Flm. (Anna Ólafsdóttir Björnsson) :
    Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um ráðningu sjúkraþjálfara í öll fræðsluumdæmi. Till. er nú flutt í annað sinn í óbreyttu formi en er nú beint til heilbrrh. auk menntmrh., eins og gert var sl. vetur. Er það gert samkvæmt ábendingu, enda eðlilegt að málið sé samvinnuverkefni yfirvalda menntamála og heilbrigðismála í landinu.
    Flytjendur auk mín eru þingkonur Kvennalistans, þ.e. Danfríður Skarphéðinsdóttir, Guðrún J. Halldórsdóttir, Kristín Einarsdóttir, Málmfríður Sigurðardóttir og Þórhildur Þorleifsdóttir. Till. hljóðar svo, með leyfi forseta:
    ,,Alþingi ályktar að fela heilbrrh. og menntmrh. að beita sér fyrir því að ráðnir verði sjúkraþjálfarar í öllum fræðsluumdæmum landsins.``
    Till. kom seint fram á sl. vetri og varð ekki útrædd í nefnd. Hún var þá send til umsagnar ýmissa aðila og bárust nokkrar umsagnir um hana. Í umsögnunum er yfirleitt tekið jákvætt í efni till., en sumir velta því fyrir sér hvort ekki væri réttast að staðsetja þessa þjónustu við fræðsluumdæmin í heilsugæslustöðvum landsins. Það hefur lengi verið ljóst að sárlega vantar þjónustu sjúkraþjálfara við heilsugæslustöðvarnar og á ég þá við með formlegum hætti. Það mál er mun viðameira en svo að það taki einungis til þess sem hér kemur fram í þessari till. Því get ég ekki tekið undir það sjónarmið að ráðning sjúkraþjálfara við heilsugæslustöðvar mundi nákvæmlega fullnægja því hlutverki sem er megininntak þessarar till. Ég leyfi mér að vitna í grg. till. máli mínu til stuðnings, en þar segir um hlutverk sjúkraþjálfara í fræðsluumdæmum:
    ,,Hlutverk sjúkraþjálfara væri fjórþætt.
    1. Að fylgjast með vinnuaðstöðu skólabarna og veita ráðgjöf við innkaup á húsgögnum.
    2. Að leiðbeina kennurum og nemendum um rétta líkamsbeitingu.
    3. Að tengjast heilsugæslu skólabarna, t.d. með því að taka þátt í skólaskoðun ásamt lækni og hjúkrunarfræðingi eða skoða einstaka hópa skólabarna.
    4. Að eiga samstarf við íþróttakennara vegna barna sem ekki eru í almennri leikfimi.``
    Ég fæ ekki betur séð en störfum hlaðinn sjúkraþjálfari á heilsugæslustöð mundi eiga erfitt með að sinna því sem fram kemur í 1., 2. og 4. lið till. nema í mjög nánum tengslum við fræðsluumdæmin. Ekki vegna þess að viðkomandi væri ekki fullfær um að sinna þessu hlutverki heldur einfaldlega vegna þess að hér væri um örðugleika í framkvæmd að ræða. En vera má að því mætti koma við. Ég tek fram að útfærsla þessarar till. yrði í höndum þeirra ráðherra sem yrði skv. till. falið að sjá um framkvæmd hennar og þess fólks sem þeir fengju til þess að útfæra hana. Og að sjálfsögðu eftir tillögum þeirra sem gerst þekkja til þessara mála.
    Þar sem ég hef nú bætt hæstv. heilbrrh. inn í tillgr. auk menntmrh. efast ég ekki um að hægt er að standa að þessu máli á þann hátt sem haganlegast er á hverjum stað. Ég get tekið undir viðhorf sem kemur fram hjá fræðslustjóra Norðurlandsumdæmis vestra þar sem hann segir í sinni umsögn um þetta mál frá sl. vetri:
    ,,Sjúkraþjálfara mætti ráða að hluta til sem ráðgjafa á fræðsluskrifstofu í minni fræðsluumdæmum, en að hluta sem starfsmann heilsugæslustöðvar á þeim stað þar sem fræðsluskrifstofan er staðsett.``
    Ég tel að þessi skipan mála hljóti að henta mætavel í smærri fræðsluumdæmum og æskilegt að sami aðili hafi bæði hlutverkin með höndum.
