Flm. (Friðjón Þórðarson):
    Virðulegi forseti. Ég fylgi úr hlaði till. til þál. um jöfnun orkukostnaðar. Flutningsmenn eru allir þingmenn Vesturl., sex að tölu. Tillagan er þess efnis að Alþingi álykti að beina þeirri áskorun til ríkisstjórnarinnar að markvisst verði unnið að jöfnun orkukostnaðar í landinu og stefnt að því að allir landsmenn greiði sama orkuverð óháð búsetu.
    Þetta mál er ekki nýtt af nálinni. Það hefur verið margt rætt og ritað um það á undanförnum árum. Á Alþingi hefur málinu verið hreyft hvað eftir annað, þing eftir þing, tillögur, frumvörp og fyrirspurnir hafa verið sett fram, rædd og reifuð af miklum móði. Málið hefur verið viðfangsefni margra ríkisstjórna. Einstakir þingmenn og þingflokkar hafa fjallað um það fram og til baka. Vissulega hafa ýmsar leiðréttingar verið gerðar í þessu efni, en þær eru þó yfirleitt með því marki brenndar að þær hafa gengið of skammt.
    Þessi tillaga sem hér er flutt á rætur sínar að rekja til samþykktar sem gerð var einum rómi á aðalfundi Samtaka sveitarfélaga í Vesturlandskjördæmi sem haldinn var í Borgarnesi í nóvembermánuði sl. Sú samþykkt laut að vísu aðeins að jöfnun húshitunarkostnaðar og var þetta mál þar rökstutt vel. Samtökin telja að jöfnun húshitunarkostnaðar sé mjög brýnt mál til jöfnunar lífskjara og mjög vel til þess fallið að auka jöfnuð og styrkja búsetu á landsbyggðinni og munu fáir geta mælt því í gegn.
    Þessi tillaga sem hér um ræðir er nákvæmlega eins og sú sem samþykkt var í Borgarnesi að öðru leyti en því að hér er rætt um orkukostnað almennt, þ.e. þessi tillaga er víðtækari að því leyti að hún tekur einnig til annars konar nýtingar orkunnar, þ.e. til atvinnuveganna. Og það má spyrja t.d. hvort
réttlætanlegt sé að iðnaðartaxti sé helmingi hærri í Búðardal en í Reykjavík og þriðjungi hærri en í Borgarnesi, þegar um er að ræða sambærileg atvinnufyrirtæki.
    Meginforsenda þess að fólk vilji og geti búið í strjálum byggðum landsins er næg atvinna og að fólk búi við svipaða aðstöðu hvað snertir öflun brýnustu lífsnauðsynja. Nú á dögum er orkunotkun orðin svo mikil og almenn að verðið á orkunni vegur þungt og skiptir miklu máli á búreikningi hverrar fjölskyldu. Það getur jafnvel ráðið og ræður úrslitum um það hvar fjölskyldan ákveður að velja heimili sínu stað til frambúðar.
    Til þess að hægt sé að gera verulegt átak í jöfnun orkuverðs þarf að sjálfsögðu stuðning meiri hluta alþingismanna og ríkisstjórnar. Og það vill svo vel til að þegar augum er rennt yfir samþykktir um þessi málefni frá liðnum árum er af nægu að taka. Hér í greinargerðinni eru ýmis dæmi tekin um þetta efni. Ég ætla ekki að rekja þau lið fyrir lið en taka þau aðeins sem sýnishorn. Þá verður fyrst fyrir að líta á þá stefnu sem núverandi ríkisstjórn hefur markað sér. Er þá rétt að fletta upp í endurnýjuðum málefnasamningi ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar frá 10. sept.

1989, en þar er eitt af áhersluatriðunum, þegar það ráðuneyti var endurskipulagt, að endurskoða verðmyndun á orku með það að markmiði að jafna orkuverð og efla innlendan orkubúskap.
