Anna Ólafsdóttir Björnsson :
    Virðulegi forseti. Fyrir nokkrum vikum töldu börnin dagana til jóla. Nokkru seinna hófst annars konar niðurtalning og henni fylgdi annars konar spenna, ekki eftirvænting heldur kvíði. Fresturinn sem Írökum hafði verið gefinn til að hafa sig á brott frá Kúvæt var að renna út. Hann rann út og svo fór, sem flestir höfðu kviðið en vonað að ekki yrði, að stríð skall á. Það voru ekki jólin sem komu þótt einn hermaður hafi komist svo óhugnanlega að orði eftir eina fyrstu sprengjuferðina að Bagdad í sprengjuregni liti út eins og skreytt jólatré. Eða var hann kannski að tala um jól vopnaframleiðendanna?
    Viðbrögð manna urðu mismunandi. Fyrst fylltust vesturveldin og aðrar þjóðir í fjölþjóðahernum barnalegri gleði yfir hvað græjurnar þeirra virkuðu vel. Vel er að vísu nöturlegt orð í stríði, orð sem þó heyrist mjög oft þessa dagana, jafnvel um mikla eyðingu og hörmungar.
     En svo kom í ljós að eitthvað var öðruvísi en virtist við fyrstu sýn og nú búast menn við langri styrjöld. Mannfall getur orðið mikið. Það er deilt um hve mikið það er orðið núna og skaðinn getur orðið ógurlegur. Það var undarlegt hve margir virtust trúa því að hægt yrði að ljúka þessu af með fullkomnum tólum á dagsparti eins og fyrstu yfirlýsingar báru með sér. Ekki mikið skynsamlegra heldur en 11 ára drengirnir, vinir sonar míns, sögðu þegar þeir komu heim úr skólanum fyrsta stríðsdaginn: Stríð, sögðu þeir. Er það ekki búið núna? Pabbi eins stráksins í okkar bekk sagði að það yrði búið þegar við kæmum heim úr skólanum. Er verið að innræta börnum að stríð sé ekkert mál? Ef svo er, þá er full þörf á því að leiðrétta þær ranghugmyndir.
    Það græðir aldrei neinn á stríði nema hergagnaframleiðendur og þeir eru raunar, eins og margoft hefur verið bent á, svokallaðir samherjar okkar. Þeir geta nú setið kátir og talið peninga. Þeir hafa selt báðum stríðandi aðilum vopn og eru nú kannski að reyna að endurnýja markaðinn. Segjum við börnum okkar nógsamlega frá þessum ógnvekjandi staðreyndum eða þegjum við þunnu hljóði?
    Ég leyni því ekki að það fór um mig hrollur þegar ég heyrði í fréttum í gærkvöldi haft eftir einhverjum breskum eða bandarískum ráðamanni að nú snerist stríðið ekki lengur aðeins um það að koma Írökum frá Kúvæt heldur að brjóta veldi Saddams Husseins á bak aftur og eyða helst öllum vopnum Íraka. Og það er töluverður lager. Ekki var getið um hvort það yrði gert hvað sem það kostaði í mannslífum. Hvernig kemur þetta heim og saman við títtnefndar yfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna og þau skilyrði? Er hæstv. utanrrh. Íslands sammála þessari skoðun? Við höfum nú þegar heyrt skoðanir Eyjólfs Konráðs Jónssonar en ég bið hæstv. utanrrh. um svar við þessari spurningu. Ég skal endurtaka spurninguna: Eru Íslendingar sammála því, og þá er ég að tala um stjórnvöld, að styrjöldin snúist nú ekki lengur um það að koma Írökum frá Kúvæt heldur að brjóta veldi

Saddams Husseins á bak aftur og helst að eyða öllum vopnum Íraka? Þetta er yfirlýsing sem heyrðist í fréttum seinast í gærkvöldi.
