Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill 605. máls.
135. löggjafarþing 2007–2008.
Þskj. 1310 — 605. mál.
sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra við fyrirspurn Jóns Gunnarssonar um vísindaveiðar á hrefnu.
1. Liggja fyrir einhverjar vísbendingar um fæðuvistfræði hrefnu úr vísindaveiðum sem voru stundaðar á árunum 2003–2007?
Eins og kunnugt er hófst sýnataka vegna rannsóknanna haustið 2003 og lauk haustið 2007. Alls voru veiddar 200 hrefnur vegna rannsóknanna. Meginhvatinn að þessu rannsóknarverkefni voru rannsóknir um miðjan tíunda áratug síðustu aldar sem birtust í tveim vísindagreinum (Journal of Northwest Atlantic Fishery Science) árið 1997. Þar var heildarát hvalastofna hér við land áætlað um 6 milljónir tonna á ári og þar af æti hrefnan um þriðjung. Mjög takmarkaðar upplýsingar lágu hins vegar fyrir um fæðusamsetningu hrefnunnar hér við land, en frumtilraunir með einföld fjölstofnalíkön bentu til að stærð hvalastofna, ekki síst hrefnustofnsins, gæti haft veruleg áhrif á afrakstursgetu þorsks og loðnu til lengri tíma litið. Í þessum tilraunum voru bornir saman hvalastofnar í 70% og 100% af hámarksstærð til að líkja eftir ástandi með og án hvalveiða. Einnig var m.a. gengið út frá að þáttur þorsks í fæðu hrefnunnar væri 3%. Þótt þessar niðurstöður bentu ótvírætt til þess að hrefnan væri mikilvægur þáttur í lífríki sjávar við Ísland og að stærð hrefnustofnsins gæti skipt verulegu máli varðandi nýtingu annarra auðlinda var mikil óvissa fólgin í niðurstöðunum, enda fyrirliggjandi gögn mjög takmörkuð.
Fæðusamsetning hrefnunnar hér við land var einn stærsti óvissuþátturinn og þótti því brýnt að afla frekari vitneskju um þann þátt.
Meginmarkmið hrefnurannsóknanna sem hófust 2003 er að afla grunnþekkingar á fæðuvistfræði hrefnu hér við land. Fjölmörg önnur markmið, er varða m.a. lífssögulega þætti, heilsufar, sníkjudýr og stofnerfðafræði, voru einnig sett fyrir rannsóknirnar. Sýnatöku vegna rannsóknanna lauk sl. haust og tegundagreining magainnihalds er langt komin. Aðrir þættir fæðuvistfræðirannsóknanna, svo sem aldursgreining fiska í fæðunni, hlutföll ísótópa og fitusýrugreiningar, eru styttra á veg komnir.
Frumniðurstöður tegundagreininga magainnihalds hafa verið kynntar m.a. NAMMCO, Alþjóðahvalveiðiráðinu, LÍÚ og Líffræðifélagi Íslands. Samkvæmt þeim virðist hlutfall þorsks, ýsu og annarra þorskfiska mun hærra en ætla mátti samkvæmt þeim takmörkuðu gögnum sem fyrir lágu áður og voru grundvöllur ofangreindra útreikninga.
Athyglisvert er einnig að uppistaðan í þeim bolfisk (þorsk og ýsu) sem þegar hefur verið aldursgreindur er á aldursbilinu 4–8 ára. Hins vegar er hlutfall átu og loðnu talsvert lægra en samkvæmt eldri rannsóknum. Mikill breytileiki er í fæðunni eftir svæðum við landið og einnig eru vísbendingar um að fæðusamsetning hafi breyst eftir því sem leið á söfnunartímabilið (minnkað vægi sandsílis, en aukning í ýsu og síld síðustu tvö árin). Ekki er tímabært að setja fram tölur um heildarafrán hrefnunnar á einstökum fæðutegundum fyrr en að lokinni fullnaðarvinnslu sýna og að teknu tilliti til svæðisbreytileika o.fl. í fjölstofnalíkani. Þó er ljóst að þorskur, ýsa og annar bolfiskur virðist vera mun hærra hlutfall á matseðli hrefnunnar en áður var talið, a.m.k. á umræddu árabili.
2. Hvenær er áætlað að endanlegar niðurstöður rannsókna á fæðuvistfræði hrefnunnar liggi fyrir?
Eins og áður segir lauk sýnatöku vegna rannsóknanna haustið 2007. Grófflokkun fæðutegunda er að mestu lokið og er stefnt að því að ljúka vinnu við aldursgreiningar fiskbráðar á þessu ári. Greiningu á hlutföllum ísótópa og fitusýra til samanburðar við niðurstöður byggðar á greiningu magainnihalds mun einnig ljúka á árinu. Í árslok 2008 munu því liggja fyrir nákvæmari niðurstöður um fæðusamsetningu hrefnunnar hér við land á umræddu tímabili. Lokahnykkur verkefnisins felst í því að setja þessar niðurstöður í fjölstofnalíkan svo að unnt verði að gera sér betur grein fyrir vistfræðilegu hlutverki hrefnunnar og hugsanlegum áhrifum á fiskstofna. Vinna við líkanagerðina mun hefjast á haustmánuðum og liggur ekki fyrir hvenær niðurstöður birtast, enda um flókið verkefni að ræða þar sem m.a. þarf að taka tillit til breyttra aðstæðna á Íslandsmiðum undanfarin missiri.
