Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill 546. máls.
135. löggjafarþing 2007–2008.
Prentað upp.

Þskj. 1178  —  546. mál.
Texti.




Nefndarálit



um frv. til l. um opinbera háskóla.

Frá minni hluta menntamálanefndar.



    Með frumvarpi þessu er verið að setja undir einn hatt lög um Háskóla Íslands, nr. 41/1999, lög um Háskólann á Akureyri, nr. 40/1999, og lög um listmenntun á háskólastigi, nr. 43/1995. Þá munu lög um Kennaraháskóla Íslands, nr. 137/1997, falla úr gildi við gildistöku laga nr. 37/2007, um sameiningu Kennaraháskóla Íslands og Háskóla Íslands.
Fjölgun háskóla á síðustu árum og aukinn fjöldi háskóla sem rekinn er af öðrum en ríkinu hefur leitt af sér breytt lagaumhverfi sem innleitt hefur verið í áföngum á síðustu árum. Í ljósi þessara breytinga og í ljósi áforma um sameiningu Háskóla Íslands og Kennaraháskóla Íslands er það frumvarp sem hér er fjallað um lagt fram. Minni hlutinn gagnrýnir hversu seint málið komi fram og hefði kosið að það hefði fengið lengri umfjöllun bæði á Alþingi, en ekki síður í skólasamfélaginu. Þeir háskólar sem falla undir ákvæði frumvarpsins eru sameinaður Háskóli Íslands og Kennaraháskóli Íslands og Háskólinn á Akureyri. Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri og Hólaskóli – Háskólinn á Hólum heyra enn sem komið er undir lög um búnaðarfræðslu, en ættu einnig að falla undir þetta frumvarp úr því búið er að færa málefni þeirra formlega undir menntamálaráðuneytið. Í umfjöllun nefndarinnar kom fram það mat menntamálaráðherra og menntamálaráðuneytisins að þeir skólar þurfi lengri aðlögunartíma áður en þeir geti fallið undir lög um opinbera háskóla. Ekki komu þó fram nægilegar röksemdir fyrir þessu sjónarmiði í starfi menntamálanefndar og er það mat minni hlutans að leita hefði átt leiða til að tryggja lagaumhverfi þeirra jafnhliða samþykkt þessa frumvarps. Ástæða þess að ekki virtist vilji til þess í meiri hluta nefndarinnar kann að helgast af hugmyndum um að rekstrarformi landbúnaðarháskólanna verði breytt í náinni framtíð. Öllum tilraunum af því tagi mótmælir minni hlutinn. Þeir þættir sem hér eru nefndir hafa gert menntamálanefnd óþarflega erfitt um vik að taka afstöðu til breytingartillagna sem komu frá umsagnaraðilum.
    Minni hlutinn styður breytingartillögu meiri hlutans um að Háskóli Íslands og Háskólinn á Akureyri séu nafngreindir í 1. gr. frumvarpsins, ef slíkt væri ekki gert gæti skapast hætta á að þeirra biðu þau örlög að breytt yrði um rekstrarform á þeim og þeir einkavæddir að hluta eða öllu leyti.
Þegar frumvarpið kom fram kallaði það á talsverðar umræður í skólasamfélaginu. Mestar deilur vöktu atriði sem vörðuðu gjaldtöku í opinberum háskólum og um skipan háskólaráðs. Ágreiningur stjórnarflokkanna um gjaldtöku kom vel í ljós við meðferð málsins en ekki síður ágreiningur þeirra um kjarna stjórnsýslu í opinberum háskólum. Tillaga frumvarpsins um að gerbylta valdahlutföllum í háskólaráði kallaði á harðorðar yfirlýsingar frá Háskóla Íslands, Félagi prófessora við ríkisháskóla, stjórn Kennarafélags Kennaraháskóla Íslands og Stúdentaráði Háskóla Íslands. Þá er það mat minni hlutans að nauðsynlegt sé að stuðla að því að rektor verði kosinn lýðræðislegri kosningu hér eftir sem hingað til, slíkt festir í sessi sjálf stæði stofnunar og undirstrikar sjálfstjórn hennar, auk þess sem það þroskar lýðræðisvitund innan skólasamfélagsins, sem hlýtur að teljast afar dýrmætt.
Það er mat minni hlutans að með tillögu frumvarpsins sé vegið að akademísku frelsi og sjálfstæði opinberra háskóla með því að hverfa af braut jafningjastjórnunar sem hefur verið við lýði í opinberum háskólum hingað til. Þar virðist ráða för ásetningur menntamálaráðherra um að draga úr áhrifum háskólasamfélagsins á rekstur og stjórnun opinberra háskóla og auka vald fulltrúa hagsmunaaðila atvinnulífsins í málefnum þeirra. Í greinargerð með frumvarpinu eru ástæður þessarar tillögu reifaðar og ljóst að mestu máli virðist skipta að dregið verði úr vægi og áhrifum þeirra sem starfa innan háskólanna við æðstu stjórn þeirra. Það er mat minni hlutans að breytingartillögur meiri hlutans breyti ekki þeim grundvallarásetningi, þær dragi ekki úr hættunni á að valdahlutföll í háskólaráði verði með þeim hætti að það kalli á hagsmunaárekstra. Breytingartillögurnar gera, á sama hátt og frumvarpið, ráð fyrir að valdahlutföll ráðsins verði með þeim hætti að fulltrúar skipaðir af ráðherra geti haft áhrif umfram þá sem eru fulltrúar fræðasviðanna eða stúdenta, hins akademíska skólasamfélags. Slíkt býður heim hættu á valdaátökum og hagsmunaárekstrum sem geta orðið dýrkeypt. Minni hlutinn sættir sig ekki við sjónarmið meiri hlutans hvað þetta varðar og leggur til breytingu á skipan háskólaráðs. Sú tillaga er samhljóða tillögum sem Háskóli Íslands sendi nefndinni í umsögn sinni.
Minni hlutinn er andvígur því að skólagjöld verði tekin upp í opinberum háskólum og styður tillögu meiri hlutans um að 4. mgr. 24. gr. falli brott, en telur hana þó ekki nægja til að taka af öll tvímæli um að ekki sé verið að opna fyrir aukna gjaldtöku í skólunum, þ.m.t. skólagjöld. Nauðsynlegt er að tryggja með lagasetningu að ekki standi til að setja skólagjöld á í opinberum háskólum, misvísandi pólitískar yfirlýsingar frá þingmönnum stjórnarflokkanna auka enn á óöryggi skólanna hvað þetta varðar. Í því skyni setur minni hlutinn fram tillögu um að settur verði á fót starfshópur sem fái það verkefni að tryggja fjármögnun opinberra háskóla án skólagjalda og að gjaldtaka sú sem heimiluð er samkvæmt lögum verði ævinlega með þeim hætti að hún endurspegli raunkostnað þeirrar þjónustu sem henni er ætlað að standa undir.
    Minni hlutinn telur vandkvæðum bundið að innleiða nýja merkingu í orðið „skóli“ eins og gert er ráð fyrir í frumvarpi þessu og leggur til að fallið verði frá þeirri tilraun. Í því skyni er lagt til að orðið „fræðasvið“ komi í stað hins nýja „skóla-hugtaks“. Er sú tillaga í samræmi við sjónarmið Háskóla Íslands, eins og fram kemur í umsögn skólans til nefndarinnar.
    Breytingartillögur minni hlutans eru lagðar fram á sérstöku þingskjali.

Alþingi, 28. maí 2008.



Kolbrún Halldórsdóttir,


frsm.


Höskuldur Þórhallsson.