    Í útvarpi í morgun var greint frá að það væri mikill munur annars vegar á þeirri heimsstyrjöld sem við Íslendingar höfum kosið að nefna síðari heimsstyrjöldina en ekki aðra heimsstyrjöldina, eins og ýmsar aðrar þjóðir og ég vona að það verði að áhrínsorðum og engar fleiri heimsstyrjaldir verði, og hins vegar svo þeim staðbundnu styrjöldum sem síðar hafa verið háðar. Í fyrri heimsstyrjöldinni var mannfall mikið en þó töldust aðeins 14% þeirra sem féllu til óbreyttra borgara, en 67% í hinni síðari. Ef litið er á þær styrjaldir sem síðar hafa verið háðar, þá er um 90% mannfallsins óbreyttir borgarar. Þetta eru ógnvekjandi tölur. Öll mannslíf eru dýrmæt, jafnt hermanna sem annarra. En það hlýtur að setja að manni óhug hve stór hópur dregst inn í styrjaldarátök samkvæmt þessu bara vegna þess að hann býr á óheppilegum stað og verður þess vegna fyrir árásum. Þetta stríð er nefnilega ekki háð á tölvuskjám eða í sjónvarpi, eins og ætla mætti eftir fjölmiðlum, heldur á í hlut fólk af holdi og blóði beggja vegna víglínunnar.
    Svo sem hv. 6. þm. Reykv. sagði í upphafsorðum sínum eigum við Íslendingar enn sem komið er ekki beina aðild að þessu stríði en sú hætta vofir vissulega yfir okkur ef ráðist yrði á Tyrki eins og fram hefur komið í máli ýmissa þótt þar sé vissulega um blæbrigði að ræða. Og þetta hlýtur að vekja spurningar um stöðu Íslands á alþjóðavettvangi.
    Við bjóðum land okkar sem land friðar og sátta. Við tökum skynsamlega afstöðu með Eystrasaltslöndum, þá einörðustu sem um getur og erum stolt af. Við bjóðum þeim hjálp í samningaviðræðum, siðferðilegan stuðning, sendinefndir, ekki vopn eða varnir sem bjóða upp á ofbeldi, auðvitað ekki. Íslendingar eru friðelskandi þjóð og hafa notið þeirrar gæfu að fara ekki með vopn í mörg hundruð ár. En hverju eigum við að svara börnunum okkar þegar þau spyrja hvort við séum að fara í stríð? Getum við með góðri samvisku sagt: Nei, Íslendingar skipa sér á bekk með friðarsinnum nú eins og alltaf. Nei, það getum við ekki, ekki á meðan við búum ekki við það hlutleysi sem við lýstum yfir með fullveldinu 1918 en glötuðum er við gerðumst aðilar að hernaðarbandalagi fyrir liðlega 40 árum.
    Með óbeinum hætti erum við reyndar orðin aðilar að þessari styrjöld nú þegar hvort sem okkur líkar betur eða verr. Fjölmiðlar eru fullir af stríðsfregnum. Fréttir berast af því að ungir íslenskir strákar vilji fara í stríðsleik og reyna að fá pláss í stríðandi herjum. Og fjölmiðlaumræðan ber því miður vott um að þar sé stríðsdýrkun í fyrirrúmi. Hvaða umræða er þetta? Hvaða hugsunarháttur hjá þjóð sem hefur ekki hervæðst síðan á Sturlungaöld?
    Það er haft á orði að fjölmiðlaumræðu sé stýrt með það að meginmarkmiði að ala á stríðsdýrkun til þess beinlínis að það gerist ekki eins og á tímum Víetnam að andúð gegn stríði verði ríkjandi.
    Um það leyti sem þjóðin gekk til náða í gærkvöldi gat að líta undarlegan fréttaflutning á bresku stríðssíbyljunni Sky, sem kom á eftir þjóðsöngnum okkar í ríkissjónvarpinu. Þar var glaðbeittur fréttamaður að spjalla við Veru Lynn sem söng fyrir hermenn í seinni heimsstyrjöldinni, söngva eins og White cliffs of Dover, hugljúfa söngva. Og það var ekki annað að sjá en þau gleddust bæði yfir nýja stríðinu og hún væri tilbúin að syngja og spjalla á ný við stríðandi hermenn. Ég held okkur veiti ekki af að efla friðarfræðslu í skólum með þessa innrætingu fyrir augunum því hún er ekki bara eftir miðnætti, hún er á miðjum degi líka.
    Og hvert er svo hið göfuga markmið þessa stríðs? Ekki skal ég gera lítið úr rétti hverrar þjóðar til frelsis, friðar og fullveldis hvort sem hún heitir Litáar, Palestínumenn, Gyðingar, Kúrdar eða Kúvætar. En hvers vegna fær maður óþægilegan sting í samviskuna við athugasemdir eins og að blóð sé dýrmætara en olía? Kannski væri ekkert stríð við Persaflóa ef auðlegð Kúvæts væri gulrætur en ekki olía, eins og heyrðist á öðru þjóðþingi fyrir skömmu. Er frelsi, friður og fullveldi sumra dýrmætara en annarra?
