Ferill 305. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: Word Perfect.

---

122. löggjafarþing 1997–98.
Þskj. 440 – 305. mál.

Svar

viðskiptaráðherra við fyrirspurn Ögmundar Jónassonar um eftirlit með raforkuvirkjum.

    Svörin eru byggð á upplýsingum frá Löggildingarstofu og gögnum sem hún hefur aflað hjá rafveitum.

     1.      Hverjar hafa afleiðingar verið af því að Rafmagnseftirlit ríkisins var lagt niður og starfsemi þess sameinuð nýrri stofnun, Löggildingarstofunni, sbr. lög 146/l1996? Hef ur sú breyting orðið til þess að auka öryggi almennings og mannvirkja, draga úr til kostnaði og auka hagkvæmni eins og ráðherra hélt fram þegar lögin voru samþykkt?
    Þær breytingar sem gerðar hafa verið á rafmagnsöryggismálum hér landi eru í samræmi við þróun í flestum nágrannalöndum okkar. Þær stuðla að því að draga úr eftirliti stjórnvalda en auka ábyrgð fagmanna, eigenda og umráðamanna raforkuvirkja og neysluveitna. Breytingarnar lúta einnig að því að auka öryggi neytenda gagnvart hættu af völdum rafmagns, draga úr kostnaði við rafmagnseftirlit en jafnframt auka skilvirkni og þjónustu við neytendur.
    Ástæður þess að stjórnvöld gerðu endurbætur á fyrirkomulagi rafmagnsöryggismála voru fjölmargar. Meðal annars má nefna að um langt árabil höfðu samtök rafveitna, rafverktaka og innflytjenda raffanga verið óánægð með fyrirkomulag rafmagnsöryggismála. Meginatriði í gagnrýni Sambands íslenskra rafveitna (SÍR) voru eftirfarandi:
     —      Rafveitueftirlitsgjald var látið standa undir kostnaði við raffangaprófun Rafmagnseftirlits ríkisins. Starfsemi raffangaprófunar var einnig talin óþörf vegna saminga Íslands við önnur ríki um gagnkvæma viðurkenningu á vottunum og prófunum.
     —      Rafveitur voru látnar bera ábyrgð á eftirliti með neysluveitum og skyldaðar til að skoða allar nýjar neysluveitur í stað þess að beitt væri úrtaksskoðunum. Það var skoðun SÍR að eftirlit með neysluveitum ætti ekki að vera í höndum þeirra þar sem hlutverk raf veitna væri fyrst og fremst að framleiða, dreifa og selja raforku. Það væri hlutverk stjórnvaldsins að bera ábyrgð á eftirliti með starfsemi löggiltra rafverktaka og þar með eftirliti með neysluveitum.
     —      Hið samfléttaða eftirlits- og stjórnsýsluhlutverk yfirstjórnar rafmagnsöryggismála hafði og sætt gagnrýni og á það verið bent að það væri andstætt sjónarmiðum um góða stjórnsýsluhætti sem kalla á meira hlutleysi, aukið jafnræði og réttaröryggi.
     —      Yfirstjórn rafmagnsöryggismála var talin óskilvirk.
    Tvær nefndir á vegum stjórnvalda gerðu athuganir á rafmagnsöryggismálum hérlendis. Fyrri athugunin sem var mjög ítarleg var gerð árið 1977 en hin síðari sem var veigaminni var gerð árið 1985.
    Árið 1991 óskaði þáverandi iðnaðarráðherra eftir því við Hagsýslu ríkisins að hún gerði úttekt á fyrirkomulagi rafmagnseftirlits í landinu, hlutverki þess og rekstri Rafmagnseftirlits ríkisins og mótaði tillögur um framtíðarskipan þess. Iðnaðarráðuneytið lagði sérstaka áherslu á að kannaðir yrðu möguleikar á því að auka ábyrgð rafverktaka og rafveitna á sviði rafmagnsöryggismála og athuguð væru áhrif aukins Evrópusamstarfs á þennan málflokk, m.a. með tilliti til stöðlunar, gagnkvæmrar viðurkenningar á prófunum og hugsanlegrar einkavæðingar. Hagsýsla ríkisins skilaði greinargerð til iðnaðarráðherra og lagði til veru legar breytingar á skipulagi Rafmagnseftirlitis ríkisins. Flestar þeirra komu til framkvæmda. Helstu breytingar á fyrirkomulagi rafmagnsöryggismála, sem gerðar hafa verið frá 1993, eru eftirfarandi:
     —      Rafmagnseftirlit ríkisins var lagt niður í þáverandi mynd en ný stofnun, Löggildingarstofa, tók við hlutverki þess (1997).
     —      Prófunum á rafföngum var hætt hér á landi en þess í stað beitt skilvirku markaðseftirliti (1994).
     —      Framkvæmd rafmagnseftirlits var falið óháðum faggiltum skoðunarstofum á rafmagnssviði (1994).
     —      Úrtaksskoðanir eru framkvæmdar í umboði Löggildingarstofu á háspenntum raforkuvirkjum og neysluveitum í stað alskoðana (100% skoðana).
     —      Skoðanir eru nú framkvæmdar samkvæmt skilgreindum verklagsreglum og á því formi sem Löggildingarstofa ákveður.
     —      Krafa er gerð um að rafveitur og löggiltir rafverktakar komi sér upp innri öryggisstjórnun. Með því er átt við að á kerfisbundinn hátt verði með fyrirbyggjandi ráðstöfunum unnt að tryggja að kröfum um gæði vinnu og öryggi búnaðar sé ávallt fullnægt.
    Í lögum um öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga, nr. 146/1996, er gerð krafa um að löggiltir rafverktakar komi sér upp innra öryggisstjórnunarkerfi með eigin starfsemi. Það hefur í för með sér að rafverktakar vinna eftir gæðakerfi sem tryggir að öll verk sem unnin eru í þeirra nafni séu yfirfarin í verklok og þannig tryggt að verkin séu framkvæmd samkvæmt settum öryggisreglum.
    Á sama hátt er öryggi neytenda gagnvart starfsemi rafveitna tryggt því gerðar eru sömu kröfur til rafveitna og rafverktaka. Rafveitum ber að koma sér upp skilgreindu innra öryggis stjórnunarkerfi til þess að tryggja öryggi raforkuvirkja og rekstur þeirra.
