Flm. (Sólveig Pétursdóttir):
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um málefni aldraðra, nr. 82/1989. Flm. auk mín eru Anna Ólafsdóttir Björnsson, Friðrik Sophusson, Hreggviður Jónsson, Ólafur G. Einarsson og Þórhildur Þorleifsdóttir.
Í 1. gr. frv. segir:
,,27. gr. laganna orðist svo:
Vistmenn, sem hafa tekjur umfram 30.000 kr. á mánuði, skulu taka þátt í greiðslu dvalarkostnaðar á stofnunum fyrir aldraða, sbr. 18. gr.
Með tekjum sínum, sem eru umfram 30.000 kr., skal vistmaður (langlegusjúklingur) greiða dvalarkostnað sinn að hluta eða öllu.
Setja skal með reglugerð nánari ákvæði um þátttöku vistmanna í greiðslu dvalarkostnaðar, m.a. um hækkun viðmiðunartekna.
2. gr. Lög þessi öðlist gildi 1. júlí 1990.``
Mun ég þá gera grein fyrir grg. sem fylgir með frv.
,,Í frv. þessu er lögð til sú breyting að þær 11.000 kr., sem kveðið er á um í 1. og 2. mgr. 27. gr. laga nr. 82/1989, um málefni aldraðra, skuli hækka upp í 30.000 kr., en 27. gr., þar á meðal 3. mgr., er að öðru leyti efnislega óbreytt. Rétt er þó að vekja sérstaklega athygli á 3. mgr. þar sem
gera má ráð fyrir því að ætlunin hafi verið að hækka þessar viðmiðunarfjárhæðir talsvert í reglugerð, en nú, þegar hún hefur litið dagsins ljós, er aðeins um óverulegar hækkanir að ræða og því er hér gerð tillaga um lagabreytingu.
Í eldri lögum um málefni aldraðra þurftu aldraðir að vísu að greiða hlutdeild í dvalarheimiliskostnaði ef þeir höfðu lífeyrissjóðstekjur umfram frítekjumark en greiðslur féllu niður ef þeir fluttust á hjúkrunardeild. Í lögum nr. 82/1989 virðist hafa verið ætlunin að breyta þessu fyrirkomulagi að einhverju leyti í réttlætisátt og jafnvel að létta á greiðsluskyldunni hjá þeim sem greitt hafa í lífeyrissjóði en niðurstaðan hefur orðið önnur. Það sem vekur sérstaka athygli er að nú greiða einnig aldraðir sjúklingar fyrir vist sína. Lögin hafa þannig stækkað þann hóp aldraðra sem ætlað er að greiða dvalarkostnað sinn í stofnunum að hluta eða öllu. Þeir, sem hafa yfir 11 þús. kr. á mánuði í eigin tekjur, skulu þannig greiða með sér og bitna þessar greiðslur aðallega á fólki sem greitt hefur til lífeyrissjóða á starfsævi sinni, enda þótt eignatekjur séu einnig teknar inn í þennan kostnað. Þetta fólk fær þar að auki ekki neina vasapeninga frá Tryggingastofnun ríkisins líkt og þeir sem ekki hafa neinar aðrar tekjur en frá þeirri stofnun. Vasapeningaupphæðin er að vísu ,,smánarlega lág`` eins og heilbrmrh., Guðmundur Bjarnason, komst að orði í umræðum um frv. á síðasta þingi, eða núna um það bil 6000 kr. á mánuði. Það þyrfti svo sannarlega að hækka þessar bætur því að fjöldi vistmanna þarf nú að sækja um fjárhagsstyrki til fatakaupa frá sveitarfélaginu og þykir mörgum sárt. Raunar geta margir aldraðir ekki hugsað sér að sækja um slíka
styrki.
Engu að síður hlýtur að teljast óeðlilegt að það fólk, sem hefur tekjur umfram bætur frá Tryggingastofnun vegna þess sparnaðar sem það hefur ástundað alla ævi, skuli missa þær til ríkisins þegar það sest í helgan stein. Vandséð er hvaða rök geta réttlætt slíka ráðstöfun löggjafans enda þótt vistun aldraðra feli í sér mikinn kostnað fyrir ríkissjóð. Það má einnig leiða að því rök að eldri borgarar þessa lands séu nú þegar búnir að leggja sitt af mörkum til samfélagsins hvað þennan kostnað varðar og að þeir eigi sinn sparnað sjálfir.