    Það er svo hægt nánast að fletta upp í stefnuskrám og yfirlýsingum hvaða stjórnmálaflokks sem vera skal. Þar er hægt að finna næg dæmi um þetta efni. T.d. hefur oft verið ályktað um þessi mál á flokksþingum og miðstjórnarfundum Framsfl. og nefnd þingflokks Framsfl. um efnahags-, atvinnu- og byggðamál skilaði áliti í októbermánuði sl. Þar er vikið að þessum málum, mjög ákveðið. M.a. segir þar, með leyfi forseta:
    ,,Verði ekki þegar snúist gegn byggðaröskun af þessum sökum með róttækum aðgerðum eru gífurlegir tilflutningar fólks af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins fyrirsjáanlegir sem verða munu þjóðfélaginu mjög kostnaðarsamir og draga úr hagvexti.``
    Og ég vil nefna ályktun kjördæmisþings Alþfl. á Vesturlandi sem haldinn var á Akranesi 30. sept. sl. en þar segir svo um þessi efni, með leyfi forseta:
    ,,Kjördæmisráðið beinir því til iðnrh. að hann vini ötullega að jöfnun orkuverðs í landinu, enda er það ein meginforsenda áframhaldandi búsetu fólks á landsbyggðinni. Sama orkuverð á að gilda um land allt án tillits til búsetu.`` Vonandi hefur þessi ályktun hitt í mark.
    Í sögu Sjálfstfl. er að finna margar ályktanir um þessi efni, m.a. frá síðasta ári þegar Sjálfstfl. varð 60 ára. Þá var haldinn 28. landsfundur flokksins og hann hefur sem kunnugt er æðsta vald í öllum málefnum Sjálfstfl. Þar segir m.a. svo í ályktun um byggðamál, með leyfi forseta:
    ,,Leitast verði við að bæta aðstöðu fólks til að njóta opinberrar þjónustu hvar sem menn búa á landinu. Verð á raforku og símaþjónustu verði jafnað. Sjálfstfl. vill treysta búsetu í landinu og jafna aðstöðu í landshlutunum með markvissum aðgerðum. Í því gegna sveitarfélögin viðamiklu hlutverki. Borg og byggð eiga að vaxa og dafna eðlilega og styðja hvort annað.``
    Hér hafa aðeins verið nefnd örfá dæmi af fjölmörgum sem skráðar heimildir hafa að geyma um orð og yfirlýsingar íslenskra stjórnmálamanna. Þær hníga
yfirleitt allar í þá átt að styrkja eigi byggðir landsins, jafna aðstöðu landsmanna, hvar sem þeir eiga búsetu, og byggja landið allt. Það virðist því vera mjög víðtæk samstaða meðal ráðamanna þjóðarinnar í þessum efnum, hvar í flokki sem þeir standa. Það skortir aðeins á að samræma orð og athafnir, fyrirheit og framkvæmdir. Það er sagt að enginn einn þáttur valdi jafnmikilli mismunun í kjörum fólks hérlendis og ójafn húshitunarkostnaður. Mætti þetta vera hugstætt öllum þeim sem á liðnum árum hafa barist fyrir jafnvægi í byggð landsins í orði og athöfnum.
    Í Raforku, fréttariti Sambands ísl. rafveitna, 4. tbl., 1. árg., desember 1989, er viðtal við Kristján Haraldsson, orkubússtjóra Vestfjarða. Þar segir m.a.

svo, með leyfi forseta:
    ,,Það er brýn nauðsyn til að ná frekari jöfnun í húsnæðiskostnaði landsmanna strax, og ég skora á alla þá sem einhvers mega sín að leggja þessu máli lið.