    Skýlaus krafa er gerð til rafveitna og rafverktaka um að beita gæðastjórnun í starfsemi sinni sem sé í grundvallaratriðum sú sama og almennt er beitt í atvinnulífinu við framleiðslu og þjónustustarfsemi. Innra gæðaeftirlit fyrirtækja er talið árangursríkasta leiðin til að tryggja öryggi og bæta starfsemina í heild. Þetta næst m.a. með því að eigendur og umráða menn raforkuvirkja og neysluveitna og allir starfsmenn í tengslum við þær verði meðvitaðri um öryggismál og virkari þátttakendur í fyrirbyggjandi aðgerðum.
    Löggildingarstofa hefur yfirumsjón með því að öryggisstjórnun rafveitna og rafverktaka sé samkvæmt reglum, fylgir eftir athugasemdum og beitir þá aðila viðurlögum sem ekki upp fylla settar reglur.
    Með þessum aðgerðum færðist allt eftirlit með háspenntum raforkuvirkjum til rafveitna og eftirlit með nýjum neysluveitum til rafverktaka. Það sem einkum felst í þessum breyting um er að ábyrgð eigenda, umráðamanna eða sérstakra ábyrgðarmanna raforkuvirkja og neysluveitna á lögmætu ástandi þeirra er gerð ótvíræð. Virk öryggisstjórnun rafveitna og raf verktaka, sem Löggildingarstofa hefur yfirumsjón með, tryggir því öryggi neytenda betur en áður.
    Þessar kerfisbreytingar voru forsenda þess að unnt væri að draga úr rafmagnseftirliti á vegum hins opinbera, en jafnframt að tryggja öryggi neytenda gagnvart hættu af völdum raf magns.
    Eins og áður er komið fram sinna óháðar faggiltar skoðunarstofur framkvæmd eftirlits í umboði Löggildingarstofu. Skilyrði þess að það sé gert á trúverðugan hátt er að þær séu óháðar öllum þeim sem eftirlitið beinist að og öðrum sem gætu haft hagsmuni af niðurstöðum þeirra. Til þess að tryggja að þessi sjónarmið nái fram að ganga hefur verið valin sú leið að gera kröfu um faggildingu á þeim skoðunarstofum sem annast eftirlit á rafmagnssviði.
    Faggilding grundvallast á evrópskum stöðlum og faggildingarsvið Löggildingarstofu hefur eftirlit með því að þeir sem faggiltir hafa verið starfi eftir og uppfylli að öllu leyti þær kröfur sem gerðar eru til þeirra. Faggilding er almennt notuð innan Evrópusambandsins til að tryggja hæfni óháðra prófunar- og vottunarstofa sem gefa út vottorð vegna frjálsra vöru skipta og ákvæða um gagnkvæma viðurkenningu á vottunum og prófunum. Faggilding hefur átt auknu fylgi að fagna jafnt á evrópskum vettvangi sem alþjóðlegum enda byggist hún á ýmsum grundvallarmarkmiðum neytendaverndar.
    Faggiltar skoðunarstofur á rafmagnssviði starfa eftir gæðakerfi og skriflegum verklags- og skoðunarreglum sem Löggildingarstofa hefur gefið út. Þannig verða skoðanir einsleitar og skiptir þá ekki máli hvaða skoðunarstofa framkvæmir skoðunina, niðurstaðan verður sú sama. Með þessu er tryggt að allir sem eftirlitið beinist að njóti jafnræðis.
    Gerðar eru strangar kröfur til óháðra skoðunarstofa. Þær starfa í samræmi við lög nr. 100/1992, um vog, mál og faggildingu, og reglugerð nr. 346/1993, um starfsemi faggiltra óháðra skoðunarstofa. Skoðunarstofunum ber að fullnægja öllum ákvæðum í staðlinum ÍST EN 45004 um starfsemi skoðunarstofa og faggildingarsvið Löggildingarstofu gengur úr skugga um að svo sé. Mjög ítarleg úttekt með aðstoð sérfræðings frá rafmagnsöryggisdeild er gerð á starfsemi skoðunarstofa áður en þeim er veitt starfsleyfi. Úttektin miðar annars vegar að því að stofurnar sýni fram á hvernig þær fullnægja skilyrðum, m.a. um skipulag og stjórnun, gæðakerfi, hæfni starfsfólks, aðstöðu og tækjabúnað, og hvernig þær beita skoðunarreglum og verklagsreglum. Hins vegar er fylgst með skoðunum á vettvangi og fagleg hæfni skoðun armanna metin. Fylgst er með hvernig mat á frávikum samræmist skoðunarreglum og hvernig skýrslugerð og frágangi sé sinnt. Árlega er svo haft formlegt eftirlit með starfseminni og beinist sú skoðun að völdum þáttum hennar. Auk þess fara fram skyndiathuganir starfsmanna rafmagnsöryggisdeildar ef þurfa þykir. Til frekara eftirlits eru skoðunarskýrslur stofanna yfirfarnar af sérfræðingum rafmagnsöryggisdeildar.
    Endurskoðun á 1. kafla reglugerðar um raforkuvirki er nú á lokastigi. Þar er almennt fjall að um skipulag rafmagnsöryggismála. Þessi endurskoðun hefur verið unnin í samráði við Samorku og Samband íslenskra rafverktaka. Þá eru nú fullgerðar verklagsreglur Löggilding arstofu þar sem settum kröfum verður lýst enn frekar. Skoðunarreglur hafa einnig verið í endurskoðun og eru nú á lokastigi.
    Á næstu mánuðum mun Löggildingarstofa kynna nýtt fyrirkomulag rafmagnsöryggismála fyrir starfsmönnum rafveitna og rafverktökum um allt land og tryggja í sessi innri öryggis stjórnun rafveitna og rafverktaka. Þá er ráðgert að upplýsinga- og fræðslustarfsemi á raf magnsöryggissviði gagnvart almenningi verði meiri en áður. Einnig er hafin endurskoðun á lágspennu- og háspennureglum sem teknar verða í notkun á næstu árum. Allar þessar aðgerð ir lúta að því að tryggja að fyrirkomulag rafmagnsöryggismála verði betra og skilvirkara en áður og þjónusta við neytendur bætt að sama skapi.
    Það er því ljóst að nýtt skipulag rafmagnsöryggismála mun standast allar þær kröfur sem gerðar eru til þess, svo sem að það verði skilvirkara og gagnsærra en áður. Ábyrgð manna verður betur skilgreind. Stjórnvöld á rafmagnssviði, rafveitur og rafverktakar starfa í sam ræmi við viðurkennd gæðastjórnunarkerfi og óháðir, faggiltir eftirlitsaðilar starfa samkvæmt samræmdum verklags- og skoðunarreglum.

