Ferill 498. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: Word Perfect.
123. löggjafarþing 1998–99.
Þskj. 810 — 498. mál.
Frumvarp til jafnréttis laga
(Lagt fyrir Alþingi á 123. löggjafarþingi 1998–99.)
I. KAFLI
Markmið og gildissvið laganna.
1. gr.
Markmið.
a. gæta jafnréttissjónarmiða á öllum sviðum samfélagsins,
b. vinna að jöfnum áhrifum kvenna og karla við ákvarðanatöku og stefnumótun í samfélaginu,
c. gera bæði konum og körlum kleift að samræma fjölskyldu- og atvinnulíf,
d. bæta sérstaklega stöðu kvenna og auka möguleika þeirra í samfélaginu,
e. efla fræðslu um jafnréttismál,
f. greina tölfræðiupplýsingar eftir kyni,
g. efla rannsóknir í kynjafræðum.
II. KAFLI
Stjórnsýsla.
2. gr.
Yfirstjórn.
3. gr.
Skrifstofa jafnréttismála.
Framkvæmdastjóri annast daglega stjórn skrifstofunnar og ræður starfsfólk hennar.
Verkefni Skrifstofu jafnréttismála eru m.a. að:
a. hafa eftirlit með framkvæmd laganna,
b. sjá um fræðslu og upplýsingastarfsemi,
c. veita stjórnvöldum, stofnunum, einstaklingum og félögum ráðgjöf,
d. koma ábendingum og tillögum um aðgerðir um jafnréttismál á framfæri við félagsmálaráðherra, Jafnréttisráð og önnur stjórnvöld,
e. auka virkni í jafnréttismálum, m.a. með aukinni aðild karla að jafnréttisstarfi,
f. fylgjast með þjóðfélagsþróuninni í jafnréttismálum, m.a. með upplýsingaöflun og rannsóknum,
g. vinna með jafnréttisnefndum sveitarfélaga,
h. leita sátta milli einstaklinga eða hópa annars vegar og fyrirtækja eða stofnana hins vegar í ágreiningsmálum sem skrifstofunni berast og varða ákvæði laga þessara,
i. vinna önnur verkefni í samræmi við markmið og gildissvið laganna samkvæmt nánari ákvörðun ráðherra.
4. gr.
Úrskurðarnefnd jafnréttismála.
Verkefni úrskurðarnefndar jafnréttismála er að taka til meðferðar, rannsaka og kveða upp skriflegan rökstuddan úrskurð um hvort ákvæði laganna hafi verið brotin, sbr. VI. kafla þeirra.
Þegar um er að ræða mál sem ætla má að geti haft stefnumarkandi áhrif á vinnumarkaðinn í heild skal úrskurðarnefnd leita umsagnar frá heildarsamtökum launþega og viðsemjendum þeirra áður en úrskurður er kveðinn upp.
Niðurstöður úrskurðarnefndar sæta ekki kæru til æðra stjórnvalds.
Úrskurðarnefnd jafnréttismála skal árlega gefa út úrskurði sína.
Úrskurðarnefnd jafnréttismála ræður sér starfsfólk og skal kostnaður við starfsemi nefndarinnar greiðast úr ríkissjóð.
5. gr.
Málsmeðferð fyrir úrskurðarnefnd jafnréttismála.
Erindi skulu berast nefndinni skriflega innan sex mánaða frá því að meint brot á lögum þessum lá fyrir, frá því að ástandi sem talið er brot á lögunum lauk eða frá því að sá er málið varðar fékk vitneskju um meint brot. Sé leitað rökstuðnings á grundvelli ákvæða stjórnsýslulaga tekur fresturinn að líða þegar sá rökstuðningur liggur fyrir. Úrskurðarnefnd getur þegar sérstaklega stendur á ákveðið að taka erindi til umfjöllunar þótt liðinn sé framangreindur frestur, þó aldrei ef liðið er meira en ár. Erindi telst nægjanlega snemma fram komið ef bréf sem hefur það að geyma hefur borist nefndinni eða verið póstlagt áður en fresturinn er liðinn.
Úrskurðarnefnd getur að höfðu samráði við málshefjanda sent mál til sáttameðferðar hjá Skrifstofu jafnréttismála.
Málsmeðferð fyrir úrskurðarnefndinni skal að jafnaði vera skrifleg en þó getur nefndin kallað málsaðila eða fulltrúa þeirra á sinn fund. Að öðru leyti fer um málsmeðferð hjá nefndinni samkvæmt ákvæðum stjórnsýslulaga og nánari reglum sem félagsmálaráðherra setur, að fengnum tillögum frá nefndinni.
6. gr.
Viðmið við mat á hæfni.
7. gr.
Jafnréttisráð.
8. gr.
Hlutverk Jafnréttisráðs.
Ráðið skal undirbúa jafnréttisþing, sbr. 9. gr., og leggja fyrir það skýrslu um störf sín.
Á tveggja ára fresti skal ráðið vinna tillögu að stefnumarkandi áætlun til fjögurra ára og skal þar kveðið á um aðgerðir til að koma á jafnrétti kynjanna. Tillagan skal lögð fyrir jafnréttisþing til umfjöllunar, sbr. 9. gr., og send félagsmálaráðherra, sbr. 10. gr.
Jafnréttisráð getur haft frumkvæði að sérstökum tímabundnum aðgerðum.
Jafnréttisráð er stjórnvöldum, stofnunum og félagasamtökum til ráðgjafar um jafnréttismál. Ráðið gerir m.a. tillögur til félagsmálaráðherra um leiðir til þess að gæta jafnréttissjónarmiða í stefnumótun stjórnvalda.
9. gr.
Jafnréttisþing.
Jafnréttisþing er vettvangur þeirra sem fjalla um jafnréttismál. Á jafnréttisþingi skulu eiga sæti, auk Jafnréttisráðs, fulltrúar félagasamtaka og stofnana sem vinna að jafnréttismálum, aðilar vinnumarkaðarins, svo og aðrir sem ráðið telur að eiga skuli seturétt hverju sinni. Jafnframt skulu fulltrúar ráðuneyta, þingflokka á Alþingi og sveitarstjórna, svo og framkvæmdastjóri Skrifstofu jafnréttismála, eiga rétt til setu á þinginu með málfrelsi og tillögurétt.
Hlutverk jafnréttisþings er að fjalla um jafnréttismál, m.a. tillögu Jafnréttisráðs að stefnumarkandi áætlun til fjögurra ára ásamt skýrslu um störf þess. Á jafnréttisþingum skulu kosnir þrír fulltrúar í Jafnréttisráð.