    Því miður snýst Persaflóastríðið fyrst og fremst um verslun og viðskipti og miklu síður um frið og frelsi sem þó væri full ástæða til. Því gerir fólkið á Vesturlöndum sér grein fyrir þegar það mótmælir undir slagorðinu ,,Blóð er dýrmætara en olía``. En þessar raddir komast illa að hátölurum fjölmiðlanna. Nei, það þykir meira um vert að flytja mjög nákvæmar lýsingar um tæknihlið vopnavæðingarinnar, jafnvel svo klukkustundum skiptir. Og ef einhver skyldi efast um að styrjöldin snúist meira um olíu en frelsi, þá er vert að minnast þess að þegar Japanir eru nú sakaðir um að leggja ekki nóg fjármagn til styrjaldarinnar, þá eru helstu rökin þau að þeir verði að borga eins og aðrir því að þeir noti svo mikla olíu. Og við megum ekki gleyma vopnaframleiðendunum sem alls staðar eru og við þekkjum þá sögu.
    Fram til þessa er eitt það fáa sem hægt er að hugga sig við í þessu stríði sú staðreynd að Ísraelsmenn hafa enn haldið að sér höndum þrátt fyrir yfirlýsingar. Hve lengi það verður veit enginn. Í rauninni má segja að eini ljósi punkturinn enn sem komið er sé aðgerðarleysi. Þetta stríð snýst ekki bara um tækni - og vopnayfirburði. Það snýst án efa meira um hugarfar en menn gera sér grein fyrir. Ég held að orð Gunnars Eyþórssonar fréttamanns frá 4. jan. sl. og raunar í grein frá 25. jan. einnig séu í góðu gildi.
Þá sagði hann í blaðagrein, með leyfi forseta:
    ,,Eitt af því sem dregur úr trausti á forustu Bush Bandaríkjaforseta í deilunni við Persaflóa er að hann talar ævinlega eins og hann eigi í persónulegum illdeilum við Saddam Hussein Íraksforseta. Saddam sé verri en Hitler, engar viðræður við slíka menn komi til greina. Það er engu líkara en þessi eini maður sé andstæðingurinn. Málið er einfaldað fram úr öllu hófi. Það er eitt að haga þannig áróðri sínum, hitt er verra að það er ekki annað sýnna en Bush trúi þessu sjálfur bókstaflega. Hann virðist í raun og veru halda að vandamálið sé Saddam, allt falli í ljúfa löð þegar

Saddam Hussein persónulega hafi verið rassskelltur og rekinn með skömm frá Kúvæt. Fyrir það markmið sé réttlætanlegt að fórna tugþúsundum eða hundruðum þúsunda mannslífa. Það er rétt eins og Adolf Hitler sé raunverulega upprisinn og nú sé loksins tækifæri til að koma í veg fyrir síðari heimsstyrjöldina sem kostaði yfir 50 millj. mannslífa. Bush tók sjálfur þátt í þeirri styrjöld og virðist ærið fastur í hugmyndaheimi þessara ára. Miðausturlönd eru ekki Evrópa. Írak er ekki Þýskaland nasismans. Engin heimsstyrjöld blasir við jafnvel þótt Saddam kæmist upp með að sameina allan Arabaheiminn undir sinni stjórn. Markaðurinn mundi eftir sem áður ráða verði á olíu. Það sem við blasir aftur á móti eftir stríð gegn Írak út af Kúvæt er fjandskapur Arabaríkja og ríkja íslams við Vesturlönd sem mundi vara miklu lengur en nokkur hernaðarsigur gegn vígvél Saddams. Ólga um öll Miðausturlönd sem mundi óhjákvæmilega breiðast út til Evrópu og Afríku og skipting heimsins í nýjar fylkingar nú þegar kommúnisminn er dauður. Með stríðsrekstri í Miðausturlöndum nú gætu Vesturlönd komið sér upp andstæðingi í stað kommúnismans sem engin hagfræðilögmál dygðu til að kveða niður.``
    Og síðar: ,,Bush forseti harðneitar að gefa Saddam nokkurt færi á að draga her sinn frá Kúvæt án auðmýkingar eða veita honum tryggingu fyrir því að ekki yrði ráðist á Írak ef hann færi frá Kúvæt. Markmið Bush er að refsa Saddam persónulega. Hér er ekki við Saddam einan að ræða, stríð yrði barátta tveggja ólíkra heima. Með því að einblína á Saddam Hussein gæti Bush forseti tryggt það að bilið milli þessara heima yrði óbrúanlegt um langa framtíð. Hernaðarlegur stundarsigur mundi breytast í varanlegan pólitískan ósigur.``