     2.      Hve margar neysluveitur hafa verið skoðaðar árlega á landinu frá og með árinu 1988 fram á þennan dag, sundurliðað í nýjar veitur og eldri (gamalskoðun)?
    Allt til ársloka 1993 báru rafveitur ábyrgð á eftirliti með nýjum neysluveitum í 1. og 2. áhættuflokki ásamt neysluveitum í rekstri (veitur í 1. fl. eru íbúðarhús en í 2. fl. eru iðnaðar húsnæði, opinberar byggingar o.fl.). Rafmagnseftirlit ríkisins hafði yfireftirlit með neyslu veitum í rekstri og átti að beita úrtaksúttektum á skoðaðar neysluveitur í rekstri til þess að fylgjast með vinnubrögðum eftirlitsmanna rafveitna. Þetta fyrirkomulag reyndist illa þar sem rafveitur sinntu þessari eftirlitsskyldu misvel. Rafmagnseftirlit ríkisins tók því upp það fyrir komulag að sinna eftirliti með neysluveitum í rekstri í samvinnu við rafveitur. Eftir reglu gerðarbreytingar (nr. 301/1993 og 543/1993) var ábyrgð eftirlits á nýjum neysluveitum í 1. áhættuflokki færð til Rafmagnseftirlits ríkisins, en rafveitur báru eftir sem áður ábyrgð á eftirliti með nýjum neysluveitum í 2. áhættuflokki, ásamt veitum í rekstri. Við gildistöku nýrra laga um öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga var Löggildingarstofa gerð ábyrg fyrir öllu eftirliti með neysluveitum.
    Fyrir áðurnefndar reglugerðarbreytingar var framkvæmd rafmagnseftirlits á vegum raf veitna með mismunandi hætti. Eftirlit með nýjum neysluveitum var svipuð hjá öllum rafveit um og voru allar tilkynntar neysluveitur skoðaðar. Hins vegar var framkvæmd eftirlits með neysluveitum í rekstri mjög mismunandi hjá rafveitum. Nokkuð var um að rafveitur uppfylltu ekki skyldu sína hvað varðar þann fjölda neysluveitna sem skoða átti samkvæmt reglugerð auk þess sem starfsmenn RER aðstoðuðu rafveitur mismikið við skoðun neysluveitna. Þá var neysluveituskráning rafveitna allt frá því að vera mjög góð í það að vera óviðunandi.
    Skoðun nýrra neysluveitna á öllu landinu árin 1988–93 var sem hér segir:
    1988:     4.827
    1989:     5.412
    1990:     5.267
    1991:     2.419
    1992:     4.172
    1993:     3.565
    Eins og áður hefur komið fram var ábyrgð eftirlits á nýjum neysluveitum í 1. áhættuflokki færð til Rafmagnseftirlits ríkisins árið 1994. Þá var alskoðunum nýrra neysluveitna í 1. áhættuflokki hætt en þess í stað beitt úrtaksskoðunum.
    Jafnhliða því að beita úrtaksskoðunum á nýjum neysluveitum í 1. áhættuflokki hefur Lög gildingarstofa aukið eftirlit með starfsemi löggiltra rafverktaka. Á þessu ári hefur Löggild ingarstofa látið skoða aðstöðu og búnað tæplega 90 starfandi rafverktaka. Skoðun nýrra neysluveitna í 1. áhættuflokki sem RER bar ábyrgð á og skoðun nýrra neysluveitna í 2. áhættuflokki sem rafveitur báru ábyrgð á var sem hér segir:
    1994:     3.444
    1995:     3.795
    1996:     2.949
    1997:         615
    Skoðun neysluveitna í rekstri á öllu landinu frá árinu 1988 til nóvemberloka 1977 var sem hér segir:
    1988:     1.836
    1989:     2.434
    1990:     2.091
    1991:     2.419
    1992:     2.236
    1993:     1.865
    1994:     1.634
    1995:     1.135
    1996:     1.309
    1997:     1.118
    Athygli skal vakin á því að tölur um fjölda skoðana á nýjum neysluveitum og neysluveit um í rekstri frá árinu 1991 eru ekki nákvæmar þar sem upplýsingar frá rafveitum eru af skornum skammti.