Formaður Jafnréttisráðs setur þingið og stýrir því uns það hefur kosið sér forseta. Þingið setur sér þingsköp. Jafnréttisráð skal semja reglur fyrir hvert jafnréttisþing þar sem kveðið er á um seturétt á þinginu, kjörgengi og kosningarrétt þingfulltrúa. Reglurnar skal auglýsa með fullnægjandi hætti fjórum vikum fyrir upphaf jafnréttisþings. Verði ágreiningur um kjörgengi og kosningarrétt þingfulltrúa skal málum vísað til úrskurðar á þinginu sjálfu.
Seta á jafnréttisþingi er ólaunuð, en hlutaðeigandi aðilar greiða kostnað fulltrúa. Annar nauðsynlegur kostnaður af þinghaldinu greiðist úr ríkissjóði samkvæmt úrskurði félagsmálaráðherra.
10. gr.
Þingsályktun um áætlun í jafnréttismálum.
Samhliða framlagningu tillögu til þingsályktunar um áætlun í jafnréttismálum og endurskoðunar hennar, tveimur árum síðar, skal félagsmálaráðherra leggja fram á Alþingi skýrslu um stöðu og þróun jafnréttismála.
11. gr.
Jafnréttisnefndir sveitarfélaga.
Jafnframt skal jafnréttisnefnd tilnefna tengilið við félagsmálaráðuneyti og Skrifstofu jafnréttismála.
12. gr.
Jafnréttisfulltrúar.
13. gr.
Jafnréttisráðgjafar.
III. KAFLI
Réttindi og skyldur.
14. gr.
Vinnumarkaður.
Fyrirtæki og stofnanir þar sem starfa fleiri en 25 starfsmenn skulu setja sér jafnréttisáætlun til þriggja ára í senn. Þar skal m.a. kveðið á um markmið og aðgerðir til að tryggja starfsmönnum þau réttindi sem kveðið er á um í 15.–18. gr. laga þessara.
15. gr.
Launajafnrétti.
Með launum í lögum þessum er átt við almennt endurgjald fyrir störf og hvers konar frekari þóknun, beina og óbeina, hvort heldur er með hlunnindagreiðslum eða með öðrum hætti, sem atvinnurekandi greiðir starfsmanni sínum fyrir vinnu sína.
Með jöfnum launum er átt við að laun skulu ákveðin á sama hátt fyrir konur og karla. Skulu þau viðmið sem lögð eru til grundvallar launaákvörðun ekki fela í sér kynjamismunun.
Með kjörum í lögum þessum er, auk launa, átt við lífeyris-, orlofs- og veikindarétt og hvers konar önnur samningsréttindi.
16. gr.
Laus störf, starfsþjálfun og endurmenntun.
Atvinnurekendur skulu tryggja að konur og karlar njóti sömu möguleika til endurmenntunar og starfsþjálfunar og til að sækja námskeið er haldin eru til að auka hæfni í starfi eða til undirbúnings annarra starfa.
17. gr.
Samræming fjölskyldu- og atvinnulífs.
18. gr.
Kynferðisleg áreitni.
Atvinnurekendur og skólastjórnendur skulu gera sérstakar ráðstafanir til að koma í veg fyrir að starfsfólk, nemar og skjólstæðingar verði fyrir kynferðislegri áreitni á vinnustað eða í skólum.
Kynferðisleg áreitni er kynferðisleg hegðun sem er ósanngjörn og/eða móðgandi og í óþökk þess sem fyrir henni verður, hefur áhrif á sjálfsvirðingu þess eða þeirra sem fyrir henni verða og er haldið áfram þrátt fyrir að gefið sé skýrt í skyn að hegðunin sé óvelkomin. Kynferðisleg áreitni getur verið líkamleg, orðbundin eða táknræn.
Eitt tilvik getur talist kynferðisleg áreitni ef það er alvarlegt.
Ef yfirmaður eða skólastjórnandi er kærður vegna meintrar kynferðislegrar áreitni verður hann vanhæfur til að ákvarða um vinnuskilyrði kæranda á meðan rannsókn málsins stendur yfir og skal næsti yfirmaður taka ákvarðanir er varða kæranda.
19. gr.
Auglýsingar.
20. gr.
Menntun og skólastarf.
Í náms- og starfsfræðslu og við ráðgjöf í skólum skal leitast við að kynna bæði piltum og stúlkum störf sem hingað til hefur verið litið á sem hefðbundin karla- og kvennastörf.
Gæta skal þess sérstaklega að kennslutæki og kennslubækur séu þannig úr garði gerðar að kynjum sé ekki mismunað.
Efla skal rannsóknir á stöðu kynjanna í íslensku samfélagi, jafnt fræðilegar grunnrannsóknir sem hagnýtar rannsóknir, og miðla niðurstöðum þeirra markvisst innan skólastarfsins og til fjölmiðla.
Háskóli Íslands ber ábyrgð á framkvæmd 4. mgr. Að öðru leyti ber menntamálaráðherra ábyrgð á framkvæmd þessarar greinar og skal menntamálaráðuneytið fylgjast með þróun jafnréttismála í skóla- og uppeldisstarfi. Þá skal ráðuneytið fylgjast með að jafnréttis kynja sé gætt í íþrótta- og tómstundastarfi.
21. gr.
Þátttaka í nefndum og ráðum á vegum hins opinbera.
Þar sem tilnefnt er í nefndir, stjórnir og ráð á vegum ríkis og sveitarfélaga skal tilnefna tvo, konu og karl. Við skipun skal þess síðan gætt að skipting milli kynja sé sem jöfnust.
Tilnefningaraðila er heimilt að víkja frá ákvæðum 2. mgr. ef sérstakar ástæður leiða til þess að illmögulegt er að framfylgja þeim. Skal tilnefningaraðili þá skýra ástæður þess.
Ákvæði 2. og 3. mgr. fellur sjálfkrafa úr gildi að liðnum tíu árum frá gildistöku laga þessara.
22. gr.
Greining á tölfræðiupplýsingum.
IV. KAFLI
Bann við mismunun á grundvelli kynferðis.
23. gr.
Almennt bann við mismunun.
Það telst ekki mismunun að taka sérstakt tillit til kvenna vegna þungunar og barnsburðar.
24. gr.
Bann við mismunun í kjörum.
Ef sýnt er fram á að kona og karl sem starfa hjá sama atvinnurekanda njóti mismunandi launa eða annarra kjara fyrir jafnverðmæt störf skal atvinnurekandi sýna fram á að munurinn skýrist af öðrum þáttum en kynferði þeirra.
25. gr.
