Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson):
Virðulegi forseti. Ég vildi í örfáum orðum lýsa ánægju minni með starf umboðsmanns Alþingis og þá skýrslu sem hér liggur fyrir. Ég tel að þar sé það staðfest sem ég sagði í framsögu fyrir frv. til laga um umboðsmann Alþingis haustið 1986 að það starf væri afar mikilvægt. Mér þykir hins vegar ekkert undarlegt þó að skiptar skoðanir séu um starfið á þessu stigi. Þetta er nú ekki langur tími fyrir svo mikilvægt starf að þróast. Ég vek athygli á því að lög um umboðsmann Alþingis voru samþykkt á þingi í mars 1987 og reglur um starf umboðsmanns Alþingis í þingsályktunarformi ekki fyrr en ári síðar, þ.e. vorið 1988. Starf umboðsmanns Alþingis er, eins og fram hefur komið, nýtt hér á landi. Við samningu frv. um inntak þess var mjög höfð hliðsjón af því sem tíðkað er á öðrum Norðurlöndum en það voru mörg atriði í þeim upplýsingum sem þaðan fengust sem okkur, sem að því unnum að semja frv., þóttu orka tvímælis og þyrfti að fást reynsla á hér. Ég hefði talið undarlegt ef á svo skömmum tíma væru allir sáttir við starf umboðsmanns Alþingis eða umboðsmaður Alþingis sjálfur eða stjórnvöld.
Ég er sannfærður um það að starf umboðsmanns hefur haft mikil áhrif í stjórnarráðum. Ég held að við hljótum að viðurkenna að hér á landi hefur það verið landlægt að svara bréfum og erindum seint og á það ekki síst við stjórnvöld. Ég vona að eftir ýmsar ákveðnar ábendingar umboðsmanns hafi þetta þegar breyst. Ég get upplýst það hér að ég hef sett þá reglu í forsrn. að þar skuli öllum erindum svarað innan tveggja vikna eða a.m.k. staðfest móttaka þeirra. Ég skal ekki segja hvort það hefur tekist í öllum tilfellum en ég hygg þó í langsamlega flestum. Svo var það ekki áður, skal fúslega viðurkennt.
Eftir að hafa lesið þessa skýrslu tel ég fyrir mitt leyti að vel kunni að vera að um nokkur verkefni umboðsmanns Alþingis þurfi að fjalla betur eða um þær reglur sem að baki liggja. T.d. er alveg ljóst að umboðsmaður Alþingis getur ekki tekið að sér störf dómstóla í landinu. Og hvernig á að greina þar á milli? Stundum kann að vera erfitt að greina á milli þess hvort mál ætti fremur að fara fyrir dómstóla eða til umboðsmanns. Og ég get ekki neitað því að sum þau mál sem ég hef kynnt mér í þessari skýrslu sýnast mér vera þar á mörkum. Að fenginni meiri reynslu tel ég að Alþingi þurfi sjálft einmitt að fjalla um slík skil. Undan því er kvartað í skýrslunni að ráðuneytin hafi mörg verið sein til svara. Ég get að vísu ekki sagt að undan því sé kvartað gagnvart forsrn. og ég hef reyndar lagt á það áherslu að ráðuneytið verði umboðsmanni að liði í því að móta skynsamlegar starfsreglur. Eins og ég sagði áðan tel ég að það hafi að mörgu leyti tekist.
Ég tel einmitt að starf umboðsmanns hljóti í mörgum tilfellum að koma til forsrn., sem í vissum tilfellum má líta á sem æðsta yfirvald stjórnsýslunnar, og hljóti því að verða þangað skotið. Það hefur verið gert og það tel ég vera rétt og forsrn. mun áfram, ef
slík verkefni koma upp, leitast við að verða umboðsmanni Alþingis að liði.
En fyrst og fremst stóð ég hér upp til þess að lýsa ánægju minni með hvað þetta starf hefur þróast hratt og augljóslega sýnt sig vera afar mikilvægt. En um leið legg ég áherslu á að ég held að við þurfum að læra af reynslunni og ætla starfinu eðlileg mörk.