Í núgildandi lögum um málefni aldraðra felast margvíslegar breytingar frá því sem áður var. T.d. falla nú færri stofnanir undir lögin en áður, þar á meðal svonefndar þjónustuíbúðir aldraðra. Í 18. gr. laganna er skilgreint hvað teljist stofnanaþjónusta fyrir aldraða samkvæmt lögum þessum. Hún er tvískipt, annars vegar þjónustuhúsnæði aldraðra skv. 1. tölul. og hins vegar hjúkrunarrými á öldrunarstofnunum eða hjúkrunarheimili skv. 2. tölul. (Sjá fylgiskjal I með skilgreiningu laganna á stofnanaþjónustu og fylgiskjal II, reglugerð nr. 47/1990 um stofnanaþjónustu fyrir aldraða, einkum fylgiskjal með henni þar sem er skrá um öldrunarstofnanir og hjúkrunarrými fyrir aldraða.)
Um langan tíma hefur það verið eitt af höfuðeinkennum sjúkratrygginga á Íslandi að öllum sjúkratryggðum landsmönnum hefur verið tryggð ókeypis vist á sjúkrahúsum og sjúkradeildum fyrir aldraða, sbr. 40. og 41. gr. laga um almannatryggingar. Þannig segir í upphafi 41. gr.:
,,Hverjum þeim, sem sjúkratryggður er skv. 40. gr., skal tryggð ókeypis vist að ráði læknis í sjúkrahúsum ...``
Verður ekki annað séð en 27. gr. laga nr. 82/1989 gangi þvert á þetta ákvæði almannatrygginga og breytir þar varla nokkru um þótt aldraðir sjúklingar séu í reglugerð kallaðir ,,langlegusjúklingar``. Þessa nýtilkomnu greiðslubyrði mætti e.t.v. kalla ,,sjúklingaskatt`` og vísast þá til fyrri umræðna á Alþingi um hann, m.a. á þinginu 1983--84 er rætt var um umdeilda tillögu í þá átt að sjúklingar greiddu hluta af fæðiskostnaði sínum en þá var þessi nafngift notuð.
Þess má geta til upplýsingar að 1596 lífeyrisþegar dveljast nú í hjúkrunarrými landsins. Af þeim greiða 285 eitthvað upp í vistgjaldið af tekjum sínum en 20 greiða það að fullu. Ekki liggja fyrir tölfræðilegar upplýsingar um fjölda aldraðra sem er í þjónustuhúsnæði og greiðir dvalarkostnað sinn að hluta eða öllu leyti. Samkvæmt upplýsingum Tryggingastofnunar fá u.þ.b. 1200 vistmenn greidda elliheimilisuppbót að fullu eða hluta vegna þess að þeir geta ekki greitt allan dvalarkostnað sinn. Það eru þó alltaf nokkrir vistmenn sem greiða dvalarkostnað sinn að fullu. Við meðferð málsins í nefnd væri æskilegt að fá nákvæmar tölfræðilegar upplýsingar um kostnaðargreiðslur vistmanna.
Lög nr. 82/1989 tóku gildi um síðustu áramót og reglugerð um stofnanaþjónustu fyrir aldraða, nr.
47/1990, frá 17. janúar 1990 tók gildi 1. febrúar sl. Í reglugerð þessari hafa viðmiðunarmörk 27. gr. laga nr. 20/1989 aðeins verið hækkuð til samræmis við hækkun bóta og eru nú þær upphæðir sem vistmenn halda eftir á mánuði 15.700 kr. í þjónustuhúsnæði og 13.200 kr. í hjúkrunarrými. Allar tekjur umfram þessar fjárhæðir renna til greiðslu dvalarkostnaðar upp að 61.290 kr. á mánuði eins og daggjaldanefnd hefur ákveðið. Þessar fjárhæðir eru allt of lágar og hlýtur það að reynast fólki þungbært að hafa ekki meira fé til ráðstöfunar, hvort sem það dvelst í þjónustuhúsnæði eða hjúkrunarrými. Þykir því sanngjarnt að leggja til þessa hækkun til viðmiðunar, þ.e. 30.000 kr.