Bann við mismunun við ráðningu og í vinnuskilyrðum.
Óheimilt er að auglýsa eða birta auglýsingu um laust starf þar sem gefið er í skyn að fremur sé óskað starfsmanns af öðru kyninu en hinu. Þetta ákvæði gildir ekki ef tilgangur auglýsandans er að stuðla að jafnari kynjaskiptingu innan starfsgreinarinnar og skal það þá koma fram í auglýsingunni.
Ef leiddar eru líkur að beinni eða óbeinni mismunun vegna kynferðis við ráðningu, setningu eða skipun í starf, stöðuhækkun, stöðubreytingar, endurmenntun, starfsþjálfun, námsleyfi, uppsögn, vinnuaðstæður eða vinnuskilyrði skal atvinnurekandi sýna fram á að aðrar ástæður en kynferði hafi legið til grundvallar ákvörðun hans.
26. gr.
Bann við brottrekstri.
Atvinnurekandi skal jafnframt gæta þess að starfsmaður verði ekki beittur óréttlæti í starfi, svo sem með tilliti til starfsöryggis, starfskjara eða mats á árangri, á grundvelli þess að hafa kært kynferðislega áreitni eða kynjamismunun.
Ef leiddar eru líkur að því að gengið hafi verið gegn ákvæði þessu skal atvinnurekandi sýna fram á að brottrekstur eða meint óréttlæti grundvallist ekki á leiðréttingarkröfu starfsmanns eða kæru um kynferðislega áreitni eða aðra kynjamismunun. Þetta gildir ekki ef brottreksturinn á sér stað meira en einu ári eftir að starfsmaðurinn setti fram leiðréttingarkröfu á grundvelli laga þessara.
27. gr.
Menntun.
Skólastjórnandi skal gæta þess að nemandi sé ekki látinn gjalda þess að hafa kært kynferðislega áreitni eða kynjamismunun.
28. gr.
Bann við afsölun réttar.
V. KAFLI
Upplýsingaskylda.
29. gr.
Upplýsingaskylda til Skrifstofu jafnréttismála.
30. gr.
Upplýsingaskylda til úrskurðarnefndar jafnréttismála.
Úrskurðarnefnd jafnréttismála getur með sömu skilyrðum og í 1. mgr. krafist þess að fá gögn afhent til athugunar. Skulu þau afhent innan hæfilegs frests sem úrskurðarnefnd setur.
Úrskurðarnefnd jafnréttismála getur í starfi sínu krafist upplýsinga og gagna frá öðrum stjórnvöldum, óháð þagnarskyldu þeirra.
VI. KAFLI
Viðurlög og réttarfar.
31. gr.
Málshöfðun.
Málshöfðun frestar réttaráhrifum úrskurðar, enda hafi aðili borið málið undir dómstóla með því að afhenda forstöðumanni dómstóls stefnu ásamt beiðni um að málið hljóti flýtimeðferð, innan tveggja mánaða frá birtingu úrskurðar.
32. gr.
Bætur fyrir fjártjón og miska.
33. gr.
Sektir.
VII. KAFLI
Önnur ákvæði.
34. gr.
Gildistaka.
Ákvæði til bráðabirgða.
Við gildistöku laganna fellur niður umboð kærunefndar jafnréttismála. Skipa skal úrskurðarnefnd jafnréttismála sem tekur við verkefnum kærunefndar jafnréttismála.
Athugasemdir við lagafrumvarp þetta.
Félagsmálaráðherra skipaði síðastliðið sumar nefnd sem falið var að endurskoða lög nr. 28/1991, um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Nefndina skipuðu: Árni M. Mathiesen alþingismaður, Elín R. Líndal, formaður Jafnréttisráðs, Elsa S. Þorkelsdóttir, framkvæmdastjóri Jafnréttisráðs, og Sigríður Lillý Baldursdóttir, skrifstofustjóri sem var formaður nefndarinnar. Starfsmaður nefndarinnar var Hanna Sigríður Gunnsteinsdóttir.
Umboð nefndarinnar til endurskoðunar laganna var rúmt en lögð var áhersla á að nefndin fengi athugasemdir og hugmyndir sem víðast að. Þá var nefndinni ætlað að skoða sérstaklega frumvörp sem lögð höfðu verið fram á síðasta þingi til breytinga á lögunum.
Meginástæðan fyrir endurskoðun laganna var tvíþætt, annars vegar þær breytingar sem orðið hafa í jafnréttismálum, jafnt breytingar á verkefnum og aðferðafræði, frá því að núgildandi lög tóku gildi og hins vegar sú staðreynd að þrátt fyrir lög um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla hefur lítið miðað í jafnréttisátt á ýmsum mikilvægum sviðum samfélagsins. Því var auðsætt að við endurskoðunina þurfti bæði að athuga skipan jafnréttismála í stjórnsýslunni og afmörkun þeirra verkefna sem vinna skyldi að.
Nefndin lagði áherslu á að jafnréttismál þurfi að vera viðfangsefni beggja kynja, enda muni bæði kynin njóta góðs af auknu jafnrétti í samfélaginu. Fram til þessa hafa konur verið mun virkari í baráttunni fyrir jafnrétti kynjanna en undanfarin ár hafa karlar kveðið sér hljóðs og krafist réttar síns á eigin forsendum. Um er að ræða réttindabaráttu sem styður baráttu kvenna fremur en að hún gangi gegn henni og taldi nefndin mikilvægt að styrkja þessa þróun. Grunntónninn í jafnréttissamfélagi er að mati nefndarinnar að konum og körlum séu sköpuð jöfn tækifæri til að nýta krafta sína sjálfum sér og samfélaginu til góða og að fólki sé ekki mismunað á grundvelli kynferðis. Í þessu sambandi er þó mikilvægt að hafa hugfast að sérstakt tillit til kvenna við þungun og barnsburð telst ekki mismunun.
Við samningu frumvarpsins var sérstaklega hugað að skyldum sem íslensk stjórnvöld hafa undirgengist á grundvelli EES-samningsins. Tilskipanir Evrópusambandsins sem eru þegar orðnar hluti samningsins og varða efni frumvarpsins voru sérstaklega skoðaðar við gerð þess. Um er að ræða eftirtaldar tilskipanir: Tilskipun nr. 75/117 um samræmingu á lögum aðildarríkjanna er varða beitingu meginreglunnar um sömu laun karla og kvenna, tilskipun nr. 76/207 um framkvæmd meginreglunnar um jafnrétti karla og kvenna varðandi aðgang að störfum, starfsþjálfun og stöðuhækkun, sem og varðandi starfskjör, tilskipun nr. 92/85 um lögleiðingu ráðstafana til að auka öryggi og heilbrigði á vinnustöðum fyrir starfsmenn sem eru þungaðir, hafa nýlega alið börn eða hafa börn á brjósti, tilskipun nr. 96/34 um rammasamning um foreldraorlof sem UNICE, CEEP og ETUC stóðu að og tilskipun nr. 97/80 um sönnunarbyrði í málum er varða mismunun vegna kynferðis. Þá hafði nefndin alþjóðlega sáttmála, framkvæmdaáætlun Sameinuðu þjóðanna sem samþykkt var í Peking 1995 og Norrænu samstarfsáætlunina í jafnréttismálum 1995–2000 til hliðsjónar við gerð frumvarpsins.
