Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill 417. máls.
Þskj. 847 — 417. mál.
Utanríkisráðherra hefur borist beiðni um skýrslu um þróunarsamvinnu og þróunarhjálp (þskj. 484). Eftirfarandi eru svör við þeim spurningum sem þar koma fram. Upplýsingar sem hér birtast er einnig að finna í stöðuskýrslu um þróunarsamvinnu Íslands frá því í nóvember 2006, en hún var birt í heild sinni í skýrslu utanríkisráðherra um alþjóðamál (þskj. 395) sem lögð var fram á Alþingi í nóvember sl.
Þróunaraðstoð 2002–2006 (1 a–d).
Heildarupphæð framlaga á árinu 2006 liggja ekki fyrir. Samkvæmt fjárlögum 2006 er gert ráð fyrir að heildarframlög til þróunarmála nemi 2,6 milljörðum kr., sjá fylgiskjal.
Aðstoð til annarra ríkja (1 e).
Upplýsingar um skiptingu aðstoðar við samstarfslönd Þróunarsamvinnustofnunar Íslands (ÞSSÍ).
Á tímabilinu 2002–2006 hafa íslensk stjórnvöld ekki veitt bein fjárframlög til ríkisstjórna þróunarríkja vegna hamfara, hvorki náttúruhamfara né ófriðarástands. Neyðaraðstoð og aðstoð vegna enduruppbyggingar er ýmist veitt til félagasamtaka eða undirstofnana Sameinuðu þjóðanna sem sjá um framkvæmd aðstoðar á vettvangi. Framlög til neyðar- og mannúðaraðstoðar og enduruppbyggingar hafa verið sem hér segir (í millj. kr.).
Aðstoð til frjálsra félagasamtaka (1 f).
Í skýrslu Jónasar H. Haralz frá 16. apríl 1997 um þróunaraðstoð Íslandinga var m.a. lagt til að ÞSSÍ yki samstarf sitt við frjáls félagasamtök sem fram að því hafði ekki verið mikið. Af íslenskum frjálsum félagasamtökum var þá aðeins um að ræða samstarf við Rauða krossinn um uppbyggingu heilbrigðisþjónustu í Mósambík og var það samstarf nýhafið. Einnig var þá um að ræða nokkur lítil samstarfsverkefni við erlend frjáls félagasamtök í starfslöndum ÞSSÍ, en þau verkefni voru bæði fá og smá í sniðum. Í kjölfar tillögu Jónasar hefur af hálfu stofnunarinnar verið lögð áhersla á að auka mjög samstarfið við frjáls félagasamtök; bæði íslensk samtök og frjáls félagasamtök í samstarfslöndum ÞSSÍ. Útgjöld til slíkra samstarfsverkefna eru ekki sérgreind í ársreikningum stofnunarinnar en sem dæmi má nefna að á árinu 2001 námu útgjöld hennar, sem færð eru undir útgjaldaliðinn „önnur þróunaraðstoð“ en til þess teljast m.a. framlög til samstarfsverkefna við frjáls félagasamtök á Íslandi auk styrkveitinga aðallega til innlendra aðila til verkefna í þróunaraðstoð, samtals 8,1 millj. kr. Í nýsamþykktri rekstraráætlun ÞSSÍ fyrir árið 2007 er áætlað að verja 1,1 milljón bandaríkjadala eða 78,4 millj. kr. á fjárlagagengi þess árs til verkefna í samstarfi við frjáls félagasamtök. Þar af 41,4 millj. kr. til samstarfsverkefna með íslenskum frjálsum félagasamtökum og 37,0 millj. kr. til samstarfsverkefna með frjálsum félagasamtökum í starfslöndum stofnunarinnar. Meðal frjálsra félagasamtaka á Íslandi, sem ÞSSÍ hefur átt samstarf við um framkvæmd verkefna á sviði þróunaraðstoðar eru Rauði krossinn, Hjálparstarf kirkjunnar, ABC samtökin, SPES, Kertabörn og síðar Alnæmisbörn, Samband íslenskra kristniboðsfélaga, Alþýðusamband Íslands, Skáksamband Íslands, Taflfélagið Hrókurinn sem og ýmis félög og félagsdeildir áhugasamtaka, svo sem Lionsklúbbar, Rotaryklúbbar og Soroptimistasamtök. Þar að auki hefur ÞSSÍ efnt til samstarfs við einstaka íslenska skóla um veitingu þróunaraðstoðar og hefur gert formlega samstarfssamninga um þróunarmál við Háskóla Íslands, Háskólann á Akureyri, Háskólann í Reykjavík, Íslenskar orkurannsóknir, Hagstofu Íslands, Fiskifélag Íslands, Rannsóknarstofu fiskiðnaðarins og fleiri íslenskar sérfræðistofnanir auk þess sem stofnunin á í miklu samstarfi við Háskóla Sameinuðu þjóðanna á Íslandi, einkum Sjávarútvegsskólann.
