Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill 478. máls.
132. löggjafarþing 2005–2006.
Þskj. 911 — 478. mál.
félagsmálaráðherra við fyrirspurn Valdimars L. Friðrikssonar um þjónustu við börn og unglinga með geðraskanir.
1. Hvað líður athugun ráðuneytisins á tillögum sem fram koma í skýrslu Kristjáns Más Magnússonar frá 31. ágúst 2004 um „skilgreiningu þriggja þjónustustiga í málefnum barna og unglinga með geðraskanir og aðgerðir til að auka samþættingu þjónustunnar“?
Undirstrika ber að meginefni skýrslu Kristjáns Más Magnússonar, sem vísað er til í fyrirspurn þessari, varðar þjónustu stofnana heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins við börn með geðraskanir. Mál þessara barna geta þó komið til umfjöllunar hjá stofnunum félagsmálaráðuneytisins af ýmsu tilefni. Ráðuneytið og stofnanir þess hafa kynnt sér ítarlega tillögur skýrslunnar og þá þætti hennar sem varða sérstaklega málaflokka ráðuneytisins. Þar er einkum um að ræða þjónustu við fötluð börn og fjölskyldur þeirra og meðferðarvistanir á vegum Barnavernarstofu í þeim tilvikum þegar um er að ræða langvinna og óvenju alvarlega geðröskun. Samkvæmt erlendum rannsóknum verður vart aukinnar tíðni ýmissa geðraskana meðal barna með þroskahamlanir og aðrar fatlanir en í þeim tilvikum reynist greining og meðferð oft flókin. Ekki er fjallað sérstaklega um þennan hóp í skýrslunni en full þörf er á að rannsaka nánar samspil geðraskana og fötlunar.
2. Ef nefnd hefur verið sett í málið, hverjir eiga sæti í henni, hvenær hóf hún störf og hvenær á hún að ljúka störfum?
Skýrsla Kristjáns Más Magnússonar var unnin að frumkvæði heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra og hefur hann stýrt frekari vinnslu málsins. Þar sem fyrirspurninni er jafnframt beint til heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra er talið rétt að vísa til svars hans varðandi þennan lið fyrirspurnarinnar.
3. Hvað líður vinnu við samþættingu á þjónustu og meðferðarúrræðum fyrir börn með geðraskanir?
Skýrsla Kristjáns Más Magnússonar var eins og fyrr segir unnin að frumkvæði heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra og hefur hann stýrt frekari vinnslu málsins. Félagsmálaráðuneytið fer með málefni fatlaðra og fötluð börn með geðraskanir njóta þjónustu stofnana þess, auk þeirrar aðstoðar sem kann að vera leitað eftir innan heilbrigðisþjónustunnar. Ráðuneytið vinnur markvisst að því að þróa þjónustuna m.a. með það að markmiði að hún sé sem skilvirkust og þjóni sem flestum. Stigskipting innan þjónustu við fatlaða hefur verið mjög vel skilgreind með það að markmiði að styðjast fyrst við almenn úrræði áður en leitað er sérhæfðari þjónustu. Mörg börn með geðraskanir, fötluð og ófötluð, njóta stuðnings félagslega kerfisins, svo sem á vegum félagsþjónustu sveitarfélaga um land allt. Þjónustan er m.a. í formi liðveislu og þjónustu stuðningsfjölskyldna auk sérstaks stuðnings í leik- og grunnskólum.