Norðurlönd eru í fararbroddi í jafnréttismálum og samstarf þeirra í málaflokknum hefur verið mikið um langt skeið. Þrátt fyrir samvinnuna er nokkur munur á hvernig tekið hefur verið á jafnréttismálum í þessum löndum. Alls staðar hefur þó verið komið á sérstakri skipan innan stjórnsýslunnar til að fjalla um jafnrétti kynjanna og sett hafa verið sérstök jafnréttislög. Á undanförnum árum hafa flest landanna haft skipan sína og lög til endurskoðunar, enda er málum svipað komið annars staðar og hér, jafnrétti er ekki náð þrátt fyrir jafnréttislög og sérstakar stofnanir samfélagsins sem vinna að jafnréttismálum. Við gerð frumvarpsins hafði nefndin sérstaklega til hliðsjónar lög og skipan jafnréttismála annars staðar á Norðurlöndum.
Nefndin sendi bréf til jafnréttis- eða félagsmálanefnda sveitarfélaga, aðila vinnumarkaðarins og félags- og hagsmunasamtaka sem látið hafa sig jafnréttismál varða og bað um athugasemdir við gildandi jafnréttislög og hugmyndir sem nýst gætu við endurskoðun þeirra. Nefndinni barst fjöldi athyglisverðra athugasemda sem hafa komið að gagni við vinnu hennar. Þá var þingflokkum stjórnarandstöðunnar boðið að koma á fund nefndarinnar. Þingflokkar Kvennalista, Alþýðubandalags og Alþýðuflokks þáðu ekki boðið en Kristín Ástgeirsdóttir kom á fund nefndarinnar og lagði henni til ýmsar gagnlegar hugmyndir. Enn fremur fékk nefndin á sinn fund þingmennina Hjörleif Guttormsson og Guðnýju Guðbjörnsdóttur til að ræða sérstaklega frumvörp sem þau hafa lagt fram á Alþingi til breytinga á núgildandi lögum.
Sigurður Tómas Magnússon, formaður kærunefndar jafnréttismála, kom einnig á fund nefndarinnar til að ræða reynslu hans af núgildandi lögum varðandi starfsemi kærunefndarinnar. Við vinnslu frumvarpsins var leitað ráða hjá fjölda einstaklinga og stofnana, má þar helst nefna Hagstofu Íslands, Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands og Rannsóknastofu í kvennafræðum, dr. Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur.
Uppbygging frumvarpsins er ólík uppbyggingu núgildandi laga. Ákvæði um skipan jafnréttismála í stjórnsýslunni eru sett í sérstakan kafla, um réttindi og skyldur er fjallað í öðrum kafla og bannákvæði eru í sérstökum kafla. Þá eru í frumvarpinu sérkaflar um upplýsingaskyldu, viðurlög og réttarfar.
Lögð er til ný skipan jafnréttismála án þess að stofnunum verði fjölgað. Einnig er lagt til að unnið verði að nýjum verkefnum í málaflokknum og þar sem uppbygging frumvarpsins er verulega frábrugðin uppbyggingu núgildandi laga er lagt til að þau falli úr gildi verði frumvarp þetta að lögum.
Núverandi skipan:
SKIPURIT, myndað
Skipan samkvæmt frumvarpinu:
SKIPURIT, myndað
Helstu nýmæli frumvarpsins.
1. Lagt er til að jafnréttismálin heyri áfram undir félagsmálaráðuneytið en sérhvert ráðuneyti skipi jafnréttisfulltrúa sem hafi umsjón með jafnréttismálum á málasviði síns ráðuneytis og verði tengiliður við félagsmálaráðuneytið. Þetta er gert til að styrkja jafnréttisstarf á öllum sviðum samfélagsins, enda varðar jafnrétti kynjanna alla málaflokka ef grannt er skoðað. Ekki er gert ráð fyrir að ráða þurfi nýja starfsmenn í ráðuneytin vegna þessa heldur mætti fela einhverjum núverandi starfsmanna ráðuneytisins verkefnið.
2. Lagt er til að Skrifstofa jafnréttismála, sem samkvæmt núgildandi lögum er skrifstofa Jafnréttisráðs og kærunefndar jafnréttismála, verði sérstök stofnun sem heyri undir félagsmálaráðuneytið og fái skilgreind verkefni. Meginbreytingin sem í þessu felst er að verkefnin sem samkvæmt núgildandi lögum eru á ábyrgð Jafnréttisráðs, sem skipað er fulltrúum hagsmunasamtaka og aðilum vinnumarkaðarins, verða falin stofnun til framkvæmda. Í ljósi þess að undanfarin ár hafa stjórnvöld í síauknum mæli ákveðið eða skuldbundið sig til að sinna ákveðnum verkefnum í jafnréttismálum þykir rétt að leggja til að jafnréttisstofnun stjórnvalda, Skrifstofa jafnréttismála, heyri beint undir ráðuneyti en sé ekki stjórnað af fjölskipaðri nefnd. Samkvæmt frumvarpinu flytjast verkefni Jafnréttisráðs til Skrifstofu jafnréttismála, sem auk þess fær skilgreint eftirlitshlutverk með framkvæmd laganna. Henni er sérstaklega ætlað að örva jafnréttisstarf karla og er enn fremur falið sérstakt sáttahlutverk í ágreiningsefnum sem skrifstofunni berast og varða ákvæði frumvarpsins.
3. Gert er ráð fyrir því að Jafnréttisráð sitji áfram, í breyttri mynd og sinni öðrum verkefnum en nú. Hið nýja Jafnréttisráð verði vettvangur hagsmunasamtaka og þeirra sem vilja leggja sitt af mörkum við stefnumörkun og ráðgjöf í jafnréttismálum. Gert er ráð fyrir að félagsmálaráðherra skipi þrjá fulltrúa í ráðið að fengnum tilnefningum frá Háskóla Íslands, Kvenfélagasambandi Íslands og Kvenréttindafélagi Íslands og einn án tilnefningar og skal hann vera formaður ráðsins. Þrír fulltrúar í Jafnréttisráði verði síðan kosnir á Jafnréttisþingi sem félagsmálaráðherra boðar til annað hvert ár.