Til þess að gera skýrari grein fyrir þeim nýmælum sem frumvarp þetta felur í sér í samanburði við 27. gr. laga gildandi laga, nr. 82/1989, ásamt fyrrnefndri reglugerð, þá eru hér tvö dæmi, miðuð við 1. febrúar 1990. Tryggingastofnun ríkisins greiðir svokallaða elliheimilisuppbót skv. 19. gr. almannatryggingalaga, sbr. 13. gr. reglugerðar nr. 351/1977. Grunnlífeyrir ellilífeyrisbóta er nú 11.016 kr. á mánuði.``
Ef við tökum núgildandi kerfi um einhleypa, þ.e. einhleypur í þjónustuhúsnæði. Viðmiðun 15.700 kr. á mánuði. Tekjur 60.000 kr. á mánuði (eftirlaun). Tekjutrygging á mánuði er engin. Hann borgar sjálfur með tekjum sínum á mánuði, að frádregnum skerðingarmörkum: 60.000 -- 15.700 = 44.300. Sambærileg tala fyrir mann á langlegudeild er 46.800 sem sá maður borgar sjálfur.
Dvalarkostnaður er samtals 61.290 -- (11.016 + 60.000 -- 15.700). Þannig er fengin upphæðin 5.974 kr. sem er svokölluð elliheimilisuppbót. Tryggingastofnun borgar því 11.016 + 5.974 eða 16.900.
Samkvæmt frv. sem hér er til umfjöllunar tökum við aftur dæmi um einhleypan mann í þjónustuhúsnæði. Viðmiðun er hins vegar 30.000 kr. á mánuði. Tekjur 60.000 kr. á mánuði og tekjutrygging engin. Hann borgar sjálfur 60.000 -- 30.000 = 30.000. Dvalarkostnaður = 61.290 -- (11.016 + 60.000 -- 30.000) = 20.274 kr. sem er svokölluð elliheimilisuppbót.
Tryggingastofnun borgar því 11.016 + 20.274 = 31.290.
,,Rétt þótti að gera hér einnig grein fyrir kostnaðarhlutdeild Tryggingastofnunar en hún er að sjálfsögðu fjármögnuð af skattgreiðendum. Þá má sömuleiðis geta þess að skattalögum hefur ekki verið breytt vegna vistmanna á stofnunum þannig að allar tekjur sem eru umfram 52.400 kr. á mánuði eru skattskyldar.
Eftir að núgildandi lög um málefni aldraða komu til framkvæmda hefur orðið vart mikillar óánægju meðal aldraðra og telja þeir ekki sanngjarnt að þurfa á síðustu árum ævinnar að greiða meiri hluta eftirlauna sinna til ríkisins. Reyndar kom frv. að núgildandi lögum svo seint fram á síðasta þingi að lítill tími gafst til efnislegrar umfjöllunar um þennan viðamikla málaflokk og er ekki óeðlilegt að ætla það, m.a. af umræðum á Alþingi að dæma, að fulltrúar
löggjafarvaldsins, margir hverjir, hafi búist við mun hærra viðmiðunarmarki en ákvæði reglugerðarinnar gera ráð fyrir.
Í þessu sambandi er einnig rétt að minna á 2. mgr. 1. gr. laganna um málefni aldraðra sem ákvæði 1. og 2. mgr. 27. gr. geta varla talist samrýmast, en þar segir svo:
,,Tilgangur þessara laga er að aldraðir geti svo lengi sem verða má búið við eðlilegt heimilislíf en að jafnframt sé tryggð nauðsynleg stofnanaþjónusta þegar hennar gerist þörf. Eftir því sem kostur er skal sjálfsákvörðunarréttur aldraðra í því efni virtur og möguleikar þeirra til ráðstöfunar eigin eigna og lífeyris ef þess gerist þörf.``
Með hliðsjón af þessu ákvæði, og til þess að milda áhrif þeirrar löggjafar sem hér um ræðir, er lagabreyting þessi lögð til. Það er skoðun flutningsmanna að enda þótt nú sé mikið rætt um þörf aðhalds og sparnaðar í
ríkiskerfinu hljóti að verða að taka tillit til hagsmuna og sjálfsvirðingar þessa fólks sem lagt hefur grundvöllinn að íslensku nútímaþjóðfélagi.``
Með þessu frv. eru tvö fylgiskjöl. Á fylgiskjali I er lýst skilgreiningu 18. gr. laganna um málefni aldraðra og skilgreiningu hennar á stofnanaþjónustu. Þar er annars vegar lýst því hvernig þjónustuhúsnæði aldraðra eigi að vera og síðan hvernig hjúkrunarrými á öldrunarstofnunum eða hjúkrunarheimili skuli
vera. Mun ég ekki gera nánari grein fyrir því hér. Hins vegar er í fylgiskjali II látin fylgja reglugerðin í heild, þessi reglugerð sem ég vitnaði til hér áðan, og er það talið nauðsynlegt til að skýra málið enn frekar þar sem hér er um nokkuð flókin mál að ræða og margvíslegar breytingar.