Á vegum svæðisskrifstofa um málefni fatlaðra um land allt og félagsþjónustu þeirra sveitarfélaga, sem hafa tekið að sér þjónustu við fatlaðra, er veitt frekari ráðgjöf vegna fötlunar og ýmis vistunar- og stuðningsúrræði. Þar koma m.a. til álita vistunarúrræði vegna mjög erfiðrar hegðunar hjá börnum með mikla þroskahömlun eða einhverfu og á vegum svæðisskrifstofa eru rekin nokkur vistheimili til að mæta þeirri þörf. Á vegum Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins, sem þjónar öllu landinu, er nú unnið að því að efla þekkingu á geðröskunum hjá fötluðum börnum að því er varðar greiningu, ráðgjöf og meðferð, en sem fyrr segir benda erlendar rannsóknir til aukinnar tíðni geðraskana hjá fötluðum börnum. Fræðslunámskeið um erfiða hegðun og meðferð hennar og geðraskanir stendur foreldrum og fagfólki til boða. Aukin áhersla er lögð á að athugun á hugsanlegum geðrænum vanda barns sé hluti af greiningu fötlunarinnar, þannig að hægt sé að beita forvarnarstarfi til framtíðar. Ráðuneytið hefur markað þá stefnu að efla þennan þátt í starfsemi Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins, ekki síst í ljósi forvarnagildis hans. Mikilvægur þáttur í aðstoð við fjölskyldur barna með alvarlegar geðraskanir er að gera þeim kleift að fóta sig við breyttar aðstæður við nýgreiningu alvarlegrar geðröskunar, sem krefst jafnan langvinnrar nærveru foreldris og hindrar tímabundið þátttöku þess á vinnumarkaði. Frumvarpi ráðherra um greiðslur til foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna, þskj. 471, 381. mál, sem nú er til umfjöllunar á Alþingi, er ætlað að mæta foreldrum og börnum þeirra, m.a. við slíkar aðstæður. Mörg börn í þessum hópi njóta einnig þjónustu barnaverndarnefnda sem hafa ýmis úrræði til að styðja foreldrana í uppeldishlutverki sínu, m.a. með ráðgjöf og samvinnu við aðrar stofnanir sem að málum þeirra koma, svo sem leiksskóla, skóla og Barna- og unglingageðdeild Landspítala – háskólasjúkrahúss. Ef þessi börn geta af einhverjum ástæðum ekki lengur dvalið á heimilum sínum njóta þau þjónustu meðferðarstofnana sem rekin eru af Barnaverndarstofu. Styrkt fóstur er úrræði sem virðist nýtast þessum hópi vel þar sem oft reynist þörf á mjög einstaklingsbundinni meðferð þeim til handa. Á vettvangi Barnaverndarstofu er nú verið að meta möguleika á því að koma á fót nýju meðferðarúrræði sem nefnt hefur verið „fjölþáttameðferð MST“ sem beinist að öllum þáttum sem áhrif kunna að hafa á líðan barns í nærsamfélagi þess. Sú aðferð er talin henta vel börnum og ungmennum með hegðunar- og geðraskanir.
132. löggjafarþing 2005–2006.
Þskj. 911 — 478. mál.
Svar
félagsmálaráðherra við fyrirspurn Valdimars L. Friðrikssonar um þjónustu við börn og unglinga með geðraskanir.
1. Hvað líður athugun ráðuneytisins á tillögum sem fram koma í skýrslu Kristjáns Más Magnússonar frá 31. ágúst 2004 um „skilgreiningu þriggja þjónustustiga í málefnum barna og unglinga með geðraskanir og aðgerðir til að auka samþættingu þjónustunnar“?
Undirstrika ber að meginefni skýrslu Kristjáns Más Magnússonar, sem vísað er til í fyrirspurn þessari, varðar þjónustu stofnana heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins við börn með geðraskanir. Mál þessara barna geta þó komið til umfjöllunar hjá stofnunum félagsmálaráðuneytisins af ýmsu tilefni. Ráðuneytið og stofnanir þess hafa kynnt sér ítarlega tillögur skýrslunnar og þá þætti hennar sem varða sérstaklega málaflokka ráðuneytisins. Þar er einkum um að ræða þjónustu við fötluð börn og fjölskyldur þeirra og meðferðarvistanir á vegum Barnavernarstofu í þeim tilvikum þegar um er að ræða langvinna og óvenju alvarlega geðröskun. Samkvæmt erlendum rannsóknum verður vart aukinnar tíðni ýmissa geðraskana meðal barna með þroskahamlanir og aðrar fatlanir en í þeim tilvikum reynist greining og meðferð oft flókin. Ekki er fjallað sérstaklega um þennan hóp í skýrslunni en full þörf er á að rannsaka nánar samspil geðraskana og fötlunar.
2. Ef nefnd hefur verið sett í málið, hverjir eiga sæti í henni, hvenær hóf hún störf og hvenær á hún að ljúka störfum?
Skýrsla Kristjáns Más Magnússonar var unnin að frumkvæði heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra og hefur hann stýrt frekari vinnslu málsins. Þar sem fyrirspurninni er jafnframt beint til heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra er talið rétt að vísa til svars hans varðandi þennan lið fyrirspurnarinnar.