Mikilvægt er að jafnréttismálum sé þannig fyrir komið í stjórnsýslunni að hugmyndir þeirra sem sérstaklega láta sig málaflokkinn varða skili sér og nýtist málaflokknum til framdráttar. Þá er mikilvægt að talsmenn sjónarmiða komi víða að og þaðan helst sem umræðan er frjóust, samhliða því að Jafnréttisráð miðli þekkingu sinni og reynslu í jafnréttisbaráttu þjóðarinnar. Kvenréttindafélagið og Kvenfélagasambandið hafa um áratuga skeið verið ötulust samtaka við að halda umræðunni um jafnréttismál lifandi og Háskóli Íslands, Rannsóknarstofa í kynjafræðum, hefur á undanförnum árum lagt drjúgt af mörkum í kynjarannsóknum sem hafa skilað mikilsverðum upplýsingum um líf kynjanna í samfélaginu. Þrjú sæti í Jafnréttisráði verða skipuð þeim sem til þess fá fylgi á Jafnréttisþingi og er þess að vænta að slík skipan verði til þess að örva fólk til dáða í jafnréttismálum.
4. Lagðar eru til gagngerar breytingar á jafnréttisþingi, boðun þess, hversu oft það kemur saman og á verkefnum. Lagt er til að félagsmálaráðherra boði til þingsins annað hvert ár og þingið kjósi þrjá fulltrúa í Jafnréttisráð. Þá er gert ráð fyrir að þingið fjalli um tillögu Jafnréttisráðs til ráðherra um framkvæmdaáætlun í jafnréttismálum. Jafnréttismál þurfa eðli máls samkvæmt í síbreytilegu samfélagi að vera til stöðugrar skoðunar og þess er vænst að breytt skipan jafnréttisþings verði til að gera jafnréttisumræðuna fjörugri, jafnframt því að vera vettvangur þar sem ráðherra og hagsmunahópar geta skipst á skoðunum.
5. Lagt er til að í stað kærunefndar jafnréttismála verði skipuð úrskurðarnefnd jafnréttismála sem kveða muni upp bindandi úrskurði. Þá eru meðferðarreglur úrskurðarnefndar skýrari og sönnunarreglur fyrir nefndinni þær sömu og fyrir dómstólum. Gert er mögulegt að úrskurðarnefndin geti í samráði við málshefjanda vísað málum til sáttameðferðar hjá Skrifstofu jafnréttismála. Í frumvarpinu er nýtt ákvæði um viðmið við mat á hæfni sem ætti að gera úrskurðarnefndinni og þeim sem til hennar leita auðveldara um vik að leggja mat á hvort um brot á lögum hafi verið að ræða. Ekki er gert ráð fyrir að úrskurðarnefndin, frekar en kærunefnd jafnréttismála, kveði upp úrskurði um bætur vegna fjártjóns eða miska. Sá sem vinnur mál fyrir úrskurðarnefndinni getur stefnt málinu fyrir dóm, krafist staðfestingar á úrskurðinum og grundvallað bótaábyrgð á honum. Sá sem tapar máli fyrir úrskurðarnefndinni getur, ef hann er ósáttur, krafist ógildingar á úrskurðinum og þar með fengið staðfest að hann hafi ekki gerst sekur um brot á jafnréttislögum. Úrskurðarnefndinni er ekki ætlað að standa að málshöfðun fyrir dómstólum eins og kærunefnd er ætlað samkvæmt núgildandi lögum.
6. Í frumvarpinu er lagt til að stjórnendum stofnana eða fyrirtækja þar sem fleiri en 25 manns starfa sé skylt að gera jafnréttisáætlanir sem taki m.a. til launa og almennra starfskjara. Ákvæði sem þetta er að finna í lögum annars staðar á Norðurlöndum og hefur sýnt sig að jafnréttisáætlanir eru kjörin leið til að þróa starfsemi stofnana og fyrirtækja í jafnréttisátt.
7. Í frumvarpinu er að finna ákvæði um samræmingu fjölskyldu- og atvinnulífs. Samræming fjölskyldu- og atvinnulífs er viðfangsefni í norrænni samvinnu, hjá Evrópuráðinu, Evrópusambandinu og hjá Sameinuðu þjóðunum. Með auknum kröfum kvenna um að vera fullgildir þátttakendur í atvinnulífinu og kröfu karla til að fá að njóta fjölskyldulífs hefur jafnréttisumræðan tekið á sig nýja mynd sem gæti skilað okkur í átt til samfélags sem hentar báðum kynjum og tekur tillit til fjölþættra þarfa og langana þegnanna allra.
8. Í frumvarpinu er kynferðisleg áreitni skilgreind og skilgreindar ákveðnar skyldur atvinnurekenda og skólastjórnenda til að koma í veg fyrir hana, svo og hvernig staðið skuli að meðferð máls komi slíkt upp á vinnustað eða í skóla.
9. Menntamálaráðherra er í frumvarpinu gert að fara með mál er varða menntun eins og verið hefur, en auk þess félags- og íþróttastarf. Sérstaklega er kveðið á um rannsóknir í kynjafræðum og er það í fyrsta sinn sem slíkt er gert í lögum. Rannsóknir í kynjafræðum eru rannsóknir á lífi og starfi kynjanna og stöðu þeirra í samfélaginu. Slíkar rannsóknir eru nauðsynlegur grunnur fyrir allt jafnréttisstarf.
10. Ákvæði í íslenskri löggjöf um hlut kynjanna í nefndum, stjórnum og ráðum hafa verið mun veikari en annars staðar á Norðurlöndunum og hlutur kvenna í þessum efnum er verulega lakari hér. Í frumvarpinu er lagt til að skerpt verði á ákvæðinu en jafnframt að það taki ekki til félagasamtaka. Um er að ræða sérstakt átak og að tíu árum liðnum er gert ráð fyrir að ekki sé þörf á ákvæði sem þessu í jafnréttislögum.
11. Í frumvarpinu er sérstakt ákvæði um greiningu tölfræðiupplýsinga eftir kynjum. Er þetta gert í ljósi þess hve mikilvægt það er í öllu jafnréttisstarfi að upplýsingar um stöðu kynjanna í samfélaginu séu nákvæmar og aðgengilegar. Á þetta hefur sérstaklega verið bent í samþykktum Sameinuðu þjóðanna og í Norrænu samstarfi.
