Halldór Blöndal :
    Hæstv. forseti. Hæstv. sjútvrh. var svo elskulegur að lána mér minnisblað sem hann hafði í höndum frá Baldri Möller. Það kemur fram á þessu minnisblaði að hann telur það ekki eftirsóknarverða þróun frá sjónarmiði lýðræðislegrar hugsunar að umboð Alþingis sé fellt niður, að Alþingi sé lagt niður, en fjallar á þessu minnisblaði ekki um það álitaefni, hvort heimilt sé að láta alþingiskosningar fara fram meira en fjórum árum frá síðustu kosningum.
    Á hinn bóginn kemur fram á þessu minnisblaði mjög athyglisverð hugsun. Fyrsta setningin hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Kjörtímabili Alþingis þess sem nú situr lýkur 23. apríl 1987 en þá eru liðin fjögur ár frá alþingiskosningum 1983.`` Hann er svo harður í sínum minnisblöðum að samkvæmt hans mati hefur það í för með sér að alþingismenn verði oftar en ekki umboðslausir í einn eða tvo daga ef fylgt er þeim kjördegi, sem kveðið er á um í lögum um kosningar til Alþingis, að ævinlega sé kosið annan laugardag í maímánuði. Mér heyrðist hæstv. sjútvrh. vera sömu skoðunar ef kjörtímabilið yrði lengt um tvo daga. Ef þessi skilningur þessa virta lögfræðings er réttur, og skilningur hæstv. sjútvrh. er þar af leiðandi réttur líka, að umboð þingmanna nú renni út hinn 25. apríl en ekki fjórða laugardag í maí er greinilegt að með kosningalögunum er Alþingi að gera sjálft sig umboðslaust meira og minna. Þetta var nú ekki skilningur Alþingis þegar þau lög voru sett.
    Ég vil líka vekja athygli á því að lög um kosningar til Alþingis frá 16. okt. 1987 eru sett af þeim þingmönnum sem nú sitja á Alþingi. Ber að skilja það svo að við gætum með einföldum lögum ákveðið hinn fyrri kjördag, síðasta sunnudag í júnímánuði, sagt að reglulegar kosningar til Alþingis eigi að vera síðasta sunnudag í júnímánuði og þá geti ríkisstjórnin bara sent okkur heim núna í apríl og setið sjálf út júní, framlengt valdatímabil sitt með þeim hætti? Hvar eru takmörkin fyrir því hvernig Alþingi getur með einföldum lögum gefið ríkisstjórninni umboð til að sitja lengur en búist hafði verið við samkvæmt ákvæðum stjórnarskrár? Allt þykir mér þetta mjög valt.
    Ég vil líka víkja að því sem vitnað er til Ólafs Jóhannessonar og endurtaka, með leyfi hæstv. forseta, tvær síðustu málsgreinar í því áliti sem þar er vitnað til. Hann segir:
    ,,Hins vegar fer auðvitað best á því, að þetta tímabil sé sem styst, og er ekkert því til fyrirstöðu eftir stjórnarskránni að þingrofið sé fyrst látið taka gildi frá og með þeim degi sem almennar alþingiskosningar fara fram. Þó verður því ekki við komið, ef strax á að binda endi á störf þingsins, en skilyrði til þingslita eru ekki fyrir hendi.``
    Hann talar með öðrum orðum um það að sú staða geti komið upp að ríkisstjórnin telji nauðsynlegt að senda þingið heim þegar í stað, eins og gert var 1930, eins og gert var 1974. Eftir að tillaga um vantraust var komin fram á Alþingi 1974 og eftir að fyrir lá að það vantraust yrði samþykkt rauf þáv. forsrh. Ólafur Jóhannesson þingið frá og með þeirri stundu til þess að vantraustið kæmi ekki til atkvæða og voru þingmenn af þeim sökum umboðslausir fram að kosningum. Á hinn bóginn verða ummæli Ólafs Jóhannessonar ekki skilin öðruvísi en svo að hann telji óeðlilegt að þingmenn séu sendir heim. Hin eðlilega framkvæmd sé sú að þingmenn haldi umboði sínu. Ég er nú að vísu þeirrar skoðunar að réttur skilningur á stjórnarskránni kveði skýrt á um það að ríkisstjórnin geti ekki svipt þingmenn umboði sínu af þeirri einföldu ástæðu að ríkisstjórnin starfar í umboði þingmanna og það er útilokað að ríkisstjórnin geti þess vegna lagt þingið niður. Það er mín skoðun.
    Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri. Ég segi bara að síðustu að ég vona að þingið beri gæfu til að ræða þessi mál í botn, til þrautar, í sambandi við þá breytingu á stjórnarskránni sem nú er fyrirhuguð. Við afgreiðum ekki frv. til nýrrar stjórnarskrár öðruvísi en svo að enginn vafi geti leikið á því hver sé staða Alþingis gagnvart ríkisstjórninni og enginn vafi sé á því hvenær alþingiskosningar eiga að fara fram.
    Ég hygg, hæstv. forseti, að það sé augljóst af ummælum hæstv. sjútvrh. að lagaákvæðið um reglulegan kjördag verði að falla niður, það sé einlægast. Hann treysti sér ekki til að svara þeirri spurningu hversu langur tími mætti líða að hans hyggju þannig að þingið væri ekki til, hversu lengi ríkisstjórnin mætti leggja þingið niður. Það kom ekki fram í hans máli. Hann talar nú um hálfan mánuð. Þess vegna gæti það verið mánuður, tveir mánuðir, þrír mánuðir. Hitt er óhaggað og skiptir engu máli hversu lengi einstakir lögfræðingar skrifa um hið gagnstæða. Lögfræðingar eru ekki allir sömu skoðunar og auðvitað erum við stjórnmálamenn og hljótum að fjalla um þingræðið, Alþingi, hlutverk Alþingis, samskipti Alþingis og ríkisstjórnar fyrst og fremst sem stjórnmálamenn. Við hljótum að taka undir þær skoðanir Baldurs Möllers að það sé hvorki lýðræðislegt né æskilegt að ríkisstjórn geti lagt Alþingi niður og við hljótum um leið að segja sem óbreyttir alþingismenn að við getum ekki sætt okkur við að nokkurri ríkisstjórn detti í hug að leggja þingið niður. Þaðan hefur ráðherrann umboð. Ætla svo einstakir ráðherrar að fara að bjóða sig fram í næstu kosningum til þingmennsku í stofnun sem þeir hafa sjálfir lagt niður, ef sú staða kæmi upp? Það væri nú fallegt upplit á slíku og væri eiginlega verið að breyta þessari stofnun í hálfgerðan hundakofa, svo ekki sé meira sagt.