Hæstv. forseti. Ég hef lokið við að gera grein fyrir þeirri lagabreytingu sem hér er lögð til ásamt meðfylgjandi grg. Mér þykir miður að hæstv. heilbr.- og trmrh. er ekki staddur hér við þessa umræðu og vona ég að það sé ekki tákn um áhugaleysi hans.
Ég legg áherslu á það að með þessu frv. er fyrst og fremst reynt að milda áhrif þeirra laga um málefni aldraðra sem nú eru í gildi. Þó vil ég ítreka það sem kemur fram í greinargerð að margir eru þeirrar skoðunar að eldri borgarar þessa lands séu nú þegar búnir að leggja sitt af mörkum til samfélagsins hvað vistunarkostnað snertir og að þeir eigi sinn sparnað sjálfir.
Þessi skoðun kom m.a. fram í umræðum um frv. sem varð að núgildandi lögum á síðasta þingi og átti ekki síst við það atriði að nú ættu aldraðir sjúklingar að fara að borga með sér, en eins og bent er á í grg. með þessu frv. hlýtur hér að vera gengið þvert á 41. gr. almannatryggingalaganna, og hljóta það að teljast furðuleg vinnubrögð. Það álit hefur þó komið fram að öldruðum hafi verið mismunað þar sem hluti aldraðra hefði þurft að greiða þennan kostnað en ekki ef þeir urðu sjúkir og fóru í hjúkrunarrýmið. Það er þó á skjön við almannatryggingalögin, eins og ég benti á, og má segja að það sé almennt varhugaverð stefna að fulltrúar löggjafarvaldsins og sérstaklega fulltrúar
framkvæmdarvaldsins telji sér það frjálst að ráðskast á þennan hátt með fjármuni fólks, fjármuni sem það hefur unnið fyrir í sveita síns andlitis og á þetta ekki síst við um lífeyrissjóðsgreiðslur. Það fer þó ekki á milli mála að öldrunarstofnanir eru mjög dýrar stofnanir en það getur hins vegar engan veginn réttlætt það ástand sem hér hefur skapast eftir að núgildandi lög komu til framkvæmda og hlýtur að vera með öllu ljóst að þær fjárhæðir sem gamla fólkið fær mánaðarlega að halda eftir til ráðstöfunar eru skammarlega lágar.
Í heild má segja að lög nr. 82/1989 og meðfylgjandi reglugerð feli í sér svo margvíslegar breytingar og að sumu leyti skerðingu á réttarstöðu aldraðra að þetta þyrfti að skoðast upp á nýtt og í heild sinni. Einkum sést það af reglugerðinni sem er á fylgiskjali II með frv., t.d. það atriði að nú borga aldraðir fyrir dagvist sem þeir gerðu ekki áður og er þá vandséð hvernig þeir eiga að geta haldið áfram að búa á sínum eigin heimilum þar sem því fylgir talsverður kostnaður, hiti, rafmagn, jafnvel húsaleiga o.s.frv.