12. Í frumvarpinu er skerpt á bannákvæðum gildandi laga varðandi kjör, ráðningu, vinnuskilyrði og brottrekstur.
Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.
Um 1. gr.
Enn fremur er lagt til að lögfestar verði leiðir sem hafa skal til hliðsjónar við að ná markmiðum laganna. Lögð er áhersla á að jafnréttissjónarmiða verði gætt í starfi á öllum sviðum samfélagsins og um leið að unnið verði að jöfnum áhrifum kvenna og karla við ákvarðanatöku og stefnumótun þess. Konur og karlar hafa um margt ólíkar forsendur og reynslu. Því er talið nauðsynlegt að sjónarmið beggja kynja fái notið sín við stjórnun samfélagsins.
Jafnrétti kynjanna verður ekki komið á nema bæði konum og körlum verði sköpuð tækifæri til þess að samræma launavinnu og einkalíf, þar á meðal foreldrahlutverkið. Því er lagt til að samræming fjölskyldu- og atvinnulífs verði eitt af meginviðfangsefnum jafnréttisstarfsins. Nauðsynlegt er að tekið sé tillit til þess að bæði konur og karlar eiga börn og er mikilvægt að veita báðum kynjum jafna möguleika til að njóta og axla ábyrgð á uppeldi og umönnun jafnframt því að fá að taka virkan þátt í atvinnulífi.
Síðustu ár hafa komið fram nýjar áherslur í jafnréttismálum þar sem m.a. er lögð áhersla á að jafnréttismál séu mál samfélagsins í heild en ekki eingöngu sérstakt viðfangsefni kvenna. Þrátt fyrir þessar breyttu áherslur þykir enn nauðsynlegt að leggja sérstaka áherslu á bætta stöðu kvenna enda sýna kannanir og rannsóknir að á þær hallar.
Á undanförnum árum hefur þekking og reynsla þeirra sem látið hafa sig jafnréttismál varða aukist hraðfara. Mikilvægt er að sérþekking þessi nýtist í jafnréttisstarfi og því er lagt til að fræðsla um jafnréttismál verði efld til að ná markmiði laganna. Nauðsynlegt er að upplýsingum sé miðlað til almennings. Þá er einnig mikilvægt að kynna yfirmönnum og stjórnendum stofnana og fyrirtækja færar leiðir í átt til aukins jafnréttis. Grundvöllur markviss jafnréttisstarfs er að í samfélaginu séu til áreiðanlegar upplýsingar um stöðu kynjanna og því er lagt til að áhersla verði lögð á að greina tölfræðiupplýsingar eftir kynjum. Rannsóknir í kynjafræðum eru einnig mikilvægur grundvöllur fyrir markvissu jafnréttisstarfi og því lagt til að slíkar rannsóknir verði efldar.
Um II. kafla.
Lagt er til að stofnuð verði Skrifstofa jafnréttismála sem sjái um umfangsmikil verkefni sem mörg hver eru nú unnin af Jafnréttisráði og Skrifstofu jafnréttisráðs í umboði þess. Samkvæmt frumvarpinu lýtur skrifstofan ekki stjórn Jafnréttisráðs heldur heyrir hún beint undir félagsmálaráðuneytið. Þá er í frumvarpinu lagt til að félagsmálaráðherra skipi Jafnréttisráð að undangengnum tilnefningum og kosningum fulltrúa á jafnréttisþingi. Jafnréttisráð er samkvæmt frumvarpinu jafnsett Skrifstofu jafnréttismála innan stjórnsýslunnar.
Jafnréttisþingi er samkvæmt frumvarpinu, eftir sem áður, ætlað að vera vettvangur skoðanaskipta um jafnréttismál. Þinginu er með frumvarpinu mörkuð verkefni og kveðið er á um að félagsmálaráðherra boði til þingsins en ekki Jafnréttisráð eins og nú er.
Þá er lagt til að skipuð verði úrskurðarnefnd jafnréttismála sem koma mundi í stað kærunefndar jafnréttismála. Úrskurðarnefndin verði sjálfstæð stjórnsýslunefnd, skipuð á sama hátt og kærunefndin nú, en verkefni hennar verði að því leyti ólík verkefnum kærunefndarinnar að úrskurðarnefnd kveður upp fullnaðarúrskurði.
Í frumvarpinu er lagt til að Skrifstofa jafnréttismála, Jafnréttisráð og úrskurðarnefnd jafnréttismála starfi sem sjálfstæðar einingar. Samnýting starfs- og fundaraðstöðu gengur þó ekki gegn markmiðum frumvarpsins.
Til þess að stuðla að virku jafnréttisstarfi um allt land og á öllum sviðum samfélagsins er lagt til að sveitarstjórnir skipi jafnréttisnefndir, jafnréttisfulltrúar starfi í öllum ráðuneytum og að félagsmálaráðherra verði heimilt að ráða jafnréttisráðgjafa til sérstakra verkefna.
Um 2. gr.
Um 3. gr.
Lagt er til að félagsmálaráðherra skipi framkvæmdastjóra Skrifstofu jafnréttismála sem annist daglega stjórnun og ráði starfsfólk hennar.
Í 2. mgr. greinarinnar eru tiltekin þau verkefni sem lagt er til að Skrifstofa jafnréttismála annist, en upptalningin er þó ekki tæmandi. Nokkur þessara verkefna eru í núgildandi lögum á verksviði Jafnréttisráðs. Skv. 1. tölul. 16. gr. þeirra laga skal Jafnréttisráð vinna að því að efnisákvæðum laganna verði framfylgt. Hér er lögð til nokkur áherslubreyting í a-lið 3. gr. frumvarpsins þar sem fastar er kveðið að orði hvað varðar eftirlitshlutverk skrifstofunnar. B-liður 3. gr. frumvarpsins er efnislega samhljóða 4. tölul. 16. gr. laga nr. 28/1991, en ekki þykir ástæða til að takmarka fræðslu- og upplýsingastarfsemi skrifstofunnar við félagasamtök og almenning eins og þar er gert. C-liður greinarinnar er efnislega samhljóða 3. tölul. 16. gr. laga nr. 28/1991 en lagt er til að ráðgjafarhlutverk skrifstofunnar nái einnig til einstaklinga en ekki einungis til stjórnvalda, stofnana og félaga. Efnisatriði d-, f-, g- og i-liða greinarinnar er að finna í 5., 7. og 8. tölul. 16. gr. gildandi laga, nr. 28/1991.
