Ferill 322. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: Word Perfect.
1994–95. – 1064 ár frá stofnun Alþingis.
118. löggjafarþing. – 322 . mál.
679. Skýrsla
um áhrif verkfalls sjúkraliða í Sjúkraliðafélagi Íslands, samkvæmt beiðni.
Á þskj. 488 lögðu þingmennirnir Ingibjörg Pálmadóttir, Finnur Ingólfsson, Valgerður Sverr
Óskað var upplýsinga um hvaða áhrif verkfallið hafði á:
1 . öryggi sjúklinga,
2 . þjónustu og umönnun sjúklinga,
3 . bið eftir lífsnauðsynlegum læknisaðgerðum,
4 . starfsálag og starfsaðstæður annarra heilbrigðisstétta í verkfallinu.
Við undirbúning skýrslunnar var leitað upplýsinga hjá Sjúkraliðafélagi Íslands, Félagi ís
Almennt um verkfall sjúkraliða.
Verkfall sjúkraliða hófst 10. nóvember og lauk 30. desember 1994.
Sjúkraliðafélag Íslands, sem gerði verkfall, hefur um 2.110 félagsmenn alls. Um 1.100 þeirra eiga aðild að stéttarfélaginu og starfa sem sjúkraliðar. Eru þeir allflestir búsettir og starfa á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Alls voru um 759 sjúkraliðar í verkfalli (upplýsingar SLFÍ).
Þeir sjúkraliðar, sem búa og starfa utan höfuðborgarsvæðisins og ekki eiga stéttarfélagsaðild að Sjúkraliðafélagi Íslands, gerðu ekki verkfall og sinntu störfum sínum með hefðbundnum hætti meðan á verkfalli stóð. Er fjöldi þessara sjúkraliða á bilinu 600–700.
Verkfalls sjúkraliða gætti því fyrst og fremst í Reykjavík og nágrenni og náði til sjúkrahúsa, öldrunarstofnana og heilsugæslu.
Verður hér á eftir gerð grein fyrir þeim þáttum er alþingismenn óskuðu sérstaklega skoðunar á.
1. Öryggi sjúklinga.
Hart var deilt um leikreglur í verkfalli sjúkraliða. Í lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna, nr. 94/1986, eru öryggisákvæði svo halda megi uppi nauðsynlegustu heilbrigðis
Í 2. mgr. 19. gr. ofangreindra laga er gert ráð fyrir að birtir séu listar yfir starfsemi sem und
Á Landspítalanum var deilt um túlkun á undanþágulistum. Listi yfir þær deildir Ríkisspítala, sem skal starfrækja í verkfalli opinberra starfsmanna, var birtur í Stjórnartíðindum 23. janúar 1992. Þann 26. október sl. var Sjúkraliðafélagi Íslands sendur listi með nöfnum þeirra sjúkraliða sem störfuðu á umræddum deildum og áttu að mati stjórnenda sjúkrahússins að vinna í verkfalli skv. 19. gr. laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna, nr. 94/1986.
Sjúkraliðafélagið óskaði eftir fundum með forráðamönnum Landspítalans um þessa lista þar sem þeir voru ekki réttir að mati félagsins. Farið var yfir listana á þremur fund
Þegar til kastanna kom taldi Sjúkraliðafélag Íslands undanþágulistana ekki nógu ná
Fjármálaráðherra stefndi svo Sjúkraliðafélagi Íslands fyrir hönd ríkisins til Félags
Verkfallslisti, sem segir fyrir um hverjir eigi að vinna í verkfalli hjá Reykjavíkur
Stjórnendur spítalans gerðu samkomulag við sjúkraliða um framkvæmd verkfalls 12. desember sem fól m.a. í sér að sjúkraliðar virtu verkfallslistann og sinntu bráðaþjónustu á sjúkrahúsinu og að sótt yrði um undanþágur fyrir sjúkraliða á öllum deildum sem opn
Nokkrar sjúkrastofnanir höfðu ekki birt undanþágulista yfir þá starfsemi sem ekki mætti leggja niður í verkfalli. Stærst þessara stofnana var St. Jósefsspítali, Landakoti. Stjórnendur þeirrar stofnunar töldu að sjúkraliðum bæri að koma til starfa á nokkrum deildum þar í samræmi við áðurnefnd ákvæði laga um undanþágur. Var málinu skotið til Félagsdóms sem komst að þeirri niðurstöðu 15. nóvember sl. að þar sem ekki höfðu ver
Ekki hefur áður komið til jafnmikils ágreinings milli starfsstétta í verkfalli og við
Töluverður ágreiningur kom einnig fram um túlkun á 20. gr. laga nr. 94/1986 sem er svohljóðandi: „Sé verkfall hafið er heimilt að kalla starfsmenn, sem eru í verkfalli, tíma
Neyðarástand er ekki skilgreint frekar í þessum lögum.