    Till. þessi fjallar fyrst og fremst um leið til að tryggja skólabörnum nauðsynlega þjónustu á viðkvæmu uppvaxtarskeiði. Ég vil leyfa mér að ítreka það sem segir í grg. till.: ,,Grunnskólarnir eru fjölmennustu vinnustaðir landsins og stærsti hópurinn, sem þar er við nám og störf, er börn og unglingar. Á skólaárunum er lagður grunnur að líkamlegri og andlegri velferð barna. Þau eyða mörgum klukkustundum á degi hverjum innan veggja skólans og því er mikilvægt að vel sé búið að þeim á vinnustað. Brýnt er að tryggja skólabörnum þá sjálfsögðu þjónustu að fylgst sé með velferð þeirra á viðkvæmum uppvaxtarárum . . .
    Börn þurfa, ekki síður en fullorðnir, að búa við góða vinnuaðstöðu og viðeigandi ráðgjöf og kennslu til að tryggja eðlilega líkamsbeitingu, samhæfingu og hreyfanleika . . .
     Þýðing forvarna og vinnuverndar hefur komið æ betur í ljós á undanförnum árum. Góðar forvarnir og fræðsla fækka ekki einungis veikindadögum heldur bæta einnig líðan fjölda fólks á vinnustöðum. Einfaldar úrbætur á vinnustað geta þar skipt sköpum. Góð fræðsla um líkamsbeitingu er fjárfesting sem kemur öllum til góða og minnkar líkur á því að leita þurfi dýrra úrræða á sjúkrahúsum síðar meir vegna álagssjúkdóma.
    Skólinn er vinnustaður barna og það fordæmi, sem þar er gefið, er veganesti út í lífið. Forvarnastarf í skólum er því ekki einungis mikilvægt til að hlífa börnum á viðkvæmu
þroskaskeiði heldur jafnframt sá grunnur sem vinnuvernd framtíðarinnar byggir á.``
    Það er ekki síst þessi forvarnaþáttur sem gerir það mikilvægt að tengja sjúkraþjálfara traustum böndum við skólana, ekki einungis við heilsugæsluna. Góðar forvarnir í skólum gætu fækkað vandamálum sem koma til kasta heilsugæslunnar síðar meir. Það er ekki lítils um vert.
    Nú er staðan sú að sárlega vantar sjúkraþjálfara við heilsugæslustöðvar og ekki skal ég draga úr því að það vandamál verður að leysa. En hlutverk sjúkraþjálfara í heilsugæslustöð er svo fjölbreytt eins og ég gat um áðan og yfirgripsmikið að ég er efins um að viðkomandi kæmist yfir mikið meira en að sinna brýnustu fræðslu og leiðsögn á heilsugæslunni sjálfri. Hins vegar er jafnmikilvægt að náin tengsl yrðu milli starfs sjúkraþjálfara heilsugæslu og við fræðsluumdæmi, hvort sem þar væri um eina manneskju að ræða sem sinnti báðum hlutverkum eða í stærri umdæmum væri um fleiri en einn sjúkraþjálfara að ræða.

    Til að gefa hugmynd um hve nauðsynlegt er að sjúkraþjálfari starfi bæði á vegum fræðsluumdæmanna og einnig við heilsugæslustöðvarnar langar mig að vitna til skýrslu sem þær María H. Þorsteinsdóttir, Kalla Malmquist, Hulda Ólafsdóttir og Nanna P. Hauksdóttir unnu fyrir landlæknisembættið og skiluðu í árslok 1986. Í niðurstöðum þeirra segir m.a. að það verði að teljast eðlilegast að sjúkraþjálfari verði fastráðinn við heilsugæslustöð en sé ekki að sinna þeim störfum eins og nú er úti í bæ.
    Þegar litið er á verkefni þess sjúkraþjálfara sem staðsettur yrði á heilsugæslustöð er greinilegt að hann hefði í afskaplega mörg horn að líta auk þess að sinna starfi í skólunum. Meðal þess sem getið er um í nefndri skýrslu er, auk þess að sinna skólabörnum: þjónusta við börn undir skólaaldri, m.a. við ungbarnaeftirlit þar sem lagt er mat á hreyfiþroska barna og fræðslu miðlað, heilsuvernd á vinnustöðum, fræðsla og eftirlit, fræðsla fyrir verðandi foreldra, almennt eftirlit og fræðsla, einkum með áhættuhópum og tilteknum aldurshópum, heimaþjónusta frá heilsugæslustöð, sem oft getur komið í veg fyrir að til sjúkrahúsvistar þurfi að koma.