    Lesendur góðir. Við skulum minnast þess að ef við ætlum að lifa sem ein þjóð í þessu landi í sátt og samlyndi, þá verður að skipta gæðum landsins sem jafnast meðal allra íbúanna.``
    Ef ég tek aðeins örfá dæmi þessu til viðbótar. Ég vitna hér í sama rit, Raforku, 1. tbl., 2. árg., febrúar 1990. Þar er viðtal við Ingólf Aðalsteinsson, forstjóra Hitaveitu Suðurnesja. Hann segir m.a. svo, með leyfi forseta:
    ,,Allar íslenskar rafveitur starfa samkvæmt einkaleyfi. Með einkaleyfi til sölu á orkunni má segja að viðskiptavinur veitunnar sé ofurseldur getu og vilja hennar til afhendingar þeirrar orku sem hann þarf á að halda á því verði sem rafveitan ákveður.`` Og síðar segir hann: ,,Gera má ráð fyrir því að flestar mannlegar athafnir í íbúðarhúsi leiði til þess að athygli beinist að staðsetningu rafmagnsúttaks eða rofa.`` Og víkur hann þar að víðtæku gildi raforkunnar.
    Ég sagði að fjöldamargar tillögur hefðu verið bornar fram um þessi efni á undanförnum árum. Ég tek hér t.d. mál nr. 371 sem flutt var á 110. löggjafarþingi. Það er till. til þál. um aðgerðir til jöfnunar á orkuverði. Þar er 1. flm. Alexander Stefánsson og með honum fimm aðrir framsóknarmenn. Þar er lögð sérstök áhersla á jöfnun kostnaðar við upphitun húsa og vikið að því í greinargerð að stjórnvöld hafi lofað jöfnun á orkuverði og við það miðað að orkuverð yrði sambærilegt um land allt. Áform stjórnvalda um að jafna orkuverð í landinu hafi því miður ekki tekist. Nefnt er að orkukostnaður í atvinnurekstri úti um land sé orðinn fyrirferðarmesti liðurinn í rekstri fyrirtækja, ekki síst í fiskvinnslu og orkufrekum iðnaði.
    Hér er tillaga frá 108. löggjafarþingi um jöfnun orkukostnaðar. Flm. er Guðmundur Búason sem þá sat á þingi. Tilgangur þeirrar tillögu er að spara dýrmætan gjaldeyri og að ná fram jöfnuði meðal landsmanna á sviði orkumála. Flm. getur þess að á síðustu árum hafi orðið veruleg búseturöskun í landinu og megi hiklaust telja að enginn einn þáttur sé veigameiri í því efni en ójafn orkukostnaður.
    Fjöldamörg fleiri dæmi mætti rekja um þetta efni, t.d. þáltill. frá 109. löggjafarþingi um rétt raforkunotenda. Þar er 1. flm. Kjartan Jóhannsson, þáv. alþm. Einnig get ég nefnt tillögu frá 110. löggjafarþingi um stefnumörkun í raforkumálum. Þar er 1. flm. Þórður Skúlason sem þá sat á Alþingi. Sú tillaga beinist að því að allir landsmenn búi við sem jafnast raforkuverð. Þar segir í grg. m.a. að í meginatriðum sé skipulag raforkumála í landinu nú með þeim hætti að einn aðili, Landsvirkjun, annist raforkuöflunina, reki virkjanirnar og selji raforkuna í heildsölu til þeirra sem dreifa henni síðan til notenda.
    Ég ætla að nefna eitt dæmi enn. Kristján Jónsson, rafmagnsveitustjóri ríkisins, segir svo í formála fyrir ársskýrslu Rafmagnsveitna ríkisins 1988:

    ,,Dreifing raforku og hagkvæm nýting hennar er undirstaða velferðarþjóðfélagsins. Nánast allir hlutir, bæði í atvinnulífi og á heimilum, eru háðir raforkunni. Gæði raforkunnar og þjónustan í dreifingunni er því lykillinn að betra mannlífi.``
    Hér er fast að orði kveðið en þó ekkert of sagt, að ég hygg. En það vantar enn mikið á að landsmenn sitji allir við sama borð hvað húshitun og orkukostnað varðar. Enn eru fluttar fyrirspurnir, tillögur og frumvörp um þessi efni. Allir eru næsta sammála en lítið miðar áleiðis að því marki að hægt sé að una við eins og nú horfir.