Kostnaðarhlutdeild ÞSSÍ í samstarfsverkefnum með frjálsum félagasamtökum er yfirleitt 50–60% heildarkostnaðar við verkefnin.
Sjá fylgiskjal varðandi sundurliðun á stuðningi utanríkisráðuneytisins við félagasamtök. Utanríkisráðuneytið veitir fyrst og fremst styrki til félagasamtaka vegna verkefna á sviði neyðar- og mannúðaraðstoðar.
Þróunaraðstoð sem hlutfall af landsframleiðslu (2).
Þróunaraðstoð Íslands hefur aukist jafnt og þétt á síðustu árum. Á árinu 1990 námu framlög til þróunarmála 230,7 millj. kr. Á árinu 2004 námu framlögin 1.482 millj. kr. og 1.711 millj. kr. á árinu 2005 (sjá mynd). Framlög til þróunarmála eru jafnan miðuð við hlutfall af vergum þjóðartekjum. Hefur hlutfallið á tímabilinu 2002–2005 verið sem hér segir: 2002: 0,16%; 2003: 0,17%; 2004: 0,18%; 2005: 0,18%. Samkvæmt fjárlögum 2006 er áætlað að framlög ársins nemi 2,6 milljörðum kr., eða sem svarar til 0,24% af vergum þjóðartekjum. Ríkisstjórn Íslands hefur sett það markmið að hlutfallið skuli nema 0,35% árið 2009.
Slíkur samanburður í hlutfalli af vergum þjóðartekjum er þó hvergi nærri einhlýtur mælikvarði á opinber framlög til þróunaraðstoðar. Í fyrsta lagi geta framlögin hafa farið ört vaxandi þó að hlutfallið breytist lítið ef vergar þjóðartekjur vaxa hratt eins og raunin hefur verið á Íslandi hin síðari ár. Í öðru lagi njóta viðfangsefni ÞSSÍ gengistryggingar samkvæmt óskum stofnunarinnar enda eru allar erlendar skuldbindingar hennar umsamdar í bandaríkjadölum og stofnunin þannig varin fyrir gengissveiflum. Ráðstöfunarfé ÞSSÍ jókst þannig úr röskum fjórum milljónum bandaríkjadala árið 2001 í um 15 milljónir dala árið 2006 og umsvif stofnunarinnar þá um leið að sama skapi þótt sá mikli vöxtur kæmi ekki fram í hlutfallslegum samanburði við þróun vergra þjóðartekna annars vegar vegna þess hve þær tekjur uxu hratt og hins vegar vegna mikillar styrkingar á gengi íslensku krónunnar.
Framlög annarra ríkja á Norðurlöndum á árinu 2005 voru sem hér segir:
Verkefni (3 a–d).
Umfjöllum um verkefni á vettvangi alþjóðastofnana og við enduruppbyggingu á ófriðarsvæðum er vísað til skýrslu utanríkisráðherra um utanríkis- og alþjóðamál í nóvember 2006. Ítarlega umfjöllun um verkefni ÞSSÍ er að finna í ársskýrslu stofnunarinnar, sjá fylgiskjal.
Forgangsröðun verkefna (4).
Starfsemi ÞSSÍ byggir á tvíhliða milliríkjasamningum um þróunarsamvinnu milli ríkisstjórnar Íslands og ríkisstjórna samstarfslandanna. Í gegnum tíðina hafa verkefni ÞSSÍ í miklum mæli beinst að sjávarútvegi en á undanförnum áratug hefur umfang félagslegra verkefna, svo sem á sviði heilbrigðismála og menntamála, aukist jafnt og þétt. Þá hafa orkumál bæst við sem áherslusvið á síðustu misserum.