     3.      Hver var meðaltalskostnaður á skoðaða neysluveitu árlega, þ.e. fyrir reglugerðarbreytingarnar sem gerðar voru á síðari hluta ársins 1993 (rg. nr. 301/1993 og 543/1993) og eftir að þær komu til framkvæmda, sundurliðað í nýjar veitur og gamlar (gamalskoðun)?
    Eftir að óháðum, faggiltum skoðunarstofum var falin framkvæmd rafmagnseftirlits voru atriði eins og tími við öflun gagna, ferðatími, skoðunartími og tími í skýrslugerð fyrst skil greind. Einnig var kostnaður við fyrrnefnd atriði, ásamt ferða- og uppihaldskostnaði, skráður sérstaklega. Tími við skoðun á meðalstórri neysluveitu í 1. áhættuflokki (íbúðarhús) hefur verið áætlaður 4,5 tímar og er þá meðtalin öflun gagna, skoðun og skýrslugerð. Erfiðara er að áætla kostnað við skoðun á meðalstórri neysluveitu í 2. áhættuflokki vegna fjölbreytni þeirra (t.d. skrifstofur, verslanir, frystihús, verksmiðjur, sjúkrahús, verkstæði o.fl.). Skoðun slíkra veitna getur tekið 3–60 klukkustundir.
    Meðalkostnaður við skoðun nýrra neysluveitna frá árinu 1994 til dagsins í dag sem Raf magnseftirlit ríkisins og síðar Löggildingarstofa báru ábyrgð á kemur fram í töflu hér á eftir. (Athygli skal vakin á því að árið 1997 bættust við neysluveitur í 2. áhættuflokki, eins og áður hefur komið fram.) Löggildingarstofa hefur á þessu ári falið skoðunarstofum samkvæmt samningi alls 205 verkefni í 1. áhættuflokki og 332 verkefni í 2. áhættuflokki. Þær veitur sem nú er búið að skoða og greiða fyrir eru tilgreindar í eftirfarandi töflu.