Framkvæmd laganna og reglugerðarinnar hafa og reynst þeim sem að öldrunarmálum starfa mjög erfið, ekki síst sá þáttur sem snýr að innheimtu dvalarkostnaðar, og margt gamalt fólk á mjög erfitt með að skilja þær ráðstafanir sem hér um ræðir sem vonlegt er. Á það er einnig minnst í greinargerðinni að vasapeningar séu skammarlega lágir en mér skilst að upphæð þeirra sé verið að skoða í þeirri endurskoðunarnefnd almannatryggingalaganna sem verið hefur við lýði um alllangan tíma þótt enn sjáist enginn árangur af hennar starfi. Vonir standa þó til að einhverjar tillögur muni brátt líta dagsins ljós. En ekki er vanþörf á að hækka vasapeningana sem eru u.þ.b. 6000 kr. á mánuði.
Í lagatextanum í 2. mgr. 1. gr. frv. er bætt við innan sviga orðinu ,,langlegusjúklingur`` til þess að undirstrika það að þessi lagabreyting nær bæði til fólks sem dvelur í þjónustuhúsnæði og í hjúkrunarrými þar sem fyrrgreindir aðilar hafa ekki síður þörf fyrir ráðstöfunarfé en þeir síðarnefndu, enda er talað um vistmenn og langlegusjúklinga í reglugerð og 27. gr. laga nr. 82/1989 nær til hvors tveggja.
Þá er og rétt að geta þess að nú nýverið bárust mér upplýsingar um þá vistmenn sem dveljast í þjónustuhúsnæði. Samkvæmt úrtaki úr bótaskrám Tryggingastofnunar ríkisins eru 1107 einstaklingar með dvalarheimilisuppbót. Þar af eru 1014 með óskerta dvalarheimilisuppbót en 93 með skerta. Í grg. er hins vegar talað um 1200 vistmenn. Því miður gafst ekki tími til að leiðrétta það og bæta þessum nýju upplýsingum við.
Að sjálfsögðu væri æskilegt og raunar nauðsynlegt að fá nákvæmar tölfræðilegar upplýsingar um kostnaðarhlutdeild aldraðra til þess að hægt sé að gera sér grein fyrir þeim kostnaði sem lagabreyting þessi mun leiða af sér. Þó virðist af tölum að hér þurfi ekki að vera um mjög mikinn kostnað að ræða.
Hæstv. forseti. Ég tel þörf á að víkja nokkuð að
meðferð og umræðum á síðasta þingi um frv. sem varð að núgildandi lögum. Frv. um málefni aldraðra virðist hafa komið svo seint fram á þinginu í fyrravor að takmarkaður tími hafi gefist til umfjöllunar, enda málið ekki sent til umsagnar frá efri deild þar sem mælt var fyrir frv. fyrst og það þrátt fyrir að um svo umfangsmikinn málaflokk var að ræða. Stjórnarandstaðan mótmælti þó mjög ákveðið ýmsum atriðum, t.d. hinum fræga nefskatti, en nú liggur fyrir þinginu frv. um afnám hans frá hv. þm. Geir H. Haarde. Eins var mjög mikil óánægja með þessa greiðsluþátttöku og lagt til í 27. gr. að orðin ,,eða öllu`` féllu niður en sú tillaga náði ekki fram að ganga. Þá kom fram mjög mikil gagnrýni á
viðmiðunarupphæðina 11.000 kr. sem er í 27. gr., en menn virðast þó hafa gert sér vonir um að þeirri upphæð og greiðslufyrirkomulagi yrði breytt verulega í reglugerð eins og reyndar 3. mgr. 27. gr. gaf ástæðu til, enda sagði hæstv. heilbr.- og trmrh. þegar í 1. umr. um frv. að 11.000 kr. væru aðeins viðmiðunartala en auðvitað ekki fastbundin að öðru leyti og gæti sjálfsagt verið til umræðu hvort sú viðmiðun væri rétt, sbr. 18. hefti Alþingistíðinda 1988--1989, dálki 5055.
