuneytið beitti sér fyrir því fyrir 2--3 árum síðan að koma á fót starfsþjálfun fatlaðra í samvinnu við Öryrkjabandalag Íslands. Er starfsemin rekin á grundvelli laga um málefni fatlaðra. Markmiðið með starfsþjálfun fatlaðra er að búa nemendur undir almenn störf á vinnumarkaði og búa nemendur undir nám í framhaldsskólum. Starfsþjálfun fatlaðra er einkum ætluð fólki sem hefur náð 17 ára aldri og hefur fatlast vegna slysa eða sjúkdóma.
    Hjá starfsþjálfun fatlaðra er megináhersla lögð á greinar sem að gagni mega koma úti á vinnumarkaði. Þar er kennd tölvunotkun, verslunarreikningur, bókfærsla, íslenska, enska og samfélagsfræði. Reiknað er með að námið standi í þrjár annir og á síðustu önn er stefnt að því marki sem nemandi hefur sett sér þegar starfsþjálfun lýkur. Það er gert með starfsfræðslu, kynningu á námsleiðum, tengslum við atvinnulífið og einstaklingsráðgjöf. Skólagjöld eru engin og öll helstu námsgögn eru lögð til nemendum að kostnaðarlausu. Alls hafa 22 nemendur lokið námi í starfsþjálfun fatlaðra frá 1987 og 90 nemendur tekið þátt í styttri námskeiðum. Í maí nk. útskrifast úr starfsþjálfun 12 nemendur.
    Á vernduðum vinnustöðum fer einnig fram starfsþjálfun til að fatlaðir geti komist til starfa á almennum vinnumarkaði. Úrræði í vinnumálum fatlaðra geta að sjálfsögðu verið misjöfn og þurfa að miðast við getu hvers og eins þótt stefnan hljóti að vera sú að þjálfa og undirbúa sem flesta til þátttöku á almennum vinnumarkaði.
    Eftirfarandi úrræði eru nú til staðar varðandi atvinnumál fatlaðra: Það eru 14 verndaðir vinnustaðir, vinnustofur sólarhringsstofnana, sem eru fjórar, eru þar ekki meðtaldar, það eru þrjár dagvistarstofnanir með léttri vinnu, afþreyingu og þjálfun, atvinnuleit er á fimm svæðum, almenn vinnumiðlun og starfsþjálfun sem ég lýsti hér áður. Síðan eru styrkir samkvæmt 19. gr. laga um málefni fatlaðra til að koma á fót

sjálfstæðri starfsemi. Ég vænti þess að fyrrnefnda úttekt á atvinnumálum fatlaðra, sem ég hef hér lýst, verði unnt að nota sem grundvöll til að marka raunhæfa stefnu í atvinnumálum fatlaðra.
    Ég vona að svar mitt við þessari fsp. sé fullnægjandi.