135. löggjafarþing 2007–2008.
Þskj. 1310 — 605. mál.
Svar
sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra við fyrirspurn Jóns Gunnarssonar um vísindaveiðar á hrefnu.
1. Liggja fyrir einhverjar vísbendingar um fæðuvistfræði hrefnu úr vísindaveiðum sem voru stundaðar á árunum 2003–2007?
Eins og kunnugt er hófst sýnataka vegna rannsóknanna haustið 2003 og lauk haustið 2007. Alls voru veiddar 200 hrefnur vegna rannsóknanna. Meginhvatinn að þessu rannsóknarverkefni voru rannsóknir um miðjan tíunda áratug síðustu aldar sem birtust í tveim vísindagreinum (Journal of Northwest Atlantic Fishery Science) árið 1997. Þar var heildarát hvalastofna hér við land áætlað um 6 milljónir tonna á ári og þar af æti hrefnan um þriðjung. Mjög takmarkaðar upplýsingar lágu hins vegar fyrir um fæðusamsetningu hrefnunnar hér við land, en frumtilraunir með einföld fjölstofnalíkön bentu til að stærð hvalastofna, ekki síst hrefnustofnsins, gæti haft veruleg áhrif á afrakstursgetu þorsks og loðnu til lengri tíma litið. Í þessum tilraunum voru bornir saman hvalastofnar í 70% og 100% af hámarksstærð til að líkja eftir ástandi með og án hvalveiða. Einnig var m.a. gengið út frá að þáttur þorsks í fæðu hrefnunnar væri 3%. Þótt þessar niðurstöður bentu ótvírætt til þess að hrefnan væri mikilvægur þáttur í lífríki sjávar við Ísland og að stærð hrefnustofnsins gæti skipt verulegu máli varðandi nýtingu annarra auðlinda var mikil óvissa fólgin í niðurstöðunum, enda fyrirliggjandi gögn mjög takmörkuð.
Fæðusamsetning hrefnunnar hér við land var einn stærsti óvissuþátturinn og þótti því brýnt að afla frekari vitneskju um þann þátt.
Meginmarkmið hrefnurannsóknanna sem hófust 2003 er að afla grunnþekkingar á fæðuvistfræði hrefnu hér við land. Fjölmörg önnur markmið, er varða m.a. lífssögulega þætti, heilsufar, sníkjudýr og stofnerfðafræði, voru einnig sett fyrir rannsóknirnar. Sýnatöku vegna rannsóknanna lauk sl. haust og tegundagreining magainnihalds er langt komin. Aðrir þættir fæðuvistfræðirannsóknanna, svo sem aldursgreining fiska í fæðunni, hlutföll ísótópa og fitusýrugreiningar, eru styttra á veg komnir.
Frumniðurstöður tegundagreininga magainnihalds hafa verið kynntar m.a. NAMMCO, Alþjóðahvalveiðiráðinu, LÍÚ og Líffræðifélagi Íslands. Samkvæmt þeim virðist hlutfall þorsks, ýsu og annarra þorskfiska mun hærra en ætla mátti samkvæmt þeim takmörkuðu gögnum sem fyrir lágu áður og voru grundvöllur ofangreindra útreikninga.
Athyglisvert er einnig að uppistaðan í þeim bolfisk (þorsk og ýsu) sem þegar hefur verið aldursgreindur er á aldursbilinu 4–8 ára. Hins vegar er hlutfall átu og loðnu talsvert lægra en samkvæmt eldri rannsóknum. Mikill breytileiki er í fæðunni eftir svæðum við landið og einnig eru vísbendingar um að fæðusamsetning hafi breyst eftir því sem leið á söfnunartímabilið (minnkað vægi sandsílis, en aukning í ýsu og síld síðustu tvö árin). Ekki er tímabært að setja fram tölur um heildarafrán hrefnunnar á einstökum fæðutegundum fyrr en að lokinni fullnaðarvinnslu sýna og að teknu tilliti til svæðisbreytileika o.fl. í fjölstofnalíkani. Þó er ljóst að þorskur, ýsa og annar bolfiskur virðist vera mun hærra hlutfall á matseðli hrefnunnar en áður var talið, a.m.k. á umræddu árabili.
2. Hvenær er áætlað að endanlegar niðurstöður rannsókna á fæðuvistfræði hrefnunnar liggi fyrir?
Eins og áður segir lauk sýnatöku vegna rannsóknanna haustið 2007. Grófflokkun fæðutegunda er að mestu lokið og er stefnt að því að ljúka vinnu við aldursgreiningar fiskbráðar á þessu ári. Greiningu á hlutföllum ísótópa og fitusýra til samanburðar við niðurstöður byggðar á greiningu magainnihalds mun einnig ljúka á árinu. Í árslok 2008 munu því liggja fyrir nákvæmari niðurstöður um fæðusamsetningu hrefnunnar hér við land á umræddu tímabili. Lokahnykkur verkefnisins felst í því að setja þessar niðurstöður í fjölstofnalíkan svo að unnt verði að gera sér betur grein fyrir vistfræðilegu hlutverki hrefnunnar og hugsanlegum áhrifum á fiskstofna. Vinna við líkanagerðina mun hefjast á haustmánuðum og liggur ekki fyrir hvenær niðurstöður birtast, enda um flókið verkefni að ræða þar sem m.a. þarf að taka tillit til breyttra aðstæðna á Íslandsmiðum undanfarin missiri.