Heilbr.- og trn. efri deildar kom fram brtt. við 30. gr. í umræddu frv. þess efnis að heilbrmrh. setji þegar eftir gildistöku laganna með reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd þeirra. Það þótti ástæða til að setja þetta inn í frv. vegna mikilvægis þess að setning reglugerðar drægist ekki á langinn. Hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir segir einnig við 2. umr. um frv.: ,,En það á e.t.v. eftir að sýna sig, þegar þessar breytingar eru komnar til framkvæmda, að einhverju þurfi að hnika til og breyta frekar eftir því sem reynslan leiðir í ljós.`` Enn fremur segir hæstv. heilbr.- og trmrh. Guðmundur Bjarnason við 2. umr., sbr. 23. hefti Alþingistíðinda, dálk 7618, með leyfi forseta: ,,Það er einnig um það getið að nánar skuli kveðið á um þessar greiðslur í reglugerð og ég hygg ekki að nokkrum hafi dottið í hug að sá sem hefur 11.000--15.000 kr. eða einhverja slíka upphæð greiði dvöl sína að fullu, það er ekkert verið að hugsa þetta á þann hátt, en það sé hægt að ætlast til þess að þeir sem hafa verulegar tekjur greiði fyrir þessa dvöl. Það er það sem hér er lagt til og finnst mér ekki óeðlilegt að við það sé haldið.`` Mér er spurn: Hvernig var þetta þá hugsað? Það er ekki bara fólk með verulegar tekjur sem greiðir að fullu, heldur greiðir fjöldi manna þennan dvalarkostnað að hluta og það fólk sem getur ekki talist hafa miklar tekjur. Það má þó skilja orð hæstv. ráðherra á þann hátt varðandi þessar viðmiðunartekjur, 11.000 kr., að það sé á engan hátt bindandi tala og gæti því orðið um talsvert meira ráðstöfunarfé að ræða sem sett yrðu ákvæði um í reglugerð.
Þá þykir einnig rétt, hæstv. forseti, að geta ummæla í sömu þingtíðindum, dálki 7624, en þar mælir hv. þm. Hjörleifur Guttormsson á þess lund: ,,Spurningin um greiðslur af hálfu vistmanna sem gert er ráð fyrir í 27. gr. er hins vegar álitamál að mínu
mati. Ég hefði viljað skoða þau efni betur áður en væri farið að lögfesta þá skipan þó að ákvæði séu um það í gildandi lögum eins og hæstv. heilbrrh. vék að og ég hvet hv. heilbr.- og trmrh. til þess að gæta sín vel í sambandi við reglugerðarsetningu á grundvelli þessarar lagagreinar.``
Hér talar stuðningsmaður ríkisstjórnarinnar og varar mjög við þessum ráðstöfunum, enda telur hann tekjuviðmiðunina, 11.000 kr., allt of lága. Þessi hv. þm. er einnig alþýðubandalagsmaður og skyldi maður ætla að hans flokksmenn væru sama sinnis í málaflokki sem þessum, en svo var nú ekki raunin því að þetta frv. fór í gegnum þingið á atkvæðum stjórnarþingmanna, sama úr hvaða flokki þeir voru, og ekki var talin ástæða til að styðja tillögu minni hlutans. Skýringin kann þó að felast í því að hv. þingmenn hafi búist við allt öðrum og hærri viðmiðunartekjum í reglugerð. Það hlýtur bara að vera svo mjög sem t.d. alþýðubandalagsmenn telja sig hafa stutt kerfi almannatrygginga, en hér er auðvitað líka verið að ráðast á það kerfi, sbr. 41. gr. almannatryggingalaga sem tryggir öllum sjúkratryggðum landsmönnum ókeypis sjúkrahúsvist, enda er þess getið í greinargerð með því frv. sem hér er til umræðu að e.t.v. megi nota orðið sjúklingaskattur í því sambandi, enda þótt það sé varla að mínu mati viðeigandi heiti. Og þar sem vitnað er til tillögu á þinginu 1983--1984 í grg. verð ég, hæstv. forseti, að fá að gera grein fyrir afstöðu alþýðubandalagsmanna um þá tillögu sem þar kom upp eitthvað í þá veru að sjúklingar með góðar tekjur tækju einhvern þátt í fæðiskostnaði ef þeir væru á sjúkrahúsi, en þessi tillaga kom ekki til framkvæmda.