Í mars 2004 samþykkti stjórn ÞSSÍ stefnu og verklagsreglur fyrir stofnunina. Í stefnunni segir m.a. að meginviðmið í tvíhliða samvinnu Íslendinga sé að vinna gegn fátækt og áhersla sé lögð á samvinnu við lönd þar sem lífskjör séu lökust að mati alþjóðlegra viðurkenndra stofnana. Þetta viðmið sé í samræmi við þúsaldarmarkmið Sameinuðu þjóðanna en aukin og markvissari alþjóðleg samvinna í baráttu gegn fátækt sé undirstaða markmiðanna. Aðstoð ÞSSÍ er veitt að beiðni og í samráði við stjórnvöld í viðtökuríkinu og er í samræmi við stefnumörkun þeirra stjórnvalda, fyrst og fremst er varðar baráttu gegn fátækt.
Verkefni eftir málefnum (5).
Utanríkisráðuneytið skrásetur ekki framlög til alþjóðastofnana eftir málefnum, enda er ekki hægt að sundurliða sérstaklega öll framlög til alþjóðastofnana þar sem margar þeirra vinna á mörgum ólíkum sviðum. Séu framlög til stofnana Sameinuðu þjóðanna skoðuð nánar, kemur m.a. í ljós að aukningin á sér stað í verkefnum sem varða hagsmuni kvenna (UNIFEM, UNFPA), hagsmuni barna (UNICEF, WHO) og vegna neyðaraðstoðar (WFP), sjá fylgiskjal.
Á árinu 2005 skiptust verkefni ÞSSÍ milli málaflokka sem hér segir: fiskimál 31%, félagsleg verkefni 21%, menntunarverkefni 13%, heilbrigðisverkefni 12%, jarðhitaverkefni 5% og önnur verkefni 7%, þar með talið stuðningur við íslensk frjáls félagasamtök.
Samstarfslönd (6).
Stjórn ÞSSÍ tekur ákvörðun um val á samstarfslöndum stofnunarinnar að höfðu samráði við utanríkisráðuneytið. Meðal þeirra atriða sem höfð eru til grundvallar við ákvörðun samstarfslanda er stjórnsýsluumhverfi og efnahagsstjórn viðkomandi lands, þjóðartekjur á einstakling, staða mannréttinda, lýðræðisþróun og tekjujöfnun. Notaðar eru alþjóðlegar viðurkenndar mælivogir, t.d. GINI-tekjuskiptingarstuðull, CPIA-stjórnsýslustuðull Alþjóðabankans og jafnréttisstuðlar þróunaráætlunar Sameinuðu þjóðanna (UNDP).
Mat á verkefnum (7–8).
Öll þróunarverkefni ÞSSÍ eru hönnuð samkvæmt fastmótuðum reglum (Logical Framework Approach) þar sem fram koma m.a. markmið verkefnisins, mælikvarðar um framgang þess, áhættuatriði, ákvæði um sameiginlega yfirstjórn veitanda og þiggjanda, um verk- og kostnaðarskiptingu þeirra í milli o.s.frv. Á grundvelli slíks verksamnings eru öll verkefnin svo metin reglulega og samkvæmt verklagsreglum stofnunarinnar skal vera ákvæði þess efnis í öllum verkefnissamningum. Hvorum samningsaðila um sig er heimilt að gera á eigin kostnað innri úttekt á verkefnum ÞSSÍ. Úttektir óháðra aðila eru gerðar á kostnað verkefnanna með reglulegu umsömdu millibili og ávallt áður en þeim lýkur. Leiði úttekt í ljós að tilætluðum markmiðum hafi ekki verið náð eða áætlanir ekki staðist, gera úttektaraðilar grein fyrir ástæðum þess og koma með tillögur til úrbóta. Óháðir úttektaraðilar eru ávallt a.m.k. tveir, annar tilnefndur af ÞSSÍ og hinn af viðeigandi stjórnvaldi samstarfslandsins. Þá eru ávallt samdar framvinduskýrslur verkefna á vegum stofnunarinnar og er það gert á sex mánaða fresti. Framvinduskýrslur eru samdar af starfsmönnum stofnunarinnar og formlegum samstarfsmönnum þeirra sameiginlega.
Starfsmenn (9).