Á grundvelli þessarar greinar töldu sjúkraliðar að þeim bæri ekki að koma til starfa nema um neyðarástand væri að ræða og bæri þá stjórnendum stofnana að lýsa yfir slíku ástandi. Til þeirra ráða voru stjórnendur ófúsir að grípa og voru viðbrögð sjúkraliða þau að synja undanþágubeiðnum. Stjórnendur álitu það hins vegar mikinn ábyrgðarhluta að tala um neyðarástand og vilja aðeins nota hugtakið þegar um náttúruhamfarir eða hópslys er að ræða svo einhver dæmi séu tekin. Á það var bent að sjúklingar og aðstandendur þeirra yrðu óttaslegnir að óþörfu ef ástandi sjúkrastofnana væri líkt við slíka neyð.
Enda þótt deilt hafi verið um einstaka undanþágur í verkföllum heilbrigðisstétta áður hefur ekki komið til þess að afgreiðsla á undanþágum miðaðist aðeins við neyðarástand í þeim skilningi sem hér er lýst.
Í samræmi við 21. gr. ofangreindra laga starfaði undanþágunefnd í verkfalli sjúkra
Samkvæmt upplýsingum frá Sjúkraliðafélagi Íslands voru umsóknir alls 1.940 og voru 1.428 þeirra samþykktar. Sjúkraliðafélagið bendir á að undanþágubeiðnirnar eru mjög margar og telur að ástæðan sé andvaraleysi stjórnenda sjúkrahúsa, elli- og dvalarheim
Þrátt fyrir þessar deilur er það samdóma álit hjúkrunarstjórnenda að öryggis sjúklinga hafi verið gætt í hvívetna og ekki hafi verið hætta á ferðum í þeim efnum. Nokkrir hjúkr
Öryggi sjúklinga var þannig tryggt með framkvæmd öryggisákvæða ofangreindra laga og með endurskipulagi hjúkrunarþjónustu. Leiddi þetta til mikils vinnuframlags sjúkra
2. Þjónusta og umönnun sjúklinga.
Verkfallið hafði í för með sér lokanir sjúkradeilda og skerta þjónustu víða þar sem sjúkraliðar starfa.
Á stóru sjúkrahúsunum í Reykjavík varð að loka nokkrum sjúkradeildum og draga saman þjónustu á öðrum. Á Ríkisspítölum var strax lokað 124 rýmum á bæklunarlækn
Á Borgarspítalanum reyndist mjög erfitt að draga saman rekstur á bráðadeildum þar sem langflestir sjúklingar eru lagðir þar inn brátt og erfitt að stýra innlögnum. Fækkun varð á valaðgerðum á skurðstofum, fyrst og fremst vegna færri innlagna á sjúkrahúsið. Á endurhæfinga-, tauga- og öldrunardeildum varð samdráttur í þjónustu.
Á Landakotsspítala voru deildir sameinaðar og rúmum á handlækningadeildum, lyf
Á öldrunarstofnunum varð ástandið víða mjög erfitt. Verkfallið tók til 97,5 stöðu
Á heilsugæslustöðvum í Reykjavík starfa sjúkraliðar fyrst og fremst við heimahjúkr
Heimaþjónustan í Reykjavík leið í verkfallinu. Sóknarstarfsmenn sinna þessari þjón
3. Bið eftir lífsnauðsynlegum læknisaðgerðum.
Þess er ætíð gætt að sjúklingar sem þurfa á lífsnauðsynlegum læknisaðgerðum að halda þurfi ekki að bíða. Á það einnig við á verkfallstímum þótt þá sé erfiðara um vik. Þannig var tryggt á meðan verkfall sjúkraliða stóð að engin töf yrði á þjónustu við bráð
Biðlistar sjúklinga eftir aðgerðum lengdust hins vegar í nokkrum greinum skurðlækn
Aðgerðafjöldi á Borgarspítalanum í nóvember og desember 1993 var 904, en fór sömu mánuði 1994 niður í 665.