Ár	Fjöldi skoðaðra neysluveitna	Meðalkostnaður í kr. (án VSK).
1994	192	16.694
1995	206	17.615
1996	228	18.375
1997	173 / 234²	20.434 / 34.087
. Í þessari tölu er heildarkostnaður við skoðun veitunnar. ² Veitur í 1. fl. / veitur í 2. fl.

    Löggildingarstofa sendi fyrirspurn til rafveitna um allt land og óskaði eftir upplýsingum um fjölda þeirra neysluveitna sem rafveitur létu skoða á meðan þær báru ábyrgð á neyslu veitueftirliti ásamt upplýsingum um kostnað við eftirlit rafveitna. Mjög fáar rafveitur gáfu upp kostnað við eftirlit þeirra með neysluveitum. Erfitt er því að gefa nákvæma tölu um kostnað þar sem störf við rafmagnseftirlit voru áður fyrr ekki eins afmörkuð og nú er. Starfs menn rafveitna gegndu flestir öðrum störfum hjá rafveitum og voru skilin oft óljós á milli starfa við rafmagnseftirlit og annarra starfa. Þá tóku starfsmenn Rafmagnseftirlits ríkisins einnig þátt í eftirliti með neysluveitum í rekstri með starfsmönnum rafveitna eins og áður segir. Dagsverk, sem starfsmenn RER unnu við skoðun neysluveitna í rekstri í samvinnu við starfsmenn rafveitna á árumum 1988–93, eru áætluð rúmlega 2000. Í þá tölu vantar þann tíma sem það tók starfsmenn RER að ljúka skýrslugerð en skýrslur voru í flestum tilfellum unnar ásamt öðrum verkum á skrifstofu RER. Árið 1994 lét RER reikna út klukkustundar gjald vegna neysluveitueftirlits starfsmanna RER og var það áætlað 6.181–12.992 kr. (án VSK).
    Í ljósi þess sem hér hefur verið talið er erfitt að áætla raunverulegan kostnað við eftirlit rafveitna með neysluveitum í rekstri. Ein rafveita áætlaði að heildarkostnaður við skoðun á sérhverri nýrri neysluveitu næmi 25.000 kr., en skoðun á sérhverri neysluveitu í rekstri næmi 55.000 kr. Önnur rafveita gaf upp að heildarkostnaður við skoðun nýrra neysluveitna og neysluveitna í rekstri væri á bilinu 5.319–10.874 kr. Ekki var gerður greinarmunur á skoðun nýrra neysluveitna og neysluveitna í rekstri. Í þessum tölum er ekki tekið tillit til kostnaðar við eftirlit starfsmanna Rafmagnseftirlits ríkisins.