Á árinu 2005 voru að jafnaði 18–20 íslenskir heilsársstarfsmenn á vegum ÞSSÍ í samstarfslöndunum sem þá voru fimm. Þrátt fyrir mjög aukin umsvif stofnunarinnar á síðari árum hefur íslenskum heilsársstarfsmönnum fremur fækkað en fjölgað og er það í samræmi við stefnu stofnunarinnar sem kýs heldur annars vegar íslenska skammtímaráðgjafa og hins vegar að ráða innlenda sérfræðinga til starfa þar sem þess er kostur. Skammtímaráðgjöfum á vegum ÞSSÍ hefur því fjölgað mjög sem og staðarráðnum sérfræðingum. Um 40 skammtímaráðnir starfsmenn voru þannig starfandi á árinu 2005 á vegum stofnunarinnar í ýmsum verkefnum og starfsnemar dvöldu í fimm mánuði í samstarfslöndunum í Afríku við sérverkefni. Auk þess voru um 25 fastráðnir erlendir starfsmenn á öllum umdæmisskrifstofum og veittu þar á meðal sérfræðilega ráðgjöf. Fjölmargir aðrir erlendir starfsmenn og koma að ýmsum verkefnum í öllum samstarfslöndunum. Fjölmennasta starfsstöðin er í Malaví, en þar starfa fimm Íslendingar auk erlendra starfsmanna á vegum stofnunarinnar. Á aðalskrifstofu ÞSSÍ í Reykjavík starfa átta manns. Á árinu 2006 var í fyrsta skipti ráðinn til starfa sérhæfður starfsmaður í fiskimálum á aðalskrifstofuna. Mun hann verða framkvæmdastjóra og umdæmisstjórum stofnunarinnar til ráðgjafar við undirbúning, framkvæmd og eftirlit með fiskimálaverkefnum.
Fjöldi starfsmanna á vegum Íslensku friðargæslunnar er nokkuð breytilegur eftir tímabilum. Á fyrri hluta ársins 2006 störfuðu að jafnaði 26 manns á vegum friðargæslunnar í sex löndum. 17 starfsmenn voru í Afganistan, einn í Írak, einn starfsmaður á vegum UNIFEM í Belgrad, einn starfsmaður á vegum Matvælaáætlunar Sameinuðu þjóðanna í Líberíu og einn starfsmaður á vegum EUPM í Bosníu og Hersegóvínu. Þá störfuðu fimm eftirlitsmenn á vegum eftirlitssveita SLMM á Sri Lanka.
Frá og með haustinu 2006 voru sex ungir íslenskir sérfræðingar, kostaðir af íslenskum stjórnvöldum, við störf á vegum Sameinuðu þjóðanna í þróunarlöndum. Þrír á vegum UNDP, tveir á vegum UNICEF og einn á vegum UNIFEM.
Söfnunarfé frá almenningi (10).
Utanríkisráðuneytið safnar ekki upplýsingum um hversu miklum fjármunum innlend félagasamtök afla hjá almenningi til starfsemi sinnar.
Félagasamtök gegna mikilvægu hlutverki þegar bregðast þarf við neyðarástandi og því rennur ávallt verulegur hluti framlaga utanríkisráðuneytisins til neyðaraðstoðar um hendur þeirra. Á síðustu árum hafa íslensk félagasamtök einnig beitt sér af meira afli í þróunaraðstoð með langtímamarkmið að leiðarljósi. ÞSSÍ er þátttakandi í mörgum þessara verkefna og fer umfang þessa starfs vaxandi. Á árinu 2004 voru verkefni að upphæð 11,8 millj. kr. unnin í samstarfi ÞSSÍ við íslensk félagasamtök og á árinu 2005 nam upphæðin 33,2 millj. kr. Þá á ÞSSÍ einnig samstarf við frjáls félagasamtök í samstarfslöndum stofnunarinnar og leggur þeim til fé.
Fylgiskjal.
Þskj. 847 — 417. mál.
Skýrsla
utanríkisráðherra
um þróunarsamvinnu og
þróunarhjálp
, samkvæmt beiðni.
(Lögð fyrir Alþingi á 133. löggjafarþingi 2006–2007.)
Utanríkisráðherra hefur borist beiðni um skýrslu um þróunarsamvinnu og þróunarhjálp (þskj. 484). Eftirfarandi eru svör við þeim spurningum sem þar koma fram. Upplýsingar sem hér birtast er einnig að finna í stöðuskýrslu um þróunarsamvinnu Íslands frá því í nóvember 2006, en hún var birt í heild sinni í skýrslu utanríkisráðherra um alþjóðamál (þskj. 395) sem lögð var fram á Alþingi í nóvember sl.
Þróunaraðstoð 2002–2006 (1 a–d).