3. Hvað líður vinnu við samþættingu á þjónustu og meðferðarúrræðum fyrir börn með geðraskanir?
Skýrsla Kristjáns Más Magnússonar var eins og fyrr segir unnin að frumkvæði heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra og hefur hann stýrt frekari vinnslu málsins. Félagsmálaráðuneytið fer með málefni fatlaðra og fötluð börn með geðraskanir njóta þjónustu stofnana þess, auk þeirrar aðstoðar sem kann að vera leitað eftir innan heilbrigðisþjónustunnar. Ráðuneytið vinnur markvisst að því að þróa þjónustuna m.a. með það að markmiði að hún sé sem skilvirkust og þjóni sem flestum. Stigskipting innan þjónustu við fatlaða hefur verið mjög vel skilgreind með það að markmiði að styðjast fyrst við almenn úrræði áður en leitað er sérhæfðari þjónustu. Mörg börn með geðraskanir, fötluð og ófötluð, njóta stuðnings félagslega kerfisins, svo sem á vegum félagsþjónustu sveitarfélaga um land allt. Þjónustan er m.a. í formi liðveislu og þjónustu stuðningsfjölskyldna auk sérstaks stuðnings í leik- og grunnskólum.
Á vegum svæðisskrifstofa um málefni fatlaðra um land allt og félagsþjónustu þeirra sveitarfélaga, sem hafa tekið að sér þjónustu við fatlaðra, er veitt frekari ráðgjöf vegna fötlunar og ýmis vistunar- og stuðningsúrræði. Þar koma m.a. til álita vistunarúrræði vegna mjög erfiðrar hegðunar hjá börnum með mikla þroskahömlun eða einhverfu og á vegum svæðisskrifstofa eru rekin nokkur vistheimili til að mæta þeirri þörf. Á vegum Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins, sem þjónar öllu landinu, er nú unnið að því að efla þekkingu á geðröskunum hjá fötluðum börnum að því er varðar greiningu, ráðgjöf og meðferð, en sem fyrr segir benda erlendar rannsóknir til aukinnar tíðni geðraskana hjá fötluðum börnum. Fræðslunámskeið um erfiða hegðun og meðferð hennar og geðraskanir stendur foreldrum og fagfólki til boða. Aukin áhersla er lögð á að athugun á hugsanlegum geðrænum vanda barns sé hluti af greiningu fötlunarinnar, þannig að hægt sé að beita forvarnarstarfi til framtíðar. Ráðuneytið hefur markað þá stefnu að efla þennan þátt í starfsemi Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins, ekki síst í ljósi forvarnagildis hans. Mikilvægur þáttur í aðstoð við fjölskyldur barna með alvarlegar geðraskanir er að gera þeim kleift að fóta sig við breyttar aðstæður við nýgreiningu alvarlegrar geðröskunar, sem krefst jafnan langvinnrar nærveru foreldris og hindrar tímabundið þátttöku þess á vinnumarkaði. Frumvarpi ráðherra um greiðslur til foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna, þskj. 471, 381. mál, sem nú er til umfjöllunar á Alþingi, er ætlað að mæta foreldrum og börnum þeirra, m.a. við slíkar aðstæður. Mörg börn í þessum hópi njóta einnig þjónustu barnaverndarnefnda sem hafa ýmis úrræði til að styðja foreldrana í uppeldishlutverki sínu, m.a. með ráðgjöf og samvinnu við aðrar stofnanir sem að málum þeirra koma, svo sem leiksskóla, skóla og Barna- og unglingageðdeild Landspítala – háskólasjúkrahúss. Ef þessi börn geta af einhverjum ástæðum ekki lengur dvalið á heimilum sínum njóta þau þjónustu meðferðarstofnana sem rekin eru af Barnaverndarstofu. Styrkt fóstur er úrræði sem virðist nýtast þessum hópi vel þar sem oft reynist þörf á mjög einstaklingsbundinni meðferð þeim til handa. Á vettvangi Barnaverndarstofu er nú verið að meta möguleika á því að koma á fót nýju meðferðarúrræði sem nefnt hefur verið „fjölþáttameðferð MST“ sem beinist að öllum þáttum sem áhrif kunna að hafa á líðan barns í nærsamfélagi þess. Sú aðferð er talin henta vel börnum og ungmennum með hegðunar- og geðraskanir.