     4.      Hve mikið var skoðað árlega af háspennu- og dreifikerfum rafveitna á tímabilinu, sbr. 2. tölul., og hver var kostnaður hvers árs?
    Þegar óháðar, faggiltar skoðunarstofur fóru að sinna framkvæmd eftirlits með háspenntum raforkuvirkjum var fyrst skilgreint hve mikill tími færi í skoðanir virkja, svo sem virkjana, aðveitustöðva, dreifistöðva o.fl. Í eftirfarandi töflu kemur fram áætlaður skoðunatími við einstök virki:
                         Virki      Skoðunartími
                        Raforkuver     50
                        Aðveitustöð     40
                        Háspennumöstur > 132 kV     0,5
                        Háspennumöstur < 132 kV     0,4
                        Dreifistöð     8
                        Lágspennudreifikerfi     8
    Í skoðunartíma er innifalið:
     —      Undirbúningur og gagnasöfnun.
     —      Skráning gagna.
     —      Skoðun.
     —      Skýrsla og uppgjör verks – vistun gagna.
    Í gögnum Rafmagnseftirlits ríkisins má finna upplýsingar um eftirlit með háspenntum raf orkuvirkjum og lágspennudreifikerfum rafveitna frá árinu 1988 til og með 1993. Þessi gögn gefa engan veginn nákvæmar upplýsingar um hvort um beinar skoðanir virkja var að ræða eða hvort skoðanirnar voru minni háttar athuganir eða heimsóknir. Því er óljóst hvort allar tilkynningar frá rafveitum höfðu í för með sér skoðun af hendi RER. Fyrirkomulag skoðana var ekki eftir settum verklags- og skoðunarreglum eins og nú er. Í sumum tilfellum fór jafnvel engin skráning fram á þeim atriðum sem skoðuð voru. Skoðanir sem fram hafa farið á tíma bilinu 1994 til dagsins í dag eru eins og áður hefur komið fram unnar eftir nýjum reglum sem kveða á um úrtaksskoðun raforkuvirkja og er það hluti skýringar á því hversu miklu færri virki virðast hafa verið skoðuð. Skoðanirnar eru unnar samkvæmt skoðunarreglum útgefnum af Rafmagnseftirliti ríkisins ásamt skoðunareyðublöðum fyrir hvert einstakt virki og virkja hluta. Skoðunarreglurnar leiða af sér aukna samræmingu í skoðunum og tryggja að ekkert atriði sé undanskilið við skoðun. Niðurstöður skoðana samkvæmt skoðunarreglunum hafa í mörgum tilvikum leitt í ljós að raforkuvirki rafveitna eru ekki í eins góðu ástandi, með tilliti til öryggis, og forráðamenn rafveitna höfðu talið. Með tilkomu öryggisstjórnunarkerfis raf veitna er starfsmönnum rafveitna þannig enn betur gerður ljós sá þáttur sem þeir eiga í upp byggingu og viðhaldi raforkuvirkjanna með tilliti til öryggis þeirra.
    Eftirfarandi upptalning er unnin upp úr ársskýrslum og færslubókum RER annars vegar og hins vegar úr skráningum RER á skoðunum skoðunarstofa.
     Árið 1988 voru veitt 114 leyfi til setningar háspennuvirkja, þar af 82 til Rafmagnsveitu Reykjavíkur. Verkefni við heimsóknir, athuganir og beinar skoðanir voru lauslega áætluð 121. Háspennueftirlit á vegum RER var áætlað þrjú ársverk.
     Árið 1989 voru veitt 104 leyfi til setningar háspennuvirkja, þar af 84 til Rafmagnsveitu Reykjavíkur. Verkefni við heimsóknir, athuganir og beinar skoðanir voru lauslega áætluð 191. Háspennueftirlit á vegum RER var áætlað þrjú ársverk.
     Árið 1990 voru veitt 103 leyfi til setningar háspennuvirkja, þar af 71 til Rafmagnsveitu Reykjavíkur. Fyrir minni háttar framkvæmdir bárust 105 tilkynningar, flestar frá RARIK. Verkefni við heimsóknir, athuganir og beinar skoðanir voru lauslega áætluð 218. Háspennu eftirlit á vegum RER var áætlað 2,5 ársverk.
     Árið 1991 voru veitt 113 leyfi til setningar háspennuvirkja, þar af 82 til Rafmagnsveitu Reykjavíkur. Fyrir minni háttar framkvæmdir bárust 95 tilkynningar, flestar frá RARIK. Verkefni við heimsóknir, athuganir og beinar skoðanir voru lauslega áætluð 157. Háspennu eftirlit á vegum RER var áætlað 3 ársverk.
     Árið 1992 bárust alls 136 tilkynningar um framkvæmdir við háspennt raforkuvirki og lágspennudreifikerfi rafveitna. Verkefni við heimsóknir, athuganir og beinar skoðanir voru laus lega áætluð 136. Háspennueftirlit á vegum RER var áætlað 3 ársverk.
     Árið 1993 bárust alls 180 tilkynningar um framkvæmdir við háspennt raforkuvirki og lágspennudreifikerfi rafveitna. Verkefni við heimsóknir, athuganir og beinar skoðanir voru laus lega áætluð 180. Háspennueftirlit á vegum RER var áætlað 3 ársverk.
     Árið 1994 bárust RER 117 tilkynningar um framkvæmdir við háspennt raforkuvirki og 212 tilkynningar um framkvæmdir við lágspennudreifikerfi rafveitna, þar með taldar heim taugar. Síðla árs voru nýjar skoðunarreglur RER fyrst notaðar við skoðanir raforkuvirkja rafveitna. Verkefni við beinar skoðanir voru 77 ný virki og virki í rekstri.
     Árið 1995 bárust RER 90 tilkynningar um framkvæmdir við háspennt raforkuvirki og 145 tilkynningar um framkvæmdir við lágspennudreifikerfi rafveitna, þar með taldar heimtaugar. Verkefni við beinar skoðanir voru 168 sem skiptust í 144 skoðanir virkja í rekstri og 24 skoðanir nýrra virkja.
     Árið 1996 bárust RER 147 tilkynningar um framkvæmdir við háspennt raforkuvirki og 326 tilkynningar um framkvæmdir við lágspennudreifikerfi rafveitna, þar með taldar heim taugar. Verkefni við beinar skoðanir voru 173 sem skiptust í 124 skoðanir virkja í rekstri og 49 skoðanir nýrra virkja.
    Það sem af er þessu ári hefur Löggildingarstofa ekki látið skoða háspennt raforkuvirki hjá rafveitum, en hefur þess í stað beitt sér fyrir því að rafveitur komi sér upp innri öryggis stjórnun með eigin virkjum. Margar rafveitur eru þegar farnar að skoða eigin virki sam kvæmt skilgreindu öryggisstjórnunarkerfi með eigin skoðunarmönnum. Í lok þessa árs eða í byrjun næsta mun Löggildingarstofa láta skoðunarstofur framkvæma skoðanir á öryggis stjórnun rafveitna og úrtaksskoðanir á þeim virkjum sem skoðuð hafa verið af skoðunar mönnum rafveitna. Einnig hafa einstakar rafveitur á þessu ári samið við skoðunarstofur um eftirlit með háspenntum raforkuvirkjum.
    Erfitt er að áætla kostnað við eftirlit háspenntra raforkuvirkja árin 1988–94. Eftirliti með háspenntum raforkuvirkjum var sinnt af þremur starfsmönnum RER og voru tveir þeirra úti á landi, annar á Akureyri en hinn á Egilsstöðum. Ekki liggja fyrir nákvæmar kostnaðartölur vegna háspennueftirlits RER á umræddu árabili en árið 1996 reiknaði skrifstofa RER laus lega út heildarkostnað vegna umdæmisskrifstofanna á Akureyri og Egilsstöðum fyrir árin 1990–94. Var hann talinn um og yfir12.000.000 kr. samanlagt, miðað við verðlag 1996. Við þessa tölu ætti að bæta kostnaði við einn starfsmann RER í viðbót þar sem störf við há spennueftirlit voru á umræddu árabili áætluð þrjú ársverk.
    Heildarkostnaður vegna eftirlits með háspenntum raforkuvirkjum sem skoðunarstofur framkvæmdu árin 1994–96 er sem hér segir (fjárhæðir í kr.):