Núv. hæstv. menntmrh. Svavar Gestsson lét mikið að sér kveða í þessari umræðu og hafði uppi margar og digrar yfirlýsingar, en hann segir m.a., með leyfi virðulegs forseta: ,,Ég tel að þessi hugmynd hæstv. ríkisstjórnar sé ekkert minna en hneyksli. Og það kemur auðvitað ekki til greina af hálfu Alþb. að taka undir sjónarmið af því tagi sem hér er um að ræða. Ég vil láta það koma hér skýrt fram við þessa umræðu að Alþb. mun beita sér fyrir því strax og tækifæri gefst að afnema þennan sjúklingaskatt. Við munum ekki líða þá árás á almannatryggingakerfið, á íslenska velferðarþjóðfélagið, sem þeir leiftursóknarriddarar íhaldsins eru hér að innleiða. Við munum ekki taka þátt í því, heldur leggja á það höfuðáherslu að þetta verði afnumið. Hér er svo gróflega vegið að grundvallarréttindum mannsins í þessu þjóðfélagi, hér er svo gróflega vegið að siðferðislegum grundvelli íslenska þjóðfélagsins að ég hélt að það gæti ekki gerst, jafnvel ekki í ríkisstjórn íhaldsins og framsóknar, að menn legðu upp með svona andstyggð eins og þessar hugmyndir eru. Ég hélt að það gæti ekki gerst.
Nú hafa þau miklu tíðindi gerst hér að það hefur verið lagt til að rukka þá sem eru lagðir inn á sjúkrahús. Það er verið að ráðast hér að almannatryggingakerfinu. Með þessu væri ríkisstjórnin að stíga fyrsta skrefið í því að rústa niður það kerfi
sem alþýðuhreyfingar þessa lands hafa barist
fyrir og knúið fram á síðustu áratugum. Hér er verið að stíga stórhættulegt skref og það er auðvitað grundvallaratriði að það kemur ekki til greina af hálfu flokks sem kennir sig við jafnrétti og félagshyggju að standa að sjónarmiðum af þessum toga. Og það er athyglisvert að Framsfl., sem einu sinni var stofnaður til að gæta sjónarmiða félagshyggju og samvinnu, skuli taka þátt í því að framkvæma þessi ósköp.``
Og nú hefur Framsfl. bætt um betur í að framkvæma enn þá meiri ósköp, eða hvað? Nú hefur Alþb. tækifæri til þess að afnema þennan sjúklingaskatt. Þessi flokkur sem kennir sig við jafnrétti og félagshyggju er nú í ríkisstjórn sem kennir sig við það sama, ríkisstjórn jafnréttis og félagshyggju. Miðað við það sem hér hefur verið lýst hljóta flutningsmenn þessa frv. að búast við góðum viðtökum og málefnalegum, að þetta frv. fái afgreiðslu sem fyrst til þess að unnt sé að milda a.m.k. áhrif þeirrar löggjafar sem hér um ræðir, laganna um málefni aldraðra.
Ég hygg að það hafi ekki mátt liggja ljóst fyrir, hæstv. forseti, er frv. sem varð að núgildandi lögum var afgreitt á síðasta þingi að lögin hefðu þá röskun í för með sér sem reynsla sýnir frá áramótum og reglugerð í fylgiskjali II ber með sér. Í grg. með 27. gr. laga nr. 82/1989 voru líka fremur sakleysisleg ummæli þess efnis að hægt væri að búast við að lögunum væri ætlað að breyta þágildandi fyrirkomulagi að einhverju leyti í réttlætisátt og jafnvel að létta á greiðsluskyldunni hjá þeim sem greitt hafa í lífeyrissjóði en niðurstaðan hefur því miður orðið önnur. Í þessu sambandi er einnig rétt að minna á 2. mgr. 1. gr. laga nr. 82/1989, svo sem getið er um í grg., en 27. gr. óbreytt getur varla talist samrýmast þessu ákvæði.
Hæstv. forseti. Ég vil að lokum vitna til niðurlags grg. með því frv. sem hér er til umræðu, en þar segir:
,,Með hliðsjón af þessu ákvæði [þ.e. 2. mgr. 1. gr. laga nr. 82/1989], og til þess að milda áhrif þeirrar löggjafar sem hér um ræðir, er lagabreyting þessi lögð til. Það er skoðun flutningsmanna að enda þótt nú sé mikið rætt um þörf aðhalds og sparnaðar í ríkiskerfinu hljóti að verða að taka tillit til hagsmuna og sjálfsvirðingar þessa fólks sem lagt hefur grundvöllinn að íslensku nútímaþjóðfélagi.``
Að lokum vísa ég málinu til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.