    Það er ekki lítið hlutverk sem lagt er á herðar þessum starfsmanni og því nauðsynlegt að sinna þessu. En hvernig rímar þetta saman við tillögu þá sem hér er rædd? Mætavel ef nóg væri framboðið af sjúkraþjálfurum við heilsugæslustöðvar. En samkvæmt skýrslu þeirri sem hér er vitnað til vantar mikið á að svo sé og ærinn starfi að kippa þeim málum í liðinn. Hætt er við að hlutverk sjúkraþjálfara við fræðsluumdæmin yrði aðeins lítill þáttur í því mikilvæga starfi.
    Skýrsluhöfundar geta þess að víða erlendis hafi einmitt verið farin sú leið að skólayfirvöld ráði til sín sjúkraþjálfara. Hér er í fyrstu umferð ekki gengið svo langt að ætla að það sé hægt, heldur látið nægja að hvert fræðsluumdæmi eigi kost á þjónustu sjúkraþjálfara. Ég held að ég ljúki máli mínu með því að rekja verkefni sjúkraþjálfara í skólum eftir því sem fram kemur í þeirri skýrslu sem ég vitnaði til áðan. Þar ber fyrst að taka skoðun og skráningu á skólabörnum. Um það segja höfundar skýrslunnar, með leyfi forseta:
    ,,Hér mætti hugsa sér að sjúkraþjálfari skoði þá aldurshópa sem ekki fara í hefðbundna læknisskoðun eða taki þátt í skoðun ákveðinna aldurshópa með skólalækni og hjúkrunarfræðingi. Markmið með slíkri skoðun er tvíþætt: Að fá yfirlit yfir ástand skólabarnanna með tilliti til hreyfanleika, samhæfingar, styrks, þols og líkamsmeðvitundar. Slík skoðun og skráning mundi verða mikilvæg í uppbyggingu markvissrar fræðslu og líkamsþjálfunar skólabarna. Auk þess er lagt til að hlutverk sjúkraþjálfara við fræðsluumdæmi eða í skólum sé að reyna að finna fyrr en nú frávik eða sjúkdóma í hreyfikerfi líkamans.``
    Síðan er í öðru lagi talað um kennslu skólabarna. ,,Sjúkraþjálfarar ættu að taka þátt í kennslu skólabarna um byggingu og starf líkamans og hvernig hægt sé að verja hann ofálagi. Börnin þarf að vekja til meðvitundar um eigin líkama, mikilvægi réttrar þjálfunar og líkamsbeitingar.``

    Í þriðja lið er hér talað um kennslu og samvinnu við kennara. ,,Í almennri kennslu uppgötvar kennarinn oft misbresti í færni barnsins. Í slíkum tilvikum getur sjúkraþjálfari meðal annarra aðstoðað við greiningu vandans og hugsanlega meðferð. Leikfimikennsla í skólum er tilvalinn vettvangur samvinnu. Skráning sjúkraþjálfara á ástandi skólabarna getur skapað grundvöll að því að leikfimikennsla verði markvissari þannig að unnið verði gegn þeim áhættuþáttum sem fundist hafa meðal skólabarna. Þetta krefst náinnar samvinnu milli kennara og sjúkraþjálfara.
    Vinnuvernd skólabarna er einnig mikilvægur þáttur sem sjúkraþjálfarar eiga að sinna. Hafa ber í huga að skólinn er vinnustaður nemenda og mikilvægt að allur aðbúnaður sé við þeirra hæfi, svo sem stólar, borð, lýsing o.fl.``
    Hér er greinilega ærið verkefni sem sinna þarf og er ekki sinnt nú nema í einstökum undantekningartilvikum og þá vegna áhuga einstakra aðila. Ég vona að menn sjái að sú tillaga sem hér liggur fyrir ætti að geta orðið til þess að börnin okkar njóti sómasamlegrar vinnuverndar á viðkvæmu þroskaskeiði. Annað er ekki sæmandi.
    Að umræðu lokinni legg ég til að málinu verði vísað til síðari umr. og hv. félmn.