Ár	Skoðunartími	Kostnaður vegna skoðana	Ferða- og uppi- haldskostnaður	Heildarkostnaður (án VSK)
1994	744	3.157.197	290.038	3.447.235
1995	1434	7.313.133	1.821.588	9.134.721
1996	1262	5.857.273	891.424	6.748.697

     5.      Hvert hefur heildartímagjald skoðunarstofanna verið að meðaltali (klukkustundargjald + ferða- og uppihaldskostnaður) síðan þær tóku til starfa, sundurliðað í neyslu veituskoðanir og skoðanir háspennuvirkja?
    Í eftirfarandi töflu koma fram upplýsingar um meðaltímagjald skoðunarstofa vegna há spennu- og neysluveituskoðana, ásamt upplýsingum um ferða- og uppihaldskostnað (fjárhæð ir í kr.). Vakin er athygli á því að hér eru einungis upplýsingar um þann kostnað sem Raf magnseftirlit ríkisins og Löggildingarstofa báru vegna eftirlits sem skoðunarstofur sinntu í nafni áðurnefndra stofnana.

Ár	Tímagjald neysluveitur	Ferða- og uppi- haldskostnaður	Tímagjald háspennt virki	Ferða- og uppi- haldskostnaður
1994	3.209	423.175	4.376	290.038
1995	3.309	620.743	4.766	1.821.588
1996	3.847	569.243	4.643	891.424
1997	3.750 / 3.375.	977.411	–	–
. Gjald fyrir skoðanir á höfuðborgarsvæðinu (bifreiðakostnaður innifalinn) / gjald fyrir skoðanir á lands byggðinni.