Heildarupphæð framlaga á árinu 2006 liggja ekki fyrir. Samkvæmt fjárlögum 2006 er gert ráð fyrir að heildarframlög til þróunarmála nemi 2,6 milljörðum kr., sjá fylgiskjal.
Aðstoð til annarra ríkja (1 e).
Upplýsingar um skiptingu aðstoðar við samstarfslönd Þróunarsamvinnustofnunar Íslands (ÞSSÍ).
Á tímabilinu 2002–2006 hafa íslensk stjórnvöld ekki veitt bein fjárframlög til ríkisstjórna þróunarríkja vegna hamfara, hvorki náttúruhamfara né ófriðarástands. Neyðaraðstoð og aðstoð vegna enduruppbyggingar er ýmist veitt til félagasamtaka eða undirstofnana Sameinuðu þjóðanna sem sjá um framkvæmd aðstoðar á vettvangi. Framlög til neyðar- og mannúðaraðstoðar og enduruppbyggingar hafa verið sem hér segir (í millj. kr.).
| 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | |
| Afganistan – matvælaaðstoð | 8,0 | |||
| Austur-Tímor – matvælaaðstoð | 7,4 | |||
| Bosnía og Herzegóvína – enduruppbyggingarstarf | 4,4 | 3,4 | ||
| Indónesía – neyðaraðstoð vegna jarðskjálfta | 7,4 | |||
| Írak – neyðaraðstoð og enduruppbyggingarstarf | 91,0 | 116,7 | 69,0 | 23,0 |
| Íran – neyðaraðstoð vegna jarðskjálfta | 10,0 | |||
| Líbanon – neyðaraðstoð vegna stríðsátaka | 23,0 | |||
| Neyðaraðstoð vegna flóðbylgja í Indlandshafi | 5,0 | 35,0 | ||
| Neyðaraðstoð vegna fellibyls í Karíbahafi | 3,0 | 2,0 | ||
| Malaví – matvælaaðstoð | 6,0 | |||
| Pakistan – neyðaraðstoð vegna jarðskjálfta | 30,0 | |||
| Palestína – flóttamannaaðstoð (UNRWA) | 3,1 | 3,3 | 3,3 | 7,0 |
| Palestína – neyðaraðstoð | 20,2 | |||
| Súdan – neyðaraðstoð í Darfúr | 5,0 | 20,0 | ||
| Súdan – enduruppbyggingarstarf | 10,0 | 10,0 |
Aðstoð til frjálsra félagasamtaka (1 f).
Í skýrslu Jónasar H. Haralz frá 16. apríl 1997 um þróunaraðstoð Íslandinga var m.a. lagt til að ÞSSÍ yki samstarf sitt við frjáls félagasamtök sem fram að því hafði ekki verið mikið. Af íslenskum frjálsum félagasamtökum var þá aðeins um að ræða samstarf við Rauða krossinn um uppbyggingu heilbrigðisþjónustu í Mósambík og var það samstarf nýhafið. Einnig var þá um að ræða nokkur lítil samstarfsverkefni við erlend frjáls félagasamtök í starfslöndum ÞSSÍ, en þau verkefni voru bæði fá og smá í sniðum. Í kjölfar tillögu Jónasar hefur af hálfu stofnunarinnar verið lögð áhersla á að auka mjög samstarfið við frjáls félagasamtök; bæði íslensk samtök og frjáls félagasamtök í samstarfslöndum ÞSSÍ. Útgjöld til slíkra samstarfsverkefna eru ekki sérgreind í ársreikningum stofnunarinnar en sem dæmi má nefna að á árinu 2001 námu útgjöld hennar, sem færð eru undir útgjaldaliðinn „önnur þróunaraðstoð“ en til þess teljast m.a. framlög til samstarfsverkefna við frjáls félagasamtök á Íslandi auk styrkveitinga aðallega til innlendra aðila til verkefna í þróunaraðstoð, samtals 8,1 millj. kr. Í nýsamþykktri rekstraráætlun ÞSSÍ fyrir árið 2007 er áætlað að verja 1,1 milljón bandaríkjadala eða 78,4 millj. kr. á fjárlagagengi þess árs til verkefna í samstarfi við frjáls félagasamtök. Þar af 41,4 millj. kr. til samstarfsverkefna með íslenskum frjálsum félagasamtökum og 37,0 millj. kr. til samstarfsverkefna með frjálsum félagasamtökum í starfslöndum stofnunarinnar. Meðal frjálsra félagasamtaka á Íslandi, sem ÞSSÍ hefur átt samstarf við um framkvæmd verkefna á sviði þróunaraðstoðar eru Rauði krossinn, Hjálparstarf kirkjunnar, ABC samtökin, SPES, Kertabörn og síðar Alnæmisbörn, Samband íslenskra kristniboðsfélaga, Alþýðusamband Íslands, Skáksamband Íslands, Taflfélagið Hrókurinn sem og ýmis félög og félagsdeildir áhugasamtaka, svo sem Lionsklúbbar, Rotaryklúbbar og Soroptimistasamtök. Þar að auki hefur ÞSSÍ efnt til samstarfs við einstaka íslenska skóla um veitingu þróunaraðstoðar og hefur gert formlega samstarfssamninga um þróunarmál við Háskóla Íslands, Háskólann á Akureyri, Háskólann í Reykjavík, Íslenskar orkurannsóknir, Hagstofu Íslands, Fiskifélag Íslands, Rannsóknarstofu fiskiðnaðarins og fleiri íslenskar sérfræðistofnanir auk þess sem stofnunin á í miklu samstarfi við Háskóla Sameinuðu þjóðanna á Íslandi, einkum Sjávarútvegsskólann.