Auk þessara verkefna eru Skrifstofu jafnréttismála lögð til ný verkefni. Lagt er til í e-lið greinarinnar að Skrifstofan skuli auka virkni í jafnréttismálum, m.a. með aukinni aðild karla að jafnréttisstarfi. Er þetta gert í ljósi breyttra áherslna í umræðu um jafnréttismál á undanförnum árum. Sjónum er nú í auknum mæli beint að stöðu karla og mikilvægi þess að þeir taki sjálfir þátt í að móta samfélag sem grundvallast á jafnrétti sem hentar báðum kynjum. Í h-lið greinarinnar er lagt til að skrifstofan leiti sátta milli aðila í ágreiningsmálum sem varða ákvæði frumvarpsins. Skrifstofunni getur m.a. borist beiðni um slíkt frá úrskurðarnefnd jafnréttismála, sbr. 3. mgr. 5.gr. frumvarpsins. Hér er um nýjung að ræða sem gerir málsaðilum mögulegt að ljúka deilumálum sínum án úrskurðar úrskurðarnefndar.
Um 4. gr.
3. mgr. greinarinnar er samhljóða lokamálslið 1. mgr. 19. gr. laga nr. 28/1991.
Lagt er til að úrskurðarnefndin verði sjálfstæð stjórnsýslunefnd sem skeri úr ágreiningi milli málsaðila og að úrskurðir hennar verði fullnaðarúrskurðir. Þeir verði því ekki kæranlegir til æðra stjórnvalds. Hins vegar er lagt til að þá megi bera undir dómstóla, sbr. 31. gr. frumvarpsins.
Um 5. gr.
Í 2. mgr. er lagt til að tekið verði upp sex mánaða frestur til að skila inn erindi til úrskurðarnefndar sem byrji að líða er meint brot liggur fyrir, frá því að ástandi sem talið er brot á lögunum lauk eða þegar sá er málið varðar fékk vitneskju um hið meinta brot. Undantekning er lögð til frá þessari meginreglu í 3. málsl. 2. mgr. þar sem getið er um eins árs frest þegar sérstaklega stendur á. Lagt er til að úrskurðarnefndin ákveði í hvaða tilvikum undantekningin á við, en hana ber að skýra þröngt. Enn fremur er lagt til að þegar rökstuðnings er leitað á grundvelli stjórnsýslulaga byrji fresturinn að líða þegar rökstuðningur liggur fyrir.
Í 3. mgr. greinarinnar er lagt til að úrskurðarnefnd geti að höfðu samráði við málshefjanda sent mál til sáttameðferðar hjá Skrifstofu jafnréttismála. Rétt þykir að leggja til slíka málsmeðferð enda má búast við að í einhverjum tilvikum geti það leitt til hraðari og átakaminni málsmeðferðar án þess að rýra rétt málshefjanda.
Í 4. mgr. er fjallað um málsmeðferð fyrir úrskurðarnefndinni. Lagt er til að hún skuli að jafnaði vera skrifleg en þó geti nefndin kallað málsaðila á sinn fund. Að öðru leyti fari um málsmeðferð hjá nefndinni samkvæmt ákvæðum stjórnsýslulaga og nánari reglum sem félagsmálaráðherra setur að fengnum tillögum nefndarinnar.
Um 6. gr.
Um 7. gr.
Um 8. gr.
Um 9. gr.
Um 10. gr.
Enn fremur er lögð til sú breyting að félagsmálaráðherra skuli ekki eingöngu leggja fram skýrslu um stöðu og þróun jafnréttismála við endurskoðun skýrslunnar heldur einnig þegar þingsályktunartillagan um áætlun í jafnréttismálum er lögð fram á Alþingi. Markmiðið með þessu er að auðvelda þingmönnum sem og öðrum að fylgjast með hverju fram vindur í jafnréttismálum.
Um 11. gr.
Lagt er til að jafnréttisnefnd tilnefni sérstakan tengilið við félagsmálaráðuneytið og Skrifstofu jafnréttismála. Hlutverk hans verði m.a. að afla nauðsynlegra upplýsinga sem félagsmálaráðuneytið og skrifstofan kalla eftir.
Um 12. gr.
Um 13. gr.
Um 14. gr.
Meginmarkmiðið með jafnréttisáætlun er að atvinnurekendur geti nýtt sér hæfileika og færni allra starfsmanna sinna á sem bestan hátt um leið og þeim hindrunum sem geta verið í vegi bæði karla og kvenna er rutt úr vegi. Jafnréttisáætlun þarf að fylgja aðgerðaáætlun þar sem fram kemur hvernig og á hve löngum tíma markmiðum jafnréttisáætlunar skuli náð. Nauðsynlegt er að tryggja að reglubundið mat fari fram á framkvæmd jafnréttisáætlunar.
Um 15. gr.
Enn fremur er lögð til sú breyting á skilgreiningu um laun í 2. mgr. 15. gr. að í stað orðalagsins „venjulegt grunn- og lágmarkskaup“ komi „almennt endurgjald“. Í núgildandi lögum eru jöfn laun karla og kvenna skilgreind í 3. mgr. 4. gr. Með þessu frumvarpi er lögð til breytt skilgreining á jöfnun launum karla og kvenna í 3. mgr. 15. gr. Með henni yrði atvinnurekanda skylt að sjá til þess að laun séu ákveðin á sama hátt fyrir bæði kynin og að þau viðmið sem lögð eru til grundvallar launaákvörðun leiði hvorki beint né óbeint til kynbundins launamisréttis. 4. mgr. 15. gr. frumvarpsins er efnislega samhljóða 4. mgr. 4. gr. gildandi laga. Í þeim tilgangi að gera ákvæðið skýrara er lagt til að orðalagið „auk launa“ verði fellt inn í málsgreinina. Undir kjör samkvæmt skilgreiningu frumvarpsins falla m.a. fæðingarorlof, foreldraorlof og námsleyfi.
Um 16. gr.
2. mgr. greinarinnar er efnislega samhljóða 9. gr. gildandi laga en orðalagi hennar er þó breytt, í stað framhaldsmenntunar kemur endurmenntun og kveðið er á um skyldur atvinnurekanda.
Um 17. gr.