    Og örstuttu eftir að stríðið var hafið, þann 25. jan. segir Gunnar: ,,Ef rétt er verður ekki séð hvaða tilgangi stríðið þjónar. Það er nú þegar orðið miklu víðtækara en það eitt að endurreisa Kúvæt. Sú heildarmynd sem ég fæ af fréttum og ekki síður viðtölum og spjallþáttum CNN-sjónvarpsins er að ekki aðeins almenningur heldur einnig ráðamenn geri sér takmarkaða grein fyrir hvað þeir voru að fara út í með stríðsrekstrinum í Miðausturlöndum. Sjónvarpsfréttir eru þess eðlis að þær gefa frábærlega góða mynd af því sem er að gerast á stundinni. Þegar kemur að því að kafa undir yfirborðið og leita samhengis í hlutunum koma takmarkanir sjónvarps í ljós, en það er sjónvarpið sem mótar hugarfar og þar með afstöðu Bandaríkjamanna og í vaxandi mæli annarra. Á heildina finnst mér ástæða til þess að hafa áhyggjur af þeirri þróun.``
    Þetta eru orð manns sem hefur getið sér gott orð í fréttaskýringum, erlendum fréttaskýringum, og ég held að hann teljist ekki til öfgamanna á nokkru sviði. Ég vek athygli á því að hluti þessa texta er ritaður áður en átökin hófust en ég óttast að Gunnar sé forspár í þessum efnum. Það er hugarfarið sem við erum að glíma við og ekki er að vita hvort nokkur hefur betur í slíkri glímu. Sjálf erum við nú að glíma við hugarfar, ekki síður. Margt er breytt frá þeirri bjartsýnistilfinningu sem fylgdi endalokum kalda stríðsins en hugsanleg endurvakning þess draugs er önnur hlið á sama máli og Persaflóastríðið. Það er hugarfar hermennskunnar, hugarfar sem jafnvel er farið að smita út frá sér hjá þjóð sem ekki ber vopn. Ekki veit ég hvort og hvernig verður aftur snúið af þeirri óheillabraut sem við erum nú komin á, en það er verk að vinna hér á landi sem annars staðar, að endurhæfast eftir að hafa sogast inn í hringiðu haturs og hermennsku. Það er ekkert eðlilegt að lífið snúist um stríð og það yfirskyggi líf okkar. Við megum ekki innræta börnum okkar hatur á ,,vonda kallinum``, hvort sem hann heitir Saddam Hussein eða eitthvað annað, hvað sem okkur finnst um hann og ekki er ég að verja hans gjörðir, því þá ölum við á hugarfari hermennskunnar, gefum börnum okkar ekki gott veganesti út í tilveruna, tryggjum ekki frið heldur stríð.
    Það er barátta háð á fleiri vígstöðvum en við Persaflóa og konur eru nú, eins og svo oft áður, að heyja þá baráttu víða um heiminn, baráttuna sem mestu skiptir, að ala upp friðelskandi börn og útskýra fyrir þeim að það er ekkert spennandi eða skemmtilegt við stríð og hatur heldur aðeins eyðilegging. Við verðum að bregðast við því sem við stöndum nú þegar frammi fyrir, stríðsáróðrinum.
    Í fyrsta lagi með því að koma með fleiri hliðar en stríðsáróður inn í fjölmiðlana.
    Í öðru lagi með því að efla friðarfræðslu í skólum.
    Í þriðja lagi með því að við öll, foreldrar, systkini, afar og ömmur, frænkur og frændur, gerum börnum okkar grein fyrir hörmungum stríðs svo þau telji ekki að hér sé um tölvuleiki og spennumyndir að ræða heldur blákalda alvöru.
    Í fjórða lagi með því að vinna að því með öllum tiltækum ráðum að halda Íslandi utan stríðsins og íhuga hvort við höfum ekki tekið ranga ákvörðun með því að skipa okkur utan hlutleysis.
    Í fimmta lagi með því að vinna með öllum tiltækum ráðum að því á alþjóðavettvangi að leitað verði enn á ný friðsamlegra lausna og samninga í stað áframhaldandi styrjalda sem enginn getur unnið. Ég veit að þetta er torsótt en aðrir kostir sem við stöndum frammi fyrir eru ekki betri. Við verðum að reyna.