Kostnaðarhlutdeild ÞSSÍ í samstarfsverkefnum með frjálsum félagasamtökum er yfirleitt 50–60% heildarkostnaðar við verkefnin.
Sjá fylgiskjal varðandi sundurliðun á stuðningi utanríkisráðuneytisins við félagasamtök. Utanríkisráðuneytið veitir fyrst og fremst styrki til félagasamtaka vegna verkefna á sviði neyðar- og mannúðaraðstoðar.
Þróunaraðstoð sem hlutfall af landsframleiðslu (2).
Þróunaraðstoð Íslands hefur aukist jafnt og þétt á síðustu árum. Á árinu 1990 námu framlög til þróunarmála 230,7 millj. kr. Á árinu 2004 námu framlögin 1.482 millj. kr. og 1.711 millj. kr. á árinu 2005 (sjá mynd). Framlög til þróunarmála eru jafnan miðuð við hlutfall af vergum þjóðartekjum. Hefur hlutfallið á tímabilinu 2002–2005 verið sem hér segir: 2002: 0,16%; 2003: 0,17%; 2004: 0,18%; 2005: 0,18%. Samkvæmt fjárlögum 2006 er áætlað að framlög ársins nemi 2,6 milljörðum kr., eða sem svarar til 0,24% af vergum þjóðartekjum. Ríkisstjórn Íslands hefur sett það markmið að hlutfallið skuli nema 0,35% árið 2009.
Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.
Slíkur samanburður í hlutfalli af vergum þjóðartekjum er þó hvergi nærri einhlýtur mælikvarði á opinber framlög til þróunaraðstoðar. Í fyrsta lagi geta framlögin hafa farið ört vaxandi þó að hlutfallið breytist lítið ef vergar þjóðartekjur vaxa hratt eins og raunin hefur verið á Íslandi hin síðari ár. Í öðru lagi njóta viðfangsefni ÞSSÍ gengistryggingar samkvæmt óskum stofnunarinnar enda eru allar erlendar skuldbindingar hennar umsamdar í bandaríkjadölum og stofnunin þannig varin fyrir gengissveiflum. Ráðstöfunarfé ÞSSÍ jókst þannig úr röskum fjórum milljónum bandaríkjadala árið 2001 í um 15 milljónir dala árið 2006 og umsvif stofnunarinnar þá um leið að sama skapi þótt sá mikli vöxtur kæmi ekki fram í hlutfallslegum samanburði við þróun vergra þjóðartekna annars vegar vegna þess hve þær tekjur uxu hratt og hins vegar vegna mikillar styrkingar á gengi íslensku krónunnar.
Framlög annarra ríkja á Norðurlöndum á árinu 2005 voru sem hér segir:
| % af vergum þjóðartekjum | milljarðar USD | |
| Danmörk | 0,81 | 2,1 |
| Finnland | 0,46 | 0,9 |
| Noregur | 0,94 | 2,8 |
| Svíþjóð | 0,94 | 3,4 |
Verkefni (3 a–d).
Umfjöllum um verkefni á vettvangi alþjóðastofnana og við enduruppbyggingu á ófriðarsvæðum er vísað til skýrslu utanríkisráðherra um utanríkis- og alþjóðamál í nóvember 2006. Ítarlega umfjöllun um verkefni ÞSSÍ er að finna í ársskýrslu stofnunarinnar, sjá fylgiskjal.