Á Landspítalanum lengdust sérstaklega biðlistar eftir hjartaþræðingum og ýmsum bæklunaraðgerðum.
Á Landakotsspítala lengdust biðlistar og sjúklingar sem biðu heima kvörtuðu undan vanlíðan. Á legudeild augndeildar fækkaði innlögnum af biðlistum úr 4 á dag niður í 1–2 að meðaltali. Biðlistar mynduðust eftir innlögnum á lyflæknadeild.
4. Áhrif verkfalls sjúkraliða á starfsálag og starfsaðstæður annarra heilbrigðis
Starfsálag og aðstæður tveggja nánustu samstarfsstétta sjúkraliða, Sóknarstarfsmanna og hjúkrunarfræðinga, varð hins vegar mjög mikið og lögðu þessir starfsmenn á sig ómælda vinnu þennan tíma.
Verkfallið hafði víðtæk áhrif á störf félagsmanna Sóknar. Við umönnun aldraðra og fatlaðra háttar víða svo til að ekki eru greinileg skil milli þeirra starfa sem sjúkraliðum er ætlað að sinna og starfa Sóknarstarfsfólks.
Á sumum stofnunum var allt að þriðjungur sjúkraliða í verkfalli, en þrátt fyrir það var leitast við að halda stofnunum opnum og veita svipaða þjónustu og við eðlilegar kring
Framan af verkfallinu var víðast reynt að raska ekki daglegri umönnun vistmanna eða sjúklinga, enda gerðu starfsmenn sér vonir um að um stutt verkfall yrði að ræða. Ekki reyndist þó framkvæmanlegt lengi að standa þannig að verki og þurfti víðast að grípa til þess að takmarka þjónustu. Bent var á að til hefðu átt að vera áætlanir um hvaða verk ættu að hafa forgang við aðstæður sem þessar þannig að ekki kæmi til slíks erfiðleika
Sóknarstarfsmenn, sem störfuðu ekki beint við umönnun, tókust líka á við afleiðing
Í framhaldi af beiðni heilbrigðisráðuneytisins um upplýsingar gerði Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga könnun á starfsálagi og starfsaðstæðum á þeim stofnunum sem verk
Á stóru sjúkrahúsunum í Reykjavík er enn verið að vinna úr tölum um sjúklinga
Verkfall sjúkraliða náði til 80% setinna stöðugilda sjúkraliða á öldrunarstofnunum. Fækkaði starfsfólki innan hjúkrunarsviðs um 16% á sama tíma og sjúklingum fækkaði að
Starfsaðstæður hjúkrunarfræðinga á öldrunarstofnunum voru verulega erfiðar ekki síst fyrir þá sök að erfitt var að áætla hvaða undanþágur yrðu veittar og hverjum synjað. Hjúkrunarfræðingar kvörtuðu undan að ekki væri hægt að skipuleggja þjónustu vegna ómarkvissrar afgreiðslu undanþágubeiðna. Þannig ríkti stundum óvissa við vaktaskipti um hve margt starfsfólk kæmi til starfa.
Álag á starfsfólk heilsugæslustöðva jókst fyrst og fremst í heimahjúkrun á Heilsu
Á Heilsustofnun NLFÍ í Hveragerði og á Meðferðarstofnun SÁÁ voru allir starfandi sjúkraliðar í verkfalli og svöruðu stofnanirnar auknu álagi með verulegri fækkun skjól
Lokaorð.
Starfsfólk við umönnun sjúklinga starfar víða við erfið skilyrði. Vinnuálag er oft mik
Í kjölfar aðgerða eins og verkfalls sjúkraliða er nauðsynlegt að staldra við og draga lærdóm af atburðunum. Í því skyni þarf að endurmeta hvernig tryggja má að ákveðnir skjólstæðingar heilbrigðisþjónustunnar fái ætíð þá þjónustu sem þeim ber. Þá hefur kom