Nauðsyn þess að slíkt ákvæði sé að finna í jafnréttislögum kemur einkum fram í því að sú hlutverkaskipting sem lengi hefur viðgengist hamlar báðum kynjum í einkalífi og á vinnumarkaði. Sú mikla áhersla sem í áranna rás hefur verið lögð á fyrirvinnuhlutverk karla skyggir á hlutverk og skyldur föður sem uppalanda. Vegna þessa og með aukinni atvinnuþátttöku kvenna hafa komið fram auknar kröfur um að atvinnurekendur geri ráðstafanir til að gera bæði körlum og konum kleift að samræma starfsskyldur sínar og skyldur gagnvart fjölskyldu sinni. Er því mikilvægt að vinnumarkaðurinn lagi sig að þeirri staðreynd að bæði kynin hafi á ákveðnu tímabili í lífi sínu ríkum skyldum að gegna gagnvart börnum og fjölskyldulífi. Með skyldum gagnvart fjölskyldu er ekki einungis átt við skyldur foreldra við börn sem eru háð þeim um afkomu heldur einnig við önnur náin skyldmenni sem augljóslega þarfnast umönnunar eða uppihalds.
Ein leiðanna að þessu markmiði er að auka sveigjanleika við skipulagningu á vinnu og vinnutíma þannig að hagsmunir allra séu hafðir að leiðarljósi. Sem dæmi má taka að erfitt er fyrir foreldra ungra barna að vera á fundum á þeim tíma sem sækja þarf börn á leikskóla. Þá geta stjórnendur fyrirtækis hvatt foreldra til að skipta veikindadögum barns á milli sín ef þau eru bæði útivinnandi. Jafnframt er mikilvægt að auðvelda starfsmönnum að koma aftur til starfa eftir fæðingar- eða foreldraorlof eða leyfi úr vinnu vegna óviðráðanlegra og brýnna fjölskylduaðstæðna. Æskilegt er að setja fram aðgerðir sem stefna að settu marki í jafnréttisáætlanir fyrirtækja eða stofnana ef starfsmenn eru fleiri en 25. Í smærri fyrirtækjum eða stofnunum er nauðsynlegt að starfsmönnum sé kynnt stefnan á skýran og skilmerkilegan hátt.
Um 18. gr.
Víða í nágrannalöndunum hefur þótt ástæða til þess að setja sérstakar reglur um kynferðislega áreitni á vinnustað. Er tilgangur þeirra að koma í veg fyrir að fólki sé mismunað eftir kynferði þegar teknar eru ákvarðanir um vinnuaðstæður og vinnuskilyrði. Í Svíþjóð hafa verið sett ákvæði um kynferðislega áreitni í jafnréttislög en í Noregi eru slík ákvæði að finna í lögum um vinnuvernd. Skilgreining á því hvað felist í kynferðislegri áreitni er vandasöm. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur gert tillögur um leiðbeiningarreglur til verndar launþegum þar sem m.a. kynferðisleg áreitni er skilgreind. Sú skilgreining var lögð til grundvallar við gerð frumvarpsins. Megineinkenni kynferðislegrar áreitni er að um óvelkomna kynferðislega hegðun er að ræða að mati þess sem fyrir henni verður og að hegðuninni sé framhaldið þrátt fyrir að skýrt hafi verið gefið til kynna að hún sé óvelkomin.
Lagt er til að eitt tilvik geti talist kynferðisleg áreitni ef það er alvarlegt. Væri það úrskurðarnefndar jafnréttismála og dómstóla að meta hvenær tilvik telst falla undir 3. mgr. 18. gr. frumvarpsins. Tilgangur 4. mgr. ákvæðisins er að tryggja kæranda vernd á meðan rannsókn stendur yfir. Þrátt fyrir að ekki sé átt við ákvörðun í því máli sem snýr beint að ákærunni þykir ástæða til að efast um hlutleysi viðkomandi yfirmanns eða stjórnanda í eftirfarandi samskiptum aðila málsins. Reynslan hefur sýnt að óvarlegt er að treysta dómgreind manns þegar málið varðar hann beint og verður að líta svo á að sama eigi við um mál þar sem sömu aðilar eiga í hlut á meðan rannsókn stendur yfir.
Um 19. gr.
Um 20. gr.
Í 5. mgr. er Háskóla Íslands falin ábyrgð á framkvæmd 4. mgr., en menntamálaráðherra ber að öðru leyti ábyrgð á framkvæmd greinarinnar. 3. málsl. 5. mgr. er nýmæli, en þar er sérstaklega lagt til að menntamálaráðuneytið fylgist með að jafnréttis kynja sé gætt í íþrótta- og tómstundastarfi.
Um 21. gr.
Um 22. gr.
Um IV. kafla.
Um 23. gr.
Í greininni er einnig lögð til sú breyting frá gildandi lögum að banni við óbeinni mismunun verði bætt inn í ákvæðið í samræmi við tilskipun Evrópusambandsins nr. 97/80, um sönnunarbyrði í málum er varða mismunun vegna kynferðis. Skv. 2. mgr. 2. gr. tilskipunarinnar er óbein mismunun talin vera fyrir hendi þegar hlutlaust skilyrði, viðmið eða ráðstöfun kemur hlutfallslega verr við annað kynið nema að slíkt sé viðeigandi, nauðsynlegt eða réttlætanlegt vegna hlutlægra þátta óháð kyni. Augljósustu dæmi undantekningarinnar í niðurlagi skilgreiningarinnar eru störf leikara og baðvarða.
Um 24. gr.
Um 25. gr.
2. mgr. ákvæðisins er efnislega samhljóða 2. og 3. mgr. 7. gr. gildandi laga.
3. mgr. ákvæðisins er efnislega samhljóða 2. mgr. 6. gr. en orðalagi breytt til að gera það skýrara. (Sjá athugasemdir við 2. mgr. 24. gr. frumvarpsins.)
Um 26. gr.
Um 27. gr.
Í 2. mgr. er lagt til nýmæli í frumvarpi þessu og vísast til athugasemda við 26. gr. frumvarpsins um tilgang þess.
Um 28. gr.
Um 29. gr.
Um 30. gr.
Í 3. mgr. er lagt til að úrskurðarnefnd jafnréttismála geti í starfi sínu krafist upplýsinga og gagna frá öðrum stjórnvöldum, óháð þagnarskyldu þeirra. Samkvæmt þessu ákvæði á þagnarskylda annarra stjórnvalda ekki að hindra úrskurðarnefndina í rannsóknum sínum og á hún m.a. rétt á því að skoða og athuga skjöl og önnur gögn sem eru í vörslu viðkomandi stjórnvalda. Þetta á úrskurðarnefnd rétt á að gera hvort sem það þjónar hagsmunum eða starfsmarkmiðum þeirra stjórnvalda sem hafa skjölin eða gögnin í vörslu sinni eða ekki.
Um 31. gr.
Um 32. gr.
Um 33. gr.
Um 34. gr.
Um ákvæði til bráðabirgða.
Fylgiskjal.
Fjármálaráðuneyti,
fjárlagaskrifstofa:
Umsögn um frumvarp til jafnréttislaga.