Forgangsröðun verkefna (4).
Starfsemi ÞSSÍ byggir á tvíhliða milliríkjasamningum um þróunarsamvinnu milli ríkisstjórnar Íslands og ríkisstjórna samstarfslandanna. Í gegnum tíðina hafa verkefni ÞSSÍ í miklum mæli beinst að sjávarútvegi en á undanförnum áratug hefur umfang félagslegra verkefna, svo sem á sviði heilbrigðismála og menntamála, aukist jafnt og þétt. Þá hafa orkumál bæst við sem áherslusvið á síðustu misserum.
Í mars 2004 samþykkti stjórn ÞSSÍ stefnu og verklagsreglur fyrir stofnunina. Í stefnunni segir m.a. að meginviðmið í tvíhliða samvinnu Íslendinga sé að vinna gegn fátækt og áhersla sé lögð á samvinnu við lönd þar sem lífskjör séu lökust að mati alþjóðlegra viðurkenndra stofnana. Þetta viðmið sé í samræmi við þúsaldarmarkmið Sameinuðu þjóðanna en aukin og markvissari alþjóðleg samvinna í baráttu gegn fátækt sé undirstaða markmiðanna. Aðstoð ÞSSÍ er veitt að beiðni og í samráði við stjórnvöld í viðtökuríkinu og er í samræmi við stefnumörkun þeirra stjórnvalda, fyrst og fremst er varðar baráttu gegn fátækt.
Verkefni eftir málefnum (5).
Utanríkisráðuneytið skrásetur ekki framlög til alþjóðastofnana eftir málefnum, enda er ekki hægt að sundurliða sérstaklega öll framlög til alþjóðastofnana þar sem margar þeirra vinna á mörgum ólíkum sviðum. Séu framlög til stofnana Sameinuðu þjóðanna skoðuð nánar, kemur m.a. í ljós að aukningin á sér stað í verkefnum sem varða hagsmuni kvenna (UNIFEM, UNFPA), hagsmuni barna (UNICEF, WHO) og vegna neyðaraðstoðar (WFP), sjá fylgiskjal.
Á árinu 2005 skiptust verkefni ÞSSÍ milli málaflokka sem hér segir: fiskimál 31%, félagsleg verkefni 21%, menntunarverkefni 13%, heilbrigðisverkefni 12%, jarðhitaverkefni 5% og önnur verkefni 7%, þar með talið stuðningur við íslensk frjáls félagasamtök.
Samstarfslönd (6).
Stjórn ÞSSÍ tekur ákvörðun um val á samstarfslöndum stofnunarinnar að höfðu samráði við utanríkisráðuneytið. Meðal þeirra atriða sem höfð eru til grundvallar við ákvörðun samstarfslanda er stjórnsýsluumhverfi og efnahagsstjórn viðkomandi lands, þjóðartekjur á einstakling, staða mannréttinda, lýðræðisþróun og tekjujöfnun. Notaðar eru alþjóðlegar viðurkenndar mælivogir, t.d. GINI-tekjuskiptingarstuðull, CPIA-stjórnsýslustuðull Alþjóðabankans og jafnréttisstuðlar þróunaráætlunar Sameinuðu þjóðanna (UNDP).
Mat á verkefnum (7–8).
Öll þróunarverkefni ÞSSÍ eru hönnuð samkvæmt fastmótuðum reglum (Logical Framework Approach) þar sem fram koma m.a. markmið verkefnisins, mælikvarðar um framgang þess, áhættuatriði, ákvæði um sameiginlega yfirstjórn veitanda og þiggjanda, um verk- og kostnaðarskiptingu þeirra í milli o.s.frv. Á grundvelli slíks verksamnings eru öll verkefnin svo metin reglulega og samkvæmt verklagsreglum stofnunarinnar skal vera ákvæði þess efnis í öllum verkefnissamningum. Hvorum samningsaðila um sig er heimilt að gera á eigin kostnað innri úttekt á verkefnum ÞSSÍ. Úttektir óháðra aðila eru gerðar á kostnað verkefnanna með reglulegu umsömdu millibili og ávallt áður en þeim lýkur. Leiði úttekt í ljós að tilætluðum markmiðum hafi ekki verið náð eða áætlanir ekki staðist, gera úttektaraðilar grein fyrir ástæðum þess og koma með tillögur til úrbóta. Óháðir úttektaraðilar eru ávallt a.m.k. tveir, annar tilnefndur af ÞSSÍ og hinn af viðeigandi stjórnvaldi samstarfslandsins. Þá eru ávallt samdar framvinduskýrslur verkefna á vegum stofnunarinnar og er það gert á sex mánaða fresti. Framvinduskýrslur eru samdar af starfsmönnum stofnunarinnar og formlegum samstarfsmönnum þeirra sameiginlega.