     6.      Hefur samkeppni verið virk milli rafmagnsskoðunarstofanna síðan þær tóku til starfa og hefur samkeppni orðið til þess að lækka gjaldskrá skoðunarstofanna á skoðaða veitu?
    Eftir að Rafmagnseftirliti ríkisins var falin ábyrgð á eftirliti með háspenntum raforkuvirkjum og nýjum neysluveitum í 1. áhættuflokki árið 1994 var ákveðið að semja við óháðar, faggiltar skoðunarstofur um eftirlitið. Einnig var ákveðið að fela skoðunarstofum eftirlit með rafföngum á markaði. Árin 1994–96 var allt eftirlit á vegum RER boðið út, ýmist á vegum Ríkiskaupa eða í samráði við þau. Eftirlit með nýjum neysluveitum var að jafnaði boðið út mánaðarlega í formi lokaðs hraðútboðs, enda voru það einungis faggiltar skoðunarstofur með starfsleyfi á rafmagnssviði sem gátu tekið þátt í því. Sami háttur var hafður á varðandi eftir lit með háspenntum raforkuvirkjum. Þau voru þó ekki boðin út mánaðarlega heldur fjórum til fimm sinnum á ári.
    Á meðan unnið var að þróun markaðseftirlits með rafföngum samdi RER tímabundið við Bifreiðaskoðun Íslands um það eftirlit, enda var hún þá eina skoðunarstofan sem uppfyllti skilyrði til slíks eftirlits. Árið 1995 var eftirlit með rafföngum á markaði boðið út til þriggja ára og var það gert á vegum Ríkiskaupa. Samið var við Aðalskoðun hf. um verkið.
    Eins og áður hefur verið vikið að var ábyrgð eftirlits með nýjum neysluveitum og neyslu veitum í rekstri alfarið færð til Löggildingarstofu með gildistöku nýrra laga um rafmagns öryggismál. Um miðjan mars sl. eftir að skipurit stofnunarinnar hafði verið staðfest af við skiptaráðuneyti, voru gerðir samningar um skoðun nýrra neysluveitna við allar skoðunarstof ur sem höfðu tilskilin réttindi. Þetta voru Skoðunarstofan hf., Skoðun hf. og Rafskoðun hf. Þeim verkefnum sem fyrir lágu var skipt jafnt á milli þessara skoðunarstofa.
    Meginástæða fyrir þessum samningum var að á þessum tíma voru fá eftirlitsverkefni á raf magnssviði og rekstur skoðunarstofanna ótryggur. Löggildingarstofa vildi ekki eiga það á hættu, þegar nýtt fyrirkomulag rafmagnsöryggismála var enn í mótun, að skoðunarstofur á rafmagnssviði mundu hætta starfsemi vegna skorts á verkefnum. Það hefði leitt til þess að Löggildingarstofa hefði þurft að koma sér upp sérstakri faggiltri skoðunarstofu með tilheyr andi kostnaði. Á næstunni verður gefin út ný reglugerð um fyrirkomulag rafmagnsöryggis mála, ásamt verklags- og skoðunarreglum, og verður þá tilefni til endurskoðunar áðurnefndra samninga. Stefnt er að því með nýrri reglugerð að rafveitur og rafverktakar semji beint við skoðunarstofur um eftirlit er beinist að þeim. Í þeim tilvikum þegar eftirlitið er á ábyrgð og kostnað Löggildingarstofu verður það boðið út sé þess nokkur kostur.
    Þeir samningar sem Rafmagnseftirlit ríkisins gerði og Löggildingarstofa hefur síðar gert við skoðunarstofur um eftirlit hafa verið ásættanlegir, enda hafa ekki orðið hækkanir á gjald skrám skoðunarstofa vegna eftirlits umfram það sem eðlilegt getur talist.
    Á það skal bent að í mörgum tilvikum hafa rafveitur samið beint við skoðunarstofur um eftirlit með neysluveitum og háspenntum raforkuvirkjum. Má þar nefna Landsvirkjun, Raf magnsveitu Reykjavíkur, Hitaveitu Suðurnesja, Rafmagnaveitur ríkisins, Selfossveitur og Orkuveitu Húsavíkur.

     7.      Hve margar voru skoðunarstofur á rafmagnssviði þegar þær voru flestar og hve margar eru þær nú?
    Árið 1995 voru skoðunarstofur á rafmagnssviði flestar, eða fjórar, þ.e. Skoðunarstofan hf., Skoðun hf., Rafskoðun hf. og Bifreiðaskoðun hf. Í dag eru skoðunarstofur á rafmagns sviði þrjár, þ.e. Skoðunarstofan hf., Rafskoðun hf. og Aðalskoðun hf.