    Af því sem nú hefur verið rakið má ljóst vera að allir stjórnmálaflokkar eru hlynntir því að jafna orkuverð til landsmanna, að ekki sé meira sagt. Þeir eru þess mjög fýsandi. En vera má að það vefjist fyrir mönnum á hvern hátt það skuli gert. Þar koma vafalaust fleiri en ein leið til greina. Hér í niðurlagi tillögunnar er einmitt vikið að þessu atriði. Þar er nefnt sem dæmi 264. mál þessa þings sem bendir á ákveðnar leiðir í þessum málum og má vitna þar í þskj. 470 ef menn vilja kynna sér það betur.
    Til nánari skýringar á þessu máli er birt með þessari tillögu bréf frá svæðisrafveitustjóra á Vesturlandi ásamt línuriti um húshitunartaxta og
sérstök hugleiðing um raforkuverð. Svæðisstjórinn segir svo í niðurlagi bréfsins, með leyfi forseta:
    ,,Vona ég að farsæl niðurstaða fáist við þá umræðu sem fram undan er og að orkukaupendur á hinum ,,köldu svæðum`` fái rétt sinn hlut miðað við orkukaupendur á hagstæðum hitaveitusvæðum. Hætt er við enn frekari búseturöskun en hana má m.a. rekja til orkukostnaðar.``
    Þegar til stóð að ræða þessa tillögu fyrir nokkrum dögum lá á borði mínu skýrsla Orkustofnunar um orkuverð á Íslandi 1989. Það er góðra gjalda vert að dreifa hér upplýsingum um orkumál. Þar segir í inngangi að ákveðið hafi verið að endurnýja skýrsluna miðað við söluverð árið 1989 og stefnt sé að því að gefa árlega út skýrslu um orkuverð hér á landi. Og þetta er í sjálfu sér ágætt því að orkunotkun til húshitunar er mikil á Íslandi eða tæplega þriðjungur af vergri orkunotkun landsmanna. Umræður um orkukaup heimilanna snúast því fyrst og fremst um orkuverð til upphitunar, segir í þessari skýrslu, sem ég þakka fyrir, þó að ég hafi ekki haft tíma til að kynna mér hana í einstökum atriðum.
    En í hugleiðingu svæðisrafveitustjóra Vesturlands um raforkuverð segir svo í niðurlagi:
    ,,Í þessum hugleiðingum er ég fyrst og fremst að benda á þá stefnu Landsvirkjunar í verðlagningu á raforku sem er allt of frjálsleg, kröfurnar um arðsemi fjármagns þjónustufyrirtækis allra landsmanna of miklar og áherslur þeirra í markaðsmálum rangar.``
    Virðulegi forseti. Ég skal senn láta máli mínu lokið. Ég ætlaði að vísu aðeins að víkja að því, þar sem Landsvirkjun hefur nokkrum sinnum verið nefnd, að afkoma Landsvirkjunar var mjög góð á sl. ári, 1989, og ber að sjálfsögðu að fagna því. En ég verð að láta nægja að vitna í fréttabréf frá Landsvirkjun án

þess að rekja það nánar.
    Ég hef aðeins drepið á nokkra þætti þessa stóra og mikilvæga máls. Að mínum dómi komumst við alþingismenn ekki með nokkru móti fram hjá því að hugleiða þessi mál í fullri alvöru og það án tafar. Svo mikið er húfi að við verðum þegar í stað að kanna hvernig unnt er að skipuleggja öflun og dreifingu raforku þannig að allir landsmenn geti búið við sem jafnast orkuverð. Það er einhver veigamesti þáttur þeirra lífsskilyrða, réttlætis og jafnstöðu sem allir landsmenn ættu að eiga kost á að njóta frá vöggu til grafar.
    Að lokinni fyrri umr. legg ég til, virðulegi forseti, að máli þessu verði vísað til síðari umr. og hv. allshn.