Starfsmenn (9).
Á árinu 2005 voru að jafnaði 18–20 íslenskir heilsársstarfsmenn á vegum ÞSSÍ í samstarfslöndunum sem þá voru fimm. Þrátt fyrir mjög aukin umsvif stofnunarinnar á síðari árum hefur íslenskum heilsársstarfsmönnum fremur fækkað en fjölgað og er það í samræmi við stefnu stofnunarinnar sem kýs heldur annars vegar íslenska skammtímaráðgjafa og hins vegar að ráða innlenda sérfræðinga til starfa þar sem þess er kostur. Skammtímaráðgjöfum á vegum ÞSSÍ hefur því fjölgað mjög sem og staðarráðnum sérfræðingum. Um 40 skammtímaráðnir starfsmenn voru þannig starfandi á árinu 2005 á vegum stofnunarinnar í ýmsum verkefnum og starfsnemar dvöldu í fimm mánuði í samstarfslöndunum í Afríku við sérverkefni. Auk þess voru um 25 fastráðnir erlendir starfsmenn á öllum umdæmisskrifstofum og veittu þar á meðal sérfræðilega ráðgjöf. Fjölmargir aðrir erlendir starfsmenn og koma að ýmsum verkefnum í öllum samstarfslöndunum. Fjölmennasta starfsstöðin er í Malaví, en þar starfa fimm Íslendingar auk erlendra starfsmanna á vegum stofnunarinnar. Á aðalskrifstofu ÞSSÍ í Reykjavík starfa átta manns. Á árinu 2006 var í fyrsta skipti ráðinn til starfa sérhæfður starfsmaður í fiskimálum á aðalskrifstofuna. Mun hann verða framkvæmdastjóra og umdæmisstjórum stofnunarinnar til ráðgjafar við undirbúning, framkvæmd og eftirlit með fiskimálaverkefnum.
Fjöldi starfsmanna á vegum Íslensku friðargæslunnar er nokkuð breytilegur eftir tímabilum. Á fyrri hluta ársins 2006 störfuðu að jafnaði 26 manns á vegum friðargæslunnar í sex löndum. 17 starfsmenn voru í Afganistan, einn í Írak, einn starfsmaður á vegum UNIFEM í Belgrad, einn starfsmaður á vegum Matvælaáætlunar Sameinuðu þjóðanna í Líberíu og einn starfsmaður á vegum EUPM í Bosníu og Hersegóvínu. Þá störfuðu fimm eftirlitsmenn á vegum eftirlitssveita SLMM á Sri Lanka.
Frá og með haustinu 2006 voru sex ungir íslenskir sérfræðingar, kostaðir af íslenskum stjórnvöldum, við störf á vegum Sameinuðu þjóðanna í þróunarlöndum. Þrír á vegum UNDP, tveir á vegum UNICEF og einn á vegum UNIFEM.
Söfnunarfé frá almenningi (10).
Utanríkisráðuneytið safnar ekki upplýsingum um hversu miklum fjármunum innlend félagasamtök afla hjá almenningi til starfsemi sinnar.
Félagasamtök gegna mikilvægu hlutverki þegar bregðast þarf við neyðarástandi og því rennur ávallt verulegur hluti framlaga utanríkisráðuneytisins til neyðaraðstoðar um hendur þeirra. Á síðustu árum hafa íslensk félagasamtök einnig beitt sér af meira afli í þróunaraðstoð með langtímamarkmið að leiðarljósi. ÞSSÍ er þátttakandi í mörgum þessara verkefna og fer umfang þessa starfs vaxandi. Á árinu 2004 voru verkefni að upphæð 11,8 millj. kr. unnin í samstarfi ÞSSÍ við íslensk félagasamtök og á árinu 2005 nam upphæðin 33,2 millj. kr. Þá á ÞSSÍ einnig samstarf við frjáls félagasamtök í samstarfslöndum stofnunarinnar og leggur þeim til fé.
Fylgiskjal.
frh.
Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.
Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.
